કૃષ્ણયજુર્વેદઃ · અધ્યાય 3.16

અશ્વમેધઃ
3.16.1 અનુવાકઃ

મા નો મિત્રો વરુણો અર્યમાયુરિન્દ્ર ઋભુક્ષા મરુતઃ પરિક્શન્ ।
યદ્વાજિનો દેવજાતસ્ય સપ્તેઃ પ્રવક્ષ્યામો વિદથે વીર્યાણિ ॥
યન્ નિર્ણિજા રેક્ણસા પ્રાવૃતસ્ય રાતિં ગૃભીતાં મુખતો નયન્તિ ।
સુપ્રાઙ્ અજો મેમ્યદ્વિશ્વરૂપા ઇન્દ્રાપૂષ્ણોઃ પ્રિયમપ્યેતુ પાથઃ ॥
એષ છાગઃ પુરો અશ્વેન વાજિના પૂષ્ણો ભાગો નીયતે વિશ્વદેવ્યઃ ।
અભિપ્રિયં યત્ પુરોડાશમર્વતા ત્વષ્ટેદેનં સૌશ્રવસાય જિન્વતિ ॥
યદ્ધવિષ્યમ્ ઋતુશો દેવયાનં ત્રિર્માનુષાઃ પર્યશ્વં નયન્તિ ।
અત્રા પૂષ્ણઃ પ્રથમો ભાગ એતિ યજ્ઞં દેવેભ્યઃ પ્રતિવેદયન્નજઃ ॥
ઉપ પ્રાગાત્ સુમન્મેઽધાયિ મન્મ દેવાનામાશા ઉપ વીતપૃષ્ઠઃ ।
અન્વેનં વિપ્રા ઋષયો મદન્તિ દેવાનાં પુષ્ટે ચકૃમા સુબન્ધુમ્ ॥
હોતાધ્વર્યુરાવયા અગ્નિમિન્ધો ગ્રાવગ્રાભ ઉત શંસ્તા સુવિપ્રઃ ।
તેન યજ્ઞેન સ્વરંકૃતેન સ્વિષ્ટેન વક્ષણા આપૃણધ્વં ॥
યૂપવ્રસ્કા ઉત યે યૂપવાહાશ્ચષાલં યે અશ્વયૂપાય તક્ષતિ ।
યે ચાર્વતે પચનં સંભરન્ય્ષ્ ઉતો તેષામભિગૂર્તિર્ન ઇન્વતુ ॥
યદ્વાજિનો દામ સંદાનમર્વતો યા શીર્ષણ્યા રશના રજ્જુરસ્ય ।
યદ્વા ઘાસ્ય પ્રભૃતમાસ્યે તૃણં સર્વા તા તે અપિ દેવેષ્વસ્તુ ॥
યદૂવધ્યમ્ ઉદરસ્યાપવાતિ ય આમસ્ય ક્રવિષો ગન્ધો અસ્તિ ।
સુકૃતા તચ્ શમિતારઃ કૃણ્વન્તૂત મેધં શૃતપાકં પચન્તુ ॥
યદશ્વસ્ય ક્રવિષો મક્ષિકાશ યદ્વા સ્વરૌ સ્વધિતૌ રિપ્રમસ્તિ ।
યદ્ધસ્તયોઃ શમિતુર્ યન્ નખેષુ સર્વા તા તે અપિ દેવેષ્વસ્તુ ॥
યત્તે ગાત્રાદગ્નિના પચ્યમાનાદભિ શૂલં નિહતસ્યાવધાવતિ ।
મા તદ્ ભૂમ્યામાશ્રિષન્મા તૃણેષુ દેવેભ્યસ્તદુશદ્ભ્યો રાતમસ્તુ ॥
યે વાજિનં પરિપશ્યન્તિ પક્વં ય ઈમાહુઃ સુરભિર્ નિર્હરેતિ ।
યે ચાર્વતો માંસભિક્ષામુપાસતે ઉતો તેષામભિગૂર્તિર્ન ઇન્વતુ ॥
યન્નીક્ષણં માંસ્પચન્યા ઉખાયા યા પાત્રાણિ યૂષ્ણ આસેચનાનિ ।
ઊષ્મણ્યાપિધાના ચરૂણામઙ્કાઃ સૂનાઃ પરિભૂષન્ત્યશ્વમ્ ॥
યદશ્વાય વાસ ઉપસ્તૃણન્ત્યધિવાસં યા હિરણ્યાનિ અસ્મૈ ।
