મૂલમધ્યમકકારિકા · અધ્યાય 1

ન સ્વતો નાપિ પરતો ન દ્વાભ્યાં નાપ્ય્ અહેતુતઃ ।
ઉત્પન્ના જાતુ વિદ્યન્તે ભાવાઃ ક્વ ચન કે ચન

ચત્વારઃ પ્રત્યયા હેતુર્ આરમ્બણમ્ અનન્તરમ્ ।
તથૈવાધિપતેયં ચ પ્રત્યયો નાસ્તિ પઞ્ચમઃ

ન હિ સ્વભાવો ભાવાનાં પ્રત્યયાદિષુ વિદ્યતે ।
અવિદ્યમાને સ્વભાવે પરભાવો ન વિદ્યતે

ક્રિયા ન પ્રત્યયવતી નાપ્રત્યયવતી ક્રિયા ।
પ્રત્યયા નાક્રિયાવન્તઃ ક્રિયાવન્તશ્ ચ સન્ત્ય્ ઉત

ઉત્પદ્યતે પ્રતીત્યેમાન્ ઇતીમે પ્રત્યયાઃ કિલ ।
યાવન્ નોત્પદ્યત ઇમે તાવન્ નાપ્રત્યયાઃ કથમ્

નૈવાસતો નૈવ સતઃ પ્રત્યયો ઽર્થસ્ય યુજ્યતે ।
અસતઃ પ્રત્યયઃ કસ્ય સતશ્ ચ પ્રત્યયેન કિમ્

ન સન્ નાસન્ ન સદ્ અસન્ ધર્મો નિર્વર્તતે યદા ।
કથં નિર્વર્તકો હેતુર્ એવં સતિ હિ યુજ્યતે

અનારમ્બણ એવાયં સન્ ધર્મ ઉપદિશ્યતે ।
અથાનારમ્બણે ધર્મે કુત આરમ્બણં પુનઃ

અનુત્પન્નેષુ ધર્મેષુ નિરોધો નોપપદ્યતે ।
નાનન્તરમ્ અતો યુક્તં નિરુદ્ધે પ્રત્યયશ્ ચ કઃ

ભાવાનાં નિઃસ્વભાવાનાં ન સત્તા વિદ્યતે યતઃ ।
સતીદમ્ અસ્મિન્ ભવતીત્ય્ એતન્ નૈવોપપદ્યતે

ન ચ વ્યસ્તસમસ્તેષુ પ્રત્યયેષ્વસ્તિ તત્ ફલમ્ ।
પ્રત્યયેભ્યઃ કથં તચ્ ચ ભવેન્ ન પ્રત્યયેષુ યત્

અથાસદ્ અપિ તત્ તેભ્યઃ પ્રત્યયેભ્યઃ પ્રવર્તતે ।
અપ્રત્યયેભ્યો ઽપિ કસ્માન્ નાભિપ્રવર્તતે ફલમ્

ફલં ચ પ્રત્યયમયં પ્રત્યયાશ્ચાસ્વયંમયાઃ ।
ફલમસ્વમયેભ્યો યત્તત્પ્રત્યયમયં કથમ્

તસ્માન્ ન પ્રત્યયમયં નાપ્રત્યયમયં ફલમ્ ।
સંવિદ્યતે ફલાભાવાત્ પ્રત્યયાપ્રત્યયાઃ કુતઃ