કૃષ્ણયજુર્વેદઃ · અધ્યાય 3.15

અશ્વમેધઃ
3.15.1 અનુવાકઃ

શાદં દદ્ભિ , રવકાન્ દન્તમૂલૈ , ર્મૃદં બર્સ્વૈ, સ્તેગાન્ દંષ્ટ્રાભ્યાં, અવક્રન્દેન તાલુ, વાજં હનુભ્યાં , સરસ્વત્યા અગ્રજિહ્વમ્ , જિહ્વાયા ઉત્સાદં, અપ આસ્યેન, વૃષણા આણ્ડાભ્યાં, આદિત્યાઞ્ શ્મશ્રુભિઃ, પન્થાં ભ્રૂભ્યામ્ , દ્યાવાપૃથિવી વર્તોભ્યાં , વિદ્યુતં કનીનિકાભ્યામ્ , કર્ણાભ્યાં શ્રોત્રે, શ્રોત્રાભ્યાં કર્ણા , અવાર્યાણિ પક્ષ્માણિ પાર્યા ઇક્ષવઃ, પાર્યાણિ પક્ષ્માણ્યવાર્યા ઇક્ષવઃ ॥
3.15.2 અનુવાકઃ

વાતં પ્રાણેન , અપાનેન નાસિકામ્ , ઉપયામમધરેણૌષ્ઠેન, સદુત્તરેણ, શુક્લાય સ્વાહા, કૃષ્ણાય સ્વાહા, સ્તનયિત્નું નિર્બાધેન, મૂર્ધાનં નિવેષ્યેણ , અશનિં મસ્તિષ્કેણ, વિદ્યુતં કનીનિકાભ્યાં , પ્રકાશેનાન્તરં, અનુકાશેન બાહ્યમ્ , તેદનીમધરકણ્ઠેન , આપઃ શુષ્કકણ્ઠેન, ચિત્તં મન્યાભિ , રદિતિં શીર્ષ્ણા, નિરૃતિં નિર્જલ્યેન(નિર્જલ્પેન) શીર્ષ્ણા, પ્રાણાન્ત્સંક્રોશૈ , રેષ્માણં સ્તૂપેન ॥
3.15.3 અનુવાકઃ

મશકાન્ કેશૈ , રિન્દ્રં સ્વપસા, વહેન બૃહસ્પતિં, શકુનિસાદેન કૂર્માઞ્ , શફૈરાક્રમણં, સ્થૂરાભ્યાં બલં, કુષ્ટાભ્યાં જવં, જઙ્ઘાભિરધ્વાનં, બાહુભ્યાં જામ્બિલેનારણ્યમ્ અગ્નિમતીરુગ્ભ્યાં , રુદ્રં રોરાભ્યાં , પૂષણં દોર્ભ્યામ્, અશ્વિના અંસાભ્યાં ॥
3.15.4 અનુવાકઃ

અગ્નેઃ પક્ષતિ , ર્વાયોર્ નિપક્ષતિઃ, સોમસ્ય તૃતીયા , અપાં ચતુર્થી , અદિત્યાઃ પઞ્ચમી , અગ્નીષોમયોઃ ષષ્ઠી, મરુતાં સપ્તમી, બૃહસ્પતેરષ્ટમી, પૂષ્ણો નવમી, ત્વષ્ટુર્દશમી , ઇન્દ્રસ્યૈકાદશી, વરુણસ્ય દ્વાદશી, યમસ્ય ત્રયોદશી ॥
3.15.5 અનુવાકઃ

ઇન્દ્રાગ્ન્યોઃ પક્ષતિઃ, સરસ્વત્યા નિપક્ષતિ , રિન્દ્રસ્ય તૃતીયા, બૃહસ્પતેશ્ચતુર્થી, નિરૃત્યાઃ પઞ્ચમી , ઇન્દ્રાણ્યાઃ ષષ્ઠી, સર્પાણાં સપ્તમી, વિષ્ણોરષ્ટમી , અર્યમ્ણો નવમી, ધાતુર્દશમી , ઇન્દ્રસ્યૈકાદશી, વરુણસ્ય દ્વાદશી, યમ્યાસ્ત્રયોદશી, દ્યાવાપૃથિવ્યોર્દક્ષિણં પાર્શ્વમ્ , વિશ્વેષાં દેવાનાં ઉત્તરં ॥
3.15.6 અનુવાકઃ

મરુતાં સ્કન્ધા , વિશ્વેષાં દેવાનાં પ્રથમા કીકસા, રુદ્રાણાં દ્વિતીયા , આદિત્યાનાં તૃતીયા, વાયોઃ પુચ્છમ્ , અગ્નીષોમયોર્ ભાસદૌ, ક્રુઞ્ચૌ શ્રોણિભ્યાં , મિત્રાવરુણા ઊરુભ્યાં , ઇન્દ્રાવરુણા અલ્ગાભ્યાં, આક્રમણં કુષ્ઠાભ્યા, મત્સરાભિઃ કપિઞ્જલાન્ ॥
3.15.7 અનુવાકઃ