સંદાનં અર્વન્તં પડ્વીશં પ્રિયા દેવેષ્વાયામયન્તિ ॥
નિક્રમણં નિષદનં વિવર્તનં યચ્ચ પડ્વીશમર્વતઃ ।
યચ્ચ પપૌ યચ્ચ ઘાસિં જઘાસ સર્વા તા તે અપિ દેવેષ્વસ્તુ ॥
મા ત્વાગ્નિર્ ધનયીદ્ ધૂમગન્ધિર્ મોખા ભ્રાજન્ત્યભિવિક્ત જઘ્રિઃ ।
ઇષ્ટં વીતમભિગૂર્તં વષટ્કૃતં તં દેવાસઃ પ્રતિગૃભ્ણન્ત્યશ્વમ્ ॥
3.16.2 અનુવાકઃ

સમિદ્ધો અઞ્જન્ કૃદરં મતીનાં ઘૃતમગ્ને મધુમત્ પિન્વમાનઃ ।
વાજી વહન્ વાજિનં જાતવેદો દેવાનાં વક્ષિ પ્રિયમા સધસ્થમ્ ॥
તનૂનપાત્ સં પથો દેવયાનાન્ પ્રજાનન્ વાજ્યપ્યેતુ દેવાન્ ।
અનુ ત્વા સપ્તે પ્રદિશઃ સચન્તાં સ્વધાં દેવૈર્યજમાનાય ધેહિ ॥
ઈડ્યશ્ચાસિ વન્દ્યશ્ચાસિ વાજિન્ન્ આશુશ્ચાસિ મેધ્યશ્ચાસિ સપ્તે ।
અગ્નિષ્ટ્વા દેવૈર્વસુભિઃ સજોષાઃ પ્રીતં વહ્નિં વહતુ જાતવેદાઃ ॥
સ્તીર્ણં બર્હિઃ સુષ્ટરીમા જુષાણોરુ પૃથુ પ્રથમાનં પૃથિવ્યામ્ ।
દેવેભિરક્તં અદિતિઃ સજોષાઃ સ્યોનં કૃણ્વાના સુવિતે દધાતુ ॥
એતા ઉ વઃ સુભગા વિશ્વવારા વિ પક્ષોભિઃ શ્રયમાણા ઉદાતૈઃ ।
ઋષ્વાઃ સતીઃ કવષઃ શુમ્ભમાના દ્વારો દેવીઃ સુપ્રાયણા ભવન્તુ ॥
અન્તરા મિત્રાવરુણા ચરન્તી મુખં યજ્ઞાનામભિ સંવિદાને ।
ઉષાસા વાં સુહિરણ્યે સુશિલ્પે ઋતસ્ય યોના ઇહ સાદયામિ ॥
પ્રથમા વાં સરથિના સુવર્ણા દેવૌ પશ્યન્તૌ ભુવનાનિ વિશ્વા ।
અપિપ્રયં ચોદના વાં મિમાના હોતારા જ્યોતિઃ પ્રદિશા દિશન્તા ॥
આદિત્યૈર્ નો ભારતી વષ્ટુ યજ્ઞં સરસ્વતી સહ રુદ્રૈર્ન આવીત્ ।
ઇડોપહૂતા વસુભિઃ સજોષાઃ સ્યોનં કૃણ્વાના સુવિતે દધાતુ ॥
ત્વષ્ટા વીરં દેવકામં જજાન ત્વષ્ટુરર્વા જાયત આશુરશ્વઃ ॥
ત્વષ્ટેમા વિશ્વા ભુવના જજાન બહોઃ કર્તારં ઇહ યક્ષિ હોતઃ ॥
અશ્વો ઘૃતેન ત્મન્યા સમક્તા ઉપ દેવં ઋતુશઃ પાથ એતુ ।
વનસ્પતિર્ દેવલોકં પ્રજાનન્નગ્નિના હવ્યા સ્વદિતાનિ વક્ષત્ ॥
પ્રજાપતેસ્તપસા વાવૃધાનઃ સદ્યો જાતો દધિષે યજ્ઞં અગ્ને ।
સ્વાહાકૃતેન હવિષા પુરોગા યાહિ સાધ્યા હવિરદન્તુ દેવાઃ ॥
3.16.3 અનુવાકઃ

યુઞ્જન્તિ બ્રધ્નં અરુષં ચરન્તં પરિ તસ્થુષઃ ।
રોચન્તે રોચના દિવિ ॥
