માર્કંડેય પુરાણ · અધ્યાય 78

ઇતિ શ્રીમાર્કણ્ડેયપુરાણે વૈવસ્વતમન્વન્તરે સપ્તસપ્તતિતમો ઽધ્યાયઃ
અષ્ટસપ્તતિતમો ઽધ્યાયઃ- 78
માર્કણ્ડેય ઉવાચ
તતસ્તં તુષ્ટુવુર્દેવાસ્તથા દેવર્ષયો રવિમ્ ।
વાગ્ભિરોડ્યમશેષસ્ય ત્રૈલોક્યસ્ય સમાગતાઃ

દેવા ઊચુઃ
નમસ્તે ઋક્સ્વરૂપાય સામરૂપાય તે નમઃ ।
યજુઃ સ્વરૂપરૂપાય સામ્નાન્ધામવતે નમઃ

જ્ઞાનૈકધામભૂતાય નિર્ધૂતતમસે નમઃ ।
શુદ્ધજ્યોતિઃ સ્વરૂપાય વિશુદ્ધાયામલાત્મને

વરિષ્ઠાય વરેણ્યાય પરસ્મૈ પરમાત્મને ।
નમો ઽખિલજગદ્વ્યાપિસ્વરૂપાયાત્મમૂર્તયે

ઇદં સ્તોત્રવરં રમ્યં શ્રોતવ્યં શ્રદ્ધયા નરૈઃ ।
શિષ્યો ભૂત્વા સમાધિસ્થો દત્ત્વા દેયં ગુરોરપિ

ન શૂન્યભૂતૈઃ શ્રોતવ્યમેતત્તુ સફલં ભવેત્ ।
સર્વકારણભૂતાય નિષ્ઠાયૈ જ્ઞાનચેતસામ્

નમઃ સૂર્યસ્વરૂપાય પ્રકાશાત્મસ્વરૂપિણે ।
ભાસ્કરાય નમસ્તુભ્યં તથા દિનકૃતે નમઃ

શર્વરીહેતવે ચૈવ સન્ધ્યાજ્યોત્સ્નાકૃતે નમઃ ।
ત્વં સર્વમેતદ્ ભગવન્ જગદુદ્ભ્રમતા ત્વયા

ભ્રમત્યાવિદ્ધમખિલં બ્રહ્માણ્ડં સચરાચરમ્ ।
ત્વદંશુભિરિદં સ્પૃષ્ટં સર્વં સઞ્જાયતે શુચિ

ક્રિયતે ત્વત્કરૈઃ સ્પર્શાજ્જલાદીનાં પવિત્રતા ।
હોમદાનાદિકો ધર્મો નોપકારાય જાયતે

તાવદ્યાવન્ન સંયોગિ જગદેતત્ ત્વદંશુભિઃ ।
ઋચસ્તે સકલા હ્યેતા યજૂંષ્યેતાનિ ચાન્યતઃ

સકલાનિ ચ સામાનિ નિપતન્તિ ત્વદડ્ગતઃ ।
ઋઙ્મયસ્ત્વં જગન્નાથ ! ત્વમેવ ચ યજુર્મયઃ

યતઃ સામમયશ્ચૈવ તતો નાથ ! ત્રયીમયઃ ।
ત્વમેવ બ્રહ્મણો રૂપં પરઞ્ચાપરમેવ ચ

મૂર્તામૂર્તસ્તથા સૂક્ષ્મઃ સ્થૂલરૂપસ્તથા સ્થિતઃ ।
નિમેષકાષ્ઠાદિમયઃ કાલરૂપઃ ક્ષયાત્મકઃ ।
પ્રસીદ સ્વેચ્છયા રૂપં સ્વતેજઃ શમનં કુરુ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ
એવં સંસ્તૂયમાનસ્તુ દેવૈર્દેવર્ષિભિસ્તથા ।
મુમોચ સ્વં તદા તેજસ્તેજસાં રાશિરવ્યયઃ

યત્તસ્ય ઋઙ્મયં તેજો ભવિતા તેન મેદિની ।
યજુર્મયેનાપિ દિવં સ્વર્ગઃ સામમયં રવેઃ

શાતિતાસ્તેજસો ભાગા યે ત્વષ્ટ્રા દશ પઞ્ચ ચ ।
ત્વષ્ટ્રૈવ તેન શર્વસ્ય કૃતં શૂલં મહાત્મના

