માલિનીશ્લોકવાર્ત્તિક · અધ્યાય 2

એવં મહેશ્વરો દેવો વિશ્વાત્મત્વેન સંસ્થિતઃ ।
ક્રમિકજ્ઞાનયોગાભ્યાં ધારણાભિર્ ઉપાસ્યતે ॥

તત્ત્વક્રમં ગતદ્વૈતમલમાયાદિજાલકમ્ ।
અષ્ટાદશે તત્ પટલે તત્ત્વં સમ્યગ્ વિભાવ્યતે ॥

પ્રાણાયામાદિકં યત્ર હેયમ્ ઇત્ય્ એવ વર્ણ્યતે ।
ન હિ તસ્ય પરાં વિત્તિં પ્રતિ કાચિદ્ ઉપાયતા ॥

અન્તઃ સંવિદિ યન્ નિરૂઢમ્ અભિતસ્ તત્ પ્રાણધીવિગ્રહે સંચાર્યેત કથં તથેતિ ઘટતામ્ અભ્યાસયોગક્રમઃ ।
યે ત્વ્ અભ્યાસપથેન સંવિદમ્ ઇમાં સંસ્કર્તુમ્ અભ્યુદ્યતાસ્ તે કિં કુત્ર કુતઃ કથં વિદધતામ્ ઇત્ય્ અત્ર સંદિહ્મહે ॥

અભ્યાસો હિ પુનઃ પુનર્ અર્થઃ સો ઽપિ ચ દિક્કાલપ્રતિભેદાત્ ।
આભાસેતરયોગસમુત્થો દેહમનઃપ્રાણાક્ષપથે સ્યાત્ ॥

પ્રકાશૈકઘને રૂપે ભૈરવીયે વિવિક્ષવઃ ।
સકૃદ્વિભાતવિજ્ઞાનવિશ્રાન્ત્યૈવ સુસંસ્થિતાઃ ॥

અત્રૈવાતઃ પરં પ્રોક્તમ્ અઙ્ગં સર્વોપકારિ યત્ ।
ધારણા અપિ તદ્દ્વારનિશ્ચિતાઃ સ્યુસ્ તથાત્મિકાઃ ॥

નન્વ્ અપ્રતિષ્ઠે કસ્ તર્કે સમાશ્વાસઃ પ્રકલ્પ્યતામ્ ।
કિં વા ન ભવતાં તાદૃગ્ અપ્રતિષ્ઠાહતં વચઃ ॥

તથા હ્ય્ આગમ એવૈકં પ્રમાણમ્ ઇતિ નિશ્ચિતૈઃ ।
તદ્વિરુદ્ધાગમવ્રાતે સતિ નિશ્ચીયતાં કથમ્ ॥

મહાજનપ્રસિદ્ધિસ્ તુ તત્ર પ્રામાણ્યકારણમ્ ।
અપ્રતિષ્ઠા તદ્વિરુદ્ધમહાજનસુસંભવાત્ ॥

પ્રત્યક્ષમ્ અપિ રુચ્યાદૌ દૃષ્ટબાધકસંવિદમ્ ।
ઉત્તરોત્તરવિજ્ઞાનાનવસ્થાભાજનં નનુ ॥

સ્વસંવિદ્ અપિ તત્રૈવ બાધિતેતિ કથં કિલ ।
વ્યવહારમ્ અયં કુર્યાદ્ ભેદસંધાનપણ્ડિતઃ ॥

અસ્માકં ત્વ્ અપ્રતિષ્ઠાનં ન કદાચિત્ ક્વચિદ્ ભવેત્ ।
યેષાં સર્વત્ર સંપૂર્ણઃ પરો ભૈરવસાગરઃ ॥

વિશેષતસ્ તુ તર્કસ્ય તાન્ પ્રત્ય્ એવાપ્રતિષ્ઠતા ।
યે તર્કાર્ણવતારાત્તપરમામૃતસંવિદઃ ॥

તથા હિ સર્વે તર્કાંશા અનામૃષ્ટસ્વસંવિદઃ ।
સર્વત્ર પર્યન્તફલં ન શિવં પ્રતિપેદિરે ॥

અભેદસારઃ સર્વો હિ શાસ્ત્રાર્થસ્ તત્પ્રપત્તયે ।
યસ્ તત્રોદ્ભાવિતો ભેદસ્ તત્ર મૂઢધિયો રતાઃ ॥

તર્કશ્ ચ ભેદવાદાંશયુક્તિચ્છેદૈકપણ્ડિતઃ ।
નન્વ્ અભેદે ઽપિ તર્કસ્ય કા ચિદ્ અસ્ત્ય્ ઉપયોગિતા ॥

પરમાદ્વયદૃષ્ટૌ ચ સો ઽપિ નૈવ ન સંગતઃ ।
અત એવ પરાદ્વૈતં યદ્ વિશ્વાનુગ્રહાત્મકમ્ ।
તસ્યોપાયં પરં બ્રૂતે હૃદયં સ્પન્દનાત્મકમ્ ॥

હૃદયે બોધમયે યઃ સ્વવિમર્શઃ પૂર્ણચિચ્ચમત્કારઃ ।
યુગપદ્ દ્રાગિતિ હઠતો લીનીકૃતવિશ્વતઃસ્ફુરણઃ ॥

ભાવગ્રહાદ્યચરમદશાયોર્ ઉલ્લાસિનિર્વૃતિસુપૂર્ણઃ ।
જગદાનન્દમયો ઽસૌ સામાન્યસ્પન્દ ઇત્ય્ ઉક્તઃ ॥

સ્ફુરણં હૃદયસ્ય યત્ કિલ પ્રકટમ્ ઇદં વિસર્ગધામ્નઃ ।
સદ્ ઇતિ પ્રતિભાતિ યાવતા ત્રિકશક્તૌ વિશતીહ તાવતા ॥

તદ્ ઇદં હૃદયં નિરુચ્યતે પરમં ભૈરવસંવિદામૃતમ્ ।
ઇષિદૃક્કૃતિશક્તિશૂલગં પરમે ધામ્નિ વિસૃજ્યતે તતઃ ॥

પરમે ભગવત્પરાત્મનિ સ્ફુરિતં વિશ્વમ્ ઇદં ચિદાત્મકમ્ ।
શક્તિત્રયશૂલગં તતઃ શામ્ભવભૂમિવિસર્ગવર્ત્મના ॥

તદ્ અથો સદ્ ઇતિ પ્રગીયતે તદ્ ઇદં પૂર્ણમ્ ઇહાહમાત્મકં ।
હૃદયં શિવશક્તિસંગમસ્ફુરણાત્મૈવ સદાવભાસતે ॥

ઇહ સૃષ્ટિલયસ્થિતિક્રમાઃ શતશો વાપિ સહસ્રકોટિશઃ ।
પ્રવિભાન્તિ સદાતનાત્મના હરવિષ્ણ્વમ્બુજહેતુસંચિતાઃ ॥

ઇહ તુ પુરોક્તાદ્ યુક્તિકલાપાદ્ યઃ પ્રવિશેત્ સદ્યો નાશક્તઃ ।
તં પ્રતિ શાક્તોપાયપથેન પ્રકટીક્રિયતે હૃદયસ્પન્દઃ ॥

ત્રિશૂલપ્રાન્તગપ્રાણપ્રેરણાવાપ્તહૃત્પથઃ ।
તદન્તર્વર્તિચિચ્ચન્દ્રકલાવિશ્રાન્તિતત્પરઃ ॥

ઝટિત્ય્ એવાથ તદ્ભૂમિત્યાગેન પ્રોજ્ઝ્ય તા દશાઃ ।
નિરાનન્દાદિકાઃ પઞ્ચભૂતમધ્યવ્યવસ્થિતાઃ ॥

ત્યજેત્ પૂર્વાં પરાં ક્રામેત્ સમ્યગ્વિશ્રાન્તિતત્પરઃ ।
યતો નિજાનન્દમયી ભૂમિઃ શાન્તપદાનુગા ॥

નિરાનન્દપરાનન્દૌ પુરુષાજાતસંગતૌ ।
અભેદભિન્નભોગ્યૌઘજનિતાનન્દજૃમ્ભણાત્ ॥

મહાનન્દસ્થિતિઃ કાપિ વામાચારા સમુલ્લસેત્ ।
ભૈરવીયમહાધામ્નિ સ્વીકૃતાશેષસંવિદિ ॥

મહાનન્દશ્ ચિદાનન્દીભૂય ભૂયઃ પ્રવર્તતે ।
અસ્મિંસ્ તુ સ્વીકૃતાશેષદક્ષવામોર્ધ્વગત્રિકે ॥

ત્રિકે સર્વાત્મના દ્વૈતાદ્વૈતસંગ્રહણાત્મનિ ।
અભિન્ના વાથ ભિન્ના વા ભિન્નાભિન્ના અથાપિ વા ॥

ભાવા નિજાદિકાનન્દદશાપઞ્ચકયોજિતાઃ ।
જાયન્તે જગદાનન્દસમુદ્દામદશાજુષઃ ॥

નિજાનન્દઃ પ્રમાત્રંશમાત્રનિષ્ઠનિબન્ધનઃ ।
શૂન્યતામાત્રવિશ્રાન્તેર્ નિરાનન્દાત્મિકા સ્થિતિઃ ॥

પ્રમેયપદવિશ્રાન્તેઃ પરાનન્દો ઽપ્ય્ ઉદેત્ય્ અલમ્ ।
અનન્તમેયસંઘટ્ટપૂર્ણે મેયે તુ સર્વતઃ ॥

પ્રમાણાચ્ ચર્વણાયોગાન્ મહાનન્દ ઇતિ સ્થિતિઃ ।
સમસ્તમાનમેયૌઘકલનાગ્રાસકોવિદઃ ॥

યદા વિશ્રાન્તિમ્ અભ્યેતિ નિરુપાધિસુનિર્ભરામ્ ।
તદા ખલુ ચિદાનન્દો યો જડાનુપબૃંહિતઃ ॥

ન ચ યત્ર સ્થિતિઃ કાપિ વિભક્તા જડરૂપિણી ।
યત્ર કો ઽપિ વ્યવચ્છેદો નાસ્તિ યદ્ વિશ્વતઃ સ્ફુરત્ ॥

યદ્ અનાહૃતસંવિત્તિ પરમામૃતબૃંહિતમ્ ।
તદ્ એવ જગદાનન્દધામાસ્માકં ગુરુર્ જગૌ ॥

યત્રાસ્તિ ભાવનાદીનાં ન મુખ્યા કાપિ સંગતિઃ ।
તત્ર વિશ્રાન્તિર્ આધેયા હૃદયોચ્ચારયોગતઃ ॥

યા તત્ર સમ્યગ્ વિશ્રાન્તિસ્ તત્ પરાદ્વૈતમ્ ઉચ્યતે ।
પ્રાણદણ્ડપ્રયોગેન પૂર્વાપરસમીકૃતેઃ ॥

