મોક્ષોપાયટીકા · અધ્યાય 1.21

અપર્યાપ્તં હિ બાલત્વમ્ બાલ્યમ્ પિબતિ યૌવનમ્ ।
યૌવનં ચ જરા પશ્ચાત્ પશ્ય કર્કશતામ્ મિથઃ ॥

હિમાશનિર્ ઇવામ્ભોજં વાત્યેવ શરદમ્બુદમ્ ।
દેહં જરા જરયતિ સરિત્ તીરતરું યથા ॥

શિથિલાદીર્ઘસર્વાઙ્ગં ન્11: શિલિલા° જરાજીર્ણકલેવરમ્ ।
સમમ્ પશ્યન્તિ કામિન્યઃ પુરુષં કરભં તથા ॥

શ્વાસાયાસકદર્થિન્યા ન્11, શ્4: શ્વાસયા° ગૃહીતે જરસા જને ।
પલાય્ય ગચ્છતિ પ્રજ્ઞા સપત્ન્યેવ હતાઙ્ગના ॥

દાસાઃ પુત્રાઃ સ્ત્રિયશ્ ચૈવ બાન્ધવાઃ સુહૃદસ્ તથા ।
હસન્ત્ય્ ઉન્મત્તકમ્ ઇવ નરં વાર્ધકકમ્પિતમ્ ॥

દુષ્પ્રજ્ઞં જરઢં દીનં હીનં ગુણપરાક્રમૈઃ ।
ગૃધ્રો ન્11, શ્4: °દ્ધ્રો વૃક્ષમ્ ઇવાદીર્ઘં ગર્ધો હ્ય્ અભ્યેતિ વૃદ્ધતામ્ ॥

દૈન્યદોષમયી દીર્ઘા હૃદિ દાહપ્રદાયિની ।
સર્વાપદામ્ એકસખી વર્ધતે વાર્ધકે સ્પૃહા ॥

કર્તવ્યં કિમ્ મયા કષ્ટમ્ પરત્રેત્ય્ અતિદારુણમ્ ।
અપ્રતીકારયોગ્યં હિ વાર્ધકે વર્ધતે ભયમ્ ॥

કો ઽહં વરાકઃ કિમ્ ઇવ કરોમિ કથમ્ એવ વા ।
તિષ્ઠામિ મૌનમ્ એવેતિ દીનતોદેતિ વાર્ધકે ॥

ગર્ધો ઽભ્યુદેતિ સોલ્લાસમ્ ઉપભોક્તું ન શક્યતે ।
હૃદયં દહ્યતે નૂનં શક્તિદૌસ્થ્યેન વાર્ધકે ॥

જરાજીર્ણબકી °4: °બકે યાવત્ કાસક્રેઙ્કારકારિણી ।
રૌતિ રોગોરગાકીર્ણા કાયદ્રુમશિરઃસ્થિતા ॥

તાવદ્ આગત એવાશુ કુતો ઽપિ પરિદૃશ્યતે ।
ઘનાન્ધતિમિરાકાઙ્ક્ષી મુને મરણકૌશિકઃ ॥

સાયંસન્ધ્યાપ્રજાતૈવ તમઃ સમનુધાવતિ ।
જરા વપુષિ દૃષ્ટૈવ મૃતિં સમનુધાવતિ શ્4: સમુનુ° ॥

જરાકુસુમિતં દેહદ્રુમં દૃષ્ટ્વૈવ દૂરતઃ ।
મૃતિભૃઙ્ગી દ્રુતમ્ બ્રહ્મન્ નરસ્યાયાતિ સૂત્સુકા ॥

શૂન્યં નગરમ્ આભાતિ શ્4: આયા° ભાતિ ચ્છિન્નલતો દ્રુમઃ ।
ભાત્ય્ અનાવૃષ્ટિમાન્ દેશો ન જરાજર્જરં વપુઃ ॥

ક્ષણાન્ નિગિરણાયૈવ કાસક્વણિતકારિણી ।
ગૃધ્રીવામિષમ્ ન્11, શ્4: °દ્ધ્રી° આદત્તે ન્11, શ્4: આધ° તરસૈવ નરં જરા ॥

