મહાવસ્તુ-અવાદન · ભાગ 120

_______________________________પર્ત્ 1_______________________________
[_મ્વુ_1.1_] ઓં નમઃ શ્રીમહાબુદ્ધાય અતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્નેભ્યઃ સર્વબુદ્ધેભ્યઃ ॥
___મહાવસ્તુયે આદિ ॥ ચત્વારિ ઇમાનિ બોધિસત્વાનાં બોધિસત્વચર્યાણિ ॥ કતમાનિ ચત્વારિ ॥ પ્રકૃતિચર્યા પ્રણિધાનચર્યા અનુલોમચર્યા અનિવર્તનચર્યા ॥ નમો અપરાજિતધ્વજાય તથાગતાયાર્હતે સમ્યક્સંબુદ્ધાય । યસ્યાન્તિકે ઽનેનૈવ ભગવતા શાક્યમુનિના પ્રથમં કુશલમૂલાનિ અવરોપિતાનિ રાજ્ઞા ચક્રવર્તિભૂતેન અદૌ પ્રકૃતિચર્યાયાં પ્રવર્તમાનેન ॥ નમો ઽતીતાય શાક્યમુનયે તથાગતાયાર્હતે સમ્યક્સંબુદ્ધાય । યસ્યાન્તિકે ઽનેનૈવ ભગવતા શાક્યમુનિના પ્રથમં કુશલમૂલપ્રણિધાણં કૃતં વણિક્શ્રેષ્ઠિભૂતેનાદૌ પ્રણિધાનચર્યાયાં પ્રવર્તમાનેનાહો પુનર્ અહમ્ અનાગતે ઽધ્વનિ બુદ્ધો ભવેયં તથાગતો ઽર્હં સમ્યક્સંબુદ્ધો યથાયં ભગવાઞ્ ચ્છાક્યમુનિર્ મમાપિ શાક્યમુનિર્ ઇતિ નામધેયં વિસ્તરેણ યાવત્* મમાપિ કપિલવસ્તુનગરં ભવેદ્ ઇતિ ॥ નમઃ સમિતાવિને તથાગતાયાર્હતે સમ્યક્સંબુદ્ધાય યસ્યાન્તિકે ઽનેનૈવ ભગવતા શાક્યમુનિનાનુલોમપ્રણિધાનં કૃતં રાજ્ઞા ચક્રવર્તિભૂતેન અનુલોમચર્યાયાં પ્રતિષ્ઠિતેન [કતમા નિવર્તનચર્યા] ॥ નમો દીપંકરાય તથાગતાયાર્હતે સમ્યક્સંબુદ્ધાય । યેનાયં ભગવાન્ પ્રથમત એવં વ્યાકૃતઃ । ભવિષ્યસિ ત્વં માણવકાનાગતે ઽધ્વનિ અપરિમિતાસંખ્યેયાપ્રમેયેહિ કલ્પેહિ શાક્યમુનિર્ નામ તથાગતો ઽર્હં સંયક્સંબુદ્ધ ઇતિ । વિસ્તરેણોદીરયિષ્યં દીપંકરવસ્તુનિ
[_મ્વુ_1.2_] મેઘમાણવવ્યાકરનં ॥ અતઃ પ્રભૃત્ય્ અનિવર્તનચર્યાયાં દીપંકરસ્ય તથાગતસ્ય તસ્યોત્તરેણાપરિમાણેહિ તથાગતેહિ અનુવ્યાકૃતો બુદ્ધો ભવિષ્યસીતિ ॥ તતઃ પશ્ચાત્ સર્વાભિભુવાપિ ભગવતાનુવ્યાકૃતં ॥ ભવિષ્યસિ ત્વં અભિજિ ભિક્ષો ઽનાગતે ઽધ્વનિ શતસહસ્રકલ્પે શાક્યમુનિર્ નામ તથાગતો ઽર્હં સમ્યક્સંબુદ્ધ ઇત્ય્ એવમાદિ વિસ્તરેણોદીરયિષ્યં અભિજિભિક્ષુવ્યાકરનં ॥ નમો વિપશ્યિને તથાગતાયાર્હતે સમ્યક્સંબુદ્ધાય ॥ નમો ક્રકુત્સંદાય તથાગતાયાર્હતે સમ્યક્સંબુદ્ધાય ॥ નમઃ કાશ્યપાય તથાગતાયાર્હતે સમ્યક્સંબુદ્ધાય । યેન ભગવતા અયમ્ એવ ભગવાં ચ્છાક્યમુનિર્ અનુવ્યાકૃતો યુવરાજ્યે ચ અભિષિક્તો । ભવિષ્યસિ ત્વં જ્યોતિષ્પાલાનાગતે ઽધ્વનિ મમાનન્તરમ્ એવ શાક્યમુનિર્ નામ તથાગતો ઽર્હં સમ્યક્સંબુદ્ધ ઇતિ વિસ્તરેણોદીરયિષ્યં જ્યોતિષ્પાલસ્ય ભિક્ષોર્ વ્યાકરણં ॥
___એવં નમો ઽતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્નેભ્યઃ સંબુદ્ધેભ્યઃ ॥
_____ નિદાનનમસ્કરાણિ સમાપ્તાનિ ॥
આર્યમહાસાંઘિકાનાં લોકોત્તરવાદિનાં મધ્યદેશિકાનાં પાઠેન વિનયપિટકસ્ય મહાવસ્તુયે આદિ ॥
___ચતુર્વિધા ઉપસંપદા સ્વામ-ઉપસંપદા એહિભિક્ષુકાય ઉપસંપદા દશવર્ગેન ગણેન ઉપસંપદા પંચવર્ગેન ગણેન ઉપસંપદા ચત્ ॥ તત્ર સ્વામુપસંપદા નામ ઉપસંપન્ના
[_મ્વુ_1.3_] ભગવન્તો ઽભ્યાસે બોધીય મૂલે ॥ દશ કુશલા કર્મપથા યે હિ સમાદાય વર્તન્તિ તે બોધાય સમાસન્નતરા ભવન્તિ ॥ તત્રાપિ ચ સો પ્રતિવિશિષ્ટો ॥ તેનૈવં બુદ્ધવૈનેયતાયૈ વ સુકૃતિષ્વ્ એતાસુ ચરિતેન દીપંકરમ્ ઉપાગમિય પટિપાટિયા પ્રાણકોટીષુ દૃષ્ટ્વા દર્શનીયં સમન્તપ્રાસાદિકં પ્રસાદનીયં શ્રાવકસંઘપરિવૃતં તસ્ય સ્પૃહાચિત્તમ્ ઉત્પાદ્યે । સાધુ સ્યાદ્ યદ્ય્ અહં લોકમ્ એવ અભિભૂય લોકે લોકાર્થચરો લોકસ્યાસ્ય હિતાય જાયેયં ॥ જ્ઞાત્વા સમુદાગમં સંબોધૌ નિયતં ચ તસ્ય પ્રણિધાનં આત્મસમતાયે સમાસતઃ સ્વયંભૂસમતાયે વ્યાકાર્ષીત્* ॥ બુદ્ધો ભવિષ્યસિ ત્વમ્ અનાગતે ઽધ્વન્ય્ અપરિમાણે શાક્યકુલે શાક્યસુતો દેવમનુષ્યાણામ્ અર્થાય ॥ સો વ્યાકૃતો ભગવતા પુરુષોત્તમતાયે પુરુષસિંહેન અગ્રપુરુષઃ સુપુરુષઃ પુરુષોત્તમચારિકામ્ અચરિ ॥ સો બોધિસત્વચર્યાં સત્વાનાં હિતસુખં ગવેષન્તો સંસરતિ બોધિસત્વો લોકાર્થં આત્મનો ઽર્થં ચ । સો ઽયં કિઞ્ચિદ્ એવં દાનં શીલં સમયં ચોપવાસં સેવતિ અમાત્સર્યવન્તો લોકસ્ય હિતં ગવેષન્તો । દાનં ચ પ્રિયવાદ્યં ચ તથાર્થચર્યા સમાનસુખદુઃખતા સંગ્રહવસ્તુહિ જિનો ચતુર્હિ પરિકલ્પયે સત્વાં ॥ ન તસ્ય અભૂષિ કિઞ્ચિદ્ અપરિત્યક્તં યં અસ્તિ સન્નિહિતં । દૃષ્ટ્વાન ચ યાચનકં ભૂયો ઽસ્ય મનો પ્રસાદિત્વા ચક્ષૂણિ ચ માન્સાનિ ચ પુત્રદારં ધનં ચ ધાન્યં ચ આત્મા ચ જીવિતં ચ ભૂયોભૂયો પરિત્યક્તા ॥ એતેન ઉપાયેન બહૂનિ જાતીનયુતશતસહસ્રાણિ
[_મ્વુ_1.4_] સંસરતિ બોધિસત્વો સત્વાનામ્ અર્થં ચિન્તયન્તો યથાતથં કાલજ્ઞો સમયજ્ઞો પુદ્ગલપરાપરજ્ઞતાકુશલો સમયમ્ અભિકાંક્ષમાણો તુષિતકાયં ઉપાગમેસિ । તુષિતભવને ભવનુદો ભવો અનિત્યો તિ ભાવયન્તો સુગતો ચરિમં ભવમ્ ઉપાગમિ ॥ ભગવાન્ ભવવિપ્રમોક્ષાયે એકતિલકોલભક્ષો પરમકૃશો દુષ્કરન્તપો અચરિ । પરમશરીરપીડો જાનન્તો ન એષ માર્ગો તિ વિપ્રમોક્ષાય નદીકાલસમયે નદીયે નૈરંજનાયે સ્નાયિત્વા અગ્રપુરે ગયસાહ્વયે નિષીદે સિંહો વા અસંત્રસ્તો । પુરિમે યામે અનઘં દિવ્યં ચક્ષુર્ યોનિશો વિશોધેત્વા સત્વાનામ્ આગતિગતિં વિવિધાં ભગવાં અભિજ્ઞાસિ ॥ યામે મધ્યમસ્મિં પૂર્વનિવાસં અનુસ્મરસિ ઇતરેષાં આત્મનો ચ પૂર્વં ચ નિવાસવારં બહુપ્રકારં અભિજ્ઞાસિ ॥ યામે ચ પશ્ચિમસ્મિં યં જ્ઞેયં પુરુષદમ્યસારથિના સર્વન્તમ્ એકક્ષણે સ્વયમ્ભૂસમતાં સમનુબુધ્યે ઇતિ ॥
