માર્કંડેય પુરાણ · અધ્યાય 88

ઇતિ શ્રીમાર્કણ્ડેયપુરાણે સાવર્ણિકે મન્વન્તરે દેવીમાહાત્મ્યે ચણ્ડમુણ્ડવધોનામ સપ્તાશીતિતમો ઽધ્યાયઃ
અષ્ટાશીતિતમો ઽધ્યાયઃ- 88
ઋષિરુવાચ
ચણ્ડે ચ નિહતે દૈત્યે મુણ્ડે ચ વિનિપાતિતે ।
બહુલેષુ ચ સૈન્યેષુ ક્ષયિતેષ્વસુરેશ્વરઃ

તતઃ કોપપરાધીનચેતાઃ શુમ્ભઃ પ્રતાપવાન્ ।
ઉદ્યોગં સર્વસૈન્યાનાં દૈત્યાનામાદિદેશ હ

અદ્ય સર્વબલૈર્દૈત્યાઃ ષડશીતિરુદાયુધાઃ ।
કમ્બૂનાં ચતુરશીતિર્નિર્યાન્તુ સ્વબલૈર્વૃતાઃ

કોટિવીર્યાણિ પઞ્ચાશદસુરાણાં કુલાનિ વૈ ।
શતં કુલાનિ ધૌમ્રાણાં નિર્ગચ્છન્તુ મમાજ્ઞયા

કાલકા દૌર્હૃદા મૌર્યાઃ કાલકેયાસ્તથાસુરાઃ ।
યુદ્ધાય સજ્જા નિર્યાન્તુ આજ્ઞયા ત્વરિતા મમ

ઇત્યાજ્ઞાપ્યાસુરપતિઃ શુમ્ભો ભૈરવશાસનઃ ।
નિર્જગામ મહાસૈન્યસહસ્રૈર્બહુભિર્વૃતઃ

આયાન્તં ચણ્ડિકા દૃષ્ટ્વા તત્સૈન્યમતિભિષણમ્ ।
જ્યાસ્વનૈઃ પૂરયામાસ ધરણીગગનાન્તરમ્

સ ચ સિંહો મહાનાદમતીવ કૃતવાન્ નૃપ ।
ઘણ્ટાસ્વનેન તન્નાદમમ્બિકા ચાપ્યબૃંહયત્

ધનુર્જ્યાસિંહઘણ્ટાનાં નાદાપૂરિતદિઙ્મુખા ।
નિનાદૈર્ભોષણૈઃ કાલી જિગ્યે વિસ્તારિતાનના

તં નિનાદમુપશ્રુત્ય દૈત્યસૈન્યૈશ્ચતુર્દિશમ્ ।
દેવી સિંહસ્તથા કાલી સરોષૈઃ પરિવારિતાઃ

એતસ્મિન્નન્તરે ભૂપ વિનાશાય સુરદ્વિષામ્ ।
ભવાયામરસિંહાનામતિવીર્યબલાન્વિતાઃ

બ્રહ્મેશગુહવિષ્ણૂનાં તથેન્દ્રસ્ય ચ શક્તયઃ ।
શરીરેભ્યો વિનિષ્ક્રમ્ય તદ્રૂપૈશ્ચણ્ડિકાં યયુઃ

યસ્ય દેવસ્ય યદ્રૂપં યથાભૂષણવાહનમ્ ।
તદ્વદેવ હિ તચ્છક્તિરસુરાન્ યોદ્ધુમાયયૌ

હંસયુક્તવિમાનાગ્રે સાક્ષસૂત્રકમણ્ડલુઃ ।
આયાતા બ્રહ્મણઃ શક્તિર્બ્રહ્માણી સાભિધીયતે

માહેશ્વરી વૃષારૂઢા ત્રિશૂલવરધીરિણી ।
મહાહિવલયા પ્રાપ્તા ચન્દ્રલેખાવિભૂષણા

કૌમારી શક્તિહસ્તા ચ મયૂરવરવાહના ।
યોદ્ધુમભ્યાયયૌ દૈત્યાનમ્બિકા ગુહરૂપિણી

તથૈવ વૈષ્ણાવી શક્તિર્ગરુડોપરિ સંસ્થિતા ।
શઙ્ખચક્રગદાશાર્ઙ્ગખડ્ગહસ્તાભ્યુપાયયૌ

જજ્ઞે વારાહમતુલં રૂપં યા બિભ્રતી હરેઃ ।
શક્તિઃ સાપ્યાયૌ તત્ર વારાહીં બિભ્રતી તનુમ્

નારસિંહી નૃસિંહસ્ય બિભ્રતી સદૃશં વપુઃ ।
પ્રાપ્તા તત્ર સટાક્ષેપક્ષિપ્તનક્ષત્રસંહતિઃ