દૃષ્ટ્વૈવ સૂત્સુકેવાશુ પ્રગૃહ્ય શિરસિ ક્ષણાત્ ।
પ્રલુનાતિ જરા દેહં કુમારી કૈરવં યથા ॥

સીત્કારકારિણી પાંસુપરુષા પરિજર્જરમ્ ।
શરીરં શાતયત્ય્ એષા વાત્યેવ તરુપલ્લવમ્ ॥

જરસોપહતો દેહો ધત્તે જર્જરતાં ગતઃ ।
તુષારનિકરાકીર્ણપરિમ્લાનામ્બુજશ્રિયમ્ શ્4: °કીર્ણં ॥

જરાજ્યોત્સ્નોદિતૈવેયં શિરઃશિખરિપૃષ્ઠતઃ ।
વિકાસયતિ સંરબ્ધવાતાં કાસકુમુદ્વતીમ્ ॥

પરિપક્વં સમાલોક્ય જરાક્ષારવિધૂસરમ્ ।
શિરઃકુષ્માણ્ડકમ્ શ્4: °કે ભુઙ્ક્તે પુંસઃ કાલઃ કિલેશ્વરઃ ॥

જરાજહ્નુસુતોદ્યુક્તા મૂલાન્ય્ અસ્ય નિકૃન્તતિ ।
શરીરતીરવૃક્ષસ્ય ચલસ્યાયૂંષિ સત્વરમ્ ॥

જરામાર્જારિકા ભુક્તયૌવનાખુતયેન્ધિતા ન્11, શ્4: °એધિ° ।
પરમ્ ઉલ્લાસમ્ આયાતિ શરીરામિષગર્ધિની ॥

કાચિદ્ અસ્તિ જગત્ય્ અસ્મિન્ નામઙ્ગલકરી તથા ।
યથા જરાક્રોશકરી દેહજઙ્ગલજમ્બુકી ॥

કાસશ્વાસસસીત્કારા દુઃખધૂમતમોમયી ।
જરાજ્વાલા જ્વલત્ય્ એષા યયાસૌ દગ્ધ એવ હિ ॥

જરસા શ્4: જારા° વક્રતામ્ એતિ શુક્લાવયવપલ્લવા ।
તાત તન્વી તનુર્ નૄણાં લતા પુષ્પાનતા યથા ॥

જરાકર્પૂરધવલં દેહકર્પૂરપાદપમ્ ।
મુને મરણમાતઙ્ગો નૂનમ્ ઉદ્ધરતિ ક્ષણાત્ ॥

મરણસ્ય મુને રાજ્ઞો જરાધવલચામરા ।
આગચ્છતો ઽગ્રે નિર્યાતિ સ્વાધિવ્યાધિપતાકિની ॥

ન જિતાઃ શત્રુભિઃ સઙ્ખ્યે યે નિષ્પિષ્ટાદ્રિકોટયઃ ।
તે જરાજીર્ણરાક્ષસ્યા પશ્યાશુ વિજિતા મુને ॥

જરાતુષારધવલે શરીરસદનાન્તરે ।
શક્નુવન્ત્ય્ અક્ષશિશવઃ સ્પન્દિતું ન મનાગ્ અપિ ॥

સંસારસંસૃતેર્ અસ્યા ગન્ધકુટ્યાઃ શિરોગતા ।
દેહયષ્ટ્યા જરાનામ્ની ચામરશ્રીર્ વિરાજતે ॥

જરાચન્દ્રોદયસિતે શરીરનગરે સ્થિતે ।
ક્ષણાદ્ વિકાસમ્ આયાતિ મુને મરણકૈરવમ્ ॥

જરાસુધાલેપસિતે શરીરાન્તઃપુરાન્તરે ।
અશક્તિર્ આધિર્ આર્તિશ્ ચ તિષ્ઠન્તિ સુખમ્ અઙ્ગનાઃ ॥

અભાવાગ્રે સરા યત્ર જરા જયતિ જન્તુષુ ।
કસ્ તત્રેહ સમાશ્વાસો મમ મન્દમતેર્ મુને ॥

કિં તેન દુર્જીવિતદુર્ગ્રહેણ શ્4: °હેહેણ જરાં ગતેનાપિ હિ જીવ્યતે યત્ ।
જરા જગત્યામ્ અજિતા નરાણાં સર્વૈષણાસ્ તાત તિરસ્કરોતિ ॥