માર્કંડેય પુરાણ · અધ્યાય 30

ઇતિ શ્રીમાર્કણ્ડેયપુરાણે મદાલસોપદેશો નામોનત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
ત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
મદાલસોવાચ
નિત્યં નૈમિત્તકઞ્ચૈવ નિત્યનૈમિત્તિકં તથા ।
ગૃહસ્થસ્ય તુ યત્ કર્મ તન્નિશામય પુત્રક !

પઞ્ચયજ્ઞાશ્રિતં નિત્યં યદેતત્ કથિતં તવ ।
નૈમિત્તિકં તથૈવાન્યત્ પુત્રજન્મક્રિયાદિકમ્

નિત્યનૈમિત્તિકં જ્ઞેયં પર્વશ્રાદ્ધાદિ પણ્ડિતૈઃ ।
તત્ર નૈમિત્તિકં વક્ષ્યે શ્રાદ્ધમભ્યુદયં તવ

પુત્રજન્મનિ યત્કાર્યં જાતકર્મસમં નરૈઃ ।
વિવાહાદૌ ચ કર્તવ્યં સર્વં સમ્યક્ ક્રિમોદિતમ્

પિતરશ્ચાત્ર સમ્પૂજ્યાઃ ખ્યાતા નાન્દીમુખાસ્તુ યે ।
પિણ્ડાંશ્ચ દધિસંમિશ્રાન્ દદ્યાદ્ યવસમન્વિતાન્

ઉદઙ્મુખઃ પ્રાઙ્મુખો વા યજમાનઃ સમાહિતઃ ।
વૈશ્વદેવવિહીનં તત્ કેચિદિચ્છન્તિ માનવાઃ

યુગ્માશ્ચાત્ર દ્વિજાઃ કાર્યાસ્તે ચ પૂજ્યાઃ પ્રદક્ષિણમ્ ।
એતન્નૈમિત્તિકં વૃદ્ધૌ તથાન્યચ્ચૌર્ધ્વદેહિકમ્

મૃતાહનિ ચ કર્તવ્યમેકોદ્દિષ્ટં શૃણુષ્વ તત્ ।
દૈવહીનં તથા કાર્યં તથૈવૈકપવિત્રકમ્

આવાહનં ન કર્તવ્યમગ્નૌકરણવર્જિતમ્ ।
પ્રેતસ્ય પિણ્ડમેકઞ્ચ દદ્યાદુચ્છિષ્ટસન્નિધૌ

તિલોદકં ચાપસવ્યં તન્નામસ્મરણાન્વિતમ્ ।
અક્ષય્યમમુકસ્યેતિ સ્થાને વિપ્રવિસર્જને

અભિરણ્યતામિતિ બ્રૂયાદ્ બ્રૂયુસ્તે ઽભિરતાઃ સ્મ હ ।
પ્રતિમાસં ભવેદેતત્ કાર્યમા વત્સરં નરૈઃ

અથ સંવત્સરે પૂર્ણે યદા વા ક્રિયતે નરૈઃ ।
સપિણ્ડીકરણં કાર્યં તસ્યાપિ વિધિરુચ્યતે

તચ્ચાપિ દૈવરહિતમેકાર્ઘ્યૈકપવિત્રકમ્ ।
નૈવાગ્નૌકરણં તત્ર તચ્ચાવાહનવર્જિતમ્

અપસવ્યઞ્ચ તત્રાપિ ભોજયેદયુજો દ્વિજાન્ ।
વિશેષસ્તત્ર ચાન્યો ઽસ્તિ પ્રતિમાસં ક્રિયાધિકઃ

તં કથ્યમાનમેકાગ્રો વદન્ત્યા મે નિશામય ।
તિલગન્ધોદકૈર્યુક્તં તત્ર પાત્રચતુષ્ટયમ્

કુર્યાત્ પિતૄણાં ત્રિતયમેકં પ્રેતસ્ય પુત્રક ।
પાત્રત્રયે પ્રેતપાત્રમર્ઘ્યઞ્ચૈવ પ્રસેચયેત્

યે સમાના ઇતિ જપન્ પૂર્વવચ્છેષમાચરેત્ ।
સ્ત્રીણામપ્યેવમેવૈતદેકીદ્દિષ્ટમુદાહૃતમ્

સપિણ્ડીકરણં તાસાં પુત્રાભાવે ન વિદ્યતે ।
પ્રતિસંવત્સરં કાર્યમેકોદ્દિષ્ટં નરૈઃ સ્ત્રિયાઃ

મૃતાહનિ યથાન્યાયં નૃણાં યદ્વદિહોદિતમ્ ।
પુત્રાભાવે સપિણ્ડાસ્તુ તદભાવે સહોદકાઃ

માતુઃ સપિણ્ડા યે ચ સ્યુર્યે ચ માતુઃ સહોદકાઃ ।
કુર્યુરેનં વિધિં સમ્યગપુત્રસ્ય સુતાસુતઃ

કુર્યુર્માતામહાયૈવં પુત્રિકાસ્તનયાસ્તથા ।
દ્વ્યામુષ્યાયણસંજ્ઞાસ્તુ માતામહપિતામહાન્

પૂજયેયુર્યથાન્યાયં શ્રાદ્ધૈર્નૈમિત્તિકૈરપિ ।
સર્વાભાવે સ્ત્રિયઃ કુર્યુઃ સ્વભર્તૄણામમન્ત્રકમ્

તદભાવે ચ નૃપતિઃ કારયેત્ સ્વકુટુમ્બિના ।
તજ્જાતીયૈર્નરૈઃ સમ્યાગ્ દાહાદ્યાઃ સકલાઃ ક્રિયાઃ

સર્વેષામેવ વર્ણાનાં બાન્ધવો નૃપતિર્યતઃ ।
એતાસ્તે કથિતા વત્સ ! નિત્યનૈમિત્તકાસ્તથા

ક્રિયાં શ્રાદ્ધાશ્રયામન્યાં નિત્યનૈમિત્તિકીં શૃણુ ।
દર્શસ્તત્ર નિમિત્તં વૈ કાલશ્ચન્દ્રક્ષયાત્મકઃ ।
નિત્યાતાં નિયતઃ કાલસ્તસ્યાઃ સંસૂચયત્યથ