ચતુષ્કિકામ્બુજાલમ્બિલમ્બિકાસૌધસિક્તભૂઃ ।
બન્ધમોક્ષવિભાગેન નરાદ્ અન્યત્ર યોગિના ॥

અનુત્તરસ્વભાવેન વાગ્વ્યાપારાભિવર્તિના ।
ચિદ્વિમર્શપરાહંકૃત્પ્રલયોલ્લાસયોગિના ॥

ઉદ્યોગવશરિક્તેન સદ્દ્વાદશકલાત્મના ।
સૂર્યેણાભાસિતે ભાવે પૂરિતે પરિચર્ચિતે ॥

તદ્ગ્રાસમન્થરવશાઃ ષોડશાખ્યકલાજુષા ।
પ્રવિષ્ટેણ વિબોધાગ્નૌ સમ્યગ્ વિસૃજતા કલાઃ ॥

ચતસ્રો જીવનીઃ પ્રાપ્તવિસર્ગાવિકૃતસ્થિતેઃ ।
અન્તઃકૃતાનન્તતત્ત્વકાદિક્ષાન્તેન સર્વતઃ ॥

ભાવાનાં ભાવતાસારવિમર્શાભાવહૃદ્યુજા ।
બહિઃપ્રસવસદ્યોગિકુલનેત્ર્યધિશાયિના ॥

રુદ્રયામલભાવેન નિત્યં યા નિષ્ઠિતૈવ તામ્ ।
ચિત્પ્રાણગુણદેહાન્તશક્તિસોપાનમાલિકામ્ ॥

વિસર્ગેન વિસૃજ્યાથ સ્પન્દનોદરવર્તિના ।
વિસર્ગભૂમિમ્ આશ્લિષ્ય મત્સ્યોદરદશાજુષમ્ ॥

સર્વસર્વગતાં સર્વજીવનીં પરમાં કલામ્ ।
ત્રિશૂલભુવમ્ આક્રમ્ય નાડીત્રિતયસંગતામ્ ॥

વિકસ્વરાં સંકુચિતાં ક્રમેણૈકાત્મ્યમ્ આશ્રિતામ્ ।
ભ્રૂકુટીબિન્દુનાદાન્તશક્તિસોપાનમાલિકામ્ ॥

રાસભીવડવાસ્રાવસસંકોચવિકાસિકામ્ ।
મુહુર્ મુહુર્ લીયમાનસૃષ્ટભાવૌઘનિર્ભરામ્ ॥

એકીકૃતમહામૂલશૂલવૈસર્ગિકાસ્પદામ્ ।
સમગ્રભાવભરણભૈરવીયહૃદાશ્રિતામ્ ॥

સર્વાપૂરણહેવાકસમર્જિતપરાભિધામ્ ।
આદ્યન્તરહિતામ્ એનાં વિશ્વપ્રવણશાલિનીમ્ ॥

હૃદ્બોધાકાશચિચ્ચન્દ્રચન્દ્રિકાં ત્રિતયેશિકામ્ ।
દેવીં પ્રાપ્ય ન કિં નામ લભતે લમ્ભ્યત્ય્ અપિ ॥

તદ્ અત્ર ભાવનાદેહગતોપાયૈઃ પરે સતિ ।
યદૈષ પ્રવિવિક્ષુઃ સ્યાદ્ યોગી તાવદ્ પ્રકમ્પતે ॥

પૂર્વજન્મશતાભ્યસ્તદેહતાદાત્મ્યનિશ્ચયઃ ।
જલપાંસુવદ્ એકત્વં મન્વાનશ્ ચિચ્છરીરયોઃ ॥

ભેદાખ્યમાયારહિતે પરિપૂર્ણચિદાત્મનિ ।
પ્રવિશેત્ પ્રથમં યાવત્ સ્વબલાક્રમણક્રમાત્ ॥

ભવેન્ નિદ્રાસ્ય સા દેહાવેશશૈથિલ્યદાયિની ।
કમ્પ્રરૂપૈવ યાવન્ નો રૂઢિર્ જાતા પરાત્મનિ ॥

એતદ્ અવ્યક્તલિઙ્ગં તન્નરશક્તિશિવાત્મકમ્ ।
યત્ર વિશ્વમ્ ઇદં લીનં યદ્ અન્તઃસ્થં ચ ગમ્યતે ॥

કિં ચાધ્વજાતમ્ એતદ્ દેહસ્થતયૈવ પૂર્વનિર્ણીતમ્ ।
તસ્યોન્મેષવશેન સ્ફુટતાં યાયાત્ સમાવેશઃ ॥

ચિત્તત્ત્વસ્ય વિશેષસ્પન્દદશાશાલિનશ્ ચિદાનન્દઃ ।
શાક્તસમુલ્લાસભરાદ્ અન્તઃકૃતમન્ત્રવીર્યપરસારઃ ॥

નરશક્તિમયમ્ ઇદં તદ્વ્યક્તાવ્યક્તં ભવેલ્ લિઙ્ગં ।
સિદ્ધિફલપ્રસવરસપ્રસૂનમ્ ઇતિ કથ્યતે શાસ્ત્રે ॥

વ્યક્તલિઙ્ગં તદ્ ઉક્તં તુ યત્ કેવલનરાત્મકમ્ ।
એકસ્ય સ્પન્દનસ્યેયં ત્રિધા ભેદવ્યવસ્થિતિઃ ॥

એતલ્લિઙ્ગજ્ઞાનપ્રવિયુક્તહૃદા વૃથૈવ હિ ભજન્તે ।
બાહ્યસ્થલિઙ્ગપૂજાં પ્રયાસમાત્રં ફલાય ન હિ તત્ સ્યાત્ ॥

યદ્ વ્યક્તમ્ આત્મલિઙ્ગાખ્યં નરરૂપસમાશ્રયિ ।
દેહાભેદમયે બાહ્યે વિશ્વસ્મિન્ ભરિતે સતિ ॥

સમુદેતિ મહાનન્દભૂમૌ લીનસ્ય યોગિનઃ ।
તેનાદ્યં લિઙ્ગમ્ અભ્યેતિ સંમુખીનત્વમ્ અઞ્જસા ॥

અત્ર લિઙ્ગે સદા તિષ્ઠેત્ પૂજાવિશ્રાન્તિતત્પરઃ ।
યદ્યોગિનીનાં હૃદયં પરમાનન્દમન્દિરમ્ ॥

પૂર્વોક્તબીજયોન્યંશવિસર્ગાનન્દમન્દિરાઃ ।
યત્ર કામપિ તાદાત્મ્યસમ્પત્તિં ચિન્વતે બુધાઃ ॥

યત્ર પ્રયાસવિરહાત્ સર્વો ઽસૌ દેવતાગણઃ ।
આનન્દપૂર્ણે ધામ્ન્ય્ આસ્તે નિત્યોદિતચિદાત્મકઃ ॥

યત્તદ્ભૈરવનાથસ્ય સંકોચેતરભાસનમ્ ।
અવિદ્યમાનસંકોચવિકાસસ્યાપિ ભાસતે ॥

યત્તત્સમાપ્તિસંઘટ્ટસમુત્થાનન્દધારયા ।
અવસિક્તમ્ ઇદં વિશ્વમ્ અપોજ્ઝતિ પુરાણતામ્ ॥

તત્ર પ્રવેશને યત્નઃ કાર્યત્વેન પ્રયાસકૃત્ ।
યતઃ સદોદિતો ભાનુઃ કિં દીપેન વિચાર્યતે ॥

યદિ સ્વાત્મસ્થિતો યોગી શિવચિત્સ્પન્દભૂમિગઃ ।
યદિ વા બાહ્યભાવૌઘવિશેષયોગિનીકુલનન્દનઃ ॥

ઘટાભાવે ઽપિ સામાન્યસ્પન્દાભાસમયીં સ્થિતિમ્ ।
પરભૈરવમુદ્રાં તામ્ અન્તર્લક્ષબહિર્દૃશમ્ ॥

યદ્ આશ્રયતિ શૈવી સા પરા દેવી તતઃ પુનઃ ।
સ્વાતન્ત્ર્યહેલાનિર્મેયે તત્તદર્થક્રિયામયે ॥

ભાવૌઘે સોત્સુકૌન્મુખ્યવિમર્શરસયોગતઃ ।
વિશેષસ્પન્દસદ્ભૂમિં શક્તિં સંસ્પૃશ્ય વર્તતે ॥

એતેનાધિષ્ઠિતા ધામ્ના સ્વમન્ત્રાસ્તત્પ્રકાશને ।
યાન્તિ સ્વાતન્ત્રયોગિત્વં વિચિત્રાસ્વપિ સિદ્ધિષુ ॥

હાનાદાનતિરસ્કારવૃત્તૌ રૂઢિમ્ ઉપાગતઃ ।
સર્વભાસનયોગેન ભાસમાનં ચિદાત્મના ॥

અભેદવૃત્તિતઃ પશ્યન્ દૃશ્યં ચિતિચમત્કૃતેઃ ।
અર્થક્રિયાર્થિતાદૈન્યકારિતાં કાતરાં સ્થિત્મ્ ॥

વિહાય યાવદ્ આસીત તાવચ્ છાંભવભૂમિકામ્ ।
ભૈરવીમ્ આવિશત્ય્ એવ પરાં ભૂમિમ્ અયત્નતઃ ॥

એતદાવિષ્ટસંવિત્તિ સર્વમ્ એવ નિરીક્ષ્યતે ।
પ્રકાશરૂપતાક્રાન્તં ચૈતન્યં હિ પ્રકાશતે ॥

ન ચાપ્રકાશં પ્રાકાશ્યયોગાદ્ એતિ પ્રકાશતામ્ ।
ઇતિ વિસ્તરતઃ પૂર્વં પ્રકાશિતમ્ ઇદં યતઃ ॥

મહાસાહસસંયોગવિલીનાખિલવૃત્તિકઃ ।
પુઞ્જીભૂતસ્વરશ્મ્યોઘનિર્ભરીભૂતમાનસઃ ॥

અકિંચિચ્ચિન્તકઃ સ્પષ્ટદૃષ્ટભેદોજ્ઝિતસ્થિતિઃ ।
યાવદ્ આસીત તાવત્ તુ પૂર્વોક્તા એવ ભૂમયઃ ॥

સાંમુખ્યં યાન્તિ સંસારસદ્મદાહૈકહેતવઃ ।
યશ્ ચ દિવ્યો ઽક્ષસંઘાતો ભેદરૂઢિતિરોહિતઃ ॥

સ્વાતન્ત્ર્યપોષકક્રીડામાત્રોપકરણાત્મકઃ ।
યદા નિમીલનાવન્ધ્યસ્ તિષ્ઠત્ય્ એકં ક્ષણં તદા ॥

