મૂલમધ્યમકકારિકા · અધ્યાય 20

હેતોશ્ ચ પ્રત્યયાનાં ચ સામગ્ર્યા જાયતે યદિ ।
ફલમસ્તિ ચ સામગ્ર્યાં સામગ્ર્યા જાયતે કથમ્

હેતોશ્ ચ પ્રત્યયાનાં ચ સામગ્ર્યા જાયતે યદિ ।
ફલં નાસ્તિ ચ સામગ્ર્યાં સામગ્ર્યા જાયતે કથમ્

હેતોશ્ ચ પ્રત્યયાનાં ચ સામગ્ર્યામ્ અસ્તિ ચેત્ ફલમ્ ।
ગૃહ્યેત નનુ સામગ્ર્યાં સામગ્ર્યાં ચ ન ગૃહ્યતે

હેતોશ્ ચ પ્રત્યયાનાં ચ સામગ્ર્યાં નાસ્તિ ચેત્ ફલમ્ ।
હેતવઃ પ્રત્યયાશ્ ચ સ્યુર્ અહેતુપ્રત્યયૈઃ સમાઃ

હેતું ફલસ્ય દત્ત્વા ચ યદિ હેતુર્ નિરુધ્યતે ।
યદ્ દત્તં યન્ નિરુધં ચ હેતોર્ આત્મદ્વયં ભવેત્

હેતું ફલસ્યાદત્ત્વા ચ યદિ હેતુર્ નિરુધ્યતે ।
હેતૌ નિરુદ્ધે જાતં તત્ ફલમ્ આહેતુકં ભવેત્

ફલં સહૈવ સામગ્ર્યા યદિ પ્રાદુર્ભવેત્ પુનઃ ।
એકકાલૌ પ્રસજ્યેતે જનકો યશ્ ચ જન્યતે

પૂર્વમ્ એવ ચ સામગ્ર્યાઃ ફલં પ્રાદુર્ભવેદ્ યદિ ।
હેતુપ્રત્યયનિર્મુક્તં ફલમ્ આહેતુકં ભવેત્

નિરુદ્ધે ચેત્ ફલં હેતૌ હેતોઃ સંક્રમણં ભવેત્ ।
પૂર્વજાતસ્ય હેતોશ્ ચ પુનર્જન્મ પ્રસજ્યતે

જનયેત્ ફલમ્ ઉત્પન્નં નિરુદ્ધો ઽસ્તંગતઃ કથમ્ ।
હેતુસ્ તિષ્ઠન્ન્ અપિ કથં ફલેન જનયેદ્ વૃતઃ

અથાવૃતઃ ફલેનાસૌ કતમજ્ જનયેત્ ફલમ્ ।
ન હ્ય્ અદૃષ્ટ્વા ન દૃષ્ટ્વાપિ હેતુર્ જનયતે ફલમ્

નાતીતસ્ય હ્ય્ અતીતેન ફલસ્ય સહ હેતુના ।
નાજાતેન ન જાતેન સંગતિર્ જાતુ વિદ્યતે

ન જાતસ્ય હ્ય્ અજાતેન ફલસ્ય સહ હેતુના ।
નાતીતેન ન જાતેન સંગતિર્ જાતુ વિદ્યતે

નાજાતસ્ય હિ જાતેન ફલસ્ય સહ હેતુના ।
નાજાતેન ન નષ્ટેન સંગતિર્ જાતુ વિદ્યતે

અસત્યાં સંગતૌ હેતુઃ કથં જનયતે ફલમ્ ।
સત્યાં વા સંગતૌ હેતુઃ કથં જનયતે ફલમ્

હેતુઃ ફલેન શૂન્યશ્ ચેત્ કથં જનયતે ફલમ્ ।
હેતુઃ ફલેનાશૂન્યશ્ ચેત્ કથં જનયતે ફલમ્

ફલં નોત્પત્સ્યતે ઽશૂન્યમ્ અશૂન્યં ન નિરોત્સ્યતે ।
અનિરુદ્ધમ્ અનુત્પન્નમ્ અશૂન્યં તદ્ ભવિષ્યતિ

કથમ્ ઉત્પત્સ્યતે શૂન્યં કથં શૂન્યં નિરોત્સ્યતે ।
શૂન્યમ્ અપ્ય્ અનિરુદ્ધં તદ્ અનુત્પન્નં પ્રસજ્યતે

હેતોઃ ફલસ્ય ચૈકત્વં ન હિ જાતૂપપદ્યતે ।
હેતોઃ ફલસ્ય ચાન્યત્વં ન હિ જાતૂપપદ્યતે

એકત્વે ફલહેત્વોઃ સ્યાદ્ ઐક્યં જનકજન્યયોઃ ।
પૃથક્ત્વે ફલહેત્વોઃ સ્યાત્ તુલ્યો હેતુર્ અહેતુના

ફલં સ્વભાવસદ્ભૂતં કિં હેતુર્ જનયિષ્યતિ ।
ફલં સ્વભાવાસદ્ભૂતં કિં હેતુર્ જનયિષ્યતિ

ન ચાજનયમાનસ્ય હેતુત્વમ્ ઉપપદ્યતે ।
હેતુત્વાનુપપત્તૌ ચ ફલં કસ્ય ભવિષ્યતિ

ન ચ પ્રત્યયહેતૂનામ્ ઇયમ્ આત્માનમ્ આત્મના ।
યા સામગ્રી જનયતે સા કથં જનયેત્ ફલમ્

ન સામગ્રીકૃતં ફલં નાસામગ્રીકૃતં ફલમ્ ।
અસ્તિ પ્રત્યયસામગ્રી કુત એવ ફલં વિના