_____શ્રીમહાવસ્તુનિદાનગાથા સમાપ્તા ॥
ભગવાન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો યદ્ અર્થં સમુદાગતો તદ્ અર્થં અભિસંભાવયિત્વા સ્રાવસ્તીયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડદસ્યારામે શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ વિસ્તરેણ નિદાનં કૃત્યં ॥
___અથ આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો ઽભીક્ષ્ણં નિરયચારિકાં ગચ્છતિ ॥ તત્ર સત્વાં

[_મ્વુ_1.5_] પશ્યતિ અષ્ટસુ મહાનરકેષુ પ્રત્યેકષોડશોત્સદેષુ અનેકવિધાનિ નૈરયિકાનિ દુઃખસહસ્રાણિ સમનુભોન્તો ॥ અહં ચ આયુષ્માન્ કોલિતસ્થવિરો ચરન્તો નરકચારિકાં આદ્રાક્ષીત્ સત્વા નરકેષુ અનુભવન્તા બહૂ દુઃખા સંજીવે નિરયે ઊર્ધ્વપાદા અધોશિરા વાસીહિ ચ પરશૂહિ ચ ક્ષીયન્તા । અપરે પિ પરસ્પરં પ્રદુષ્ટમનસંકલ્પા આયસેહિ નખેહિ પાટેન્તિ તીક્ષ્ણાનિ ચ અસિપત્રાણિ હસ્તેષુ પ્રાદુર્ભવન્તિ યેહિ પરસ્પરં ગાત્રાણિ ચ્છિન્દન્તિ ન ચ કાલં કરોન્તિ યાવત્ સાનં પાપકા કર્મા ન પરિક્ષીણા ॥ કાલસૂત્રે મહાનરકે અદ્રાક્ષીત્ સત્વાં કાલસૂત્રેણ સૂત્રિતાઙ્ગા નિહતક્ષીયન્તાં પરશૂહિ પિ વિપટીયન્તાં કરપત્રેહિ વિપાટીયન્તાન્* ॥ તક્ષિતપટિતો ચ સાનં કાયો પુન રુહ્યતિ અસાતા વેદના વેદયન્તિ ન ચૈવં કાલં કરોન્તિ કર્મોપસ્તબ્ધત્વાત્* ॥ સંઘાતે પિ મહાનરકે અદ્રાક્ષીત્ સત્વસહસ્રાણિ પર્વતેહિ પીડિયન્તા આદીપ્તસંપ્રજ્વલિતસજ્યોતિભૂતેહિ શોણિતનદ્યો ચ પ્રસવન્તિ ભૂયો ચ તાનિ પર્વતાનિ તે ચ સંક્રમન્તિ ન ચૈવં તાવત્ કાલં કરોન્તિ કર્મોપસ્તબ્ધત્વાત્* ॥ આદ્રાક્ષીદ્ એકાન્તરૌરવે સત્વસહસ્રિયો તામ્રમયઘનેષુ આદીપ્તસંપ્રજ્વલિતસજ્યોતિભૂતેષુ ધૂમસમાકુલેષુ પ્રક્ષિપ્તા દુઃખસહસ્રાણિ અનુભોન્તા ॥ મહારૌરવે આદીપ્તસંપ્રજ્વલિતે
[_મ્વુ_1.6_] સજ્યોતિભૂતે અગ્નિસ્મિં સંપ્રક્ષિપ્તાનાં મહારાવં રવન્તાનાં ચ શબ્દો ચક્રવાડમહાચક્રવાડેહિ પર્વતેહિ પ્રતિહન્યતે યેહિ ચતુર્હિ મહાદ્વીપેહિ જમ્બુદ્વીપપૂર્વવિદેહ-અપરગોદાનીય-ઉત્તરકુરુષુ મનુષ્યાણાં શ્રોતાભાસમ્ આગચ્છતિ ॥ અદ્રાક્ષીત્ તપને અનેકા સત્વસહસ્રિયો એકાન્તકદુઃખવેદના વેદયન્તાં પાર્ષ્ણિ ઉપાદાય યાવદ્ અધિકૃકાટિકા અયોકુટ્ટનેહિ કુટ્ટીયન્તા અપરાણિ ચ દુઃખસહસ્રાણિ સમનુભવન્તા ન ચૈવં તાવ કાલં કરોન્તિ કર્મોપસ્તબ્ધત્વાત્* ॥ તસ્મિં મહાનરકે આદિપ્તસંપ્રજ્વલિતે સજ્યોતિભૂતે અનેકાયો સત્વસહસ્રિયો ઉપપન્ના દુઃખા વેદનાં વેદેન્તા ॥ તસ્મિં મહાનરકે સમન્તાયોજનશતિકે પૂર્વાય ભિત્તીય અર્ચિસહસ્રાણિ ઉત્પત્તિત્વા પશ્ચિમાયે ભિત્તીયે પ્રત્યહન્યન્તિ । પશ્ચિમાયે ભિત્તીયે અર્ચિસહસ્રાણિ ઉત્પત્તિત્વા પૂર્વાયે ભિત્તીયે પ્રત્યહન્યન્તિ । દક્ષિણાયે ઉત્પત્તિત્વા ઉત્તરાયે પ્રત્યહન્યન્તિ । ઉત્તરાયે ઉત્પત્તિત્વા દક્ષિણાયં પ્રત્યહન્યન્તિ । ભૂમીયે ઉત્પત્તિત્વા તલે પ્રત્યહન્યન્તિ । તલાતો ઉત્પત્તિત્વા ભૂમૌ પ્રત્યહન્યન્તિ । તાયો સત્વસહસ્રિયો સમન્તતો પરિપતન્તિ ન ચૈવં તાવત્ કાલં કરોન્તિ કર્મોપસ્તબ્ધત્વાત્* । પ્રતાપસ્મિં મહાનરકે પર્વતા પ્રજ્વલિતા આદીપ્તા સજ્યોતિભૂતા । નૈરયિકેહિ સત્વેહિ શૂલોપેતેહિ તાનિ પર્વતાનિ પરિચારિતાનિ ॥ એદૃશાનિ દુઃખાનિ સમનુભવન્તિ ન ચૈવં તાવ કાલં કરોન્તિ કર્મોપસ્તબ્ધત્વાત્* ॥ અતો મહાનરકે મુક્તાઃ કુક્કુલન્તે ઽવગાહન્તિ । તે ચ તત્ર કુક્કુલે દહ્યમાનાયો જના
[_મ્વુ_1.7_] પ્રધાવન્તિ ન ચૈવં કાલં કરોન્તિ કર્મોપસ્તબ્ધત્વાત્* ॥ કુક્કુલાતો મુક્તાઃ કુણપં અવગાહન્તિ । તત્ર કૃષ્ણેહિ પ્રાણકેહિ અયોમુખેહિ ખજ્જન્તિ ન ચૈવં કાલં કરોન્તિ કર્મોપસ્તબ્ધત્વાત્* ॥ કુણપાતો મુક્તા નરકોત્સદા દ્રુમાણિ રમણીયાનિ ચ વનપ્રાન્તાનિ પશ્યન્તિ તેન સુખાર્થિનો તાનિ વનપ્રાન્તાનિ ધાવન્તિ । તત્રાપિ સાનં કુલલા ચ ગૃધ્રા ચ કાકોલૂકા ચ અયોમુખા આર્દ્રવૃક્ષે વા વર્જયિત્વા માન્સાનિ ખાદન્તિ યં તેષામ્ અસ્થીનિ અવશેષાણિ ભૂયો પિ માન્સચ્છવિ માન્સશોણિતમ્ ઉપજાયતિ ન ચૈવં કાલં કુર્વન્તિ કર્મોપસ્તબ્ધત્વાત્* ॥ તે તેષાં પક્ષિણાં ભીતા અલેને લેનસંજ્ઞિનો અસિપત્રવનં નરકકુમ્ભં ચ પ્રવિશન્તિ ॥ તત્રાપિ સંપ્રવિષ્ટાનાં વાતાનિ ઉપવાયન્તિ યૈસ્ તાનિ અસિપત્રાનિ પતન્તિ તીક્ષ્ણાનિ । તેષાં સત્વાનાં ગાત્રણિ પ્રત્યાહન્યન્તિ નૈવં સાનં કશ્ચિત્ કાયે પ્રદેશો યો અક્ષતો ભવતિ અન્તમસતો બાલાગ્રકોટિનિષ્ક્રમમાત્રો પિ ન ચૈવં કાલં કરોન્તિ કર્મોપસ્તબ્ધત્વાત્* ॥ તે ક્ષતા ચ શયાના રુધિરમ્રક્ષિતશરીરા વૈતરણીં નદીં અવગાહન્તિ સત્વા કઠિનાં ક્ષારનદીં યાવ સાનં શ્લક્ષ્ણિતાનિ અંગાનિ પ્રતિવિધ્યન્તિ ન ચૈવં કાલં કરોન્તિ કર્મોપસ્તબ્ધત્વાત્* ॥ તતો ઽપિ સાનં નરકપાલા આયસેહિ અઙ્કુશેહિ ઉદ્ધરેત્વા નદીતીરે આદીપ્તાયે ભૂમિયે સંપ્રજ્વલિતસતેજોભૂતાયે
[_મ્વુ_1.8_] આવિદ્ધાનાં એવમ્ આહ ॥ અહહ ભો પુરુષાઃ કિમ્ ઇચ્છથ ॥ તે એવમ્ આહન્સુઃ ॥ પરિબુભુક્ષિતા સ્મ સંપિપાસિતા સ્મ ॥ તતો સાનં નરકપાલાઃ અયોવિષ્કંભનેભિ મુખં વિષ્કંભયિત્વા આદીપ્તસંપ્રજ્વલિતસતેજોભૂતેહિ અયોષણ્ડં ધમેન્તિ મુખં સ્વકં વિવરયિત્વા આદીપ્તાનિ સંપ્રજ્વલિતાનિ સતેજોભૂતાનિ અયોગુડાનિ મુખે સંપ્રક્ષિપન્તિ ॥ તં ભુંજન્તાં ભવન્તો ॥ તામ્રલોહં ચ સાનં વિલીનકં પાયયન્તિ ॥ પિબન્તાં ભવન્તો ॥ યો સાનં ધમમાન એવ ઓષ્ઠં દહતિ ઓષ્ઠં દહિત્વા જિહ્વાં દહતિ જિહ્વાં દહિત્વા તાલુકં દહતિ તાલુકં દહિત્વા કણ્ઠં દહતિ કણ્ઠં દહિત્વા અન્ત્રં દહતિ અન્ત્રં દહિત્વા અન્ત્રગુણમ્ આદાય અધોભાગેન ગચ્છતિ ન ચૈવં તાવત્ કાલં કરોન્તિ કર્મોપસ્તબ્ધત્વા ॥