તદ્દ્વારોદિતસંબોધમહાજ્વાલાવિલાપિતમ્ ।
વિશ્વમ્ અભ્યેતિ પરમાનન્દસાગરશાયિતામ્ ॥

તદ્રસાપાનવિશ્રાન્તઃ સંવિદ્દેવીઃ પ્રતર્પયન્ ।
અચિરાદ્ એતિ મરણજન્મત્રાસવિહીનતામ્ ॥

આશ્યાનભાવં હિ ગતા સ્વસંવિદ્દેહેન્દ્રિયજ્ઞેયમયત્વમ્ આપ્તા ।
યુક્ત્યા તુ સા પ્રાપ્તવિલીનભાવાત્ સંવિદ્ઘનં સ્વં વપુર્ એવ યાતિ ॥

યુક્ત્યા યયૈવ બાહ્યાર્થવિવશીકૃતચેતસામ્ ।
વ્યુત્થિતિર્ જાયતે સૈવ ભૈરવાનન્દસંવિદઃ ॥

તયૈવ યોગિનીવક્ત્રસંપ્રદાયક્રમાપ્તયા ।
વિધૂતકલ્મષાવેશા તિષ્ઠતે ચિન્મયી સ્થિતિઃ ॥

વક્ત્રમ્ ઈષદ્ યદા યોગી વિકાસયતિ સંવિદઃ ।
સર્વા ઇન્દ્રિયનાડ્યન્તશ્ચક્રાક્રમણસંશ્રયાઃ ॥

તદા વિકાસં ગ્રાહ્યાર્થભેદાભાવમયં હઠાત્ ।
પ્રયાન્તિ ચિદુન્મુખત્વાત્ નીલપીતાદિભેદવાન્ ॥

ગ્રાહ્યગ્રાહકસંબન્ધભેદઃ સપદિ ભિદ્યતે ।
યોગિનીવક્ત્રસંરૂઢસંપ્રદાયક્રમાપ્તયા ॥

સદ્યો ઽનુભવદાયિન્યા મુદ્રયા મુદ્રિતાખિલઃ ।
સર્વાધિષ્ઠાતૃચિદ્રૂપસાક્ષાદ્ભૈરવતન્દ્રિતઃ ॥

સ યોગી વિસ્મયાવિષ્ટો લભતે સ્વાત્મસંવિદમ્ ।
તત્તદ્દૃશ્યોદયાપાયયોગે ઽપ્ય્ અનપયત્સ્થિતિ ॥

તડાગવર્તિનિમ્નામ્બુ તન્નાન્યત્ર પ્રવર્તતે ।
પ્રયત્નેનાપિ તન્માત્રપૂરણાય યદ્ અક્ષમમ્ ॥

યદા ત્વન્તઃદ્વારવારિધારસંપૂરિતં રસાત્ ।
ભવેદ્ ભવેયુસ્તત્પૂર્ણાઃ પ્રવાહાઃ સર્વતોમુખાઃ ॥

એવં સ્વોલ્લાસરભસાચ્ ચૈતન્યં પ્રોન્મિષત્સ્વયં ।
અવિભાગેન ભાવાંશાન્ સ્વાત્માભેદેન ભાસયન્ ॥

મીલનાવિષયીભાવં શ્રયેદ્ યદિ મુહૂર્તકં ।
માયાવિગલનાદ્ ભૂમિર્ ભૈરવીયા વિરાજતે ॥

વૈકલ્પિકો ઽહ્યવચ્છેદઃ પશ્ચાદ્ યાં દર્શયેદ્ ભિદામ્ ।
સૈવ માયા સ્વતન્ત્રસ્ય ભેદદૃષ્ટિપ્રકાશિની ॥

ઉન્મેષમાત્રરૂઢસ્ય સા નિર્મૂલા ન સંભવેત્ ।
ઇત્થં કિં બહુનોક્તેન નયે ઽનુત્તરાત્મનિ ॥

વસ્તુતો ઽસ્તિ ન કસ્યાપિ યોગાઙ્ગસ્યાભ્યુપાયતા ।
સ્વરૂપં હ્યસ્ય નીરૂપમ્ અવચ્છેદવિવર્જનાત્ ॥

ઉપાય ઽપ્યનુપાયો ઽસ્યાયાગવૃત્તિનિરોધતઃ ।
રેચનપૂરણૈર્ એષા રહિતા તનુવાતનૌઃ ॥

તારયત્ય્ એવમ્ આત્માનં ભેદસાગરગોચરાત્ ।
નિમજ્જમાનમ્ અપ્ય્ એતન્ મનો વૈષયિકે રસે ॥

નાન્તરાર્દ્રત્વમ્ અભ્યેતિ નિશ્છિદ્રં તુમ્બકં યથા ।
સ્વં પન્થાનં હયસ્યેવ મનસો યે નિરુન્ધતે ॥

તેષાં તત્ખણ્ડનયોગાદ્ ધવત્ય્ ઉન્માર્ગકોટિભિઃ ।
કિંસ્વિદ્ એતદ્ ઇતિ પ્રાયો દુઃખે ઽપ્ય્ ઉત્કણ્ઠતે મનઃ ॥

સુખાદ્ અપિ વિરજ્યેત જ્ઞાનાદ્ એતદ્ ઇદં [ત્વ્ ઇતિ] ।
તથાહિ ગુરુર્ આદિક્ષદ્ બહુધા સ્વકશાસને ॥

અનાદરવિરક્ત્યૈવ ગલન્તીન્દ્રિયવૃત્તયઃ ।
યાવત્ તુ વિનિયમ્યન્તે તાવત્ તાવદ્ વિકુર્વતે ॥

પ્રત્યાહારો ઽપિ નામાયં યો ઽક્ષજાલે પ્રવર્ત્યતે ।
બન્ધસ્યારૂઢવૃત્તેસ્ તદ્ વજ્રલેપેન બન્ધનમ્ ॥

અર્થેષુ તદ્ભોગવિધૌ તદુત્થે \ \ દુઃખે સુખે વા ગલિતાભિશઙ્કમ્ ।
અનાવિશન્તો ઽપિ નિમગ્નચિત્તા \ \ જાનન્તિ વૃત્તિક્ષયસૌખ્યમ્ અન્તઃ ॥

સત્ય્ એવાત્મનિ ચિત્સ્વભાવમહસિ સ્વાન્તે તથોપક્રિયાં તસ્મૈ કુર્વતિ તત્પ્રચારચતુરે સત્ય્ અક્ષવર્ગે ઽપિ ચ ।
સત્સ્વ્ અર્થેષુ રસાદિષુ સ્ફુટતરં યદ્ ભેદવન્ધ્યોદયં યોગી તિષ્ઠતિ પૂર્ણરશ્મિખચિતસ્ તત્ તત્ત્વમ્ આદીયતામ્ ॥

અવિવેક એવ પરમ્ ઇહ સંસાર ઇતિ પ્રવાદમાત્રમ્ ।
અવિવેક એવ હિ પરં નિઃશ્રેયસલાભસોપાનમ્ ॥

ત્યજાવધાનાનિ નનુ ક્વ નામ ધત્સે ઽવધાનં વિચિનુ સ્વયં તત્ ।
પૂર્ણે ઽવધાનં નહિ નામ યુક્તં નાપૂર્ણમ્ અભ્યેતિ ચ સત્યભાવમ્ ॥

યત્રૈવાનન્દયોગઃ ક્વચન નનુ ભવેત્ તત્ર પૂર્ણઃ સ્વભાવઃ --- --- તે વેતિ તત્ર પ્રશમપદમ્ ઇયાદ્ યદ્ય્ અયં ભેદમોહઃ ।
તજ્જ્ઞાને જાગ્રદાદાવ્ અપિ નિખિલપદે ચિન્મહાચક્રનાથો યોગી જાયેત નાનાવ્યવહૃતપથગો ઽપ્યુલ્લસન્ મન્ત્રવીર્યઃ ॥

યથા હિ કૂપં પ્રચિકીર્ષુર્ એવ પ્રાપ્તે જલે યાતિ કૃતિત્વમ્ એકઃ ।
કશ્ચિત્ પુનર્ હસ્તગતાદિ[વારિ]માત્રાદ્ ઇત્થં પરપ્રાપ્તિવિધિર્ વિચિત્રઃ ॥

અનુપાયમ્ ઇદં તસ્માદ્ ઉપાયોપેયયોગતઃ ।
ભેદબન્ધાદ્ વિમુચ્યેત કથં વેતરથા જનઃ ॥

અનુપાયે ઽપિ ચૈતસ્મિન્ કિંચિત્ સાંબન્ધ્યવૃત્તિતઃ ।
ઉપાયસ્યોપદેશો ઽયં શાસ્ત્રે ઽત્ર બહુધા કૃતઃ ॥

યથા લિપ્યક્ષરૈર્ બાલાઃ સત્યે વર્ણાત્મનિ સ્ફુટમ્ ।
પ્રવેશ્યન્તે તથા મૂઢૈસ્ તૈર્ ઔપાયિકૈઃ ક્રમાત્ ॥

તદર્થમ્ એવ ચાદ્વૈતે પરતત્ત્વે ઽપિ સાદરમ્ ।
પૂજાધ્યાનાદિ શાસ્ત્રે ઽસ્મિન્ન્ ઉચિતં કિંચિદ્ ઉચ્યતે ॥

યત્ કિંચિન્ મનસાહ્લાદિ યત્ર ક્વાપીન્દ્રિયસ્થિતૌ ।
યોજ્યતે બોધસદ્બ્રહ્મધામ્નિ બ્રહ્મબિલાત્મનિ ॥

તત્તત્પરકુલેશાનશક્તિચક્રાર્ચનાક્રમે ।
પ્રયાત્ય્ એવાપ્રયત્નેન કરણત્વં સ્વભાવતઃ ॥

કૃત્વાધારધરાં ચમત્કૃતિરસપ્રોક્ષાક્ષણક્ષાલિતામ્ આત્તૈર્ માનસતઃ સ્વભાવકુસુમૈઃ સ્વામોદસંદોહિભિઃ ।
આનન્દામૃતનિર્ભરસ્વહૃદયાનર્ઘાર્ઘપાત્રક્રમાત્ ત્વાં દેવ્યા સહ દેહદેવસદને દેવાર્ચયે ઽહર્નિશમ્ ॥

એવં યત્ર ક્વચિત્ તિષ્ઠેત્ સ્વવિમર્શસ્વભાવતઃ ।
તત્ર શક્તિત્રયાવેશસ્ ત્રિધા તાવત્ પ્રકાશતે ॥

નવધા ભાસમાનસ્ય પ્રોક્તદ્વાદશચક્રતઃ ।
વિશ્રાન્તિર્ એકક્ષણગા સાષ્ટોત્તરશતસ્થિતિઃ ॥

એકૈવ શતસંખ્યા ચ સા સ્થિતિઃ પ્રવિભાવ્યતે ।
ઇત્થં યત્ કિંચનૈતસ્ય વચનં યોગિનો ભવેત્ ॥