યુઞ્જન્ત્યસ્ય કામ્યા હરી વિપક્ષસા રથે ।
શોણા ધૃષ્ણૂ નૃવાહસા ॥
કેતું કૃણ્વન્નકેતવે પેશો મર્યા અપેશસે ।
સં ઉષદ્ભિરજાયથાઃ ॥
જીમૂતસ્યેવ ભવતિ પ્રતીકં યદ્વર્મી યાતિ સમદામ્ ઉપસ્થે ।
અનાવિદ્ધયા તન્વા જય ત્વં સ ત્વા વર્મણો મહિમા પિપર્તુ ॥
ધન્વના ગા ધન્વનાજિં જયેમ ધન્વના તીવ્રાઃ સમદો જયેમ ।
ધનુઃ શત્રોરપકામં કૃણોતુ ધન્વના સર્વાઃ પૃતના જયેમ ॥
વક્ષ્યન્તીવેદાગનીગન્તિ કર્ણં પ્રિયં સખાયં પરિષસ્વજાના ।
યોષેવ શિઙ્ક્તે વિતતાધિ ધન્વઞ્ જ્યા ઇયં સમને પારયન્તી ॥
તે આચરન્તી સમનેવ યોષા માતેવ પુત્રં બિભૃતામ્ ઉપસ્થે ।
અપ શત્રૂન્ વિધ્યતઃ સંવિદાને આર્ત્ની ઇમે વિસ્ફુરન્તી અમિત્રાન્ ॥
બહૂનાં પિતા બહુરસ્ય પુત્રઃ ચિશ્ચા કૃણોતિ સમનાવગત્ય ।
ઇષુધિઃ સઙ્કાઃ પૃતનાશ્ચ સર્વાઃ પૃષ્ઠે નિનદ્ધો જયતિ પ્રસૂતઃ ॥
રથે તિષ્ઠન્ નયતિ વાજિનઃ પુરો યત્રયત્ર કામયતે સુષારથિઃ ।
અભીશૂનાં મહિમાનં પનાયત મનઃ પશ્ચાદનુયચ્છન્તિ રશ્મયઃ ॥
તીવ્રાન્ ઘોષાન્ કૃણ્વતે વૃષપાણયોઽશ્વા રથેભિઃ સહ વાજયન્તઃ ।
અવક્રામન્તઃ પ્રપદૈરમિત્રાન્ ક્ષિણન્તિ શત્રૂન્ રનપવ્યયન્તઃ ॥
વનસ્પતે વીડ્વઙ્ગો હિ ભૂયા અસ્મત્સખા પ્રતરણઃ સુવીરઃ ।
ગોભિઃ સંનદ્ધો અસિ વીડયસ્વાસ્થાતા તે જયતુ જેત્વાનિ ॥
દિવસ્પૃથિવ્યાઃ પર્યન્તરિક્ષાદ્વનસ્પતિભ્યઃ પર્યાવૃતં સહઃ ।
અપામોજ્માનં પરિ ગોભિરાવૃતં ઇન્દ્રસ્ય વજ્રં હવિષા રથં યજ ॥
ઇન્દ્રસ્ય વજ્રો મરુતામ્ અનીકં મિત્રસ્ય ગર્ભો વરુણસ્ય નાભિઃ ।
સેમાં નો હવ્યદાતિં જુષાણો દેવ રથ પ્રતિ હવ્યા ગૃભાય ॥
સ્વાદુષંસદઃ પિતરો વયોધાઃ કૃછ્રેશ્રિતઃ શક્તીવન્તો ગભીરાઃ ।
ચિત્રસેના ઇષુબલા અમૃધ્રાઃ સતોવીરા ઉરવો વ્રાતસાહાઃ ॥
બ્રાહ્મણાસઃ પિતરઃ સોમ્યાસઃ શિવે નો દ્યાવાપૃથિવી ઉભે સ્તામ્ ।
પૂષા નઃ પાતુ દુરિતાદ્ ઋતાવૃધો રક્ષા માકિર્ નો અઘશઁસ ઈશત ॥
ઋજીતે પરિવૃઙ્ધિતા નોઽશ્મા ભવતુ નસ્તનૂઃ ।
સોમો અધિબ્રવીતુ નોઽદિતિઃ શર્મ યચ્છતુ ॥
સુપર્ણં વસ્તે મૃગો અસ્યા દન્તો ગોભિઃ સંનદ્ધા પતતિ પ્રસૂતા ।
યત્રા નરઃ સં ચ વિ ચ દ્રવન્તિ તત્રાસ્મભ્યમિષવઃ શર્મ યંસન્ ॥
