નારદ પુરાણ · અધ્યાય 1.2

ઋષય ઊચુઃ
કથં સનત્કુમારસ્તુ નારદાય મહાત્મને ।
પ્રોક્તવાન્સકલાન્ધર્માન્કથં તૌ મિલિતાવુભૌ

કસ્મિન્સ્થાને સ્થિતૌ સૂત તાવુભૌ બ્રહ્મવાદિનૌ ।
હરિગીતસમુદ્ગાને ચક્રતુસ્તદ્વદસ્વ નઃ

સૂત ઉવાચ
સનકાદ્યા મહાત્માનો બ્રહ્મણો માનસાઃ સુતાઃ ।
નિર્મમા નિરહંકારાઃ સર્વે તે હ્યૂધ્વરેતસઃ

તેષાં નામાનિ વક્ષ્યામિ સમકશ્ચ સનન્દનઃ ।
સનસ્ફુમારશ્ચ વિભુઃ સનાતમ ઇતિ સ્મૃતઃ

વિષ્ણુભક્તા મહાત્માનો બ્રહ્મધ્યાનપરાયણાઃ ।
સહસ્રસૂર્યસંકાશાઃ સત્યસન્ધા મુમુક્ષવઃ ॥ નર્પ્_1,2. 5॥
એકદા મેરુશૃઙ્ગં તે પ્રસ્થિતા બ્રહ્મણઃ સભામ્ ।
ઇષ્ટં માર્ગે ઽથ દદૃશુઃ ગઙ્ગાં વિષ્ણિપદીં દ્વિજાઃ

તાં નિરીક્ષ્ય સમુદ્યુક્તાઃ સ્ત્રાતું સીતાજલે ઽભવન્ ।
એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર દેવર્ષિર્નારદો મુનિઃ

આજગામ દ્વિજશ્રેષ્ઠા દૃષ્ટ્વા ભ્રાન્તૄન્સ્વકાગ્રજાન્ ।
તાન્દૃષ્ટ્વા સ્ત્રાતુમુદ્યુક્તાન્નમસ્કૃત્ય કૃતાઞ્જિતિઃ

ગુણન્નામાનિ સપ્રેમભક્તિયુક્તો મધુદ્વિષઃ ।
નારાયણાચ્યુતાનન્ત વાસુદેવ જનાર્દન

યજ્ઞેશ યજ્ઞપુરુષ કૃષ્ણ વિષ્ણો નમો ઽસ્તુ તે ।
પદ્માક્ષ કમલાકાન્ત ગઙ્ગાજનક કેશવ ।
ક્ષિરોદશાયિન્દેવેશ દામોદર નમો ઽસ્તુ તે

શ્રીરામ વિષ્ણો નરસિંહ વામન પ્રદ્યુમ્નસંકર્પણ વાત્પદેવ ।
અજાનિરુદ્ધામલરુઙ્મુરારં ત્વં પાહિ નઃ સર્વભયાદજસ્ત્રમ્

ઇત્યુચ્ચ રન્હરેર્નામ નત્વા તાન્સ્વાગ્રજાન્મુનીન્ ।
ઉપાસીનશ્ચ તૈઃ સાર્દ્ધં સસ્નૌ પ્રીતિસમન્વિતઃ

તે ષાં ચાપિ તુ સીતાયા જલે લોકમલાપ હે ।
સ્ત્રાત્વા સંતર્ત્ય દેવર્ષિપિતન્વિગતકલ્મષાઃ

ઉત્તીર્ય્ય સંધ્યોપાસ્ત્યાદિ કૃત્વાચારં સ્વકં દ્વિજાઃ ।
કથાં પ્રચક્રુર્વિવિધાઃ નારાયણ ગુણાશ્રિતાઃ

કૃતત્રિયેષુ મુનિષુ ગઙ્ગાતીરે મનોરમે ।
ચકારનારદઃ પ્રશ્નં નાનાખ્યાનકયાન્તરે

નારદ ઉવાચ
સર્વજ્ઞાઃ સ્થ મુનિશ્રેષ્ઠાઃ ભગવદ્ભક્તિતત્પરાઃ ।
યૂયં સર્વે જગન્નાથા ભગવન્તઃ સનાતનાઃ

લોકોદ્ધારપરાન્યુષ્માન્દીનેષુ કૃતસૌહૃદાન્ ।
પૃચ્છે તતો વદત મે ભગવલ્લક્ષણં બુધાઃ

યેનેદમખિલં જાતં જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
ગઙ્ગાપાદોદકં યસ્ય સ કથં જ્ઞાયતે હરિઃ

