મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.252

તતશ્ ચિદાકાશવપુર્ ભૂતપઞ્ચકવર્જિતઃ ।
વિહરન્ન્ અહમ્ આકાશે પિશાચ ઇવ સંસ્થિતઃ ॥

ન માં પશ્યન્તિ ચન્દ્રાર્કશક્રા હરિહરાદયઃ ।
ન દેવસિદ્ધગન્ધર્વકિન્નરા નાપ્સરોગણાઃ ॥

નાક્રામન્તિ મયાક્રાન્તા ન ચ શૃણ્વન્તિ મદ્વચઃ ।
ઇત્ય્ અહં મોહમ્ આપન્નો વિક્રીત ઇવ સજ્જનઃ ॥

અથ ચિન્તિતવાન્ અસ્મિ સત્યકામા ઇમે વયમ્ ।
પશ્યન્તુ માં સુરગણાસ્ તેન તસ્મિન્ સુરાલયે ॥

દ્રષ્ટું પ્રવૃત્તા મામ્ અગ્રે વાસ્તવ્યાસ્ સર્વ એવ તે ।
ઝગિત્ય્ એવ પુરḫ પ્રાપ્તમ્ ઇન્દ્રજાલદ્રુમં યથા ॥

અથ ગીર્વાણગેહેષુ સમ્પન્નો વ્યવહાર્ય્ અહમ્ ।
યથાસ્થિતસમાચારસ્ સ્થિતો નિશ્શઙ્કચેષ્ટિતઃ ॥

યૈર્ અવિજ્ઞાતવૃત્તાન્તૈર્ દૃષ્ટો ઽહમ્ અજિરોત્થિતઃ ।
વસિષ્ઠḫ પાર્થિવ ઇતિ લોકેષુ પ્રથિતો ઽસ્મિ તૈઃ ॥

વાતાત્ સમુદિતો દૃષ્ટો યૈર્ અહં ગગનાસ્પદે ।
સિદ્ધૈર્ વાતવસિષ્ઠાખ્યસ્ તૈર્ અહં સમુદાહૃતઃ ॥

વ્યોમન્ય્ આદિત્યરશ્મિભ્યો દૃષ્ટો ઽહં યૈર્ નભોગતૈઃ ।
વસિષ્ઠસ્ તૈજસ ઇતિ લોકેષુ પ્રથિતો ઽસ્મિ તૈઃ ॥

યૈર્ અહં સલિલાદ્ દૃષ્ટḫ પ્રોત્થિતસ્ તૈર્ મુનીશ્વરૈઃ ।
પ્રોક્તો વારિવસિષ્ઠો ઽહમ્ ઇતિ મે જન્મસન્તતિઃ ॥

તતḫ પ્રભૃતિ લોકે ઽહં પાર્થિવḫ પ્રથિતẖ ક્વચિત્ ।
અમ્મયẖ ક્વચિદ્ અન્યેષાં તૈજસો મારુતẖ ક્વચિત્ ॥

અથ કાલેન મે તત્ર તસ્મિન્ન્ એવાતિવાહિકે ।
આધિભૌતિકતા દેહે રૂઢા ગૂઢાન્તરિક્ષતા ॥

યદ્ એતદ્ આતિવાહિત્વમ્ આધિભૌતિકતા ચ ખમ્ ।
દ્વયમ્ અપ્ય્ એતદ્ એકાત્મ તતẖ કચતિ મે ચિતિઃ ॥

એવમાત્મકચિદ્વ્યોમકચનાત્માપ્ય્ અહં નભઃ ।
પરમ્ એવ નિરાકારં યુષ્માસ્વ્ આકારવાન્ અપિ ॥

જીવન્મુક્તો વ્યવહરન્ન્ અપ્ય્ આસ્તે બ્રહ્મખાત્મકઃ ।
તથૈવ દેહમુક્તો ઽપિ તિષ્ઠતિ બ્રહ્મમાત્રકમ્ ॥