અહિરિવ ભોગૈઃ પર્યેતિ બાહું જ્યાયા હેતિં પરિબાધમાનઃ ।
હસ્તઘ્નો વિશ્વા વયુનાનિ વિદ્વાન્ પુમાન્ પુમાંસં પરિપાતુ વિશ્વતઃ ॥
આજઙ્ઘન્તિ સાન્વેષાં જઘનં ઉપજિઘ્નતુ ।
અશ્વાજનિ પ્રચેતસોઽશ્વાન્ત્સમત્સુ નોદય ॥
ઉપશ્વાસય પૃથિવીં ઉત દ્યાં પુરુત્રા તે મનુતાં વિષ્ઠિતં જગત્ ।
સં દુન્દુભે સજૂરિન્દ્રેણ દેવૈરારાદ્ દવીયો અપસેધ શત્રૂન્ ॥
આક્રન્દય બલં ઓજો ના આધા નિષ્ટનિહિ દુરિતા બાધમાનઃ ।
અપપ્રોથ દુન્દુભે દુચ્છુના ઇત ઇન્દ્રસ્ય મુષ્ટિરસિ વીડયસ્વ ॥
આમૂરજ પ્રત્યાવર્તયેમાઃ કેતુમદ્ દુન્દુભિર્વાવદીતિ ।
સં અશ્વપર્ણાશ્ચરન્તુ નો નરોઽસ્માકમિન્દ્ર રથિનો જયન્તુ ॥
3.16.4 અનુવાકઃ

સમિદ્દિશામાશયાનઃ સ્વર્વિન્મધુ રેતો માધવઃ પાત્વસ્માન્ ।
અગ્નિર્દેવો દુષ્ટરીતુરદબ્ધ ઇદં ક્ષત્રં રક્ષતુ પાત્વસ્માન્ ॥
રથન્તરં સામભિઃ પાત્વસ્માન્ ગાયત્રી છન્દસાં વિશ્વરૂપા ।
ત્રિવૃન્ નો વિષ્ઠયા સ્તોમો અહ્ના સમુદ્રો વાત ઇદમોજઃ પિપર્તુ ॥
ઉગ્રા દિશામભિભૂતિર્વયોધાઃ શુચિઃ શુક્રે અહન્ન્ ઓજસીને ।
ઇન્દ્રાધિપત્યૈઃ પિપૃતાદતો નો મહિ ક્ષત્રં વિશ્વતો ધારયેદં ॥
બૃહત્ સામ ક્ષત્રભૃદ્ વૃદ્ધવૃષ્ણં ત્રિષ્ટુભૌજઃ શુભિતં ઉગ્રવીરં ।
ઇન્દ્રઃ સ્તોમેન પઞ્ચદશેન મધ્યમિદં વાતેન સગરેણ રક્ષતુ ॥
પ્રાચી દિશાં સહયશા યશસ્વતી વિશ્વે દેવાઃ પ્રાવૃષાહ્નાં સ્વર્વતી ।
વૈરૂપે સામન્નધિ તચ્ શકેયં જગત્યૈનં વિક્ષ્વાવેશયામિ ॥
ઇદં ક્ષત્રં દુષ્ટરં અસ્ત્વ્ ઓજોઽનાધૃષ્ટઁ સહસ્યં સહસ્વત્ ।
વિશ્વે દેવાઃ સપ્તદશેન વર્ચ ઇદં ક્ષત્રં સલિલવાતમુગ્રમ્ ॥
ધર્રીશ્ દિશાં ક્ષત્રમિદં દાધારોપસ્થાશાનાં મિત્રવદસ્ત્વોજઃ ।
મિત્રાવરુણા શરદાહ્ના ચિકિત્તમસ્મે રાષ્ટ્રાય મહિ શર્મ યચ્છતમ્ ॥
વૈરાજે સામન્નધિ મે મનીષાનુષ્ટુભા સંભૃતં વીર્યં સહઃ ।
ઇદં ક્ષત્રં મિત્રવદાર્દ્રદાનુ મિત્રાવરુણા રક્ષતમાધિપત્યૈઃ ॥
સમ્રાડ્ દિશાં સહસામ્ની સહસ્વત્ય્ ઋતુર્ હેમન્તો વિષ્ઠયા નઃ પિપર્તુ ।
અવસ્યુવાતા બૃહતી ન શક્વરી દિશાં તેવ્યવતુ નો ઘૃતાચી ॥
