મૃગેન્દ્રાગમ · અધ્યાય 1.1

પરમેશં નમસ્કૃત્ય ભરદ્વાજમૃષિં તતઃ
હરાદિન્દ્રક્રમાયાતં જ્ઞાનં શૃણુત સુવ્રતાઃ ॥

નારાયણાશ્રમે પુણ્યે ભરદ્વાજાદયો દ્વિજાઃ
તેપુઃ શિવં પ્રતિષ્ઠાપ્ય તદેકાહિતમાનસાઃ ॥

અથ તાન્ભાવિતાન્મત્વા કદાચિત્ત્રિદશાધિપઃ
તદાશ્રમપદં ભેજે સ્વયં તાપસવેષભૃત્ ॥

સ તૈઃ સંપૂજિતઃ પૃષ્ટ્વા તાંશ્ચ સર્વાનનામયમ્
પ્રોવાચ ચોદનાધર્મઃ કિમર્થં નાનુવર્ત્યતે ॥

ત ઊચુર્નન્વયં ધર્મશ્ ચોદનાવિહિતો મુને
દેવતારાધનોપાયસ્ તપસાભીષ્ટસિદ્ધયે ॥

વેદે ઽસ્તિ સંહિતા રૌદ્રી વાચ્યા રુદ્રશ્ચ દેવતા
સાન્નિધ્યકરણે ઽપ્યસ્મિન્ વિહિતઃ કાલ્પિકો વિધિઃ ॥

ઇત્યુક્તે ઽપિ પરં ભાવં જિજ્ઞાસુઃ પ્રહસન્પ્રભુઃ
તાનાહ મિથ્યા જ્ઞાનં વઃ શબ્દમાત્રં હિ દેવતા ॥

શબ્દેતરત્વે યુગપદ્ ભિન્નદેશેષુ યષ્ટૃષુ
ન સા પ્રયાતિ સાંનિધ્યં મૂર્તત્વદસ્મદાદિવત્ ॥

ન ચ તત્સાધકં કિંચિત્ પ્રમાણં ભાત્યબાધિતમ્
વાક્યં તદન્યથાસિદ્ધં લોકવાદાઃ ક્વ સાધવઃ ॥

ઇત્યનીશવચોવારિ વેલાનુન્નો ઽબ્ધિનેવ સઃ
શક્રેણ ન ચચાલૈષાં ધીશૈલઃ સારગૌરવાત્ ॥

ન જાતુ દેવતામૂર્તિર્ અસ્મદાદિશરીરવત્
વિશિષ્ટૈશ્વર્યસમ્પન્ના સાતો નૈતન્નિદર્શનમ્ ॥

અથાસ્ત્વેવં ઘટે ન્યાયઃ શબ્દત્વાદિન્દ્રશબ્દવત્
નાદત્તે ઘટશબ્દો ઽમ્ભશ્ ચન્દ્રશબ્દો ન રાજતે ॥

અથાન્યવિષયં વાક્યમ્ અસ્તુ શક્રાદિવાચકમ્
કર્મરૂપાદિશબ્દાનાં સાર્થકત્વં કથમ્ ભવેત્ ॥

પ્રવાદો ઽપ્યખિલો મિથ્યા સમૂલત્વાન્ન યુક્તિમત્
ન ચેદમૂલં ભૂતાનાં હતાઃ સર્વાઃ પ્રવૃત્તયઃ ॥

ઉપમન્યુર્હરં દૃષ્ટ્વા વિમન્યુરભવન્મુનિઃ
કથં તસ્ય વચો મિથ્યા યસ્ય વશ્યઃ પયોનિધિઃ ॥

ક્રોડીકૃતો ઽહિપાશેન વિષજ્વાલાવલીમુચા
હુઙ્કૃત્ય મોચિતઃ પત્યા દૃષ્ટઃ શ્વેતો ધનૈર્જનૈઃ ॥

ઇતિ વાદાનુષઙ્ગેણ હરશંસાપ્રહર્ષિતાન્
સાશ્રુગદ્ગદવાચસ્તાન્ વીક્ષ્ય પ્રીતો ઽભવદ્ધરિઃ ॥

સ્વં રૂપં દર્શયામાસ વજ્રી દેવઃ શતક્રતુઃ
તરુણાદિત્યસંકાશં સ્તૂયમાનં મરુદ્ગણૈઃ ॥

તે તમૃગ્ભિર્યજુર્ભિશ્ચ સામભિશ્ચાસ્તુવન્નતાઃ
સો ઽબ્રવીદુચ્યતાં કામો જગત્સુ પ્રવરો ઽપિ યઃ ॥

તે વવ્રિરે શિવજ્ઞાનં શ્રૂયતામિતિ સો ઽબ્રવીત્
કિંત્વેકો ઽસ્તુ મમ પ્રષ્ટા નિખિલશ્રોતૃસમ્મતઃ ॥

અથ તેષાં ભરદ્વાજો ભગવાનગ્રણીરભૂત્
વાગ્મી પ્રગલ્ભઃ પપ્રચ્છ ન્યાયતઃ સુરપૂજિતમ્ ॥

કથં મહેશ્વરાદેતદ્ આગતં જ્ઞાનમુત્તમમ્
કિં ચ ચેતસિ સંસ્થાપ્ય નિર્મમે ભગવાનિદમ્ ॥

સૃષ્ટિકાલે મહેશાનઃ પુરુષાર્થપ્રસિદ્ધયે
વિધત્તે વિમલં જ્ઞાનં પઞ્ચસ્રોતો ઽભિલક્ષિતમ્ ॥

તદ્વર્તિવાચકવ્રાત વાચ્યાનષ્ટૌ મહેશ્વરાન્
સપ્તકોટિપ્રસંખ્યાતાન્ મન્ત્રાંશ્ચ પરમે ઽધ્વનિ ॥

અષ્ટાદશાધિકં ચાન્યચ્ છ્રુતં માયાધિકારિણામ્
મન્ત્રેશ્વરાણામૂર્ધ્વાધ્વ સ્થિતેશોપમતેજસામ્ ॥

તેષુ વ્યક્તઃ સ ભગવાન્ ઇદં યોગ્યેષુ સિદ્ધયે
પ્રકાશયત્યતો ઽન્યેષુ યો ઽર્થઃ સમુપપદ્યતે ॥

શિવોદ્ગીર્ણમિદં જ્ઞાનં મન્ત્રમન્ત્રેશ્વરેશ્વરૈઃ
કામદત્વાત્કામિકેતિ પ્રગીતં બહુવિસ્તરમ્ ॥

તેભ્યો ઽવગત્ય દૃગ્જ્યોતિર્ જ્વાલાલીઢસ્મરદ્રુમઃ
દદાવુમાપતિર્મહ્યં સહસ્રૈર્ભવસંમિતૈઃ ॥

તત્રાપિ વિસ્તરં હિત્વા સૂત્રૈઃ સારાર્થવાચકૈઃ
વક્ષ્યે નિરાકુલં જ્ઞાનં તદુક્તૈરેવ ભૂયસા ॥