તદ્ એવ જપયોગાય જાયતે ઽનુત્તરે પથિ ।
અન્તરિન્ધનસદ્ભાવમ્ અનપેક્ષ્યૈવ નિત્યશઃ ॥

યો જ્વલત્ય્ અખિલાક્ષૌઘપ્રસૃતાગ્રશિખાશતઃ ।
તત્રૈવ સર્વભાવાનાં પ્રવેશશ્ ચેદ્ વિમૃશ્યતે ॥

નૂનં ઝટિતિ સંપ્લુષ્ટસ્થૂલરૂપતયા હઠાત્ ।
યાન્તિ બોધમહાજ્વાલાપ્રકાશૈક્યં સ્વરૂપતઃ ।
સ એષ પરમો હોમો ભૈરવીયક્રમે મતઃ ॥

નિજબોધજઠરહુતભુજિ ભાવાઃ સમ્યગ્સમર્પિતા યુક્ત્યા ।
જહતિ ભેદવિભાગં નિજશક્ત્યા તં સમિન્ધતે યસ્માત્ ॥

યદ્ એવ સ્વેચ્છયા સૃષ્ટિસ્વાભાવ્યવશતઃ પુરઃ ।
નિર્મિમીતે ઽક્ષવિષયં તદ્ધ્યાનાયાવકલ્પતે ॥

નિરાકારે હિ ચિદ્ધામ્નિ વિશ્વાકૃતિમયે સતિ ।
ફલાર્થિનાં કાચિદ્ એવ ધ્યેયત્વેનાકૃતિઃ સ્થિતા ॥

યથા હ્ય્ અભેદસંપૂર્ણે ભાવે ઽપ્ય્ ઉદકમ્ આહરન્ ।
અન્યાકૃત્યપહાનેન ઘટમ્ અર્થયતે રસાત્ ॥

તથૈવ પરમેશાનનિયતિપ્રવિજૃમ્ભણાત્ ।
કાચિદ્ એવાકૃતિઃ કાંચિત્ સૂતે ફલવિકલ્પનમ્ ॥

યસ્ તુ સંપૂર્ણચિદ્વૃત્તિર્ ન ફલં નામ વાઞ્છતિ ।
તસ્ય વિશ્વાકૃતિ ધ્યાનં સર્વદૈવ વિજૃમ્ભતે ॥

કુલયોગિન ઉદ્રિક્તભૈરવીયરસાસવાત્ ।
ઘૂર્ણમાનસ્ય યઃ કશ્ચિત્ કો ઽપ્ય્ ઉદેતિ યથા તથા ॥

શરીરગઃ સમાવેશો મોદનદ્રાવણાત્મકઃ ।
સા સ્વીકૃતજગન્મુદ્રા મુદ્રા નૈરુત્તરે મતે ॥

એષ યોગવિધિઃ કો ઽપિ કસ્યાપિ હૃદિ વર્તતે ।
યસ્ય પ્રસીદેચ્ ચિચ્ચક્રં દ્રાગ્ અપશ્ચિમજન્મનઃ ॥

લોકેનાલોક્યમાનો ઽપિ દેહબન્ધવિધૌ સ્થિતઃ ।
અભ્યેતિ યોગે રૂઢે ન ક્ષણાત્ કામ્ અપિ સંવિદમ્ ॥

અત્રૈવ ત્વ્ અસ્મત્પૂર્વાચાર્યાણાં ધિષણા ભૃશમ્ ।
અભ્યમંસ્ત ભવાભોગવિભ્રમાણામ્ અસંનિધિમ્ ॥

વેદસાંખ્યભવેદ્વાદન્યાયસૌગતલૌકિકૈઃ ।
પઞ્ચરાત્રક્રિયાશાસ્ત્રસિદ્ધાન્તાદિભિર્ અલમ્ ॥

ઉચિતોચિતવિજ્ઞાનક્રિયાંશપરિભાવકૈઃ ।
સર્વૈઃ સ્વપ્રક્રિયારૂઢૈસ્ તૈસ્ તૈર્ ઔચિત્યયોગતઃ ॥

યત્ર બીજસમાવાપખનનાદિક્રિયાક્રમઃ ।
અકારિ શામ્ભવાનેકશાખાભિર્ યો ઽતિવિસ્તૃતઃ ॥

તસ્ય ચિદ્ભૈરવતરોઃ ફલમ્ એતદ્ અનુત્તરમ્ ।
આશ્રમસ્થિતચર્યાદ્યૈર્ જટાજાલાઞ્જનાન્તકૈઃ ॥

કૃતૈર્ અપ્ય્ અકૃતૈર્ વાપિ યત્ર નો લભ્યતે ભિદા ।
તત્રૈવ યોગે વિશ્રાન્તિં કુર્વતાં ભવડમ્બરઃ ॥

હિમાનીવ મહાગ્રીષ્મે સ્વયમ્ એવ પ્રલીયતે ।
અલં હિ ચર્વ્યમાણે ઽસ્મિન્ સરસે સંવિદાસવે ॥

નિસ્સરન્તિ મહોલ્લાસાઃ સંખ્યા યેષુ ન વિદ્યતે ।
તેષાં ચ પ્રકટીકારાઃ કૃતાઃ પ્રાગ્ એવ વિસ્તરાત્ ।
અત્રાભિનવગુપ્તે તુ તત્ત્વે કે ઽપ્ય્ એવ નિશ્ચિતાઃ ॥

કેતકીકુસુમસૌરભે ભૃશં \ \ ભૃઙ્ગ એવ રસિકો ન મક્ષિકા ।
ભૈરવીયપરમાદ્વયાર્ચને \ \ કો ઽપિ રજ્યતિ ન ભેદમોહિતઃ ॥

નાત્ર રૂઢસ્ય કાર્યા સ્યાચ્ છુદ્ધિઃ કાચન કુત્રચિત્ ।
અશુદ્ધં હિ જગત્ય્ એવ ભૈરવાત્મનિ કિં ભવેત્ ॥

અશુદ્ધે ઽપિ ચ ભૂતૌઘે કેન શુદ્ધિઃ પ્રતાયતામ્ ।
અનવસ્થા ભવેદ્ ઇત્થં વ્યર્થાન્યોન્યાશ્રિતિસ્ તથા ॥

અશુદ્ધસ્ય તિરોધાને શુદ્ધં નામ પ્રલીયતે ।
પ્રતિયોગિકૃતં તદ્ ધિ ન સ્વભાવેન નીલવત્ ॥

અત એવ ન કશ્ચિદ્ આગ્રહો \ \ વિષયાણાં ગ્રહણે ઽપ્ય્ અપોહને ।
પરભૈરવસંવિદાત્મનઃ \ \ સ્વયમ્ એવોચ્છલિતા હિ ભોક્તૃતા ॥

સર્વમ્ અત્ર વિહિતં યતો ઽમુના \ \ વર્ત્મના સકલમ્ એવ યુજ્યતે ।
માર્ગમ્ એવમ્ અપહસ્ત્ય કિંચન \ \ કાપિ નૈવ નનુ યાતિ યુક્તતામ્ ॥

તથાહિ દીક્ષા નામેયં યા મલાનાં નિકર્તની ।
સ ભેદવાદિનાં પક્ષે કથં નામોપપદ્યતે ॥

તથાહિ યો મલો નામ સ કથં ચિત્સ્વભાવકમ્ ।
આત્માનમ્ આવૃણીતે ક્વ વિભોર્ આવરણક્રિયા ॥

ન ચ પ્રકાશસ્ તમસા જાતુ સંવ્રિયતે યતઃ ।
પ્રકાશોદય એવાયં ધ્વાન્તધ્વંસક્રિયાત્મકઃ ॥

કિં ચાવરણમ્ ઉક્તં હિ રશ્મ્યાદેર્ ગતિધર્મિણઃ ।
પ્રતીઘાતાત્મકં તત્ કિં વિભોર્ અગતિધર્મિણઃ ॥

અપિ વા જ્ઞેયતામાત્રતિરોધાનં હિ સંવૃતેઃ ।
પટાદિના ઘટાદેઃ સ્યાન્ ન સ્વરૂપાન્યથાસ્થિતિઃ ॥

ન ચાત્માનશ્ ચિદાત્મત્વાજ્ જ્ઞેયત્વમ્ અધિશેરતે ।
તદાવરણમ્ એષાં તુ શબ્દેષ્વ્ અપિ ન શોભતે ॥

નન્વ્ ઈશ્વરસ્ય તે જ્ઞેયા અણવઃ કથમ્ ઈદૃશમ્ ।
ચિદાત્મકં હિ ન જ્ઞેયં ચિદાત્મત્વતિરોહિતેઃ ॥

સંવિજ્ જ્ઞેયેતિ શબ્દો ઽયં વન્ધ્યા મે જનનીત્યદઃ ।
વાક્યં સ્મરયતીવ સ્વં સ્વાત્મસબ્રહ્મચારિ યત્ ॥

કિંચેશ્વરસ્ય સાર્વજ્ઞ્યં તાવતા પ્રતિહન્યતે ।
આવૃતાન્ વેત્તિ નાણૂન્ યન્ ન ત્વ્ એષાં કાચન ક્ષતિઃ ॥

નન્વ્ અનાવરણે નીલે જ્ઞાતુર્ આવરણે સતિ ।
ન દર્શનં તથા બાધા ન સર્વજ્ઞો મલાવૃતઃ ॥

મૈવં તત્ર હિ દૃગ્રશ્મીન્ ગચ્છતઃ પ્રતિહન્તિ તત્ ।
પટાદિ ન તુ વિજ્ઞાતુર્ અસ્ત્ય્ આવરણસંભવઃ ॥

મલશ્ ચાવ્યાપકો વ્યાપ્તુર્ આવારક ઇતિ સ્ફુટમ્ ।
ઘટે ઽપિ વ્યોમ્નિ સંદધ્યાદ્ અશૂન્યત્વં સ્વરૂપતઃ ॥

આત્મનશ્ ચાધિકાર્યત્વાન્ મલઃ કિંચિત્કરો ન ચેત્ ।
કથમ્ આવરણાયૈષ શક્તો નનુ ચ ભોઃ કિમુ ॥

મલસદ્ભાવમાત્રં હિ તસ્યાવરણમ્ ઉચ્યતે ।
મલેન સદ્વિતીયો ઽણુર્ આવૃતઃ પરિભાષ્યતે ॥

હન્તાનેન નયેનૈષ શિવમ્ ઉક્તાત્મનામ્ અપિ ।
સ્થિતમ્ આવરણં સત્યં મલસદ્ભાવમાત્રતઃ ॥

કિંચાવૃતો મલેનાત્મા મલમ્ એવ ન વેત્તિ કિમ્ ।
તદસંવેદને તસ્ય કિં મલાન્તરમ્ ઉચ્યતે ॥