___એવં સ્થવિરો મહામૌદ્ગલ્યાયનો અષ્ટસુ મહાનરકેષુ સત્વા દુઃખસહસ્રાણ્ય્ અનુભવન્તા દૃષ્ટ્વાન્ઽ; અહો કૃચ્છ્રં તિ જેતવનમ્ આગત્વા ચતુર્ણાં પરિષદાં વિસ્તરેણારોચયતિ ॥ એવં સત્વા અષ્ટસુ મહાનરકેષુ ષોડશોત્સદેષુ વિવિધાનિ દુઃખસહસ્રાણિ પ્રત્યનુભવન્તિ । તસ્માજ્ જ્ઞાતવ્યં પ્રાપ્તવ્યં બોદ્ધવ્યં અભિસંબોદ્ધવ્યં કર્તવ્યં કુશલં કર્તવ્યં બ્રહ્મચર્યં ન ચ વા લોકે કિઞ્ચિત્ પાપં કર્મ કરણીયં તિ વદેમિ ॥ એવં સ્થવિરસ્ય મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ય શ્રુત્વા બહૂનિ પ્રાણિસહસ્રાણિ દેવમનુષ્યાણાં અદ્ભુતં પ્રાપ્નુવન્તિ ॥
[_મ્વુ_1.9_]___એવં સમાસતો નરકવર્ણઃ ॥ વિસ્તરતો ઽપ્ય્ ઉપવર્ણયિષ્યામિ ॥
ઇમં લોકં પારલોકં સત્વાનામ્ આગતિંગતિં ।
ચ્યુતિ-ઉપપત્તિસંસારં સંબુદ્ધો સ્વયમ્ અદ્દસા ॥
આવજ્જન્તો સફલતાં કર્મણાં પ્રાણસંશ્રિતાં ।
યથાસ્થાનં વિપાકં ચ સ્વયમ્ અવબુધ્યે મુનિઃ ।
સો અભિજ્ઞાય આખ્યાસિ નરકાન્ અષ્ટ ગૌતમઃ ।
પ્રત્યક્ષધર્મા ભગવાં સર્વધર્મેષુ ચક્ષુમાં ॥
સંજીવં કાલસૂત્રં ચ સંઘાતં દ્વૌ ચ રૌરવૌ ।
અથાપરા મહાવીચી તપનો ચ પ્રતાપનો ॥
ઇત્ય્ એતે અષ્ટૌ નિરયા આખ્યાતા દુરતિક્રમા ।
આકીર્ણા રૌદ્રકર્મેભિઃ પ્રત્યેકષોડશોત્સદા ॥
ચતુઃકલા ચતુર્દ્વારા વિભક્તા ભાગશો મિતા ।
ઉદ્ગતા યોજનશતં સમન્તાત્ શતયોજનં ॥
અયઃપ્રાકારપરિક્ષિપ્તા અયસા પ્રતિકુબ્જિતાઃ ।
તેષામ્ અયોમયી ભૂમિઃ પ્રજ્વલિતા તેજસાયુતા ॥
સદાયસફાલાસ્ફારા આવસથા દુરાસદા ।
રોમહર્ષણરૂપા ચ ભીષ્મા પ્રતિભયા દુઃખા ॥
[_મ્વુ_1.10_] મહદ્ભયંકરા સર્વે અર્ચિશતસમાકુલા ।
એકૈકો યોજનશતં આદાયે સંપ્રભાસતિ ॥
યત્ર સત્વા બહૂ રૌદ્રા મહાકિલ્વિષકારકા ।
ચિરં કાલં પતપ્પન્તિ અપિ ચ વર્ષશતાનિ અપિ ॥
અયોમયેહિ દણ્ડેહિ સ્થૂલનરકપાલકાઃ ।

હનન્તિ પ્રત્યમિત્રાણિ યે ભોન્તિ કૃતકિલ્વિષા ॥
તેષામ્ અહં કીર્તયિષ્યામિ ગિરા યમ્ અનુપૂર્વશઃ ।
શ્રોતુમ્ આદાય સત્કૃત્ય શૃણોથ મમ ભાષતઃ ॥
સંજીવે સત્વા નિરયે ઊર્ધપાદા અધોશિરાઃ ।
પ્રલંબયિત્વા તક્ષ્યન્તિ વાસીહિ પરશૂહિ ચ ॥
તતો નખેહિ તીક્ષ્ણેહિ આયસેહિ સ્વયંભુહિ ।
અન્યમન્યં વિવાદેન્તિ ક્રુદ્ધા ક્રોધવશાનુગાઃ ॥
અસિનો ચાપરા તેષાં તીક્ષ્ણા હસ્તેષુ જાયિથ ।
યેહિ ચ્છિન્દન્તિ અન્યોન્યં પ્રદુષ્ટમનસા નરાઃ ॥ {સેનર્ત્: પ્રદુષ્તમનસારકા}
તેષાં સીદન્તિ ગાત્રાણિ શીતલવાત ઊહતા ।
સર્વાઙ્ગજ્વલનસ્ તેષાં પૂર્વકર્મવિપાકતઃ ॥
એવં શાસ્તા યથાભૂતમ્ અભિજ્ઞાય તથાગતો ।
સંજીવમ્ ઇતિ આખ્યાસિ આવાસં પાપકર્મણાં ॥
[_મ્વુ_1.11_] સંજીવાતો ચ નિર્મુક્તા કુક્કુલમ્ અવગાહિષુ ।
હન્યમાના સમાગમ્ય દીર્ઘમાયતવિસ્તરં ॥
તે ખુ તત્ર પ્રધાવન્તિ યોજનાનિ અનેકશો ।
દહ્યમાના કુક્કુલેન વેદેન્તા બહુદુઃખકં ॥
કુક્કુલાતો ચ નિર્મુક્તાઃ કુણપમ્ અવગાહિથ ।
દીર્ઘપદાતિવિસ્તીર્ણં તે વિધ્વંસિતપૌરુષા ॥
તમ્ એનં કૃષ્ણપ્રાણકા અગ્નિતીક્ષ્ણમુખા ખરા ।
છવિં ભિત્ત્વાન ખાદન્તિ માન્સશોણિતભોજનાઃ ॥
કુણપાતો ચ ઉત્તીર્ણા દ્રુમા પશ્યન્તિ શોભના ।
હરિતાન્ પત્રસંછન્નાસ્ તાન્ આયાન્તિ સુખાર્થિનઃ
તમ્ એનં કુલલા ગૃધ્રા કાકોલા ચ અયોમુખા ।
આર્દ્રવૃક્ષે ચ વર્જિત્વા ખાદન્તિ રુધિરક્ષતાં ॥
યદા ચ ખાદિતા ભોન્તિ અસ્થીનિ અવશેષિતા ।
પુનઃ તેષાં છવિમાન્સં રુધિરં ચોપજાયતે ॥
તે ભીતા ઉત્પતિત્વાન અલેના લેનસંજ્ઞિનો ।
અસિપત્રવનં ઘોરં હન્યમાના ઉપાગમિ ॥
[_મ્વુ_1.12_] તતો ક્ષતા ચ આર્તા ચ બહુરુધિરમ્રક્ષિતા ।
અસિપત્રવના મુક્તાઃ યાન્તિ વૈતરણીં નદીં ॥
તેન તામ્ અવગાહન્તિ તપ્તાં ક્ષારોદકાં નદીં ।
તેષાં ચ અઙ્ગમઙ્ગાનિ ક્ષતાનિ પ્રતિવિધ્યત ॥
તતો ઽઙ્કુશેહિ વિદ્ધિત્વા આયસૈઃ યમપૌરુષાઃ ।
ઉત્ક્ષિપિત્વા નદીતીરે ભુંજાવેન્તિ અયોગુડાં ॥
તામ્રલોહં ચ શુલ્વં ચ આપાયેન્તિ વિલીનકં ।
તમ્ એષામ્ અન્ત્રમ્ આદાય અધોભાગેન ગચ્છતિ ॥
એતાનિ પાપકર્માન્તા નરકાં પ્રતિપદ્યિથ ।
અકૃત્વાન કુશલં કર્મ વામમાર્ગાનુસારિણઃ ॥
યે ચ પાપાનિ કર્માણિ પરિવર્જન્તિ યોનિશઃ ।

એકાન્તકુશલાચારા ન તે ગચ્છન્તિ દુર્ગતિં ॥
તસ્મા દ્વિરૂપપર્યાયા કર્મા કલ્યાણપાપકા ।
પાપાનિ પરિવર્જિત્વા કલ્યાણં આચરે શુભં ॥
કાલસૂત્રસ્મિં નરકે આર્દ્રવૃક્ષે વ વર્જિતાઃ ।
સૂત્રયિત્વાન તેષાઙ્ગા વાસીહિ પરશૂહિ ચ ॥
તતો અયોમયા પત્રા દીર્ઘકાલસુતાપિતા ।
દહન્તા પીડયન્તા ચ ગાત્રેષુ પરિવેષ્ટિતા ॥
[_મ્વુ_1.13_] દહિત્વા પીડયિત્વા ચ અયોપત્રા વિઘટ્ટિતા ।
આવૃંહિતં છવિમાન્સં રુધિરં ચ પ્રસારયે ॥
તતો પાર્ષ્ણીહિ પાટેત્વા યાવ અધિકૃકાટિકાં ।
કાલસૂત્રસ્મિં નરકે બહૂ અપિ સંઘટ્ટતિ ॥
ભૈરવે અન્ધકારસ્મિં વાર્તા યત્ર ન દૃશ્યતિ ।
ધૂમસંઘાતસ્મિં તસ્મિં નરકે ઓસરન્તિ ચ ॥
તે ચ તત્ર પ્રધાવન્તિ યોજનાનિ અનેકશઃ ।
અન્યમન્યં આક્રમન્તા બધ્રેષુ પરમન્ત્રશઃ ॥
એવં શાસ્તા યથાભૂતં અભિજ્ઞાય તથાગતઃ ।
કલસૂત્રં ઇદં વક્ષે આવાસં પાપકર્મિણાં ॥
સંઘાતસ્મિં ચ નરકે મહતા પર્વતા અધો ।
તેષામ્ અન્તરિકં સત્વા મૃગવશો પ્રવેશિતા ॥
તે પિ શૈલા સમાગમ્ય સત્વાનાં કર્મપ્રત્યયા ।
પીડયન્તિ બહુ પ્રાણાં અગ્નિસ્કન્ધનિભાનિ ઽવ ॥
પીડિતાનાં ચ ગાત્રાણાં બહું સ્રવતિ શોણિતં ।
શરીરસંભ્રમે ચાપિ પૂયનદ્યો પ્રવર્તિથ ॥
[_મ્વુ_1.14_] આયસાસુ ચ દ્રોણીષુ અયોમુશલકોટિષુ ।
સુભન્તિ પ્રત્યમિત્રાણિ અપિ વર્ષશતં બહું ॥
એવં શાસ્તા યથાભૂતાં અભિજ્ઞાય તથાગતઃ ।
સંઘાતમ્ ઇદમ્ આખ્યાસિ આવાસં પાપકર્મિણાં ॥
