મોક્ષોપાયટીકા · અધ્યાય 4.8

ઇતિ ચિત્તવિલાસેન ચિરમ્ ઉત્પ્રેક્ષિતૈઃ પ્રિયૈઃ ।
પ્રણયૈર્ મિત્ શ્1, શ્3. ન્17: પ્રણ⟨વ્⟩[ય્]ઐર્ ભાર્ગવસ્યાસીત્ તુષ્ટયે સસમાગમઃ ॥

મન્દારદામાકુલયા વૈબુધાસવમત્તયા ।
તદા તેન તયા સાર્ધં દ્વિતીયેનામલેન્દુના ॥

વિહૃતમ્ મત્તહંસાસુ હેમપઙ્કજિનીષુ ચ ।
તટેષ્વ્ અમરવાહિન્યાઃ ન્17: °હિન્યા[ઃ] સહ કિન્નરચારણૈઃ ॥

પીતમ્ ઇન્દુદલસ્યન્દિ દેવૈઃ સહ રસાયનમ્ ।
પારિજાતલતાજાલનિલયેષુ વિલાસિના ॥

ચારુચૈત્રરથોદ્યાનલતાદોલાસુ ન્17: °(ર)*લ*તાદોલાસુ લીલયા ।
ચિરં વિલસિતં વ્યગ્રૈઃ સહ વિદ્યાધરીગણૈઃ ॥

નન્દનોપવનાભોગો મન્દરેણેવ વારિધિઃ ।
ભૃશમ્ ઉલ્લોલતાં નીતઃ પ્રમથૈઃ સહ શામ્ભવૈઃ ॥

બાલહેમલતાજાલજટિલાસુ દરીષુ ચ ।
ભ્રાન્તમ્ ઉન્મત્તરાગેણ મૈરવીષ્વ્ અબ્જિનીષુ ચ ॥

કૈલાસવનકુઞ્જેષુ તયા સહ વિલાસિના ।
હારેન્દુધવલા રાત્રિઃ ક્ષપિતા ગણગીતિભિઃ ॥

ગન્ધમાદનશૈલસ્ય વિશ્રમ્યોપરિ સાનુષુ ।
સા તેન કનકામ્ભોજૈર્ આપાદમ્ અભિમણ્ડિતા ॥

લોકાલોકતટાન્તેષુ વિચિત્રાશ્ચર્યહારિષુ ।
ક્રીડિતં કૃતહાસેન રામ ન્17: (રાયા)[રા]મ તેન તયા સહ ॥

મન્દરાન્તરકચ્છેષુ સાર્ધં હરિણશાવકૈઃ ।
અવસત્ સ સમાઃ ષષ્ટિં કલ્પિતામરમન્દિરઃ ॥

ક્ષીરાર્ણવતટેષ્વ્ ન્17: °તટ્⟨ઈ⟩[એ]ષ્વ્ અસ્ય વનિતાસહચારિણઃ ।
ક્ષીણં કૃતયુગાદ્ અર્ધં શ્વેતદ્વીપજનૈઃ સહ ॥

ગન્ધર્વનગરોદ્યાનલીલાવિરચનૈર્ અસૌ ।
સૃષ્ટાનન્તજગત્સૃષ્ટેઃ કાલસ્યાનુકૃતિં ગતઃ ॥

અથાવસદ્ અસૌ શુક્રઃ પુરન્દરપુરે પુનઃ ।
સુખં ચતુર્યુગાન્ય્ અષ્ટૌ હરિણેક્ષણયા સહ ॥

પુણ્યક્ષયાનુસન્ધાનાત્ તતશ્ ચાવનિમણ્ડલે ।
તયૈવ સહ માનિન્યા પપાતાપહૃતાકૃતિઃ ॥

પરાલૂનસમસ્તાઙ્ગો હૃતસ્યન્દનનન્દનઃ ।
ચિન્તાપરવશો ધ્વસ્તઃ સમિતીવાહતો ભટઃ ॥

પતિતસ્યાવનૌ તસ્ય ચિન્તયા સહ દીર્ઘયા ।
શરીરં શતધા યાતં શિલાપાતીવ નિર્ઝરઃ ॥

સંશીર્ણયોર્ દેહકયોશ્ ચિત્તે તે વાસનાવૃતે ।
વિચેરતુસ્ તયોર્ વ્યોમ્નિ નિર્નીડૌ વિહગૌ યથા ॥