નન્વ્ અતઃ કિં મલં વેત્તુ તર્હિ વિદ્યાકલે વિના ।
સર્વજ્ઞત્વં ભવેત્ તચ્ ચ મલં વિદિતમ્ એવ સત્ ॥

જહાત્વ્ આત્માભ્યુપાયૈસ્ તૈસ્ તૈર્ વિચિત્રૈઃ પ્રકલ્પિતૈઃ ।
કિંચાવરણમ્ એતેન યસ્યાત્મનિ ભવેત્ તતઃ ॥

ઘટાદૌ જ્ઞાતૃકર્તૃત્વે કથમ્ અસ્ય ભવિષ્યતઃ ।
નનુ વિદ્યાકલે કિંચિજ્જ્ઞત્વકર્તૃત્વપદે સ્મૃતે ॥

ઇત્થં વિમૂઢમતયો વઞ્ચ્યન્તે ન તુ પણ્ડિતાઃ ।
જડસ્વભાવા માયૈષા તત્સૂતિશ્ ચ કલાદિકઃ ॥

અચિદાત્મા કથંકારં ચિદભિવ્યઞ્જનક્ષમઃ ।
અભિવ્યક્તા ચ ચિદ્વિભ્વી કિંચિત્ત્વાદિવિશેષણૈઃ ॥

વિશેષ્યતાં કથં નામ સાંશવસ્તૂચિતં હિ તત્ ।
નનુ દેવઃ કલાવિદ્યાકરણો વ્યઞ્જયેચ્ ચિતમ્ ॥

વ્યનક્તુ સર્વતો હન્ત નાસ્યાશક્તિર્ અથાગ્રહઃ ।
મલે સદાતને ચાસ્ય કથં મુક્તિર્ ભવિષ્યતિ ॥

રોદ્ધ્રી શક્તિર્ મલસ્યાસ્તિ સા ચ ક્વાપિ નિવર્તતે ।
ક્વાપિ પ્રવર્તતે ચેતિ ધિગ્ ઇદં મૂઢભાષિતમ્ ॥

જડાનાં કો ઽનુસન્ધિઃ સ્યાત્ તં વિનૈતત્ કથં ભવેત્ ।
અથ તત્રાપિ દેવસ્ય હેતુતાભ્યુપગમ્યતે ॥

કિં નિમિત્તમ્ અસૌ દેવસ્ તાં શક્તિં સંપ્રવર્તયેત્ ।
પ્રવર્તિતાં વા કિં નામ તાં નિવર્તયતે પુનઃ ॥

સ્વાતન્ત્ર્યાદ્ ઇતિ ચેત્ પૂર્ણં તદ્ એવાશ્રીયતે ન કિમ્ ।
મલસ્ય ધ્વાન્તરૂપસ્ય ન ચ પાકો ઽપિ કશ્ચન ॥

સ હ્ય્ અન્યતાદાનયોગાદ્ ધન્ત્ય્ અમુષ્ય ધ્રુવાત્મતામ્ ।
એતેન મલસંબન્ધાદ્ ઈશ્વરેચ્છાપ્રચોદિતઃ ॥

ભોગલોભકથાવિષ્ટઃ પશુઃ સૃષ્ટ્યાનુગૃહ્યતે ।
ઇતિ યદ્ ભણ્યતે મૂલહતં તજ્, જનિતં તતઃ ॥

સ્વાત્મપ્રચ્છાદનક્રીડામાત્રમ્ એવ મલં વિદુઃ ।
સ્વતન્ત્રો હિ વિભુઃ કિંચિત્ કિં ન સ્વાત્મનિ ભાસયેત્ ॥

યચ્ ચ કર્માપિ નામેષ્ટં તત્તાવત્ પ્રવિચાર્યતામ્ ।
તથાહિ કર્મસંબન્ધે સ્થિતે ઽપિ કથમ્ ઈદૃશઃ ॥

મહાપ્રલય ઉચ્યતે મહાસૃષ્ટિશ્ ચ વા કથમ્ ।
નન્વ્ ઈશ્વરેચ્છયા તત્ર કર્માયાતિ નિરુદ્ધતામ્ ॥

કર્મૌદાસીન્યયોગેન કર્માન્તરમ્ અપેક્ષતામ્ ।
ઈશ્વરો ઽથ નવા પૂર્વપક્ષે સંભવ એવ ચ ॥

નસંભવે સ કુત્રાંશે ચૈશ્વર્યમ્ અધિગચ્છતુ ।
કર્મતઃ સર્વમ્ એવેદં સ્યાત્ સૃષ્ટિપ્રલયાદિકમ્ ॥

અથ કર્માનપેક્ષો વા કર્મણાં રોધનં તતઃ ।
સદા નિરુદ્ધાન્ય્ એવેશઃ કર્માણિ કુરુતાં વિભુઃ ॥

નનુ તેષાં સ્વભાવો ઽયં યદ્ભોગપ્રસવાત્મતા ।
કથં સ્વભાવ એષ સ્યાદ્ યઃ પરોપાધિતાં ગતઃ ॥

અનપેક્ષો હિ ભાવાનાં સ્વભાવઃ કર્મણાં તતઃ ।
ઈશૈષણાનપેક્ષાણાં યદ્રૂપં તત્સ્વકં વપુઃ ॥

કિં ચ પ્રલયલીનાનિ કર્માણિ સ્થિતિભાઞ્જ્ય્ અપિ ।
કિં પ્રબોધયતે દેવઃ કિં નુ દૃ[સૃ]ષ્ટૈર્ હિ તૈઃ કૃતમ્ ॥

મલપાકાય ચેત્ સો ઽપિ સુદૂરમ્ અપસારિતઃ ।
કિં ચાત્મા વિભુર્ એવૈષ સ કિં નામ કરોતિ હિ ॥

ઇતિ પૂર્વં વિચારશ્ ચ વિસ્તરેણ પ્રપઞ્ચિતઃ ।
મૃદ્દણ્ડચક્રસૂત્રેષુ ધીમાન્ કર્તેશ્વરઃ સ્થિતઃ ॥

કુમ્ભકારસ્ય કર્તૃત્વં કુત્રાંશે ન્વ્ અવતિષ્ઠતામ્ ।
અકૃષ્ટપચ્યબીજેષુ પ્રરોહપ્રસવાદિકે ॥

પૂર્વં કરોતુ હેતુત્વં ન સસ્યેષ્વ્ ઇતિ કો નયઃ ।
ઇદં દુષ્કૃતમ્ એતચ્ ચ સુકૃતં ફલભેદતઃ ॥

ઇતિ યત્ પ્રવિભક્તં કિં તત્રાસ્યેચ્છૈવ જૃમ્ભતે ।
સ્વતન્ત્રો યદ્ય્ અસૌ કસ્માત્ પરપીડાકારીં નિજામ્ ॥

ઇચ્છાં ગૃહ્ણાતિ યો નિત્યં કરુણારસનિર્ભરઃ ।
નનુ સ્વભાવાત્તત્તાદૃક્ કર્માતઃ ફલદાયકમ્ ॥

પ્રાયશ્ચિત્તાદિકરણાચ્ છામ્યેચ્ ચેતિ વિચારયન્ ।
દેવસ્ તથૈવ તનુતે શાસ્ત્રં ચિત્રોપદેશકમ્ ॥

શૈવં, સ્વભાવ એદાદૃક્ કર્મણામ્ ઇતિ કો નયઃ ।
બીજમ્ અઙ્કુરસંસૂતિસ્વભાવમ્ ઇતિ માદૃશઃ ॥

પૂર્વવૃદ્ધવ્યવહૃતેર્ વિજ્ઞાતું પ્રભવિષ્ણવઃ ।
ઈશ્વરસ્ તુ નિજેચ્છયા વિના ન હિ કદાચન ॥

તસ્માદ્ દેવઃ સર્વકર્તા યદિ સ્યાત્ કર્તારઃ સ્યુર્ નાત્મવર્ગાઃ કથંચિદ્ ।
નો કર્તારસ્ તે ઽપિ ચેત્ કર્મવન્ધ્યાન્ ઉદ્દિશ્યૈનાન્ સર્વકર્તા ન દેવઃ ॥

ઇત્થં ચ ભેદદૃષ્ટ્યેદં કર્મ નામ ન મુ[યુ]ક્તિમત્ ।
એતાવાન્ અત્ર સંક્ષોપો વ્યાસો ઽન્યત્ર તુ દર્શિતઃ ॥

સંવેદનાત્મકો દેવ એકસ્ તસ્માત્ સ્વતઃ ખલુ ।
સર્વકર્તા સ વૈચિત્ર્યાત્ કર્મયોગીતિ ભણ્યતે ॥

માયા ચ નામ વિશ્વસ્ય યા કારણમ્ ઇતિ સ્થિતા ।
સા ધરણ્યન્તતત્ત્વાંશગર્ભા નિત્યા યદિ સ્ફુટમ્ ॥

પ્રલયો ન કદાચિત્ સ્યાન્ નનુ સ વ્યક્તિભાવતઃ ।
વ્યક્તિં નામ ન જાનીમો વિજ્ઞાનં ગ્રાહ્યતા યતઃ ॥

તદીશ્વરપરજ્ઞાનગ્રાહ્યતાસ્તિ સદાતની ।
તસ્યામ્ અવિદ્યમાનાયામ્ ઈશ્વરઃ કારણં કુતઃ ॥

સ્ફુટં પ્રકુરુતે કુમ્ભં તદ્વદ્ ઈશે ભવિષ્યતિ ।
મૈવમ્ અન્તર્બહીરૂપકરણપ્રવિભેદતઃ ॥

સ્ફુટાસ્ફુટાદિવિજ્ઞાનં યુક્તં કુમ્ભકૃતિ સ્ફુટમ્ ।
ઈશ્વરસ્ય સ્ફુટોદારપૂર્વવિજ્ઞાનશાલિનઃ ॥

કો ન જ્ઞાતો ભવેદ્ ભાગો યત્રાપિ વ્યક્ત્યપેક્ષિતા ।
સત્કાર્યવાદિનાં દેશે કારણે ઽપિ સ્ફુટં સ્થિતમ્ ॥

વિશ્વમ્ ઇત્યપિ માયાયાં સ્ફુટં સ્યાદ્ અસમઞ્જસમ્ ।
વ્યાપકાશ્ ચ શિવાત્માનસ્ તત્ત્વૈઃ સાકં પરસ્પરમ્ ॥

કથં ચ નામ વિદ્યન્તાં વ્યાપકત્વતિરોહિતેઃ ।
વિકાસઃ પરમો વ્યાપ્તિઃ સંવિદો ભેદ ઉચ્યતે ॥