વજ્રહસ્તા તથૈવૈન્દ્રી ગજરાજોપરિ સ્થિતા ।
પ્રાપ્તા સહસ્રનયના યથા શક્રસ્તથૈવ સા

તતઃ પરિવૃતસ્તાભિરીશાનો દેવશક્તિભિઃ ।
હન્યન્તામસુરાઃ શીઘ્રં મમ પ્રીત્યાઽહ ચણ્ડિકામ્

તતો દેવોશરીરાત્તુ વિનિષ્ક્રાન્તાતિભીષણા ।
ચણ્ડિકાશક્તિરત્યુગ્રા શિવાશતનિનાદિની

સા ચાહ ધૂમ્રજટિલમીશાનમપરાજિતા ।
દૂત ત્વં ગચ્છ ભગવન્ પાર્શ્વં શુમ્ભનિશુમ્ભયોઃ

બ્રૂહિ શુમ્ભં નિશુમ્ભં ચ દાનવાવતિગર્વિતૌ ।
યે ચાન્યે દાનવાસ્તત્ર યુદ્ધાય સમુપસ્થિતાઃ

ત્રૈલોક્યમિન્દ્રો લભતાં દેવાઃ સન્તુ હવિર્ભુજઃ ।
યૂયં પ્રયાત પાતાલં યદિ જીવિતુમિચ્છથ

બલાવલેપાદથ ચેદ્ભવન્તો યુદ્ધકાઙ્ક્ષિણઃ ।
તદાગચ્છત તૃપ્યન્તુ મચ્છિવાઃ પિશિતેન વઃ

યતો નિયુક્તો દૌત્યેન તયા દેવ્યા શિવઃ સ્વયમ્ ।
શિવદૂતીતિ લોકે ઽસ્મિંમસ્તતઃ સા ખ્યાતિમાગતા

તે ઽપિ શ્રુત્વા વચો દેવ્યાઃ શર્વાખ્યાતં મહાસુરાઃ ।
અમર્ષાપૂરિતા જગ્મુર્યત્ર કાત્યાયની સ્થિતા

તતઃ પ્રથમમેવાગ્રે શરશક્ત્યૃષ્ટિવૃષ્ટિભિઃ ।
વવર્ષુરુદ્ધતામર્ષાસ્તાં દેવીમમરારયઃ

સા ચ તાન્ પ્રહિતાન્ બાણાઞ્છૂલશક્તિપરશ્વધાન્ ।
ચિચ્છેદ લીલયાઽધ્માતધનુર્મુક્તૈર્મહેષુભિઃ

તસ્યાગ્રતસ્તથા કાલી શૂલપાતવિદારિતાન્ ।
ખટ્વાઙ્ગપોથિતાંશ્ચારીન્ કુર્વતી વ્યચરત્તદા

કમણ્ડલુજલાક્ષેપહતવીર્યાન્ હતૌજસઃ ।
બ્રહ્માણી ચાકરોચ્છત્રૂન્ યેન યેન સ્મ ધાવતિ

માહેશ્વરી ત્રિશૂલેન તથા ચક્રેણ વૈષ્ણવી ।
દૈત્યાઞ્જઘાન કૌમારી તથા શક્ત્યાતિકોપના

ઐન્દ્રીકુલિશપાતેન શતશો દૈત્યદાનવાઃ ।
પેતુર્વિદારિતાઃ પૃથ્વ્યાં રુધિરૌઘપ્રવર્ષિણઃ

તુણ્ડપ્રહારવિધ્વસ્તા દંષ્ટ્રાગ્રક્ષતવક્ષસઃ ।
વારાહમૂર્ત્યા ન્યપતંશ્ચક્રેણ ચ વિદારિતાઃ

નખૈર્વિદારિતાંશ્ચાન્યાન્ ભક્ષયન્તી મહાસુરાન્ ।
નારસિંહી ચચારાજૌ નાદાપૂર્ણદિગન્તરા

ચણ્ડાટ્ટહાસૈરસુરાઃ શિવદૂત્યભિદૂષિતાઃ ।
પેતુઃ પૃથિવ્યાં પતિતાંસ્તાંશ્ચખાદાથ સા તદા

ઇતિ માતૃગણં ક્રુદ્ધં મર્દયન્તં મહાસુરાન્ ।
દૃષ્ટ્વાભ્યુપાયૈર્વિવિધૈર્નેશુર્દેવારિસૈનિકાઃ

પલાયનપરાન્ દૃષ્ટ્વા દૈત્યાન્ માતૃગણાર્દિતાન્ ।
યોદ્ધુમભ્યાયયૌ ક્રુદ્ધો રક્તબીજો મહાસુરઃ