સ્વર્વતી સુદુઘા નઃ પયસ્વતીમં યજ્ઞમવતુ યા ઘૃતાચી ।
ત્વં ગોપાઃ પુરએતોત પશ્ચાદ્ બૃહસ્પતે યામ્યાં યુઙ્ધિચી વાચં ॥
ઊર્ધ્વા દિશાં રન્તીરાશૌષધીનાં સંવત્સરેણ સવિતા નો અહ્ના ।
રેવત્ સામાતિછન્દા ઉ છન્દોઽજાતશત્રુઃ સ્યોના નો અસ્તુ ॥
સ્તોમસ્ત્રયસ્ત્રિંશે ભુવનસ્ય પત્ની વિવસ્વદ્વાતે અભિ નો ગૃણીહિ ।
ઘૃતવતી સવિતુરાધિપત્યે પયસ્વતી રાતિરાશા નો અસ્તુ ॥
અન્વ્ અદ્ય નો અનુમતિર્ યજ્ઞં દેવેષુ મન્યતામ્ ।
અગ્નિશ્ચ હવ્યવાહનો ભવતં દાશુષે મયઃ ॥
અન્વ્ ઇદમુમતે ત્વં મન્યાસૈ શં ચ નસ્કૃધિ ।
ક્રત્વે દક્ષાય નો હિનુ પ્ર ના આયૂંષિ તારિષત્ ॥
વૈશ્વાનરો ન ઊત્યા પ્રયાતુ પરાવતઃ ।
અગ્નિરુક્થેન વાહસા ॥
પૃષ્ટો દિવિ ॥
ધ્રુવા દિશાં વિષ્ણુપત્નિ અઘોરાસ્યેશાના સહસો યા મનોતા ।
બૃહસ્પતિર્ માતરિશ્વોત વાયુઃ સંધ્વાના વાતા અભિ નો ગૃણન્તુ ॥
વિષ્ટંભો દિવો ધરુણા પૃથિવ્યા અસ્યેશાના જગતો વિષ્ણુપત્ની ।
વ્યચસ્વતીષયન્તી સુભૂતિઃ શિવા નો અસ્ત્વદિતેરુપસ્થે ॥
કયા નઃ ॥
કો અદ્ય યુઙ્ક્તે ધુરિ ગા ઋતસ્ય શિમીવતો ભામિનો દુર્હૃણાયૂન્ ।
આસન્નિષૂન્ હૃત્સ્વસો મયોભૂન્ ય એષાં ભૃત્યામ્ ઋણધત્ સ જીવાત્ ॥
3.16.5 અનુવાકઃ

અગ્નેર્મન્વે પ્રથમસ્યામૃતાનાં યં પાઞ્ચજન્યં બહવઃ સમિન્ધતે ।
વિશ્વસ્યાં વિશિ પ્રવિવિશિવાંસં ઈમહે સ નો મુઞ્ચત્વંહસઃ ॥
યસ્યેદં પ્રાણન્ નિમિષદ્યદેજતિ યસ્ય જાતં જનમાનં ચ કેવલં ।
સ્તૌમ્યગ્નિં નાથિતો જોહવીમિ સ નો મુઞ્ચત્વંહસઃ ॥
ઇન્દ્રસ્ય મન્વે પ્રથમસ્ય પ્રચેતસો વૃત્રઘ્નઃ સ્તોમા ઉપ મામુપાગુઃ ।
યો દાશુષઃ સુકૃતો હવં ઉપ ગન્તા સ નો મુઞ્ચત્વંહસઃ ॥
યઃ સંગ્રામં નયતિ સં વશી યુધે યઃ પુષ્ટાનિ સંસૃજતિ ત્રયાણિ ।
સ્તૌમીન્દ્રં નાથિતો જોહવીમિ સ નો મુઞ્ચત્વંહસઃ ॥
મન્વે વાં મિત્રાવરુણા તસ્ય વિત્તં સત્યૌજસા દુર્હૃણા યં નુદેથે ।
યા રાજાના સરથં યાત ઉગ્રા તા નો મુઞ્ચતમાગસઃ ॥
યો વાં રથ ઋજુરશ્મિઃ સત્યધર્મા મિથુચરન્તમ્ ઉપયાતિ દૂષયન્ ।
સ્તૌમિ મિત્રાવરુણૌ નાથિતો જોહવીમિ તા નો મુઞ્ચતમાગસઃ ॥