માયીયં કઞ્ચુકવ્રાતં યથા કરણસંચયઃ ।
વિચારિતઃ પૂર્વમ્ એવ કાર્યવર્ગશ્ ચ ચર્ચિતઃ ॥

યાવચ્ છિવપદાધ્યાસવન્ધ્યં વિશ્વં ન વિસ્ફુરેત્ ।
તત્સ્વાતન્ત્ર્યકથામાત્રમ્ એતદ્ ઇત્ય્ અવધાર્યતામ્ ॥

એવં મલાદ્યભાવે હિ કા દીક્ષા કો હિ દીક્ષકઃ ।
દીક્ષાપાત્રં ચ કો વા સ્યાદ્ ઇતિ કિંચિન્ ન યુજ્યતે ॥

શિષ્યે ઽધ્વન્ય્ અનલે કુમ્ભે મણ્ડલે સ્રુક્કરાદિકે ।
સમસ્તાધ્વકૃતો ન્યાસઃ કથં વાપ્ય્ ઉપપદ્યતામ્ ॥

નહિ તાવન્ત એવ સ્યુર્ નનુ સંકલ્પનાવશાત્ ।
શોધ્યશોધકભાવો ઽયં સર્વ એવોદિતો નનુ ॥

કલ્પિતં ચેત્ ફલેત્ સત્યં મનોરાજ્યાર્જિતશ્રિયઃ ।
જયન્તિ નાકસામ્રાજ્યલાભવિશ્રાન્તિયોગતઃ ॥

કિં નામ બલવદ્રૂપસંકલ્પપથવર્તિનઃ ।
ફલન્તિ ન તથા ભાવા ધ્યાનાદિવિષનાશવત્ ॥

સંકલ્પદાર્ઢ્યમ્ ઇત્ય્ એવ ધ્યાનં સંશયરૂષિતમ્ ।
ધ્યાનં ચ ન ફલેદ્ એવ સ્વયં પક્ષદ્વયાગ્રહાત્ ॥

હન્ત સંકલ્પનાયોગાદ્ યદિ જાયેત તત્ફલમ્ ।
કિમ્ અસંવિન્મયાન્ ભાવાન્ બાહ્યાન્ કાંશ્ચિત્ અભીપ્સસિ ॥

સંકલ્પેનૈવ સંસ્કારઃ કુણ્ડાગ્નિગુરુશિષ્યગઃ ।
સ એવ ચ ફલાભાસી તત્સંવિદ્ અવશિષ્યતે ॥

સંવિદશ્ ચ સ્વતન્ત્રાયાસ્ તથારૂપાવભાસનમ્ ।
દીક્ષેતિ કિલ મન્તવ્યં મુઞ્ચ્યન્તે જન્તવો યયા ॥

અત એવ તિલાજ્યાદેઃ સ્વરૂપે ગ્રહણે મિતૌ ।
ક્રમો વા નિયમો નેહ કશ્ચિચ્ છાસ્ત્રે નિરૂપિતઃ ॥

નનુ મન્ત્રેષુ કિં નામ નિયમઃ સર્વવર્ણભાક્ ।
રૂપં પરં હિ કથિતં દીક્ષાપિ ન તથા કથમ્ ॥

એવમ્ એવાર્ણદાહસ્ય યદ્ભવત્સંમતં હિતમ્ ।
કિં તુ તાવતિ યે રૂઢિં ન પ્રાપ્તાસ્ તાન્ પ્રતિ ધ્રુવમ્ ॥

માન્ત્રો ઽયં નિયમઃ પ્રોક્ત ઉપયોગં ચ ગચ્છતિ ।
પ્રતિબુદ્ધા હિ તે મન્ત્રા વિમર્શપથવર્તિનઃ ॥

સ્વતન્ત્રસ્યૈવ ચિદ્ધામ્ન સ્વાતન્ત્ર્યાત્ કર્તૃતામયાઃ ।
મન્ત્રા વિશન્ત્ય્ એવાચાર્યં તં તાદાત્મ્યનિયોગતઃ ॥

સ્વતન્ત્રીકુર્વતે યાન્તિ કરણાન્ય્ અપિ કર્તૃતામ્ ।
ઇત્થં દીક્ષાદિવિધયે યે ઽપ્ય્ અન્યે વિધયો મતાઃ ॥

કિં નામ કુર્વતાં કૃત્યં નિષેધં ત્વ્ અપિ વા કથમ્ ।
તે ઽપ્ય્ અત્રૈવોપપદ્યન્તે તત્ સર્વં વિહિતં ત્વ્ ઇહ ॥

સર્વં ચૈતદ્ અમુત્રૈવ પ્રતિષિદ્ધં યતઃ સ્ફુટમ્ ।
પ્રતિષેધે દર્શિતે ઽસ્ય કિં ચાદ્વૈતપથાશ્રિતઃ ॥

પ્રતિષેધો ઽપિ વિહિતઃ સો ઽપિ ચ પ્રતિષિધ્યતે ।
ઇત્થં સ્વસંવિદમ્ભોધિઃ સ્વાત્મનિ પ્રોચ્છલત્ય્ અલમ્ ॥

ઇત્થં ચ વિશ્વમ્ એવેદં જગદાનન્દસુન્દરમ્ ।
તદ્વિપક્ષં ચ ભેદાંશમ્ ઇત્થં ક્ષપયતેતરામ્ ॥

પરમેશમુખોદ્ભૂતજ્ઞાનચન્દ્રસ્ય સર્વતઃ ।
તાવતા સ્વપ્રભાભારભાસ્વરાઃ સુમરીચયઃ ॥

શિવચન્દ્રાંશુસંઘાતપાતમાત્રવિલાપિતઃ ।
સમસ્તભાવશીતાંશુકાલકૂટો રસાયતે ॥

તત્રાનિશં નિમજ્જન્તસ્ તદ્રસાપાનઘૂર્ણિતાઃ ।
તદ્રસીભૂય તિષ્ઠામઃ શુદ્ધાસ્ તાપત્રયોજ્ઝિતાઃ ॥

પરમેશમુખં તુ શક્તિર્ ઉક્તા ભવતીચ્છા નનુ સોદ્ભવં ગતા ।
પ્રતિપદ્યત ઈશ્વરાદિભિન્નસ્થિતિવિજ્ઞાનશશાઙ્કશક્તિવૃત્તમ્ ॥

શશિનઃ કિલ તસ્ય સર્વતો યઃ પરિપૂર્ણઃ પ્રસૃતો મરીચિપુઞ્જઃ ।
ઇયમ્ એવ હિ સા ક્રિયાત્મિકોક્તા પરમેશસ્ય જગન્મયી સ્વશક્તિઃ ॥

તદ્ ઇદં ત્રિકશક્તિનિર્ભરં પરમં ભૈરવમ્ એવ જૃમ્ભતે ।
ન તુ તદ્વ્યતિરેકિ સંભવેત્ સ્વવિજૃમ્ભા વિજયો ઽસ્ય કીર્તિતઃ ॥

તત એવ જગજ્ જયન્ત્ય્ અમી સ્ફુટમ્ અર્થઃ પ્રકટો ઽપિ યુજ્યતે નઃ ।
બહુવાચકયોગ ઈદૃશં તત્ પરિપૂર્ણત્વમ્ અમુષ્ય વાક્યભેદમ્ ॥

ઇત્ય્ એક એવ શ્લોકો ઽયં ચિદાત્મા ભૈરવઃ સ્વયમ્ ।
સમસ્તભાવસંદર્ભનિર્ભરો વ્યાકૃતઃ સ્ફુટમ્ ॥

સંસારગરનાશાય તાર્ક્ષ્યાધિષ્ઠિતદૃષ્ટયઃ ।
વિષમ્ એવોપયુઞ્જાનાઃ પ્રાપ્નુવન્ત્ય્ અમૃતીં સ્થિતિમ્ ॥

ઇતિ દર્શિતમ્ એતાવત્ સ્વપ્રકાશસ્વસંવિદા ।
સિદ્ધં તદ્વ્યતિરેકેણ ન કિંચિદ્ એવ કલ્પતે ॥

યાવત્સ્વસંવિદ્વિશ્રાન્તં યત્ તાવત્ તત્ સદ્ એવ હિ ।
કાલાન્તરવ્યપેક્ષે હિ સત્યત્વં સ્યાન્ ન કુત્રચિત્ ॥

સંવિદઃ કાલયોગશ્ ચ વિસ્તરેણ નિવારિતઃ ।
તત્ સ્વસંવિદ્ યથા દેશં વિતરેદ્ વર્તતે તથા ॥

તથા સંવિદ્ય્ અક્ષમય્યાં નિકષાશ્મનિ રોપિતમ્ ।
ન યત્ તત્ સંશયાયૈવ શાસ્ત્રે ઽપ્ય્ ઉક્તમ્ અવસ્તુ તત્ ॥

સ્વસંવિદ્ અનુપારોહિ પ્રલાપાન્ ન વિશિષ્યતે ।
તચ્ ચ્છાસ્ત્રં પ્રક્રિયા સા ચ યત્ સંવિદિ વિવર્તતે ॥

હૃદયાજ્ જગતો જાતાઃ સર્વસ્યૈતે ક્ષયોદયાઃ ।
સ્વપ્નસ્યેવ સુષુપ્તાખ્યાત્ સ્વસંવિચ્છાસ્ત્રચર્ચિતાઃ ॥

રૂપાલોકમનસ્કારસામગ્રી સંહૃતિઃ સ્થિતિઃ ।
સૃષ્ટિર્ નિમેષોન્મેષૌ ચ સતાં સંકોચકલ્પનમ્ ॥

ઇત્યાદિકા માતૃમેયમાનરૂપા સ્થિતિઃ સદા ।
સ્વસંવિદઃ સુપૂર્ણાયાઃ પ્રપઞ્ચરચના સ્વયમ્ ॥

સર્વસર્વાત્મદિગ્દેશકાલાકારા સ્વયં હિ સા ।
સત્યમિથ્યાત્વનિર્ણીતિસ્ તત એવ હિ જાયતે ॥

આચાર્યોત્પલદેવો ઽપિ તદેતદુપદિષ્ટવાન્ ।
બહિઃ સદસદાત્માપિ સ્વસંવિદિ મદીયદૃક્ ॥

પશ્યત્વ્ ઇતિ સ્વતન્ત્રસ્ય નિયતિઃ સેન્દ્રિયાભિધા ।
સૈવ રૂધા શિવાદ્ આ ચ ક્રિમેઃ સ્વાં સંવિદં શ્રિતા ॥

તદ્ એવ દેવે સંસારઃ સ શિવઃ પરમેઈŭવરઃ ।
તત્ર વિશ્રાન્તિમ્ આપન્નો મુક્ત ઇત્ય્ અભિધીયતે ॥

