મોક્ષોપાય · અધ્યાય 1.15

દોષૈર્ જર્જરતાં યાતં સત્કાર્યાદ્ આર્યસેવિતાત્ ।
વાતાત્તપિઞ્છલવવચ્ ચેતશ્ ચલતિ ચઞ્ચલમ્ ॥

ઇતશ્ ચેતશ્ ચ સુવ્યગ્રં વ્યર્થમ્ એવાભિધાવતિ ।
દૂરાદ્ દૂરતરં દીનં ગ્રામે કૌલેયકો યથા ॥

ન પ્રાપ્નોતિ ક્વચિત્ કિઞ્ચિત્ પ્રાપ્તૈર્ અપિ મહાધનૈઃ ।
નાન્તસ્ સમ્પૂર્ણતામ્ એતિ કરણ્ડક ઇવામ્બુભિઃ ॥

નિત્યમ્ એવ મનશ્ શૂન્યં કદાશાવાગુરાવૃતમ્ ।
ન મનાઙ્ નિર્વૃતિં યાતિ મૃગો યૂથાદ્ ઇવ ચ્યુતઃ ॥

તરઙ્ગતરલાં વૃત્તિં દધદ્ આલૂનશીર્ણતામ્ ।
પરિત્યજ્ય ક્ષણમ્ અપિ ન મનો યાતિ નિર્વૃતિમ્ ॥

મનો મનનવિક્ષુબ્ધં દિશો દશ વિધાવતિ ।
મન્દરાહનનોદ્ધૂતં ક્ષીરાર્ણવપયો યથા ॥

કલ્લોલકલનાવર્તં માયામકરમાલિનમ્ ।
ન નિરોદ્ધું સમર્થો ઽસ્મિ મનોમોહમહાર્ણવમ્ ॥

ભોગદૂર્વાઙ્કુરાકાઙ્ક્ષી શ્વભ્રપાતમ્ અચિન્તયન્ ।
મનોહરિણકો બ્રહ્મન્ દૂરં વિપરિધાવતિ ॥

ન કદાચન મે ચેતસ્ તામ્ આલૂનવિશીર્ણતામ્ ।
ત્યજત્ય્ આકુલયા વૃત્ત્યા ચઞ્ચલત્વમ્ ઇવાર્ણવઃ ॥

ચેતશ્ ચઞ્ચલયા વૃત્ત્યા ચિન્તાનિચયચઞ્ચુરમ્ ।
ધૃતિં બધ્નાતિ નૈકત્ર કેસરી પઞ્જરે યથા ॥

મનો મોહરથારૂઢં શરીરાચ્ છમતાસુખમ્ ।
હરત્ય્ ઉપગતોદ્યોગં હંસઃ ક્ષીરમ્ ઇવામ્ભસઃ ॥

અનલ્પકલ્પનાતલ્પે નિલીનાશ્ ચિત્તવૃત્તયઃ ।
મુનીન્દ્ર ન પ્રબુધ્યન્તે તેન તપ્તો ઽહમ્ આકુલઃ ॥

ક્રોડીકૃતદૃઢગ્રન્થિતૃષ્ણાસૂત્રોમ્ભિતાત્મના ।
વિહગો જાલકેનેવ બ્રહ્મન્ બદ્ધો ઽસ્મિ ચેતસા ॥

સતતામર્ષધૂમેન ચિન્તાજ્વાલાબિલેન ચ ।
વહ્નિનેવ તૃણં શુષ્કં મુને દગ્ધો ઽસ્મિ ચેતસા ॥

ક્રૂરેણ જડતાં યાતસ્ તૃષ્ણાભાર્યાનુગામિના ।
શવઃ કૌલેયકેનેવ બ્રહ્મન્ ભુક્તો ઽસ્મિ ચેતસા ॥

તરઙ્ગતરલાસ્ફાલવૃત્તિના જડરૂપિણા ।
તટવૃક્ષ ઇવૌઘેન બ્રહ્મન્ નીતો ઽસ્મિ ચેતસા ॥

અવાન્તરનિપાતાય શૂન્યેનાક્રમણાય ચ ।
તૃણં ચણ્ડાનિલેનેવ દૂરે નુન્નો ઽસ્મિ ચેતસા ॥

સંસારજલધેર્ અસ્માન્ નિત્યમ્ ઉત્તરણોન્મુખઃ ।
સેતુનેવ પયઃપૂરો રોધિતો ઽસ્મિ કુચેતસા ॥

પાતાલાદ્ ગચ્છતા પૃષ્ઠં પૃષ્ઠાત્ પાતાલગામિના ।
કૂપકાષ્ઠં કુદામ્નેવ વેષ્ટિતો હ્ય્ અસ્મિ ચેતસા ॥

મિથ્યૈવ સ્ફારરૂપેણ વિચારવિશરારુણા ।
બાલો વેતાલકેનેવ ગૃહીતો ઽસ્મિ સ્વચેતસા ॥

વહ્નેર્ ઉષ્ણતરશ્ શૈલાદ્ અપિ કષ્ટતરક્રમઃ ।
વજ્રાદ્ અપિ દૃઢો બ્રહ્મન્ દુર્નિગ્રહમનોગ્રહઃ ॥

ચેતઃ પતતિ કાર્યેષુ વિહગશ્ ચામિષેષ્વ્ ઇવ ।
ક્ષણેન વિરતિં યાતિ બાલઃ ક્રીડનકાદ્ ઇવ ॥

જડપ્રકૃતિર્ આલોલો વિતતાવર્તવૃત્તિમાન્ ।
મનોઽબ્ધિર્ ઈહિતવ્યાલો દૂરાન્ નયતિ તાત મામ્ ॥

અપ્ય્ અબ્ધિપાનાન્ મહતસ્ સુમેરૂલ્લઙ્ઘનાદ્ અપિ ।
અપિ વહ્ન્યશનાત્ સાધો વિષમશ્ ચિત્તનિગ્રહઃ ॥

ચિત્તં કારણમ્ અર્થાનાં તસ્મિન્ સતિ જગત્ત્રયમ્ ।
તસ્મિન્ ક્ષીણે જગત્ ક્ષીણં તચ્ ચિકિત્સ્યં પ્રયત્નતઃ ॥

ચિત્તાદ્ ઇમાનિ સુખદુઃખશતાનિ નૂનમ્ અભ્યાગતાન્ય્ અગવરાદ્ ઇવ કાનનાનિ ।
તસ્મિન્ વિવેકવશતસ્ તનુતાં પ્રયાતે મન્યે મુને નિપુણમ્ એવ ગલન્તિ તાનિ ॥

સકલગુણજયાશા યત્ર બદ્ધા મહદ્ભિસ્ તમ્ અરિમ્ ઇહ વિજેતું ચિત્તમ્ અભ્યુત્થિતો ઽહમ્ ।
વિગતરતિતયાન્તર્ નાભિનન્દામિ લક્ષ્મીં જડમલિનવિશાલાં મેઘમાલામ્ ઇવેન્દુઃ ॥