વાયોઃ સવિતુર્વિદથાનિ મન્મહે યા આત્મન્વદ્ બિભૃતો યૌ ચ રક્ષતઃ ।
યૌ વિશ્વસ્ય પરિભૂ બભૂવથુસ્તા નો મુઞ્ચતમાગસઃ ॥
ઉપ શ્રેષ્ઠા ન આશિરો દેવયોર્ ધર્મા અસ્થિરન્ ।
સ્તૌમિ વાયું સવિતારં નાથિતો જોહવીમિ તા નો મુઞ્ચતમાગસઃ ॥
રથીતમૌ રથીનામહ્વ ઊતયે શુભં ગમિષ્ઠૌ સુયમેભિરશ્વૈઃ ।
યયોર્ વાં દેવૌ દેવેષ્વનિષિતં ઓજસ્તા નો મુઞ્ચતમાગસઃ ॥
યદયાતં વહતું સૂર્યાયાસ્ત્રિચક્રેણ સંસદમિછમાનૌ ।
સ્તૌમિ દેવા અશ્વિનૌ નાથિતો જોહવીમિ તા નો મુઞ્ચતમાગસઃ ॥
મરુતાં મન્વે અધિ નો બ્રુવન્તુ પ્રેમાં વાચં વિશ્વામવન્તુ વિશ્વે ।
આશૂન્ હુવે સુયમાન્ ઊતયે તે નો મુઞ્ચન્વેવાનસઃ ॥
તિગ્મમાયુધં વીડિતં સહસ્વદ્દિવ્યં શર્ધઃ પૃતનાસુ જિષ્ણુ ।
સ્તૌમિ દેવાન્મરુતો નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચન્વે ઃનસઃ ॥
દેવાનાં મન્વે અધિ નો બ્રુવન્તુ પ્રેમાં વાચં વિશ્વામવન્તુ વિશ્વે ।
આશૂન્ હુવે સુયમાન્ ઊતયે તે નો મુઞ્ચન્ત્વેનસઃ ॥
યદિદં માભિશોચતિ પૌરુષેયેણ દૈવ્યેન ।
સ્તૌમિ વિશ્વાન્ દેવાન્ નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચન્વેવેનસઃ ॥
અન્વ્ અદ્ય નો અનુમતિ, રન્વિદનુમતે ત્વં , વૈશ્વાનરો ન ઊત્યા ॥
ત્વમગ્ને શોચિષા શોશુચાના આ રોદસી અપૃણા જાયમાનઃ ।
ત્વં દેવં અભિશસ્તેરમુઞ્ચો વૈશ્વાનર જાતવેદો મહિત્વા ॥
ઉર્વી રોદસી વરિવસ્કૃણોતં ક્ષેત્રસ્ય પત્ની અધિ નો બ્રુવાથઃ ।
સ્તૌમિ દ્યાવાપૃથિવી નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચતમંહસઃ ॥
યે અપ્રથેતામ્ અમિતેભિરોજોભિર્ યે પ્રતિષ્ઠે અભવતાં વસૂનાં ।
સ્તૌમિ દ્યાવાપૃથિવી નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચતમંહસઃ ॥
યચ્ ચિદ્ધિ તે પુરુષત્રા યવિષ્ઠાચિત્તિભિશ્ચકૃમા કચ્ચિદાગઃ ।
કૃધી ષ્વસ્મં અદિતેરનાગાન્ એનાંસિ શિશ્રથો વિષ્વગગ્ને ॥
યથા હ ત્યદ્વસવો ગૌર્યં ચિત્ પદિ ષિતામ્ અમુઞ્ચતા યજત્રાઃ ।
એવો ષ્વસ્મન્ મુઞ્ચતા વ્યંહઃ પ્રતાર્યગ્ને પ્રતરં ના આયુઃ ॥
ઇત્યુપરિકાણ્ડે ષોડશઃ પ્રપાઠકઃ॥
ઇત્યુપરિકાણ્ડં સમાપ્તમ્॥