ચક્રં વિષ્ણોર્વસૂનાઞ્ચ શઙ્કવો ઽથ સુદારુણાઃ ।
પાવકસ્ય તથા શક્તિઃ શિબિકા ધનદસ્ય ચ

અન્યેષામસુરારીણામસ્ત્રાણ્યુગ્રાણિ યાનિ વૈ ।
યક્ષવિદ્યાધરાણાઞ્ચ તાનિ ચક્રે સ વિશ્વકૃત્

તતશ્ચ ષોડશં ભાગં બિભર્તિ ભગવાન્ વિભુઃ ।
તત્તેજઃ પઞ્ચદશધા શાતિતં વિશ્વકર્મણા

તતો ઽશ્વરૂપધૃગ્ભાનુરુત્તરાનગમત્ કુરૂન્ ।
તદૃશે તત્ર સંજ્ઞાઞ્ચ વડવારૂપધારિણીમ્

સા ચ દૃષ્ટ્વા તમાયાન્તં પરપુંસો વિશઙ્કયા ।
જગામ સંમુખં તસ્ય પૃષ્ઠરક્ષણતત્પરા

તતશ્ચ નાસિકાયોગં તયોસ્તત્ર સમેતયોઃ ।
નાસત્યદસ્ત્રૌ તનયાવશ્વીવક્ત્રવિનિર્ગતૌ

રેતસો ઽન્તે ચ રેવન્તઃ ખડ્ગી ચર્મો તનુત્રધૃક્ ।
અશ્વારૂઢઃ સમુદ્ભૂતો બાણતૂણસમન્વિતઃ

તતઃ સ્વરૂપમતુલં દર્શયામાસ ભાનુમાન્ ।
તસ્યૈષા ચ સમાલોક્ય સ્વરૂપં મુદમાદદે

સ્વરૂપધારિણીઞ્ચૈમામાનિનાય નિજાશ્રયમ્ ।
સંજ્ઞાં ભાર્યાં પ્રીતિમતીં ભાસ્કરો વારિતસ્કરઃ

તતઃ પૂર્વસુતો યો ઽસ્યાઃ સો ઽભૂદ્વૈવસ્વતો મનુઃ ।
દ્વિતીયશ્ચ યમઃ શાપાદ્ધર્મદૃષ્ટિરભૂત્ સુતઃ

કૃમયો માંસમાદાય પાદતો ઽસ્ય મહીતલે ।
પતિષ્યન્તીતિ શાપાન્તં તસ્ય ચક્રે પિતા સ્વયમ્

ધર્મદૃષ્ટિર્યતશ્ચાસૌ સમો મિત્રે તથાહિતે ।
તતો નિયોગં તં યામ્યે ચકાર તિમિરાપહઃ

યમુના ચ નદી જજ્ઞે કલિન્દાન્તરવાહિની ।
અશ્વિનૌ દેવભિષજૌ કૃતૌ પિત્રા મહાત્મના

ગુહ્યકાધિપતિત્વે ચ રેવન્તો ઽપિ નિયોજિતઃ ।
ચ્છાયાસંજ્ઞાસુતાનાઞ્ચ નિયોગઃ શ્રુયતાં મમ

પૂર્વજસ્ય મનોસ્તુલ્યશ્છાયાસંજ્ઞાસુતો ઽગ્રજઃ ।
તતઃ સાવર્ણિકીં સંજ્ઞામવાપ તનયો રવેઃ

ભવિષ્યતિ મનુઃ સો ઽપિ બલિરિન્દ્રો યદા તદા ।
શનૈશ્ચરો ગ્રહાણાઞ્ચ મધ્યે પિત્રા નિયોજિતઃ

તયોસ્તૃતીયા યા કન્યા તપતી નામ સા કુરુમ્ ।
નૃપાત્ સંવરણાત્ પુત્રમવાપ મનુજેશ્વરમ્

તસ્ય વૈવસ્વતસ્યાહં મનોઃ સપ્તમમન્તરમ્ ।
કથયામિ સુતાન્ ભૂપાનૃષીન્ દેવાન્ સુરાધિપમ્