મૂલમધ્યમકકારિકા · અધ્યાય 22

સ્કન્ધા ન નાન્યઃ સ્કન્ધેભ્યો નાસ્મિન્ સ્કન્ધા ન તેષુ સઃ ।
તથાગતઃ સ્કન્ધવાન્ ન કતમો ઽત્ર તથાગતઃ

બુદ્ધઃ સ્કન્ધાન્ ઉપાદાય યદિ નાસ્તિ સ્વભાવતઃ ।
સ્વભાવતશ્ ચ યો નાસ્તિ કુતઃ સ પરભાવતઃ

પ્રતીત્ય પરભાવં યઃ સો ઽનાત્મેત્ય્ ઉપપદ્યતે ।
યશ્ ચાનાત્મા સ ચ કથં ભવિષ્યતિ તથાગતઃ

યદિ નાસ્તિ સ્વભાવશ્ ચ પરભાવઃ કથં ભવેત્ ।
સ્વભાવપરભાવાભ્યામ્ ઋતે કઃ સ તથાગતઃ

સ્કન્ધાન્ યદ્ય્ અનુપાદાય ભવેત્ કશ્ચિત્ તથાગતઃ ।
સ ઇદાનીમ્ ઉપાદદ્યાદ્ ઉપાદાય તતો ભવેત્

સ્કન્ધાંશ્ ચાપ્ય્ અનુપાદાય નાસ્તિ કશ્ચિત્ તથાગતઃ ।
યશ્ ચ નાસ્ત્ય્ અનુપાદાય સ ઉપાદાસ્યતે કથમ્

ન ભવત્ય્ અનુપાદત્તમ્ ઉપાદાનં ચ કિં ચન ।
ન ચાસ્તિ નિરુપાદાનઃ કથં ચન તથાગતઃ

તત્ત્વાન્યત્વેન યો નાસ્તિ મૃગ્યમાણશ્ ચ પઞ્ચધા ।
ઉપાદાનેન સ કથં પ્રજ્ઞપ્યતે તથાગતઃ

યદ્ અપીદમ્ ઉપાદાનં તત્ સ્વભાવાન્ ન વિદ્યતે ।
સ્વભાવતશ્ ચ યન્ નાસ્તિ કુતસ્ તત્ પરભાવતઃ

એવં શૂન્યમ્ ઉપાદાનમ્ ઉપાદાતા ચ સર્વશઃ ।
પ્રજ્ઞપ્યતે ચ શૂન્યેન કથં શૂન્યસ્ તથાગતઃ

શૂન્યમ્ ઇતિ ન વક્તવ્યમ્ અશૂન્યમ્ ઇતિ વા ભવેત્ ।
ઉભયં નોભયં ચેતિ પ્રજ્ઞપ્ત્યર્થં તુ કથ્યતે

શાશ્વતાશાશ્વતાદ્ય્ અત્ર કુતઃ શાન્તે ચતુષ્ટયમ્ ।
અન્તાનન્તાદિ ચાપ્ય્ અત્ર કુતઃ શાન્તે ચતુષ્ટયમ્

ઘનગ્રાહો ગૃહીતસ્ તુ યેનાસ્તીતિ તથાગતઃ ।
નાસ્તીતિ સ વિકલ્પયન્ નિર્વૃતસ્યાપિ કલ્પયેત્

સ્વભાવતશ્ ચ શૂન્યે ઽસ્મિંશ્ ચિન્તા નૈવોપપદ્યતે ।
પરં નિરોધાદ્ ભવતિ બુદ્ધો ન ભવતીતિ વા

પ્રપઞ્ચયન્તિ યે બુદ્ધં પ્રપઞ્ચાતીતમ્ અવ્યયમ્ ।
તે પ્રપઞ્ચહતાઃ સર્વે ન પશ્યન્તિ તથાગતમ્

તથાગતો યત્સ્વભાવસ્ તત્સ્વભાવમ્ ઇદં જગત્ ।
તથાગતો નિઃસ્વભાવો નિઃસ્વભાવમ્ ઇદં જગત્