ઇન્દ્રસ્ય ક્રોડો , અદિત્યાઃ પાજસ્યમ્ , દિશાં જત્રવો , અદિત્યા ભસત્ , જીમૂતાન્ હૃદયૌપશાભ્યાં, અન્તરિક્ષં પુલીતતા, નભ ઉદર્યેણ, વલ્મીકાન્ ક્લોમ્ના, ગ્લૌભિર્ ગુલ્માન્ , ચક્રવાકૌ મતસ્નાભ્યાં , દિવં વૃક્કાભ્યાં , હિરાભિઃ સ્રવન્તી , ર્ગિરીન્ પ્લાશિભ્યાં, ઉપલાન્ પ્લીહ્ના, હ્રદાન્ કુક્ષિભ્યાં , સમુદ્રમુદરેણ, વૈશ્વાનરં ભસ્મના ॥
3.15.8 અનુવાકઃ

વિધૃતિં નાભ્યા, ઘૃતં રસેન , અપો યૂષ્ણા, મરીચીર્વિપ્રુષા, નીહારમ્ ઊષ્મણા, શીનં વસયા, હ્રાદુનીર્ દૂષીકાભિઃ, પ્રુષ્વા અશ્રુભિ , રસ્ના રક્ષાંસિ, ચિત્રાણ્યઙ્ગૈ , ર્નક્ષત્રાણિ રૂપૈઃ, પૃથિવીં ત્વચા, જુમ્બકાય સ્વાહા ॥
3.15.9 અનુવાકઃ

પૂષણં વનિષ્ઠુનાન્ધાહીન્સ્થૂલીરગુદયા, સર્પાન્ ગુદાભિ , ર્વિહ્રુત આન્ત્રૈ , રપ આસ્યેન, વૃષણા આણ્ડાભ્યાં , શેષો વાજિનેન, પ્રજાં રેતસા, ચાષાન્ પિત્તેન, પ્રદરાન્પાયુના, કૂષ્માઞ્ શકપિણ્ડૈઃ ॥
3.15.10 અનુવાકઃ

અગ્નયે ગાયત્રાય ત્રિવૃતે રાથન્તરાય વાસન્તિકાય પુરોડાશમષ્ટાકપાલં નિર્વપતિ , ઇન્દ્રાય ત્રૈષ્ટુભાય પઞ્ચદશાય બાર્હતાય ગ્રૈષ્માય પુરોડાશમેકાદશકપાલં , વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યો જાગતેભ્યઃ સપ્તદશેભ્યો વૈરૂપેભ્યો વાર્ષિકેભ્યઃ પુરોડાશં દ્વાદશકપાલં , મિત્રાવરુણાભ્યાં આનુષ્ટુભાભ્યાં એકવિંશાભ્યાં વૈરાજાભ્યાં શારદાભ્યાં પયસ્યાં , બૃહસ્પતયે પાઙ્ક્તાય ત્રિણવાય શાક્વરાય હૈમન્તિકાય ચરુમ્ , સવિત્ર આતિછન્દસાય ત્રયસ્ત્રિંશાય રૈવતાય શૈશિરાય પુરોડાશં દ્વાદશકપાલં, અનુમત્યૈ ચરુમ્ , વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં, અદિત્યૈ વિષ્ણુપત્યૈંઉ ચરુમ્ , કાયમેકકપાલં ॥
3.15.11 અનુવાકઃ

અગ્નયેંઽહોમુચે પુરોડાશમષ્ટાકપાલં નિર્વપતિ , ઇન્દ્રાયાંહોમુચે પુરોડાશમેકાદશકપાલં , મિત્રાવરુણાભ્યાં આગોમુગ્ભ્યાં પયસ્યાં , વાયુસવિતૃભ્યાં આગોમુગ્ભ્યાં પયો , અશ્વિભ્યાં આગોમુગ્ભ્યાં ધાના , મરુદ્ભ્ય એનોમુગ્ભ્યઃ પુરોડાશઁ સપ્તકપાલં , વિશ્વેભ્યો દેવેભ્ય એનોમુગ્ભ્યઃ પુરોડાશં દ્વાદશકપાલં, અનુમત્યૈ ચરું વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં , દ્યાવાપૃથિવીભ્યાં અંહોમુગ્ભ્યાં પુરોડાશં દ્વિકપાલં ॥
ઇતિ તૃતીયકાણ્ડે પઞ્ચદશઃ પ્રપાઠકઃ ॥