રૌરવસ્મિં ચ નરકે ઓરુદ્ધા જનતા બહુ ।
અગ્નિસ્મિં પ્રજ્વલિતસ્મિં શબ્દં કુર્વન્તિ ભૈરવં ॥
યદા ચ અગ્નિર્ નિર્વાતિ અથ તૂષ્ણીભવન્તિ તે ।
પુનર્ અગ્નિસ્મિં પ્રજ્વલિતે નિર્નાદન્તિ મહત્સ્વરં ॥
દ્વિતીયો પિ ચ આખ્યાતો રૌરવો રોમહર્ષણઃ ।
નિરન્તકૂલનરકો ગમ્ભીરો ન સમુત્તરો ॥
તત્ર દણ્ડં ગૃહીત્વાન સ્થૂલનરકપાલકા ।
સુભન્તિ પ્રત્યમિત્રાણિ અપિ વર્ષશતં બહું ॥
એવં શાસ્તા યથાભૂતં અભિજ્ઞાય તથાગતો ।
રૌરવં ઇતિ આખ્યાસિ આવાસં પાપકર્મિણાં ॥
તપનસ્મિં ચ નરકે તપ્તલોહો સમુદ્યતઃ ।
નિઃસ્વનન્તે ચ સંતપ્તા અગ્નિસ્કન્ધસમા દુઃખા ॥
તત્ર પાપસમાચારા ઓરુદ્ધા જનતા બહુ ।

પચ્યન્તિ પાપકર્માન્તા યે ભોન્તિ કૃતકિલ્વિષાઃ ॥
[_મ્વુ_1.15_] તાં પક્વમાત્રા સંખિન્ના ખાદેન્તિ સુનખા બહુ ।
પ્રવૃદ્ધકાયા બલિનો માન્સશોણિતભોજના ॥
યદા ચ ખાદિતા ભોન્તિ અસ્થીનિ અવશેષિતા ।
અથ તેષાં છવિમાન્સં રુધિરં ચ ઉપજાયતિ ॥
એવં શાસ્તા યથાભૂતમ્ અભિજ્ઞાય તથાગતઃ ।
તપનમ્ ઇદમ્ આખ્યાસિ આવાસં પાપકર્મણાં ॥
પ્રતાપનસ્મિં નરકે તીક્ષ્ણશૂલા અયોમુખા ।
મહતો અગ્નિસ્કન્ધસ્ય પર્વતો ભયભૈરવઃ ॥
તત્ર પાપસમાચારા આવૃતા જનતા બહુ ।
અણ્વન્તિ પાપકર્માન્તા મછા કઠલ્લગતા યથા ॥
એવં શાસ્તા યથાભૂતં અભિજ્ઞાય તથાગતઃ ।
પ્રતાપનન્ તિ આખ્યાસિ આવાસં પાપકર્મિણાં ॥
તતો અવીચી નરકો એકાન્તકટુકો દુઃખો ।
મહન્તો તપોસંતપ્તો અર્ચિસંઘગણાવૃતઃ ॥
અયોગુડા હિ અગ્નિસ્મિં યથ-ર્-ઇવ સંતાપિતા ।
એવં અવીચી નરકે હેષ્ટા ઉપરિ પાર્શ્વતો ॥
જાતવેદોસમા કાયાઃ તેષાં નરકવાસિનાં ।
[_મ્વુ_1.16_] પશ્યન્તિ કર્મદૃઢતાં ન તસ્માત્ ભોતિ નો ગતિઃ ॥
તે ચ તત્ર પ્રધાવન્તિ દૃષ્ટ્વા દ્વારમ્ અપાવૃતં ।
અપિ નિષ્ક્રમણં યસ્મા અસ્તિ મોક્ષગવેષિણાં ॥
યેષાં ચ પાપકં કર્મ અવિપક્વં પુરા કૃતં ।
ન તે લભન્તિ નિર્ગન્તું નિરયાત્ કર્મપ્રત્યયા ॥
એવં શાસ્તા યથાભૂતં અભિજ્ઞાય તથાગતઃ ।
અવીચિમ્ ઇતિ આખ્યાસિ આવાસં પાપકર્મિણાં ॥
સંજીવં નામ ॥ કસ્ય કર્મસ્ય વિપાકેન તત્ર સત્વા ઉપપદ્યન્તિ । ઇહ સપત્ના યે વા ભોન્તિ સાપત્નકા વા વૈરિણઃ ક્ષેત્રવૈરિકા વા વસ્તુવૈરિકા વા વપ્રવૈરિકા વા પ્રતિરાજાનો વા ચૌરા વા સંગ્રામગતા અન્યમન્યસ્મિં સાપત્નાનિ ચિત્તાનિ ઉપસ્થાપયિત્વા કાલં કુર્વન્તિ તસ્ય કર્મસ્ય વિપાકતો તત્ર સત્વા ઉપપદ્યન્તિ ॥ એવં ખલુ પુનઃ આધિપતેયમાત્રમ્ એતં તત્રોપપત્તેઃ । તત્રોપપન્ના અન્યેષાં પિ પાપકાનામ્ અકુશલાનાં કર્માણાં વિપાકં પ્રત્યનુભવન્તિ ॥ કસ્ય કર્મસ્ય વિપાકેન તક્ષીયન્તિ ॥ યેહિ ઇહ જીવન્તો પ્રાણકા તચ્છિતા ભવન્તિ વાસીહિ પરશૂહિ કુઠારીહિ તસ્ય કર્મસ્ય વિપાકેન તક્ષીયન્તિ ॥ કસ્ય કર્મસ્ય વિપાકતો તેષાં શીતકો વાયુ ઉપવાયતિ ॥
[_મ્વુ_1.17_] યેહિ ઇહ નિવાપકભોજનાનિ દત્તાનિ ભોન્તિ શૃગાલમહિષાણ શૂકરાણ કુક્કુટાન પોષિતાનિ માંસાર્થાય વધિષ્યામિ ત્તિ તસ્ય કર્મસ્ય વિપાકતો તેષાં . . . . . . . . . હસ્તેષુ નખા જાયન્તિ દણ્ડા વા આયસા ॥ યથા ઇહ આયુધયાનાનિ દત્તાનિ ભોન્તિ એવં યૂયં ઇમેહિ આયુધેહિ ઇત્થંનામં ગ્રામં વા નગરં વા નિગમં વા હનધ્વં મનુષ્યાં વા તિરચ્છાનગતાં વા તસ્ય કર્મસ્ય વિપાકતો તેષાં હસ્તેષુ દણ્ડા વાયસા જાયન્તિ અસિનો ચ ॥ કેનૈષ સંજીવો ॥ તત્ર તેષાં નૈરયિકાનાં એવં ભવતિ સંજીવં કાલસૂત્રભૂતિકં તેનૈષ સંજીવનિરયો ॥
___કાલસૂત્રં નામ ॥ સો નરકો યાવ આયુધહસ્તા યાવ સજ્યોતિભૂતો ॥ તત્ર તાં નૈરયિકા નિરયપાલા આર્દ્રવૃક્ષે વા વર્જેત્વા કાલસૂત્રવશેન તક્ષન્તિ અષ્ટાંશે પિ ષડંશે પિ ચતુરંશે પિ ॥ અન્યેષાં દાનિ પાર્ષ્ણિ ઉપાદાય યાવત્ કૃકાટિકાતો યથા ઇક્ષુગણ્ડિકા એવં છિન્દન્તા ગચ્છન્તિ અન્યેષાં પુનઃ કૃકાટિકાદ્ ઉપાદાય યાવત્ પાર્ષ્ણિ યથા ઇક્ષુગણ્ડિકા એવં છિન્દન્તા ગચ્છન્તિ ॥ તે તથાભૂતા અતિમાત્રં દુઃખા વેદના વેદેન્તિ ન ચ પુનઃ કાલં કરોન્તિ યાવં ન તત્પાપકં કર્મ ક્ષીણં ભવતિ ॥
[_મ્વુ_1.18_] કસ્ય કર્મસ્ય વિપાકેન તત્ર સત્વા ઉપપદ્યન્તિ ॥ યેહિ ઇહ બદ્ધા ભવન્તિ હસ્તિનિગડાદિભિઃ કર્મકારાપિતા વા ભવન્તિ એત્તકાનાં હસ્તાનિ છિન્દથ પાદાનિ છિન્દથ એત્તકાનાં નાસા એત્તકાનાં સ્નાયુમાન્સં ઉત્પાટેથ એત્તકાનાં બાહુ એત્તકાનાં પૃષ્ઠિમાન્સં ઉત્પાટેથ પંચવારં વા દશવારકં વા તસ્ય કર્મસ્ય વિપાકેન તત્ર સત્વા ઉપપદ્યન્તિ ॥ એવં ખલુ પુનઃ આધિપતેયમાત્રમ્ એતં તત્રોપપત્તેઃ ॥ તત્રોપપન્ના અન્યેષાં પિ પાપકાનામ્ અકુશલાનાં કર્મણાં વિપાકં પ્રત્યનુભવન્તિ ॥ તત્ર તે નૈરયિકા નિરયપાલૈસ્ તાડ્યમાના પરિભાષ્યમાણાઃ સુભસ્સૂ તિ આહન્સુ ॥ તે સંભીતા બહૂનિ પ્રાણસહસ્રાણિ યથા નૈવજીવાનિ એવન્ તિષ્ઠન્તિ ॥ અથ યમપાલાનાં પટ્ટાનાં તપ્તાનાં સંપ્રજ્વલિતાનાં સજ્યોતિભૂતાનાં બહૂનિ પટ્ટસહસ્રાણિ પુરતો વૈહાયસા ગચ્છન્તિ તેષાં દાનિ આગચ્છન્તાં શબ્દં કરોન્તિ । એતાનિ આગચ્છન્તીતિ ॥ તાનિ તેષાં આગત્વા પ્રત્યેકં ગાત્રાણિ પરિવેષ્ટન્તિ ॥ તત્ર તેષાં છવિં નિર્દહન્તિ ચર્મ પિ માન્સં પિ સ્નાયું પિ નિર્દહન્તિ યથા સર્વં પિ નિર્દગ્ધં ભવતિ ॥ અથ તેષાં આવૃંહિતં તચ્છવિમાન્સલોહિતં વ્યવદહ્યતિ ॥ તે તથાભૂતા અધિમાત્રં દુઃખા વેદનાં વેદયન્તિ ન ચ પુનઃ કાલં કરોન્તિ યાવ સાનં તં પાપકં કર્મ વ્યન્તીકૃતં ન ભવતિ ॥ એવં ખલુ પુનઃ આધિપતેયમાત્રમ્ એતં તત્રોપપત્તેઃ । તત્ર્0પપન્ના અન્યેષાં પિ પાપકાનામ્