તત્રાવિવિશતુશ્ ચાન્દ્રં તે ચિત્તે રશ્મિજાલકમ્ ।
પ્રાલેયતામ્ ઉપેત્યાશુ શાલિતામ્ અથ જગ્મતુઃ ॥

શાલીંસ્ તાન્ ભુક્તવાન્ પક્વાન્ દશાર્ણેષુ દ્વિજોત્તમઃ ।
શૌક્રાઞ્ શુક્રાઙ્ગનાગર્ભાન્ માલવેષુ ચ ભૂપતિઃ ॥

અજાયતોશનાઃ શ્1, શ્3: °નાઃ; ન્17: °ના*ઃ*. વ્ગ્લ્. ઔછ્ ઇવ્ 5,18બ્; ઇવ્ 6,1દ્. પૂર્વં દશાર્ણેષુ દ્વિજોત્તમાત્ ।
નૃપાદ્ ઉત્તમસૌભાગ્યાન્ માલવેષુ તદઙ્ગના ॥

સ તત્ર વવૃધે બાલઃ સા તત્ર વવૃધે ઃઙ્ગના ।
તૌ પૂર્વદમ્પતી જાતૌ સ્વર્ભ્રષ્ટાવ્ ઇવ ભૂતલે ॥

અથ ષોડશવર્ષો ઃભૂચ્ છુક્રઃ સારઙ્ગનામભૃત્ ।
પિતુર્ ગૃહે યૌવનવાઞ્ શ્રીમાન્ વિપ્રકુમારકઃ ॥

માલાનામસુરસ્ત્રી સા કુમારી રાજસદ્મનિ ।
ભૃઙ્ગેક્ષણા ગતા વૃદ્ધિં લતા વરવને યથા ॥

રાજપુત્રી તતો માલા પૂજયામ્ આસ શઙ્કરમ્ ।
લભેયમ્ પ્રાક્તનં સિદ્ધમ્ પતિમ્ ઇત્ય્ અનિશં શુભા ॥

અથ માલવભૂપસ્ય યજ્ઞે દ્વિજસભાગતમ્ ।
માલા દદર્શ સારઙ્ગમ્ પિત્રા સહ સમાગતમ્ ॥

તં દૃષ્ટ્વા સાનવદ્યાઙ્ગી પ્રાક્તનસ્નેહભાવિતા ।
દૃષ્ટચન્દ્રેન્દુમણિવત્ સ્નેહસ્વિન્નાઙ્ગિકા બભૌ ॥

તતો યજ્ઞસભામધ્યે દાશાર્ણદ્વિજદારકમ્ ।
ભર્તૃત્વે ન્17: -ર્- ઔસ્ ભર્તૃત્વે અલ્સ્ સુપેર્સ્ક્રિપ્ત્ ગેમ્äß °આરદા. વરયામ્ આસ સા માલા માલવાત્મજા ॥

ક્રમાત્ કૃતવિવાહાય તસ્મૈ વાર્ધકજર્જરઃ ।
માલવેશો ઃખિલં રાજ્યમ્ પ્રતિપાદ્ય વનં યયૌ ॥

સ સારઙ્ગસ્ તયા સાર્ધં તસ્મિન્ માલવમણ્ડપે ।
ચકારાતિસુખી રાજ્યં શક્રવચ્ છરદાં શતમ્ ॥

અથ કાલેન મહતા ચઞ્ચલત્વાચ્ ચ ચેતસઃ ।
અપ્રિયત્વમ્ મિથો યાતૌ દમ્પતી તૌ વિધેર્ વશાત્ ॥

સારઙ્ગસ્ તુ જરાજીર્ણઃ પાતસજ્જકલેવરઃ ।
દધ્રે શ્વસનશૈથિલ્યાજ્ જીર્ણપર્ણસવર્ણતામ્ ॥

જાયાજનવિરાગેણ ન્17: જ્*આ*યા° વાર્ધકાતિશયેન ચ ।
મરણમ્ મન્દમન્દેહો નિરીહો મિત્ શ્1, શ્3. ન્17: મન્દ⟨સ્⟩[મ્]અન્દેહો નિ⟨ન્⟩[ર્]ઈહો ઃભિનનન્દ સઃ ॥