કથં ચ ત્રિવિધં કર્મ સફલં જાયતે નૃણામ્ ॥
જ્ઞાનસ્ય લક્ષણ બ્રૂત તપસશ્ચાપિ માનદાઃ

અતિથેઃ પૂજનં વાપિ યેન વિષ્ણુઃ પ્રસીદતિ ।
એવમાદીનિ ગુહ્યાનિ હરિતુષ્ટિકરાણિ ચ ।
અનુગૃહ્ય ચ માં નાથાસ્તત્ત્વતો વક્તુમર્હથ ॥ નર્પ્_1,2. 20 ॥
શૌનક ઉવાચ
નમઃ પરાય દેવાય પરસ્માત્પરમાત્ર ચ ।
પરાવર નિવાસાય સગુણાયાગુણાય ચ

અમાયાયાત્મસંજ્ઞાય માચિને વિશ્વરુપિણે ।
યોગીશ્વરાય યોગાય યોગગમ્યાય વિષ્ણવે

જ્ઞાનાય જ્ઞાનગમ્યાય સર્વજ્ઞાનૈકહેતવે ।
જ્ઞાચેશ્વરાય જ્ઞેયાય જ્ઞાત્રે વિજ્ઞાનસંપદે

ધ્યાનાય ધ્યાનગમ્યાય ધ્યાતૃપાતહરાય ચ ।
ધ્યાનેશ્વરાય સુધિયેધ્યેયધ્યાતૃસ્વરુપિણે

આદિત્યવચન્દ્રાગ્નિવિધાતૃદેવાઃ સિદ્ધાશ્ચ યક્ષાસુરનાગસઙ્ઘાઃ ।
યચ્છક્તિયુક્તાસ્તમજં પુરાણં સત્યં સ્તુતીશં સતતં નતો ઽસ્મિ

યો બ્રહ્મરુપી જગતાં વિધાતા સ એવ પાતા દ્વિજવિષ્ણુરુપી ।
કલ્પાન્તરુદ્રાખ્યતમુઃ સ દેવઃ શેતેંઽઘ્રિપાનસ્તમજં ભજામિ

યન્નામસંકીર્ત્તનતો ગજેન્દ્રો ગ્રાહોગ્રબન્ધાન્મુમુચે સ દેવઃ ।
વિરાજમાનઃ સ્વપદે પરાખ્યે તં વિષ્ણુમાદ્યં શરણં પ્રપદ્યે

શિવસ્વરુપી શિવભક્તિ ભાજાં યો વિષ્ણુરુપી હરિભાવિતાનામ્ ।
સંકલ્પપૂર્વાત્મકદેહહેતુસ્તંસ્તમેવ નિત્યં શરણં પ્રપદ્યે

યઃ કેશિહન્તા નરકાન્તકશ્ચ બાલો ભુજાગ્રેણ દધાર ગોત્રમ્ ।
દેવં ચ ભૂમારવિનોદશીલં તં વાસુદેવં સતતં નતો ઽસ્મિ

લેભે ઽવતીર્યોગ્રનૃસિંહરુપીયોદૈત્યવક્ષઃ કઠિનં શિલાવત્ ।
વિદાર્યસંરાક્ષિતવાન્સ્વભક્તં પ્રહ્લાદમીશં તમજં મનામિ

વ્યોમાદિભિર્મૂષિતમાત્મસંજ્ઞં નિરઞ્જનં નિત્યમમેયતત્ત્વમ્ ।
જગદ્વિધાતારમકર્મકં ચ પરં પુરાણં પુરુષમ નતો ઽસ્મિ

બ્રહ્મેન્દ્રરુદ્રાનિલવાયુમર્ત્યગન્ધર્વયક્ષાસુરદેવસંઘૈઃ ।
સ્વમૂર્તિભેદૈઃ સ્થિત એક ઈશસ્તમાદિમાત્મા નમહં ભજામિ

યતો ભિન્નમિદં સર્વં સમુદ્ભૂતં સ્થિતં ચ વૈ ।
યસ્મિન્નેષ્યતિ પશ્ચાચ્ચ તમસ્તિ શરણં ગતઃ

યઃ સ્થિતો વિશ્વરુપેણ સઙ્ગીવાત્ર પ્રતીયતે ।
અસઙ્ગી પરિપૂર્ણશ્ચ તમસ્મિ શરણં ગતઃ

હૃદિ સ્થિતો ઽપિ યો દેવો માયયા મોહિતાત્મનામ્ ।
ન જ્ઞાયતે પરઃ શુદ્ધસ્તમસ્મિ શરણં ગતઃ