રક્તબિન્દુર્યદા ભૂમૌ પતત્યસ્ય શરીરતઃ ।
સમુત્પતતિ મેદિન્યાં તત્પ્રમાણો મહાસુરઃ

યુયુધે સ ગદાપાણિપરિન્દ્રશક્ત્યા મહાસુરઃ ।
તતશ્ચૈન્દ્રી સ્વવજ્રેણ રક્તબીજમતાડયત્

કુલિશેનાહતસ્યાશુ બહુ સુસ્ત્રાવ શોણિતમ્ ।
સમુત્તસ્થુસ્તતો યોધાસ્તદ્રૂપાસ્તત્પરાક્રમાઃ

યાવન્તઃ પતિતાસ્તસ્ય શરીરાદ્રક્તબિન્દવઃ ।
તાવન્તઃ પુરુષા જાતાસ્તદ્વીર્યબલવિક્રમાઃ

તે ચાપિ યુયુધુસ્તત્ર પુરુષા રક્તસમ્ભવાઃ ।
સમં માતૃબિરત્યુગ્રશસ્ત્રપાતાતિભીષણમ્

પુનશ્ચ વજ્રપાતેન ક્ષતમસ્ય શિરો યદા ।
વવાહ રક્તં પુરુષાસ્તતો જાતાઃ સહસ્રશઃ

વૈષ્ણવી સમરે ચૈનં ચક્રેણાભિજઘાન હ ।
ગદયા દાડયામાસ ઐન્દ્રી તમસુરેશ્વરમ્

વેષ્ણાવીચક્રભિન્નસ્ય રુધિરસ્ત્રાવસમ્ભવૈઃ ।
સહસ્રશૌ જગદ્વ્યાપ્તં તત્પ્રમાણૈર્મહાસુરૈઃ

શક્ત્યા જઘાન કૌમારો વારાહી ચ તથાસિના ।
માહેશ્વરી ત્રિશૂલેન રક્તબીજં મહાસુરમ્

સ ચાપિ ગદયા દૈત્યઃ સર્વા એવાહનત્ પૃથક્ ।
માતઃ કોપસમાવિષ્ટો રક્તબીજો મહાસુરઃ

તસ્યાહતસ્ય બહુધા શક્તિશૂલાદિભિર્બુવિ ।
પપાત યો વૈ રક્તૌઘસ્તેનાસઞ્છતશો ઽસુરાઃ

તૈશ્ચાસુરાસૃક્સમ્ભૂતૈરસુરૈઃ સકલં જગત્ ।
વ્યાપ્તમાસીત્તતો દેવા ભયમાજગ્મુરુત્તમમ્

તાન્ વિષણ્ણાન્ સુરાન્ દૃષ્ટ્વા ચણ્ડિકા પ્રાહ સત્વરા ।
ઉવાચ કાલીં ચામુણ્ડે વિસ્તીર્ણં વદનં કુરુ

મચ્છસ્ત્રપાતસમ્ભૂતાન્ રક્તબિન્દૂન્ મહાસુરાન્ ।
રક્તબિન્દોઃ પ્રતીચ્છ ત્વં વક્ત્રેણાનેન વેગિના

ભક્ષયન્તી ચર રણે તદુત્પન્નાન્ મહાસુરાન્ ।
એવમેષ ક્ષયં દૈત્યઃ ક્ષીણરક્તો ગમિષ્યતિ ।
ભક્ષ્યમાણાસ્ત્વયા ચોગ્રા ન ચોત્પત્સ્યન્તિ ચાપરે

ઋષિરુવાચ
ઇત્યુક્ત્વા તાં તતો દેવી શૂલેનાભિજઘાન તમ્ ।
મુખેન કાલી જગૃહે રક્તબીજસ્ય સોણિતમ્

તતો ઽસાવાજઘાનાથ ગદયા તત્ર ચણ્ડિકામ્ ।
ન ચાસ્યા વેદનાં ચક્રે ગદાપાતો ઽલ્પિકામપિ

તસ્યાહતસ્ય દેહાત્તુ બહુ સુસ્ત્રાવ શોણિતમ્ ।
યતસ્તતઃ સ્વવક્ત્રેણ વામુણ્ડા સમ્પ્રતીચ્છતિ

મુખે સમુદ્ગતા યે ઽસ્યા રક્તપાતાન્મહાસુરાઃ ।
તાંશ્ચખાદાથ ચામુણ્ડા પપૌ તસ્ય ચ શોણિતમ્

દેવી શૂલેન ચક્રેણ બાણૈરસિભિરૃષ્ટિભિઃ ।
જઘાન રક્તબીજં તં ચામુણ્ડાપીતશોણિતમ્

સ પપાત મહીપૃષ્ઠે શસ્ત્રસંહતિતો હતઃ ।
નીરક્તશ્ચ મહીપાલ રક્તબીજો મહાસુરઃ

તતસ્તે હર્ષમતુલમવાપુસ્ત્રિદશા નૃપ ।
તેષાં માતૃગણો જાતો નનર્તાસૃઙ્મદોદ્ધતઃ