[_મ્વુ_1.19_] અકુશલાનાં કર્મણાં વિપાકં પ્રત્યનુભવન્તિ ॥ કસ્ય કર્મસ્ય વિપાકેન તત્ર સત્વા ઉપપદ્યન્તિ ॥ યેહિ ઇહ જીવન્તા પ્રાણા અનેકશો ઘાતાવિતા ભવન્તિ યેહિ ઇહ યાચનકેહિ વા પણ્ડકેહિ વા સર્વદણ્ડેહિ વા દુઃશીલેહિ વા પ્રવ્રજિતેહિ ચીવરાણિ વા કાયબન્ધનાનિ વા પરિભુંજિતાનિ ભવન્તિ તસ્ય કર્મસ્ય વિપાકેન તત્ર સત્વા ઉપપદ્યન્તિ ॥ એવં ખલુ પુનઃ આધિપતેયમાત્રમ્ એતં તત્રોપપત્તેઃ । તત્રોપપન્ના અન્યેષાં પિ પાપકાનામ્ અકુશલાનાં કર્મણાં વિપાકં પ્રત્યનુભવન્તિ ॥ અન્યેષાં દાનિ પાર્ષ્ણિ ઉપાદાય યાવ કૃકાટિકાતો વધ્રી વિદારેન્તિ ॥ અન્યેષાં દાનિ કૃકાટિકાતો ઉપાદાય યાવ પાર્ષ્ણિ વધ્રી વિદારેન્તિ ॥ અન્યેષાં દાનિ કૃકાટિકા ઉપાદાય યાવ કટીયો ચીરકવધ્રાનિ કરોન્તિ ॥ તે તથાભૂતા અધિમાત્રાં વેદના વેદયન્તિ ॥ કસ્ય કર્મસ્ય વિપાકેનાત્ર સત્વા ઉપપદ્યન્તિ ॥ યેહિ ઇધ એરકવાર્ષિકા વા કારાપિતા ચીરકવાર્ષિકા કારાપિતા વા તસ્ય કર્મસ્ય વિપાકેન તત્ર સત્વા ઉપપદ્યન્તિ ॥ યો નિરયે અન્ધકારધૂમસંઘો પરિતો સો ધૂમો તીક્ષ્ણો

[_મ્વુ_1.20_] કટુકો ભયાનકો છવિં ભિત્ત્વા ચર્મ ભિત્ત્વા માન્સં ભિત્ત્વા સ્નાયું ભિત્ત્વા આસ્થિં ભિત્ત્વા અસ્થિમર્જં માન્સાદ્ય્ અતિનિર્યાતિ ॥ સર્વે કાયા મૂર્છન્તા તત્ર સંપ્રક્ષિયન્તિ ॥ તે તત્ર અનેકાનિ યોજનશતાનિ અન્વાહિણ્ડન્તા અન્યમન્યં આક્રમન્તા પટિસુભન્તિ ॥ તે તથાભૂતા અધિમાત્રા વેદનાં વેદેન્તિ ન ચ પુનઃ કાલં કરોન્તિ યાવ સાનં તં પાપકં કર્મ વ્યન્તીકૃતં ન ભવતિ ॥ કસ્ય કર્મસ્ય વિપાકતો તત્ર સત્વા ઉપપદ્યન્તિ ॥ યેહિ ઇધ રન્ધ્રેષુ વા ગુત્તીષુ વા કારાસુ વા બન્ધેષુ વા સાહિકાનાં વા કિંપુરુષકાનાં વા ઉન્દુરૂણાં વા વિડાલાનાં વા અજગરાણાં વા વિલે ધૂપં કૃત્વા દ્વારા રક્ષિતા ભવન્તિ મધુકરા વા ધૂમેન બાધિતા ભવન્તિ તસ્ય કર્મસ્ય વિપાકતો તત્ર સત્વા ઉપપદ્યન્તિ ॥ એવં ખલુ પુનઃ વિવિધાનાં પાપકાનાં અકુશલાનાં કર્માણાં વિપાકતો તત્ર સત્વા ઉપપદ્યન્તિ ॥ એવં ખલુ પુનઃ આધિપતેયમાત્રમ્ એતં તત્રોપપત્તેઃ । તત્રોપપન્નાઃ અન્યેષાં પિ વિસ્તરઃ ॥ કેનેદં કાલસૂત્રં ॥ તત્ર નૈરયિકાન્ નિરયપાલા આર્દ્રવૃક્ષે વા વર્જેત્વા કાલસૂત્રવશેન તક્ષન્તિ તેનૈષ કાલસૂત્રનિરયો યથાકર્તવ્યો ॥
[_મ્વુ_1.21_]___સંઘાતો નામ ॥ સો નરકો પર્વતાન્તરિકસંસ્થિતો આયસો આદીપ્તસંપ્રજ્વલિતો સજ્યોતિભૂતો અનેકાનિ યોજનશતાનિ આયતો ॥ તત્ર તેષાં નૈરયિકાનાં નિરયપાલા આયુધહસ્તા ઉદ્દેશેન્તિ ॥ તે દાનિ ભીતાઃ તં પર્વતાન્તરિકં પ્રવિશન્તિ ॥ તેષાં દાનિ પુરતો ઽગ્નિ પ્રાદુર્ભૂતો । તે દાનિ ભીતાઃ પ્રતિનિવર્તન્તિ । તેષાં દાનિ પૃષ્ઠતો ઽગ્નિ પ્રાદુર્ભવતિ ॥ તે દાનિ શૈલાઃ પરસ્પરં સમાગચ્છન્તિ । તેષુ દાનિ આગચ્છન્તેષુ શબ્દં કરોન્તિ એતાગચ્છન્તિ એતાગચ્છન્તીતિ ॥ તે સમાગતા યથા ઇક્ષુ એવં પીડયન્તિ ॥ તે દાનિ શૈલા વૈહાયસમ્ અભ્યુદ્ગચ્છન્તિ ॥ તે તેષાં હેષ્ટા અનુપ્રવિશન્તિ । યદા અનુપ્રવિષ્ટા ભવન્તિ બહૂનિ પ્રાણિસહસ્રાણિ તે દાનિ શૈલા સન્નિવિશન્તિ યથા ઇક્ષુગણ્ડા એવં પીડેન્તિ લોહિતનદીયો પ્રસ્યન્દન્તિ ॥ અસ્થિસંકલિકાઃ પરિવર્જ્યન્તિ નિર્માન્સા સ્નાયુસંયુક્તાઃ ॥ તથાભૂતા વેદના વેદેન્તિ ન ચ પુનઃ કાલં કરોન્તિ યાવ સાનં ન તં પાપકં કર્મ વ્યન્તીકૃતં ભવતિ ॥ કસ્ય કર્મસ્ય વિપાકેન તત્ર સત્વા ઉપપદ્યન્તિ ॥ યેહિ ઇહ કીટકમર્દનાનિ વા કારાપિતાનિ ભવન્તિ તલમર્દનાનિ વા અસિપત્રે વા દેવાનાં તથૈવા જીવન્તકા એવં પ્રાણકા પત્રયષ્ટીહિ પીડિતા ભવન્તિ લિક્ષા વા યૂકા વા સાંકુશા વા નખેહિ પિચ્ચિતા ભવન્તિ તસ્ય કર્મસ્ય વિપાકેન તત્ર સત્વા ઉપપદ્યન્તિ ॥ એવં ખલુ પુનઃ આધિપતેયમાત્રમ્ એતં તત્રોપપત્તેઃ ।
[_મ્વુ_1.22_] તત્રોપપન્નાઃ અન્યેષાં પિ પાપકાનામ્ અકુશલાનાં કર્માણાં વિપાકં પ્રત્યનુભવન્તિ ॥ તા અસ્થિસંકલિકાયો આયસાહિ દ્રોણીહિ આદીપ્તાહિ સંપ્રજ્વલિતાહિ સજ્યોતિભૂતાહિ આયસેહિ મુશલેહિ આદીપ્તેહિ સંપ્રજ્વલિતેહિ સજ્યોતિભૂતેહિ અયોપાતે યથા પંચ વર્ષશતાનિ ભવન્તિ ॥ તે તથાભુતા એવં દુઃખાં તીવ્રાં વેદના વેદયન્તિ ॥ કસ્ય કર્મસ્ય વિપાકેન તત્ર સત્વા ઉપપદ્યન્તિ ॥ યેહિ ઇહ જીવન્તકા પ્રાણકા શક્તીહિ વિજ્ઝિતા ભવન્તિ વા ગદાસિહિ બાધ્યન્તે વા યેહિ સંપ્રજ્વલિતેહિ સજીવાનિ પ્રાણકાનિ વ્યાપાદ્ય ઉદૂખલે મુશલેહિ સંક્લિષ્ટા ભવન્તિ તસ્ય કર્મસ્ય વિપાકતો તત્ર સત્વા ઉપપદ્યન્તિ ॥ કેનૈષ સંઘાતો તિ વુચ્ચતિ ॥ તત્ર નૈરયિકા સત્વાઃ સંઘાતમ્ આપદ્યન્તે તેનૈષ નિરયો સંઘાતો તિ વુચ્ચતિ ॥
___. . . . . . . . . . તત્ર તે નૈરયિકા બહૂનિ પ્રાણસહસ્રાણિ પ્રત્યેકપ્રત્યેકં વા ઘરકેહિ ઓરુદ્ધા છિન્ન-ઈર્યાપથા ગચ્છન્તિ ॥ તેષાં હસ્તે અગ્નિ પ્રજ્વલતિ । યથા યથા અગ્નિ પ્રજ્વલતિ તથા તથા શબ્દં કરોન્તિ । યથા યથા અગ્નિર્ નિર્વાતિ તથા તથા તુષ્ણીભવન્તિ ॥ તે તથાભૂતા અધિમાત્રાં વેદના વેદયન્તિ ॥ કસ્ય કર્મસ્ય વિપાકતો તત્ર સત્વા ઉપપદ્યન્તિ ॥ યેહિ ઇહ અત્રાણા અનભિસરણા કર્મકારાપિતા ભવન્તિ ગેહદાઘા
[_મ્વુ_1.23_] વા કૃતા ભવન્તિ વનદાઘા કૃતા ભવન્તિ રન્ધ્રેષુ વા ગુત્તીષુ વા કારાસુ વા બન્ધેષુ વા સાહિકાનામ્ વા કિંપુરુષાણાં વા ઉન્દુરૂણાં વા વિડાલાનાં વા અજગરાણાં વા વિલેષુ અગ્નિં દત્વા દ્વારાણિ રક્ષિતાનિ ભવન્તિ મધૂનિ વા તામ્બૂલાનિ વા અગ્નિના બાધિતાનિ ભવન્તિ તસ્ય કમસ્ય વિપાકેન તત્ર સત્વા ઉપપદ્યન્તિ ॥ એવં ખલુ પુનઃ આધિપતેયમાત્રમ્ એતં તત્રોપપત્તેઃ । તત્રોપપન્નાઃ અન્યેષાં પાપકાનામ્ અકુશલાનાં કર્માણાં વિપાકં પ્રત્યનુભવન્તિ ॥ . . . . . . .