સર્વસંગનિવૃત્તાનાં ધ્યાનયોગરતાત્મનામ્ ।
સર્વત્ર ભાતિ જ્ઞાનાત્મા તમસ્મિ શરણં ગતઃ

દધાર મન્દારં પૃષ્ટે નિરોદે ઽમૃતમન્થને ।
દેવતાનાં હિતાર્થાય તં કૂર્મં શરણં ગતઃ

દ્રષ્ટ્રાઙ્કુરેણ યો ઽનન્તઃ સમુદ્ધૃત્યાર્ણવાદ્ધરામ્ ।
તસ્થાવિદં જગત્કૃત્સ્નં વારાહં તં નતો ઽસ્મ્યહમ્

પ્રહ્લાદં ગોપયન્દૈત્યં શિલાતિકઠિનોરસમ્ ।
વિદાર્ય હતવાન્યો હિ તં નૃસિંહં નતો ઽસ્મ્યહમ્

લબ્ધ્વા વૈરોચનેર્ભૂમિં દ્વાભ્યાં પદ્ભ્યામતીત્ય યઃ ।
આબ્રહ્મભુવનં પાદાત્સુરેભ્યસ્તં નતો ઽજિતમ્

હૈહયસ્યાપરાધેન હ્યેકવિંશતિસંખ્યયા ।
ક્ષત્રિયાન્વયભેત્તા યો જામદગ્ન્યં નતો ઽસ્મિ તમ્

આવિર્ભૂતશ્ચતુર્દ્ધા યઃ કપિભિઃ પરિવારિતઃ ।
હતવાન્રાક્ષસાનીકં રામચન્દ્રં નતો ઽસ્મ્યહમ્

મૂર્તિદ્વયં સમાશ્રિત્ય ભૂભારમપહૃત્ય ચ ।
સંજહાર કુલં સ્વં યસ્તં શ્રીકૃષ્ણપ્યહં ભજે

ભૂમ્યાદિલોકત્રિતયં સંતૃત્પાત્માનમાત્મનિ ।
પશ્યન્તિ નિર્મલં શુદ્ધં તમીશાનં ભજામ્યહમ્

યુગાન્તે પાપિનો શુદ્ધાન્ભિત્ત્વા તીક્ષ્ણસુધારયા ।
સ્થાપયામાસ યો ધર્મં કૃતાદૌ તન્નમામ્યહમ્

એવમાદીન્યનેકાનિ યસ્ય રુપાણિ પાણ્ડવાઃ ।
ન શક્યં તેન સંખ્યાતું કોટ્યબ્દૈરપિ તં ભજે

મહિમાનં તુ યન્નામ્નઃ પરં ગન્તું મુનીશ્વરાઃ ।
દેવાસુરાશ્ચ મનવઃ કથં તં શ્રુલ્લકો ભજે

યન્નામશ્રવણેનાપિ મહાપાતકિનો નરાઃ ।
પવિત્રતાં પ્રપદ્યન્તે ત કથં સ્તૌમિ ચાલ્પધીઃ

યથાકથઞ્ચિદ્યન્નમ્નિ કીર્તિતે વા શ્રુતે ઽપિ વા ।
પાપિનસ્તુ વિશુદ્ધાઃ સ્યુઃ શદ્ધા મોક્ષમવાન્પુયુઃ

આત્મન્યાત્માનમાધાય યોગિનો ગતકલ્મશાઃ ।
પશ્યન્તિ યં જ્ઞાનરુપં તમસ્મિ શરણં ગતઃ

સાઙ્ખ્યાઃ સર્વેષુ પશ્યન્તિ પરિપૂરણાન્તકં હરિમ્ ।
તમાદિદેવમજરં જ્ઞાનરુપં ભજામ્યહમ્

સર્વસત્ત્વમયં શાન્તં સર્વદ્રષ્ટારમીશ્વરમ્ ।
સહસ્રશીર્ષકં દેવં વન્દે ભાવાત્મકં હરિમ્

યદ્ભૂતં યચ્ચ વૈ ભાવ્યં સ્થાવરં જઙ્ગમં જગત્ ।
દશાઙ્ગુલં યો ઽત્સ્યતિષ્ટત્તમીશમજરં ભદે

અણોરણીયાંસમજં મહતશ્ચ મહત્તરમ્ ।
ગુહ્યાદ્ગુહ્યતમં દેવં પ્રણમામિ પુનઃ પુનઃ

ધ્યાતઃ સ્મૃતઃ પૂજિતો વા શૃતઃ પ્રણમિતો ઽપિ વા ।
સ્વપદં યો દદાતીશસ્તં વન્દે પુરુષોત્તમમ્

ઇતિ સ્તુવન્તં પરમં પેરેશં હર્ષામ્બુસંરુદ્ધવિલોચનાસ્તે ।
મુનીશ્વરા નારદસંયુતાસ્તુ સનન્દનાદ્યાઃ પ્રપુદં પ્રજગ્મુઃ

ય ઇદં પ્રાતરુત્યાય પાઠેદ્વૈ પૌરુપં સ્તવમ્ ।
સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