અથ નીરસરાજ્યસ્ય દુઃખાતિશયશંસિનઃ ।
અરણ્ય ઇવ વેતાલો મોહો ઃતિઘનતાં ગતઃ ॥

મોહાન્ધકૂપપતિતમ્ ભોગાસઙ્ગાદ્ અનારતમ્ ।
અવિવેકિનમ્ અજ્ઞાનમ્ અસજ્જનપરાયણમ્ ॥

જહારૈનં તતો મૃત્યુસ્ તૃષ્ણાકવલિતાશયમ્ ।
પતઙ્ગમ્ ઇવ મણ્ડૂકઃ કૃતાક્રન્દમ્ અકિઞ્ચનમ્ ॥

તતઃ કર્મફલમ્ ભુક્ત્વા સ્વમ્ પરત્ર શુભાશુભમ્ ।
અઙ્ગેષુ ધીવરો જાતઃ સ દુર્ભાવવશાત્ તદા ॥

તત્ર ધીવરકર્માણિ કુર્વન્ સ શરદાં શતમ્ ।
દુઃખજર્જરચેતસ્ત્વાદ્ વૈરાગ્યં સમુપાયયૌ ॥

દુઃખં સંસાર ઇત્ય્ એવં ચિન્તયન્ ભાસ્કરં તતઃ ।
સમ્પતંસ્ ન્17: સમ્પ્⟨ઋ⟩[અ]તંસ્ તેન સઞ્જાતઃ સૂર્યવંશે મહાનૃપઃ ॥

શુભભાવવશાત્ સો ઃથ કિઞ્ચિજ્ જ્ઞાનમ્ અવાપ્તવાન્ ।
જજ્ઞે નૃપતનું ત્યક્ત્વા ગુરુઃ સર્વોપદેશકઃ ન્17: સર્વ્(એ)*ઓ*પ° ॥

મન્ત્રાસાધિતસિદ્ધિર્ હિ સો ઃથ વિદ્યાધરો ઃભવત્ ।
કલ્પમ્ એકં તુ બુભુજે તતો વૈદ્યાધરીમ્ પુરીમ્ ॥

કલ્પાવસાનસમયં નીત્વા પવનરૂપયા ।
તન્વા સૃષ્ટૌ પ્રવૃત્તાયામ્ ભૂયો જાતો મુનેઃ સુતઃ ॥

તતો મુનીનાં સમ્પર્કાત્ તપસ્ય્ ઉગ્રે વ્યવસ્થિતઃ ।
અવસન્ મેરુગહને મન્વન્તરમ્ અનિન્દિતઃ ॥

તત્ર તસ્ય સમુત્પન્નો મૃગ્યાઃ પુત્રો નરાકૃતિઃ ।
તત્સ્નેહેન પરમ્ મોહમ્ પુનર્ અભ્યાયયૌ ક્ષણાત્ ॥

પુત્રસ્યાસ્ય ધનમ્ મે ઃસ્તુ ગુણાશ્ ચાયુશ્ ચ શાશ્વતમ્ ।
ઇત્ય્ અનારતચિન્તાભિર્ જહૌ સત્યામ્ ન્17: સત્ય્(અ)*આ*મ્ અવસ્થિતિમ્ ॥

ધર્મચિન્તાપરિભ્રંશાત્ પુત્રાર્થમ્ ભોગચિન્તનાત્ ।
ક્ષીણાયુષં તમ્ અહરન્ મૃત્યુઃ સર્પ ઇવાનિલમ્ ॥

ભોગૈકચિન્તયા સાર્ધં સ સમુત્ક્રાન્તચેતનઃ ।
પ્રાપ્ય મદ્રેશપુત્રત્વમ્ આસીન્ મદ્રમહીપતિઃ ॥

મદ્રદેશે ચિરં કૃત્વા રાજ્યમ્ ઉચ્છિન્નશાત્રવઃ ।
જરામ્ અભ્યાજગામાત્ર હિમાશનિમ્ ઇવામ્બુજઃ ન્17: °જ⟨મ્⟩[ઃ] ॥

મદ્રરાજતનું તં તુ તપોવાસનયા સહ ।
તત્યાજ તેન જાતો ઃસૌ તપસ્વી તાપસાત્મજઃ ॥

સમઙ્ગાયા મહાનદ્યાસ્ તટમ્ આસાદ્ય તાપસઃ ।
તપસ્ તેપે મહાબુદ્ધિઃ સ રામ વિગતજ્વરઃ ॥

વિવિધજન્મદશાવિવશાશયઃ સમનુસૃત્ય શરીરપરમ્પરામ્ ।
સુખમ્ અતિષ્ઠદ્ અસૌ ભૃગુનન્દનો વરનદીસુતટે દૃઢવૃક્ષવત્ ॥