એતત્પ્રસાદાજ્ જીવન્તિ બ્રહ્માદ્યાઃ સ્થાવરાન્તકાઃ ।
અવિલુપ્તા સદા સેયં સંવિત્તિર્ ઇતિ ગૃહ્યતામ્ ॥

વિભાન્ત્ય્ અપિ હિ સા દેવી ન તયા રહિતં ક્વચિત્ ।
આત્માનં સાધયેત્ ક્વાપિ ક્વાપિ દૂષયતે ક્વચિત્ ॥

અન્યથૈવ સ્થાપયતે ન ચ યાતિ વિકારિતામ્ ।
સાધન્દૂષણાન્યત્વવન્ધ્યાપિ પરમેશ્વરી ॥

ભાસતે ચ તથાત્વેન તત્ સ્વતન્ત્રા સ્ફુટા હિ સા ।
શ્રીમાન્ મહેશ્વરો દેવઃ પૂર્વેષામ્ અપિ યો ગુરુઃ ॥

મૂઢાઃ કિં નિઃસારે વાયસવિરટિતકલ્પે તિષ્ટથ વચસિ વૃથૈવં સ્વાં સંવિદમ્ આવર્જ્ય ।
સંવિદ્દેવતયૈવ યદ્ આદિષ્ટં નિકટે ઽપ્ય્ અથ સર્વ આદ્રિયમાણાસ્ તત્તદ્દેશે જીવન્મુક્તા ભવન્તિ ॥

તદ્ અત્ર નીતૌ સંવિત્તિર્ એવાસૌ ગુરુર્ ઉચ્યતે ।
ગિરત્ય્ એવ યતો વિશ્વં સૃષ્ટિસંહૃતિયોગતઃ ॥

તદ્ અત્ર મુખ્યા યા રૂઢિઃ સંબન્ધઃ પર ઉચ્યતે ।
એનયા યદ્ યદ્ આદિષ્ટં જ્ઞાનં સાંસિદ્ધિકં તુ તત્ ॥

યત્રાસ્મદ્ગુરુવર્ગસ્ય સ્થિતા નિત્યાવસ્થિતિઃ ।
ત્રૈયમ્બકાદિસંતાનભેદો યસ્માત્ પ્રવર્તતે ॥

યત્રોક્તં પૂર્વમ્ અજ્ઞાનતાદાત્મ્યં નશ્યતીત્યપિ ।
સ્વસંવિદસ્ તુ વૈચિત્ર્યં ગૃહ્ણત્યા ભાત્ય્ અયં તતઃ ॥

અન્તરાલમહદ્દિવ્યાદિવ્યાદિ શાસ્ત્રસંગમઃ ।
તત્ત્વવન્નિજવાગંશૂન્ ગુરોર્ આત્મવિનિર્મિતાન્ ॥

પ્રાધાન્યં પ્રકટં સ્વસંવિદઃ ।
ગુરુતઃ કિલ શાસ્ત્રતઃ સ્વતઃ ।
તદ્ અયં મુખ્યતયા કૃતઃ શ્રમઃ ॥

શાસ્ત્રવૃત્તિપરતન્ત્રિતો ગુરુઃ સ્વાત્મસંવિદિ ચ તત્પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
તેન સર્વમ્ ઇદમ્ આત્મસંવિદા સિદ્ધિમ્ એતિ નહિ જાત્વ્ અસહ્યતામ્ ॥

એતચ્ છાસ્ત્રં પ્રયત્નેન ચર્ચ્યતાં હે મુમુક્ષવઃ ।
મા વૃથૈવાયુર્ આયસ્તમ્ અન્યશાસ્ત્રેષુ નીયતામ્ ॥

અભેદદૃષ્ટિર્ યા કાચિદ્ ભેદદૃષ્ટિર્ અથાપિ વા ।
સાત્રૈવાયાતિ નિર્વાહં તેનૈતત્ પ્રવિચાર્યતામ્ ॥

સ્વપ્નકાલપરિજ્ઞાનવી[તનિદ્રો] યથા તથા ।
એતચ્છાસ્ત્રસમભ્યાસપ્રબુદ્ધહૃદયઃ સદા ॥

સ્વસંવિદ્ એવ તચ્ છાસ્ત્રં સા ચાપેક્ષાવિવર્જિતા ।
તથા યદ્ય્ અભિધીયેત સ્વતઃ પ્રામાણ્યમ્ ઉચ્યતામ્ ॥

શાસનં શાસિતવ્યં ચ શાસકં ચેતિ યત્ કિલ ।
તત્તત્રાકાલકલિતં સ્વાતન્ત્ર્યાદ્વૈતસુન્દરમ્ ॥

તામ્ અવસ્થિતિમ્ આત્મીયાં ગર્ભીકૃત્યાનપાયિનીમ્ ।
શ્રીકણ્ઠનાથઃ પ્રોવાચ શ્રીમત્કિરણશાસને ॥

સર્વમ્ એતત્ પ્રવૃત્ત્યર્થં શ્રોત્\ર્ર્ ણાં તુ વિભેદતઃ ।
અર્થભેદાત્ તુ ભેદો ઽયમ્ ઉપચારાત્ પ્રકલ્પતે ॥

ફલભેદો ન કલ્પ્યો ઽત્ર કલ્પ્યશ્ ચેદ્ અયથાતથમ્ ।
દશકાષ્ટાદશાષ્ટાષ્ટભેદભિન્નમ્ ઇદં વિભોઃ ॥

શિવસદ્ભાવલાભૈકફલં તલ્લાભપ્રોત્સુકે ।
અધિકારિણ્ય્ અણૌ જાતિકુલવર્ણાદ્યનાદરાત્ ॥

પ્રવૃત્તમ્ એકવાક્યત્વં યાવદ્ આસાદ્ય વર્તતે ।
અઙ્ગાઙ્ગિવૃત્તવૈચિત્ર્યાત્ તાવદ્ એકમ્ ઇદં વિદુઃ ॥

ત્રિકશાસ્ત્રં તથાભૂતો ગુરુર્ અત્રાદ્વયાત્મકઃ ।
તદનન્તરવાક્યાંશપુઞ્જઃ પ્રકરણાનિ ચ ॥

માયીયભેદવૃત્તાન્તસ્ફુટભાવે ભવન્તિ ચ ।
તથાપિ શિવસંપ્રાપ્તિર્ મુખ્યમ્ અન્તે ફલં સ્થિતમ્ ॥

અધિકારી ચૈક એવ શિવતાવાપ્તિભાજનમ્ ।
તથાપિ તાવન્માત્રે ચ જાતે પ્રકરણાત્મનિ ॥

યાદૃક્ ફલં સ્ફુતં મુખ્યં પર્યન્તફલમ્ અઙ્ગિ વા ।
તદઙ્ગં વા તદ્વિપક્ષે પરપક્ષે પરં ચ વા ॥

અપિ તત્તદ્વિપક્ષાંશસમુદ્ભાવનભાજનમ્ ।
તથોચિતશરીરાદેસ્ તથા સંસ્કારભાગિનઃ ॥

ગુરોઃ શિષ્યસ્ય ચાપ્ય્ ઉક્તસ્ તાદૃશો ઽધિક્રિયાક્રમઃ ।
તથા ચ મૃત્યુવિધ્વંસિરસાયનવિધિં શ્રિતઃ ॥

પૂર્વં સંસ્કારલાભાય ક્વાથવાન્તિવિરેચનૈઃ ।
દીક્ષયા યા ચ વિકૃતિઃ નોત્તરત્ર ક્રિયાવિધૌ ॥

તેનાધિકારિનિયમસ્ તદ્દેહવિદશાદિજઃ ।
તેનોચ્યતે વૈષ્ણવાદ્યાઃ પશુશાસનસંશ્રિતાઃ ॥

ન શૈવે ઽધિકૃતાસ્ તન્ત્રે ન શૈવા વામગોચરે ।
તે ઽપિ નો દક્ષિણે તે ઽપિ ન સ્યુઃ કુલમતે ત્રિકે ॥

ઉક્તં શ્રીભૈરવકુલે પઞ્ચદીક્ષાક્રિયોચિતઃ ।
ગુરુર્ ઉલ્લઙ્ઘિતાધસ્ત્યસ્રોતા વા ત્રિકશાસ્ત્રગઃ ॥

ઇત્થમ્ એકાધિકારિત્વમ્ આત્મતત્ત્વસમાશ્રયાત્ ।
સંસ્કારાશ્રય .... ભેદાદ્ ભિન્નાધિકારિતા ॥

સ્વચ્છન્દતન્ત્રે તેનોક્તં સર્વશાસ્ત્રે શિવઃ ફલમ્ ।
યતઃ શિવોદ્ભવાઃ સર્વે શિવધામફલા ઇતિ ॥

તત્રૈવ ચ પુનઃ પ્રોક્તમ્ ઊર્ધ્વતત્ત્વવિવેચને ।
યન્ ન સાંખ્યૈર્ ન યોગીન્દ્રૈર્ ન પ્રિયે પાઞ્ચરાત્રિકૈઃ ॥

ઇયાદિ યાવદ્ આક્ષિપ્તં વાદિનાં તુ શતત્રયમ્ ।
ત્રિષષ્ટ્યા ચાધિકં તે હિ તાવન્માત્રવિવેચકાઃ ॥

કથં સ્યુર્ અપરિચ્છિન્નશિવતત્ત્વવિદાત્મકાઃ ।
અથ તત્રાંશમાત્રે ઽપિ શિવસદ્ભાવમ્ એવ તે ॥

આરોપયેયુસ્ તત્ તાવન્ નૈવ સુસ્પષ્ટસંગતિ ।
દેવદત્તાદિવાક્યે હિ સર્વતઃ પૂર્ણવિગ્રહે ॥

દેવદત્તપદશ્રોતા તાવન્માત્રપદે કથમ્ ।
સમગ્રપૂર્વવાક્યાનાં સમારોપં કરિષ્યતિ ॥

કથં ચાધિગમસ્ તસ્ય તાવતો ઽર્થસ્ય વાક્યતઃ ।
તસ્માદ્ એવેતિ ચેત્ તર્હિ ન પદશ્રોતૃતા ન ચ ॥

તાવન્માત્રસ્ય સો ઽસ્ત્ય્ અર્થ ઇત્થં પ્રકૃતિગોચરે ।
સમગ્રશિવશાસ્ત્રાર્થજ્ઞપ્ત્યા સંપૂર્ણરૂપયા ॥

યોગસાંખ્યાર્હતન્યાયપાઞ્ચરાત્રશ્રુતિસ્મૃતીઃ ।
યદ્ય્ એવ શિવતત્ત્વેન સંપૂર્ણં પરિકલ્પયેત્ ॥

તાવદ્ અસ્તુ ન તુ સ્ફારસ્ તાવાંસ્ તત્રેતિ ચર્ચિતમ્ ।
જ્ઞપ્તિશ્ ચ શિવતત્ત્વસ્ય તત્સંસ્કારપુરઃસરા ॥