મમ ન બ્રહ્મતાપેતિ તાદૃગ્ વ્યવહરન્ન્ અપિ ।
અસમ્ભવાદ્ અન્યદૃશો યુષ્મદાદિષ્વ્ અહં ત્વ્ અહમ્ ॥

યથાજ્ઞસ્ય સ્વપ્નનરે નિર્જન્મનિ નિરાકૃતૌ ।
આધિભૌતિકતાબુદ્ધિસ્ તથા મે જગતો ઽપિ ચ ॥

એવમ્ એવાવભાસન્તે સર્વ એવ સ્વયમ્ભુવઃ ।
સર્ગાશ્ ચ ન તુ જાયન્તે પ્રજાતા ઇવ ચોદિતાઃ ॥

એષ સો ઽહમ્ ઇહાકાશવસિષ્ઠḫ પુષ્ટતામ્ ઇવ ।
ગતો ઽદ્ય સ્વાત્મનો ઽભ્યાસાદ્ ભવતાં ચાભવસ્થિતિઃ ॥

આકાશાત્માન એવૈતે સર્વ એવ સ્વયમ્ભુવઃ ।
યથા તે મન્મનોમાત્રમ્ ઇમે સર્ગાસ્ તથૈવ હિ ॥

અહમાદિર્ અયં સર્ગસ્ ત્વ્ અપરિજ્ઞાનદોષતઃ ।
વેતાલ ઇવ બાલાનાં ગતો વૈ વજ્રસારતામ્ ॥

પરિજ્ઞાતસ્ તુ કાલેન સ્વલ્પેનૈવોપશામ્યતિ ।
વાસનાતાનવાત્ સ્નેહો બન્ધૌ દૂરગતે યથા ॥

ઘનત્વમ્ અહમાદ્ય્ અસ્ય તથા સર્ગસ્ય શામ્યતિ ।
પરિજ્ઞાનાદ્ યથા સ્વપ્નનિધેર્ આદેયભાવના ॥

શામ્યન્તીમાḫ પરિજ્ઞાતાસ્ સકલા દૃશ્યદૃષ્ટયઃ ।
યથા મરુનદીવેગવારિગ્રહણબુદ્ધયઃ ॥

મહારામાયણપ્રાયશાસ્ત્રપ્રેક્ષણમાત્રતઃ ।
એતદ્ આસાદ્યતે નિત્યં કિમ્ એતાવતિ દુષ્કરમ્ ॥

સંસારવાસનાભાવરૂપસત્યા તુ યસ્ય ધીઃ ।
મન્દા મોક્ષે નિરાકાઙ્ક્ષા સ શ્વા કીટો ઽથ વાનરઃ ॥

ભોગાભોગẖ કિલાયં યસ્ સ જીવન્મુક્તબુદ્ધિના ।
કીદૃશો ભુજ્યમાનસ્ સ્યાત્ કીદૃક્ સ્યાન્ મૌર્ખ્યસેવિના ॥

મહારામાયણપ્રાયશાસ્ત્રપ્રેક્ષણમાત્રતઃ ।
અન્તશ્ શીતલતોદેતિ પદાર્થેષુ હિમોપમા ॥

મોક્ષશ્ શીતલચિત્તત્વં બન્ધસ્ સન્તપ્તચિત્તતા ।
એતસ્મિન્ન્ અપિ નાર્થિત્વમ્ અહો લોકસ્ય મૂર્ખતા ॥

અયં પ્રકૃત્યા વિષયૈર્ વશીકૃતḫ પરસ્પરં સ્ત્રીધનલોલુભો જનઃ ।
યથાર્થસન્દર્શનતસ્ સુખીભવેન્ મુમુક્ષુશાસ્ત્રાર્થવિચારણાદ્ અતઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તવત્ય્ અથ મુનૌ દિવસો જગામ સાયન્તનાય વિધયે ઽસ્તમ્ ઇનો જગામ ।
સ્નાતું સભા કૃતનમસ્કરણા જગામ શ્યામાક્ષયે રવિકરૈશ્ ચ સહાજગામ ॥