___મહારૌરવો નામ ॥ સો નરકો સંચિતો આયસો આદીપ્તો સંપ્રજ્વલિતો સજ્યોતિભૂતો અનેકાનિ યોજનશતાનિ આયતો ॥ તત્ર તેષાં નૈરયિકાનાં નિરયપાલા મુદ્ગરહસ્તા ઉદ્દેશેન્તિ ॥ તે દાનિ ભીતા અપ્ય્ એકત્યા ધાવન્તિ અપ્ય્ એકત્યાઃ પલાયન્તિ અપ્ય્ એકત્યા ન પલાયન્તિ અપ્ય્ એકત્યા કુત્રાપિ અવસક્કન્તિ અપ્ય્ એકત્યા ન અવસક્કન્તિ અપ્ય્ એકત્યા અનુશક્યં સંજ્ઞાપયમાનાઃ પ્રત્યુદ્ગચ્છન્તિ ॥ તે દાનિ નરકપાલા કસ્ય દાનિ યૂયં અત્ર સંજ્ઞાપયમાના પ્રત્યુદ્ગચ્છથેતિ તાં પ્રહરન્તિ યથા દધિઘટિકા એવં શીર્યન્તિ વિશીર્યન્તિ ॥ યે ચ ધાવન્તિ યે ચ ન ધાવન્તિ તે તથાભૂતા દુઃખાં ખરાં કદુકાં વેદના વેદેન્તિ ॥ કસ્ય કર્મસ્ય વિપાકેન તત્ર સત્વા ઉપપદ્યન્તિ ॥ યેહિ ઇહ
[_મ્વુ_1.24_] ચન્દ્રમસૂર્યાણિ આવરિત્વાન બન્ધનાનિ કૃતાનિ ભવન્તિ પ્રવેશયિત્વા ઓસિરન્તિ એત્થ યૂયં મા ચન્દ્રમાસૂર્યં પશ્યથ તસ્ય કર્મસ્ય વિપાકેન તત્ર સત્વા ઉપપદ્યન્તિ ॥ કસ્ય કર્મસ્ય વિપાકતો તેષાં સત્વાનાં શીર્ષાણિ પિચ્ચીયન્તિ ॥ યેહિ ઇહ જીવન્તકાનાં પ્રાણકાનાં શીર્ષાણિ પિચ્ચિતાનિ ભવન્તિ અહીનાં વૃશ્ચિકાનાં શતઘ્નીનાં તસ્ય કર્મસ્ય વિપાકેન તેષાં શીર્ષાણિ પિચ્ચીયન્તિ ॥ કેન તં રૌરવં ॥ તત્ર તે નૈરયિકા રોદન્તા ન શક્નોન્તિ અમ્બેતિ વા તાતેતિ વા બાન્ધવાન્ ઉપેતું ॥ તેનેદં રૌરવન્ તિ સંજ્ઞિતં ॥
___તપનો નિરયો ॥ તત્ર તે નૈરયિકા ઓરુદ્ધા બહૂનિ પ્રાણિસહસ્રાણિ તિષ્ઠન્તિ ॥ તે દાનિ આર્દ્રવૃક્ષે વા વર્જેત્વા ખાદન્તિ ॥ યદા દાનિ ભવન્તિ નિર્માન્સા અસ્થિસંકલિકા ઓરુદ્ધા સ્નાયુયુક્તા તે દાનિ સંમૂર્છિત્વા સહવેદના પ્રપતન્તિ ॥ અથ તેષાં કર્મવિપાકતો શીતલકો વાતો ઉપવાયતિ ॥ તેન તેષાં છવિમાન્સલોહિતં ઉપજાયતિ ॥ અથ તે પુરતો પ્રવેશેન્તિ તે તથાભૂતા ॥ કસ્ય કર્મસ્ય વિપાકેન તત્ર સત્વા ઉપપદ્યન્તિ ॥ યેહિ ઇહ અદ્વારકા ઘરા પ્રતિયત્તા ભવન્તિ તેષાં ભિત્તિયો લિસ્તાપત્તિયાયં (?) ભવન્તિ જીવન્તકા પ્રાણકા તત્રાપિ વા કર્તરિકાહિ પ્રશસ્તા ભવન્તિ તસ્ય કર્મસ્ય વિપાકેન તત્ર સત્વા ઉપપદ્યન્તિ ॥ તત્ર કસ્ય કર્મસ્ય વિપાકેન ખજ્જન્તિ ॥ યેહિ ઇહ જીવન્તકા પ્રાણકા ખાદાપિતા ભવન્તિ સિંહેહિ વ્યાઘ્રેહિ દ્વીપિહિ ઋક્ષેહિ

[_મ્વુ_1.25_] તરક્ષુહિ તસ્ય કર્મસ્ય વિપાકેન ખજ્જન્તિ ॥ કસ્ય કર્મસ્ય વિપાકતો તેષાં શીતકો વાતો ઉપવાયતિ ॥ યેહિ ઇધ નિવાપકભોજનાનિ દત્તાનિ ભવન્તિ મૃગાણાં મહિષાણાં સૂકરાણાં કુક્કુટાનાં સ્થૂલમાન્સાર્થાય વધિષ્યામિ ત્તિ તસ્ય કર્મસ્ય વિપાકતો તેષાં શીતકો વાતો ઉપવાયતિ ॥ કેનૈષ તપનો ॥ નૈરયિકા દહ્યન્તિ તેનૈષો તપનો નામ નરકો આયસેહિ શૂલેહિ સન્તપ્તેહિ સમન્તતો હિ અનુપ્રવારિતો ॥ તત્ર તે નૈરયિકા કેચિ એકશૂલેનાયુતા પચ્યન્તિ કેચિ દ્વિહિ કેચિ યાવદ્દશહિ શૂલેહિ આયુતા પચ્યન્તિ ॥ યદા દાનિ એકં પાર્શ્વં પક્વં ભવતિ વિસ્તીર્ણમ્ અથ દ્વિતીયેન પાર્શ્વેન ॥ અપ્ય્ એકત્યા નૈરયિકા અધિમાત્રત્વાત્ પાપકાનામ્ અકુશલાનાં કર્મણાં વિપાકતો સ્વયમ્ એવ અનુપરિવર્તયન્તિ ॥ તે તથાભૂતા અધિમાત્રાં વેદના વેદયન્તિ ॥ કસ્ય કર્મસ્ય વિપાકતો તત્ર સત્વા ઉપપદ્યન્તિ ॥ યેહિ ઇહ જીવશૂલિકા કારિતા ભવન્તિ એડકાયો તે તસ્ય કર્મસ્ય વિપાકતો તત્ર સત્વા ઉપપદ્યન્તિ ॥ એવં ખલુ પુનઃ આધિપતેયમાત્રમ્ એતં તત્રોપપત્તેઃ । તત્રોપપન્નાઃ અન્યેષાં પિ પાપકાનામ્ અકુશલાનાં કર્મણાં વિપાકં પ્રત્યનુભવન્તિ ॥ . . . . . . .
