મહાયાનસૂત્રાલંકાર (અન્ય આવૃત્તિ) · અધ્યાય 1

મહાયાનસૂત્રાલંકારઃ
ઓમ્
નમઃ સર્વબુદ્ધબોધિસત્વેભ્યઃ
પ્રથમો ઽધિકારઃ
અર્થજ્ઞો ઽર્થવિભાવનાં પ્રકુરુતે વાચા પદૈશ્ચામલૈર્ દુઃખસ્યોત્તરણાય દુઃખિતજને કારુણ્યતસ્તન્મયઃ ।
ધર્મસ્યોત્તમયાનદેશિતવિધેઃ સત્વેષુ તદ્ગામિષુ શ્લિષ્ટામર્થગતિં નિરુત્તરગતં પઞ્ચાત્મિકાં દર્શયન્

ઘટિતમિવ સુવર્ણં વારિજં વા વિબુદ્ધં સુકૃતમિવ સુભોજ્યં ભુજ્યમાનં ક્ષુધાર્તૈઃ ।
વિદિત ઇવ સુલેખો રત્નપેટેવ મુક્તા વિવૃત ઇહ સ ધર્મઃ પ્રીતિમગ્ર્યાં દધાતિ

યથા બિમ્બં ભૂષાપ્રકૃતિગુણવદ્દર્પણગતં વિશિષ્ટં પ્રામોદ્યં જનયતિ નૃણાં દર્શનવશાત્ ।
તથા ધર્મઃ સૂક્તપ્રકૃતિગુણયુક્તો ઽપિ સતતં વિભક્તાર્થસ્તુષ્ટિં જનયતિ વિશિષ્ટામિહ સતામ્

આઘ્રાયમાણકટુકં સ્વાદુરસં યથૌષધં તદ્વત્ ।
ધર્મ[ર્મો] દ્વયવ્યવસ્થા[સ્થો] વ્યઞ્જનતો ઽર્થો ન ચ[ર્થતશ્ચ] જ્ઞેયઃ

રાજેવ દુરારાધો ધર્મો ઽયં વિપુલગાઢગમ્ભીરઃ ।
આરાધિતશ્ચ તદ્વદ્વરગુણધનદાયકો ભવતિ

રત્નં જાત્યમનર્થં[ર્ઘં]યથા ઽપરીક્ષકજનં ન તોષયતિ ।
ધર્મસ્તથાયમબુધં વિપર્યયાત્તેષયતિ તદ્વત્

આદાવવ્યાકરણાત્સમપ્રવૃત્તેરગોચરાત્સિદ્ધેઃ ।
ભાવાભાવે ઽભાવાત્પ્રતિપક્ષત્વાદ્રુતાન્યત્વાત્

પ્રત્યક્ષચક્ષુષો બુદ્ધાઃ શાસનસ્ય ચ રક્ષકાઃ ।
અધ્મમન્યનાવૃતજ્ઞાના ઉપેક્ષાતો ન યુજ્યતે

વૈકલ્યતો વિરોધાદનુપાયત્વાત્ત્થાપ્યનુપદેશાત્ ।
ન શ્રાવકયાનમિદં ભવતિ મહાયાનધર્માખ્યમ્

આશયસ્યોપદેશસ્ય પ્રયોગસ્ય વિરોધતઃ ।
ઉપસ્તમ્ભસ્ય કાલસ્ય યત્ હીનં હીનમેવ તત્

સ્વકે ઽવતારાત્સ્વસ્યૈવ વિનયે દર્શનાદપિ ।
ઔદાર્યાદપિ ગામ્ભીર્યાદવિરુદ્ધૈવ ધર્મતા

નિશ્રિતો ઽનિયતો ઽવ્યાપી સાંવૃતઃ ખેદવાનપિ ।
બાલાશ્રયો મતસ્તર્કસ્તસ્યાતો વિષયો ન તત્

ઔદાર્યાદપિ ગામ્ભીર્યાત્પરિપાકો ઽવિકલ્પના ।
દેશનાઽતો દ્વયસ્યાસ્મિન્ સ ચોપાયો નિરુત્તરે

તદસ્થાનત્રાસો ભવતિ જગતાં દાહકરણો મહાઽપુણ્યસ્કન્ધપ્રસવકરણાદ્દીર્ધસમયમ્ ।
અગોત્રો ઽસન્મિત્રો ઽકૃતમતિરપૂર્વાઽચિતશુભસ્રસત્યસ્મિન્ ધર્મે પતતિ મહતો ઽર્થાદ્ગત ઇહ

તદન્યાન્યા[ન્યસ્યા?]ભાવાત્પરમગહનત્વાદનુગમાત્ વિચિત્રસ્યાખ્યાનાદ્ ધ્રુવકથનયોગાદ્બહુમુખાત્ ।
યથાખ્યાનં નાર્થાદ્ભગવતિ ચ ભાવાતિગહનાત્ ન ધર્મે ઽસ્મિંસ્રાસો ભવતિ વિદુષાં યોનિવિચયાત્

શ્રુતં નિશ્રિત્યાદૌ પ્રભવતિ મનસ્કાર ઇહ યો
મનસ્કારાજ્ઞાનં પ્રભવતિ ચ તત્વાર્થવિષયમ્ ।
તતો ધર્મપ્રાપ્તિઃ પ્રભવતિ ચ તસ્મિન્મતિરતો
યદા પ્રત્યાત્મં સા કથમસતિ તસ્મિન્વ્યવસિતિઃ

અહં ન બોદ્ધા ન ગભીરબોદ્ધા બુદ્ધૌ ગભીરં કિમતર્કગમ્યમ્ ।
કસ્માદ્ ગભીરાર્થવિદાં ન મોક્ષ ઇત્યેતદુત્ત્રાસપદં ન યુક્તમ્

હીનાધિમુક્તઃ સુનિહીનધાતોર્ હી નૈઃ સહાયૈઃ પરિવારિતસ્ય ।
ઔદાર્યગામ્ભીર્યસુદેશિતે ઽસ્મિન્ ધર્મે ઽધિમુક્તિર્યદિ નાસ્તિ સિદ્ધમ્

શ્રુતાનુસારેણ હિ બુદ્ધિમત્તં લબ્ધ્વાઽશ્રુતે યઃ પ્રકરોત્યવજ્ઞામ્ ।
શ્રુતે વિચિત્રે સતિ ચાપ્રમેયે શિષ્ટે કુતો નિશ્ચયમેતિ મૂઢઃ

યથારુતે ઽર્થે પરિકલ્પ્યમાને સ્વપ્રત્યયો હાનિમુપૈતિ બુદ્ધેઃ ।
સ્વાખ્યાતતાં ચ ક્ષિપતિ ક્ષતિં ચ પ્રાપ્નોતિ ધર્મે પ્રતિઘાવતીવ[પ્રતિઘાતમેવ]

મનઃ પ્રદોષઃ પ્રકૃતિપ્રદુષ્ટો [ઽયથારુતે ચાપિ] હ્યયુક્તરૂપઃ ।
પ્રાગેવ સંદેહગતસ્ય ધર્મે તસ્માદુપેક્ષૈવ વરં હ્યદોષા