અન્યથા પ્રત્યવાયઃ સ્યાદ્ ઉપદેષ્ટ્રુપદેશ્યયોઃ ।
તત્સંસ્કારગ્રહશ્ ચેત્ સ્યાત્ કામં શાસ્ત્રાર્થ ઈદૃશઃ ॥

ન તુ વૈષ્ણવતા તસ્ય સાંખ્યતા શ્રૌતતાપિ વા ।
અન્યસંસ્કારમ્ ઊર્ધ્વોર્ધં ગૃહીત્વાપ્ય્ અનુતિષ્ઠતિ ॥

વૈષ્ણવાદ્ય્ એવ તર્હ્ય્ અસ્ય પ્રત્યવાયો મહત્તરઃ ।
નન્વ્ અદ્વયપદે ઽમુષ્મિન્ કેયં મુખ્યા પ્રકલ્પના ॥

કિં બ્રૂષે સ્વયમ્ એવ ત્વં ભેદોપહતવૃત્તિકઃ ।
એતદ્ એવ પરં દ્વૈતં ભવાન્ એવ સંશ્રિતઃ ॥

યદ્ અહં વૈષ્ણવો ભૂષ્ણુઃ શૈવે કિં નાધિકારવાન્ ।
તત્ સ્વયં ભેદમૂઢસ્ ત્વં ભેદે ચ નિયતેર્ બલાત્ ॥

તતસ્ તૈઃ પ્રત્યવાયઃ સ્યાદ્ યોગ ઇત્ય્ ઉપપાદિતમ્ ।
કિં ચ તાદાત્મ્યયોગેન દેવતા પૂજ્યતે તતઃ ॥

વિષ્ણુતાદાત્મ્યમ્ આપન્નઃ કથં રુદ્રં પ્રપૂજયેત્ ।
ગીતાસુ ચ તતો ગીતં યો યચ્ છ્રદ્ધઃ સ એવ સઃ ॥

તાદાત્મ્યભાવના યોગાઃ ફલં મન્ત્રાઃ સ્વ }} ।
દદ્યુસ્ તદ્ભાવિતાત્માતઃ ફલકામસ્ય સિદ્ધિદઃ ॥

મોક્ષકામસ્ય તચ્ છાસ્ત્રમોક્ષલિપ્સોર્ અપિ સ્ફુટમ્ ।
તદ્દોષભાવનાક્રાન્તઃ ક્ષમસ્ તાવતિ યોજને ॥

મુખ્યસ્ તાવદ્ અયં કલ્પો યો યત્રૈવ પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
નિત્યં તાદાત્મ્યમ્ આપન્નઃ સ તત્રાધિકૃતસ્ ત્વ્ ઇતિ ॥

અત એવ તતો ગ્રાહ્યં જ્ઞાનમ્ ઇત્ય્ અભિધીયતે ।
સ હિ તાદાત્મ્યમ્ આપન્નસ્ તદ્ભાવનવિધિક્રમાત્ ॥

શિષ્યસ્ તદૈવ શાસ્ત્રં તુ ગૃહ્ણન્ પૂર્વાપરક્રમાત્ ।
કથં સ્વબુદ્ધ્યા સંધત્તાં તાવદ્ યત્ તેન સંહિતમ્ ॥

યસ્ તુ સંધાતુમ્ ઈહેત સ સાક્ષાત્ પરમેશ્વરઃ ।
તસ્ય કિં વા ગુરુઃ કુર્યાત્ સો ઽન્યેષાં ગુરુર્ ઉચ્યતે ॥

નાન્યતો વેદવિદ્ભ્યશ્ ચેત્યત એવ હિ મન્વતે ।
તસ્માત્ તાદાત્મ્યમ્ આપન્નો ગુરુર્ ઇત્ય્ અભિધીયતે ॥

સ ચ યાવતિ યત્રૈવ તત્ર તાવતિ નાન્યથા ।
નનુ વૈષ્ણવશાસ્ત્રાર્થસ્ તત્કાલં શિવભાવનાત્ ॥

તાદાત્મ્યં ગુરુતાં હન્તિ પૂર્ણધીઃ પ્રલપત્ય્ અયમ્ ।
રામરાવણનાટ્યેષુ નહ્ય્ એતા નટભૂમિકાઃ ॥

નેપથ્યાદિપરાવૃત્ત્યા યેનાન્યત્વં પ્રપદ્યતે ।
વૈષ્ણવો વિષ્ણુર્ એવાહં તદ્દાસો વેતિ ચર્ચયન્ ॥

ઇદાનીં ન તથાસ્મીતિ કિમ્ એતત્ સુસમઞ્જસમ્ ।
અત્ર હ્ય્ એકતમા સંવિન્ મિથ્યાજ્ઞાનત્વમ્ અશ્નુતે ॥

યયા સ એવ પતિતઃ શિષ્યો વા પતિતો ભવેત્ ।
તસ્માન્ મુખ્યો હ્ય્ અયં કલ્પઃ પ્રતિશાસ્ત્રં ગુરુર્ ગુરુઃ ॥

ઉક્તં સ્વતન્ત્રશાસ્ત્રેષુ નાસૌ સિદ્ધિફલપ્રદઃ ।
અન્યશાસ્ત્રરતો યઃ સ્યાત્ તચ્છાસ્ત્રનિરતો ઽપિ વા ॥

વિષ્ણોર્ ભાગવતા મગાશ્ ચ સવિતુઃ શાંભોર્ જટાભસ્મિનો માત્-ઋણામ્ અથ માતૃમણ્ડલવિદો વિપ્રાસ્ ત્વ્ અથ બ્રહ્મણઃ ।
શાક્યાઃ સત્ત્વહિતસ્ય બુદ્ધવપુષો નગ્નાસ્ તથૈવાર્હતો યો યૈર્ દેવ ઉપાસ્યતે સ્વવિધિના તૈસ્ તસ્ય કાર્યા ક્રિયા ॥

અત એવાધિકજ્ઞાનશાલી સંનિહિતો યદિ ।
દેશે તત્ર ભવેન્ નાના નાધિકારસ્ય ભાજનમ્ ॥

યસ્ ત્વ્ અસ્મિન્ પૂર્ણસંબોધે રૂઢો વાસ્તવશાસને ।
ઉત્તરોત્તરરૂઢ્યર્થં શિશોઃ કરણમાનસમ્ (?) ॥

ફલસંપત્તયે વાપિ ભાવાંશવશશાલિનઃ ।
અનુગ્રહં સ વૈ કુર્યાત્ પૂર્ણત્વાદ્ ઊર્ધ્વવૃત્તિતઃ ॥

નન્વ્ અદ્વયે કિમ્ ઊર્ધ્વં સ્યાન્ ન કિંચિદ્ ભેદમોહિતાઃ ।
ભવતસ્ ત્વ્ અધરાવસ્થા ભેદ એવધરો યતઃ ॥

તસ્માદ્ યે કેચનાન્યે સ્યુઃ પશુશાસનવર્તિનઃ ।
વૈષ્ણવાઃ સૌગતાઃ શ્રૌતાસ્ તથા શ્રુત્યન્તવાદિનઃ ॥

ઇત્યાદયો નાધિકૃતા જાતુચિત્ પતિશાસને ।
ઉક્તવાન્ યત્ર શાસ્ત્રેષ્વ્ અપ્ય્ અધિકારિવિવેચને ॥

યો વૈષ્ણવો મનું દદ્યાચ્ છૈવં મૂઢમતિઃ શિશોઃ ।
તં પાપં વઞ્ચકં ત્યક્ત્વા શિશુર્ ન્યાય્યં સમાચરેત્ ॥

ઇહાપ્ય્ ઉક્તં મોક્ષદઃ સ્યાત્ સ્વભ્યસ્તજ્ઞાનવાન્ ઇતિ ।
અભ્યસ્તં ચ પરં જ્ઞાનં યતો નાસ્ત્ય્ એવ વિચ્યુતિઃ ॥

પરમાદ્વયવિજ્ઞાનાન્ ન ખલ્વ્ અપ્ય્ અસ્તિ વિચ્યુતિઃ ।
સ્વાત્મપક્ષસ્થિતાશેષજ્ઞાનનિર્ભરવૃત્તિકઃ ॥

કથં કો વા કુતો વાપિ ચ્યવતાં તિષ્ઠતુ ક્વ વા ।
ઇત્થં ય એષ શાસ્ત્રાર્થઃ સ્થિતઃ શક્તિપ્રભાવતઃ ॥

અન્તઃકૃતાશેષતત્ત્વવર્ણાદિભરનિર્ભરઃ ।
સર્વાભિધો ભૈરવાત્મા સો ઽયમ્ એવ સ્વરૂપભાક્ ॥

તદ્વ્યાખ્યાતમ્ ઇદં પ્રસન્નગહનં વાક્યં મયા સ્વાગમ પ્રામાણ્યપ્રતિપાદનક્રમવશાત્ તત્તત્પ્રસઙ્ગાદ્ અપિ ।
અત્રારૂઢધિયાં પ્રમાણમહિમા વિશ્વાદ્વયોદ્દામિતો ભાતીતિ સ્વયમ્ એવ સત્યહૃદયા જ્ઞાસ્યન્તિ કિં શ્લાઘિતૈઃ ॥

યે સમ્યક્ પ્રવિચારિણો નનુ શિવાઃ કસ્ તાન્ પ્રતિ પ્રોદ્યમઃ કિં તૈર્ યે પ્રવિમર્શદૂરશિખરારોહક્રમે પઙ્ગવઃ ।
પાષાણાયિતવૃત્તયઃ પુનર્ અમી યે શાસ્ત્રવન્ધ્યા નરાઃ સંરમ્ભઃ પ્રલયમ્બુધેર્ ઇવ તતઃ સ્વાત્મન્ય્ અયં ઘૂર્ણતે ॥

સંશામ્ય સ્વયમ્ આત્મનિ ત્યજ જવાજ્ જ્વાલાજટાડમ્બરાન્ ભોઃ કલ્પાનલ દાહ્યમ્ અસ્તિ ભવતો નાદ્યાપિ કિઞ્ચિદ્ યતઃ ।
ત્વત્પ્રોલ્લાસવિઘૂર્ણનાઘનઘુરદ્ઘોરસ્ફુલિઙ્ગશતૈર્ વિશ્વં વ્યાપ્ય વિલીનતાં ગતમ્ ઇદં દ્રાક્ ત્વત્પ્રકાશાત્મકમ્ ॥

પ્રવરપુરનામધેયે પુરે પૂર્વે કાશ્મીરિકો ઽભિનવગુપ્તઃ ।
માલિન્યાદિમવાક્યે વાર્ત્તિકમ્ એતદ્ રચયતિ સ્મ ॥