___. . . કેનૈષ અવીચિ નામ ॥ તસ્ય પુરસ્તિમાતો કુડ્ડાતો અર્ચિયો પશ્ચિમે કુડ્ડે પ્રતિહન્યન્તિ

[_મ્વુ_1.26_] પશ્ચિમાતો કુડ્ડાતો અર્ચિયો પુરસ્તિમે કુડ્ડે પ્રતિહન્યન્તિ દક્ષિણાતો કુડ્ડાતો અર્ચિયો ઉત્તરે કુડ્ડે પ્રતિહન્યન્તિ ઉત્તરાતો કુડ્ડાતો અર્ચિયો દક્ષિણે કુડ્ડે પ્રતિહન્યન્તિ । ભૂમિયે ઉત્પત્તિતા અર્ચિયો તલે પ્રતિહન્યન્તિ તલા નિપતિતાયો અર્ચિયો ભૂમિયે પ્રતિહન્યન્તિ સર્વો ઽર્ચીહિ સો નરકો પ્રતિબદ્ધો ॥ તત્ર તે નૈરયિકા બહૂનિ પ્રાણસહસ્રાણિ યથા કાષ્ઠાનિ એવં વિચિત્રં પચ્યન્તિ ॥ તે તથાભૂતા દુઃખાં તીવ્રાં ખરાં કટુકાં વેદના વેદયન્તિ ન ચૈવં તાવત્ કાલં કરોન્તિ યાવત્ સાનં ન તત્પાપકં કર્મ વ્યન્તીકૃતં ભવતિ ॥ એવન્ તં પૂર્વે મનુષ્યભૂતેહિ અભિસંસ્કૃતં અભિસમાદિયિત્વા નિયતં વેદનીયં ॥ એવં ખલુ પુન આધિપતેયમાત્રમ્ એતન્ તત્રોપપત્તેઃ । તત્રોપપન્ના અન્યેષાં પિ પાપકાનામ્ અકુશલાનાં કર્માણાં વિપાકં પ્રત્યનુભવન્તિ ॥ કસ્ય કર્મસ્ય વિપાકેન તત્ર સત્વા ઉપપદ્યન્તિ ॥ યે ઇહ માતૃઘાતકા વા ભવન્તિ પિતૃઘાતકા વા અર્હન્તઘાતકા વા તથાગતસ્ય વા દુષ્ટચિત્તા રુધિરોત્પાદકા વા સર્વેષામ્ અપિ ઈદૃશાનામ્ અકુશલાનાં કર્મપથાનાં વિપાકેન તત્ર સત્વા ઉપપદ્યન્તિ ॥ એવં ખલુ પુનર્ વિવિધાનાં પાપકાનામ્ અકુશલાનાં કર્માણાં વિપાકેન તત્ર સત્વા ઉપપદ્યન્તિ ॥ તેનૈષ અવીચિ ઇતિ વુચ્ચતિ ॥ તત્ર તે નૈરયિકા અવીચિં કટુકાં તીવ્રાં ખરાં વેદના વેદયન્તિ નો યથાન્યેષુ નરકેષુ નરકપાલા ભીતા કર્માણિ કારાપેન્તિ શીતકો વાતો ઉપવાયતિ યથા અન્યત્ર ન એવં તત્ર ॥ અત્ર ખલુ અવીચિં મહાનરકે દુઃખાં તીવ્રાં ખરાં કટુકાં વેદના વેદયન્તિ તેન એષો અવીચી નામ મહાનરકો ॥
[_મ્વુ_1.27_]_____ઇતિ શ્રીમહાવસ્તુ-અવદાને નરકપરિવર્તં નામ સૂત્રં સમાપ્તં ॥
___આયુષ્માન્ મહામૌગલ્યાયનો અભીક્ષ્ણં તિરચ્છાનચારિકાં ગચ્છતિ ॥ સો પશ્યતિ તિરચ્છાનયોનિષુ સત્વા ઉપપન્ના વિવિધા દુઃખાનિ પ્રત્યનુભવન્તો ॥ આયુષ્માં કોલિતો સ્થવિરો ચરન્તો તિરચ્છાનચારિકાં અદ્રાક્ષીત્ તિર્યગ્યોનીષુ સત્વાં પરમદુઃખિતા શુષ્કાર્દ્રાણિ તૃણાનિ મુખુલ્લોચકં પરિભુજન્તાં શીતોષ્ણાનિ ચ પાનીયાનિ પિબન્તાં ન ચ સાનં માતા પ્રજ્ઞાયતિ ન પિતા ન ભ્રાતા ન ભગિની ન ગુરુ ન ગુરુસ્થાનીયો ન મિત્રજ્ઞાતિસાલોહિતં ॥ અન્યમન્યં ખાદન્તિ અન્યમન્યસ્ય શોણિતં પિબન્તિ અન્યમન્યં ઘાતેન્તિ અન્યમન્યં વિસુભન્તિ ॥ તે તમાતો તમં ગચ્છન્તિ અપાયાતો અપાયં ગચ્છન્તિ દુર્ગતિહિ દુર્ગતિં ગચ્છન્તિ વિનિપાતાતો વિનિપાતં ગચ્છન્તિ વિવિધાન્ય્ અપિ દુઃખસહસ્રાણિ પ્રત્યનુભવન્તિ કૃચ્છ્રેણ તિર્યગ્યોનિષુ ઉચ્છહન્તિ ॥ સો તં તિર્યગ્યોનિષુ મહન્તં આદીનવં દૃષ્ટ્વા જેતવનં ગત્વા ચતુર્ણાં પર્ષાણાં વિસ્તરેણારોચયસિ ॥ એવં યે તે સત્વા તિર્યગ્યોનીષુ ઉપપન્ના વિવિધાનિ દુઃખાનિ દુઃખસહસ્રાણિ પ્રત્યનુભવન્તિ કૃચ્છ્રેણ તિર્યગ્યોનિષુ ઉચ્છહન્તિ ॥ તસ્મા જ્ઞાતવ્યં પ્રાપ્તવ્યં
[_મ્વુ_1.28_] બોદ્ધવ્યં અભિસંબોદ્ધવ્યં કર્તવ્યં બ્રહ્મચર્યં ન ચ વા લોકે કિઞ્ચિત્ પાપં કરણીયં તિ વદામિ ॥
___આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો અભીક્ષ્ણં પ્રેતચારિકાં ગચ્છતિ ॥ સો પશ્યતિ સત્વાં પ્રેતલોકે ઉપપન્ના વિવિધાનિ દુઃખસહસ્રાણિ પ્રત્યનુભવન્તો ॥ આયુષ્માન્ કોલિતો સ્થવિરો ચરન્તો પ્રેતચારિકાં અદ્રાક્ષીત્ પ્રેતલોકસ્મિં પ્રેતાં પરમદુઃખિતાં મહાકાયાં સૂચીમુખાં સન્નિરુદ્ધકણ્ઠાં સતતમ્ અભ્યવહરન્તા તૃપ્તિં ન અધિગચ્છન્તાં ॥ કિં પુનર્ અકૃતપુણ્યાતો યેન કિંચિત્ ન લભન્તિ દુર્વર્ણા દુર્દર્શના દુર્ગન્ધા દુરુપેતા અલ્પેશાખ્યા પ્રતિકૂલદર્શના નગ્નકા અપ્રતિચ્છન્ના ક્ષુત્પિપાસાસમર્પિતા ઉચ્ચારપ્રસ્રાવખેટસિંહાણિકાપુબ્બરુધિરં સંપિપાસન્તિ ॥ તેષાં કર્મવિપાકાતો વાતો વાયતિ અસ્તિ પાનીયમ્ તિ અસ્તિ પાનીયમ્ તિ અસ્તિ કૂરં અસ્તિ ય્વાગૂ તિ તે તં ઘોષં શ્રુત્વા નદીયો ચ પર્વતાં ચ લંઘયિત્વા ગચ્છન્તિ એત્થ વયં ખાદિષ્યામઃ એત્થ વયં ભુંજિષ્યામઃ એત્થ વયં પિબિષ્યામો તિ ॥ તથા તે પૂર્વં આશાં કૃત્વા નિરાશા ભવન્તિ ॥ તેષાં નાસ્તિ નાસ્તીતિ વાતો વાયતિ તે તં શબ્દં શ્રુત્વા નિરાશા તેનૈવ અવકુબ્જા પ્રપતન્તિ ॥ પ્રેતી ગાથાં ભાષાતે ॥
પંચાનાં વર્ષશતાનાં અયં ઘોષો મયા શ્રુતં ।
પાનીયં પ્રેતલોકસ્મિં પશ્ય યાવ સુદુર્લભં ॥
[_મ્વુ_1.29_] અપરા પ્રેતી ગાથાં ભાષતે ॥
પઞ્ચાનાં વર્ષશતાનામ્ અયં ઘોષો મયા શ્રુતો ।
કૂરો તિ લોકે પ્રેતસ્મિં પશ્ય યાવ સુદુર્લભં ॥
અપરા પ્રેતી ગાથાં ભાષે ॥
પઞ્ચાનાં વર્ષશતાનામ્ અયં ઘોષો મયા શ્રુતં ।
ય્વાગૂ તિ પ્રેતલોકસ્મિં પશ્ય યાવ સુદુર્લભં ॥
અપરા પ્રેતી ગાથાં ભાષે ॥
નદીમ્ ઉપેન્તિ તૃષિતા સિકતા પરિવર્તતિ ।
છાયામ્ ઉપેન્તિ સન્તપ્તા આતપો પરિવર્તતિ ॥
અપરા પ્રેતી ગાથાં ભાષતિ ॥
ધિગ્જીવિતં આજીવિષુ યમ્ અન્તસ્મિં ન દામથ ।
વિદ્યમાનેષુ ભોગેષુ પ્રદીપં ન કરોથ વ ॥
સો તં પ્રેતલોકે મહન્તં આદીનવં દૃષ્ટ્વા જેતવનમ્ આગત્વા ચતુર્ણાં પર્ષદાનામ્ અનેકપર્યાયેણ વિસ્તરેણારોચયતિ ॥ એવં સત્વા પ્રેતલોકે ઉપપન્ના વિવિધાનિ દુઃખસહસ્રાણિ પ્રત્યનુભવન્તિ । તસ્માત્* જ્ઞાતવ્યં પ્રાપ્તવ્યં બોદ્ધવ્યં અભિસંબોદ્ધવ્યં કર્તવ્યં કુશલં ચ કર્તવ્યં બ્રહ્મચર્યં ન ચ વા લોકે કિંચિત્ પાપં કર્મ કરણીયં તિ વદેમિ ॥ સ્થવિરસ્ય શ્રુત્વા અનેકપ્રાણસહસ્રાણિ દેવમનુષ્યાણાં અમૃતં પ્રાપુણેન્સુ ॥
