મહાયાનવિંશિકા · અધ્યાય 1

ન જ્ઞાનાચ્છૂન્યતા નામ કાચિદન્યા હિ વિદ્યતે ।
વિવિક્તાવ્યતિરેકિત્વં વિવેકસ્ય યતો મતમ્

દ્વયશૂન્યમ્ હિ વિજ્ઞાનમ્ અન્યથા ન પ્રસજ્યતે ।
દ્વયાસત્ત્વાન્ નિવૃત્તસ્ય દ્વયાત્મત્વપ્રસન્ગતઃ

તચ્છુરુતતથતારૂપો ભગવાન્ એવ ભણ્યતે ।
વેદ્યવેદકસદ્ભાવવિકલ્પાદ્યસમાશ્રયઃ

ચિત્તમાત્રં નિરાભાસં વિહારો બુદ્ધભૂસ્તથા ।
એતદ્ધિ ભાષિતં બુદ્ધૈર્ભાસન્તે ભાષયન્તિ ચ

ચિત્તં હિ ભૂમયઃ સપ્ત નિરાભાસા ત્વિહાષ્ટમી ।
દ્વે ભૂમયો વિહારો ઽત્ર ઽશેષા ભૂમિર્મમાત્મિકા

દેશ્યન્તે ભૂમયઃ સપ્ત બુદ્ધૈશ્ચિત્તવશં ગતાઃ ।
કાયવાક્ચિત્તદૌષ્ઠુલ્યં સપ્તમ્યાં ન પ્રવર્તતે

અષ્ટમ્યાં આશ્રયસ્તસ્ય સ્વપ્નો ઽપ્યસુખસંભવઃ ।
- - - - - - - - - - - - - - - - ॥ 7
1. અવાચ્યો વાચકૈર્ધર્મઃ કૃપયા યેન દેશિતઃ ।
નમો ઽચિન્ત્યપ્રભવાય બુદ્ધાયાસઙ્ગબુદ્ધયે

2. સ્વભાવેન ન ચોત્પન્ના નિર્વૃતાશ્ચ ન તત્ત્વતઃ ।
યથાકાશં તથા બુદ્ધાઃ સત્ત્વાશ્ચૈવૈકલક્ષણાઃ

3. પારાવારં ન ચોત્પન્નાઃ સ્વભાવેન પ્રતિત્યજાઃ ।
તે ઽપિ શૂન્યા હિ સંસ્કારાઃ સર્વજ્ઞજ્ઞાનગોચરાઃ

4. સર્વભાવાઃ સ્વભાવેન પ્રતિબિમ્બસમા મતાઃ ।
શુદ્ધાઃ શિવસ્વભાવાશ્ચ અદ્વયાસ્તથતાસમાઃ

5. અસત્યાત્મનિ ચાત્મત્વં કલ્પયિત્વા પૃથગ્જનાઃ ।
સુખદુઃખમ્ અભિજ્ઞાશ્ચ સર્વમ્ એષાં ચ તત્ત્વતઃ

6. ષડ્ગતિર્યશ્ચ સંસારઃ સ્વર્ગશ્ચ પરમં સુખમ્ ।
નરકે ચ મહદ્દુઃખં જરાવ્યાધિરપી યતામ્

7. અભૂતાં કલ્પનાં કૃત્વા પચ્યન્તે નરકાદિષુ ।
સ્વદોષેનૈવ દહ્યન્તે વેણવો વહ્નિના યથા

8. યથા માયા તથા સત્ત્વા વિષયાન્ પરિભુઞ્જતે ॥
માયામયીં ગતિં યાન્તિ પ્રતીત્યોત્પાદરૂપિણીમ્

9. યથા ચિત્રકરો રૂપં યક્ષસ્યાતિભયઙ્કરં ।
બિભેતિ સ્વયમ્ આલિખ્ય સંસારે ઽપ્ય્ અબુધસ્તથા

10. યથા પઙ્કં સ્વયં કૃત્વા કશ્ચિત્ પતતિ બાલિશઃ ।
તથાસત્કલ્પનાપઙ્કે મગ્નાઃ સત્ત્વા દુરુત્તરે

11. અભાવં ભવતો દૃષ્ટ્વા દુઃખાં વિન્દતિ વેદનામ્ ।
શઙ્કાવિષેણ બાધન્તે વિષયા વિતથાસ્તથા

12. તાંસ્ચૈવાશરણાન્ દૃષ્ટ્વા કરુણાધીરમાનસાઃ ।
નિયોજયન્તિ સંબોધૌ સત્ત્વાન્ બુદ્ધા હિતંકરાઃ

13. તે ઽપિ સંભૃતસંભારાઃ પ્રાપ્ય જ્ઞાનમ્ અનુત્તરમ્ ।
કલ્પનાજાલનિર્મુક્તા બુદ્ધા સ્યુર્લોકબન્ધવઃ

14. યતો ઽજાતમ્ અનુત્પન્નં સમ્યક્ સત્ત્વાર્થદર્શિનઃ ।
તતઃ શૂન્યં જગદ્ દૃષ્ટ્વા આદિમધ્યાન્તવર્જિતમ્

15. તેન પશ્યન્તિ સંસારં નિર્વાણં ચ ન ચાત્મનઃ ।
નિર્લેપં નિર્વિકારં ચ આદિમધ્યાન્તભાસ્વરમ્

16. સ્વપ્નાનુભૂતવિષયં પ્રતિબુદ્ધો ન પશ્યતિ ।
મોહનિદ્રાવિબુદ્ધશ્ચ સંસારં નૈવ પશ્યતિ

17. માયાં વિધાય માયવી ઉપસંહરતે યદા ।
તદા ન વિદ્યતે કિંચિદ્ ધર્માણાં સા હિ ધર્મતા

18. ચિત્તમાત્રમ્ ઇદં સર્વં માયાકારવદ્ ઉત્થિતમ્ ।
તતઃ શુભાશુભં કર્મ તતો જન્મ શુભાશુભમ્

19. કલ્પયન્તિ યથા લોકં નોત્પન્નાશ્ચ સ્વયં જનાઃ ।
ઉત્પાદો હિ વિકલ્પો ઽયં અર્થો બાહ્યો ન વિદ્યતે

20. અસ્વભાવેષુ ભાવેષુ નિત્યાત્મસુખસંજ્ઞિનઃ ।
ભવાર્ણવે ભ્રમન્ત્યસ્મિન્ બાલા મોહતમોવૃતાઃ

કલ્પનાજલપૂર્ણસ્ય સંસારસુમહોદધેઃ ।
અનાક્રમ્ય મહાયાનં કો વા પારં તરિષ્યતિ