[_મ્વુ_1.30_]___આયુષ્માન્ મહામૌગલ્યાયનો અભીક્ષ્ણં અસુરચારિકાં ગચ્છતિ ॥ સો પશ્યતિ અસુરપુરે અસુરાં પ્રવૃદ્ધમહાકાયા ઉગ્રદર્શના વ્યાપાદબહુલા અસુરેષુ ચ્યવિત્વા વિનિપાતેન્તા ॥ આયુષ્માન્ કોલિતો સ્થવિરો ચરન્તો અસુરચારિકામ્ અદ્રાક્ષીત્ સુરેષુ વ્યાપાદેન સુદુઃખિતાં પંચ અસુરગણાન્* ॥ તેષામ્ એવં ભવતિ । વયં હેષ્ટા ઉપરિ દેવા ॥ તતઃ કુપ્યન્તિ વ્યાપદ્યન્તિ અભિષ્યન્દન્તિ કોપં ચ રોષં ચ અપ્રત્યયં ચ આવિષ્કરોન્તિ ॥ તે ચતુરઙ્ગબલકાયં સન્નહિત્વા હસ્તિકાયં અશ્વકાયં રથકાયં પત્તિકાયં સન્નહિત્વા દેવગુલ્માનિ પ્રભજન્તિ યદ્ ઇદં કરોટપાણયો નામ યક્ષા માલાધારા નામ યક્ષાઃ સદામત્તા નામ યક્ષાઃ । એતાનિ દેવગુલ્માનિ ભંજિત્વા દેવેહિ ત્રાયસ્ત્રિંશેહિ સંગ્રામેન્તિ ॥ તે ખુ દેવાનાં ત્રાયસ્ત્રિંશાનાં કૃતપુણ્યાનાં મહેશાખ્યાનામ્ અન્તિકે ચિત્તાનિ પ્રદૂષયિત્વા કાયસ્ય ભેદાત્ પરં મરણાત્ અપાયદુર્ગતિવિનિપાતનરકેષૂપપદ્યન્તિ ॥ સો તં અસુરાણાં મહાન્તમ્ આદીનવં દૃષ્ટ્વા જેતવનમ્ આગત્વા ચતુર્ણાં પર્ષાણાં વિસ્તરેણ-મ્-આરોચયતિ ॥ એવં સત્વા મહાસમુદ્રે અસુરપુરે વિવિધાનિ દુઃખાનિ પ્રત્યનુભવન્તિ ॥ તસ્માઞ્ જ્ઞાતવ્યં બોદ્ધવ્યં પ્રાપ્તવ્યં પ્રતિસંબોદ્ધવ્યં કર્તવ્યં બ્રહ્મચર્યં ન ચ કિઞ્ચિલ્લોકે પાપં કર્મ કરણીયન્ તિ વદામિ ॥ સ્થવિરસ્ય શ્રુત્વા બહૂનિ પ્રાણસહસ્રાણિ દેવમનુષ્યાણામ્ અમૃતં પ્રાપયન્તિ ॥
___આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો અભીક્ષ્ણં ચતુર્મહારાજિકેષુ દેવેષુ ચારિકાં ગચ્છતિ ॥ તત્ર પશ્યતિ ચતુર્મહારાજિકદેવાં કૃતપુણ્યાં મહેશાખ્યા દીર્ઘાયુષ્કાં વર્ણવન્તા સુખબહુલાં

[_મ્વુ_1.31_] લાભી દિવ્યસ્યાયુષઃ વર્ણસ્ય સુખસ્ય ઐશ્વર્યસ્ય પરિવારસ્ય લાભિનો દિવ્યાનાં રૂપાણાં શબ્દાનાં ગન્ધાનાં રસાનાં પ્રષ્ટવ્યાનાં દિવ્યાનાં વસ્ત્રાણાં દિવ્યાનાં આભરણાનાં । અગ્રતો આભરણાનિ આબદ્ધાનિ પૃષ્ઠિતો દૃશ્યન્તે પૃષ્ઠિતો આબદ્ધાનિ અગ્રતો દૃશ્યન્તિ છાયા પિ સાનં ન દૃશ્યતિ સ્વયંપ્રભા અન્તરીક્ષચરા યેનકામંગમા પ્રભૂતભક્ષા પ્રચુરાન્નપાના દિવ્યેષુ રતનામયેષુ વિમાનેષુ દિવ્યેહિ પંચહિ કામગુણેહિ સમર્પિતા સમંગીભૂતા ક્રીડન્તા રમન્તા પ્રવિચારયન્તા ॥ સંપત્તિં સ્થવિરો વિપત્તિપર્યવસાનં પશ્યતિ ॥ સ્વયંપ્રભા તતો ચાતુર્મહારાજિકેષુ ચ્યવમાના નરકેષૂપપદ્યન્તિ તિરચ્છેષૂપપદ્યન્તે પ્રેતેષુ અસુરેષુ કાયેષુ ઉપપદ્યન્તિ ॥ સ્થવિરો દાનિ દેવાનાં ચાતુર્મહારાજિકાનાં તાં વિપરિણામદુઃખતાં દૃષ્ટ્વા અહો કૃચ્છ્રં તિ જેતવનમ્ આગત્વા ચતુર્ણાં પર્ષાણાં વિસ્તરેણારોચયતિ ॥ એવં સત્વા કુશલસ્ય કર્મસ્ય વિપાકેન ચાતુર્મહારાજિકેષુ દેવેષૂપપદ્યન્તિ ॥ તે તત્ર દિવ્યાનિ સંપત્તી અનુભવિત્વા તતો ચ્યવમાના નરકતિરિચ્છપ્રેતાસુરેષુ કાયેષુ ઉપપદ્યન્તિ । દેવા પિ અનિત્યાઃ અધ્રુવાઃ વિપરિણામધર્માણો ॥ તસ્માજ્ જ્ઞાતવ્યં પ્રાપ્તવ્યં બોદ્ધવ્યં અભિસંબોદ્ધવ્યં કર્તવ્યં કુશલં ચ કર્તવ્યં બ્રહ્મચર્યં ન ચ વા લોકે કિઞ્ચિત્ પાપં કર્મ કરણીયન્ તિ વદામિ ॥ સ્થવિરસ્ય શ્રુત્વા બહૂનિ પ્રાણસહસ્રાણિ દેવમનુષ્યાણામ્ અમૃતં પ્રાપયન્તિ ॥
___આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો અભીક્ષ્ણં ત્રાયસ્ત્રિંશેષુ દેવેષુ ચારિકાં ગચ્છતિ ॥ તત્ર પશ્યતિ ત્રાયસ્ત્રિંશાં દેવાં કૃતપુણ્યાં મહેશાખ્યાં દીર્ઘાયુષ્કાં બલવન્તાં સુખબહુલાં
[_મ્વુ_1.32_] લાભી દિવ્યસ્યાયુષઃ બલસ્ય સુખસ્ય ઐશ્વર્યસ્ય પરિવારસ્ય દીવ્યાનાં રૂપાણાં શબ્દાનાં ગન્ધાનાં રસાનાં સ્પર્શાનાં વસ્ત્રાભરણાનાં કામગુણાનાં સ્વયંપ્રભા અન્તરીક્ષેચરા સુખસ્થાયિનો યેનકામંગમા પ્રભૂતભક્ષા પ્રચુરાન્નપાનાઃ દિવ્યેષુ રતનામયેષુ વિમાનેષુ અષ્ટસુ ચ મહા-ઉદ્યાનેષુ વૈજયન્તે નન્દાપુષ્કરિણીપારિપાત્રે કોવિદારે મહાવને પારુષ્યકે ચિત્રરથે નન્દને મિશ્રકાવને અપરેષુ ચ રતનામયેષુ ચ વિમાનેષુ દિવ્યેહિ પંચહિ કામગુણેહિ સમર્પિતા સમઙ્ગીભૂતા ક્રીડન્તા રમન્તા પરિચારયન્તા । શક્રો પિ દેવાનામ્ ઇન્દ્રો વૈજયન્તે પ્રાસાદે અશીતિહિ અપ્સરસહસ્રેહિ પરિવૃતઃ દિવ્યેહિ પંચકામગુણેહિ સમર્પિતો સમંગીભૂતો ક્રીડન્તો રમન્તો પ્રવિચારયન્તો ॥ સ્થવિરો તાં દેવાનાં ત્રાયસ્ત્રિંશાનાં તાદૃશીં સમૃદ્ધિં દૃષ્ટ્વા દિવ્યાં સંપત્તિં દૃષ્ટ્વા સુદર્શનં ચ દેવનગરં દૃષ્ટ્વા સપ્તરતનામયં સુદર્શનસ્ય દેવનગરસ્ય તં વિધાનં દૃષ્ટ્વા સુધર્માં ચ દેવસભાં સર્વવૈડૂર્યમયીં યોજનસાહસ્રિકાં દૃષ્ટ્વા તત્ર દેવા ત્રાયસ્ત્રિંશાઃ શક્રો ચ દેવાનામિન્દ્રો સન્નિષણ્ણા સન્નિપતિતા દેવકરણીયેષુ વાહ્યતો દેવસભાયાં દૃશ્યન્તિ દેવા પિ ત્રાયસ્ત્રિંશા સુધર્માયે દેવસભાયે નિષણ્ણાઃ સર્વં સુદર્શનં દેવનગરં પશ્યન્તિ ॥ એવં સ્થવિરો સર્વાં ત્રાયસ્ત્રિંશાનાં દેવાનાં સમૃદ્ધિં દૃષ્ટ્વા જેતવનમ્ આગત્વા ચતુર્ણાં પર્ષાણાં વિસ્તરેણારોચેતિ ॥ એવં સત્વા કુશલસ્ય કર્મસ્ય વિપાકેન દેવેષુ ત્રાયસ્ત્રિંશેષૂપપન્ના દિવ્યાયો સંપત્તીયો અનુભવન્તિ ॥ તં પિ અનિત્યમ્ અધ્રુવં વિપરિણામધર્મિ ॥ તતો ચ્યવમાના નરકતિરિચ્છપ્રેતેષુ ઉપપદ્યન્તિ ॥ તસ્માજ્ જ્ઞાતવ્યં પ્રાપ્તવ્યં
[_મ્વુ_1.33_] બોદ્ધવ્યં અભિસંબોદ્ધવ્યં કર્તવ્યં કુશલં કર્તવ્યં બ્રહ્મચર્યં ન ચ વા લોકે કિંચિત્ પાપં કર્મ કરણીયન્ તિ વદેમિ ॥
___આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો ઽભીક્ષ્ણં યામતુષિતનિર્માણરતિપરનિર્મિતવશવર્તિબ્રહ્મકાયિકા યાવ શુદ્ધાવાસાં દેવાં ચારિકાં ગચ્છતિ ॥ સો પશ્યતિ શુદ્ધાવાસકયિકાં દેવા કૃતપુણ્યા મહેશાખ્યાં દીર્ઘાયુષ્કાં વર્ણવન્તાં સુખબહુલાં સ્વયંપ્રભા અન્તરીક્ષાવચરા પ્રીતિભક્ષા સુખસ્થાયિનો યેનકામંગમા વિગતરાગા દેવાર્હન્તો અન્તરાપરિનિર્વાયી અનાવાર્તિકધર્મા અસ્મિં લોકે અવ્યવકીર્ણા સર્વબાલપૃથગ્જનેષુ ॥ સ્થવિરો તાન્ તાદૃશીં સમૃદ્ધિં દેવાનાં દૃષ્ટ્વા જેતવનમ્ આગત્વા ચતુર્ણાં પર્ષાણાં વિસ્તરેણારોચયતિ ॥ એવં સત્વા કુશલસ્ય કર્મસ્ય વિપાકેન દેવેષુ દેવાનાં સંપત્તીયો ઽનુભવન્તિ । તં પિ અનિત્યં દુઃખવિપરિણામધર્મં ॥
સર્વં આદીનવં લોકં સર્વં લોકં આદીપિતં ।
સર્વં પ્રજ્વલિતં લોકં સર્વલોકં પ્રકમ્પિતં ॥
અચલં અપ્રકમ્પિતં સપૃથગ્જનસેવિતં । {અપૃથગ્જનસેવિતં?}
બુદ્ધા ધર્મં દેશયન્તિ ઉત્તમાર્થસ્ય પ્રાપ્તયે ॥
તસ્માજ્ જ્ઞાતવ્યં પ્રાપ્તવ્યં બોદ્ધવ્યં કર્તવ્યં કુશલં કર્તવ્યં બ્રહ્મચર્યં ન ચ વા લોકે કિઞ્ચિત્ પાપં કર્મ કરણીયન્ તિ વદેમિ ॥ સ્થવિરસ્ય શ્રુત્વા અનેકાનિ પ્રાણસહસ્રાણિ દેવમનુષ્યાણાં અમૃતં પ્રાપયન્તિ ॥
[_મ્વુ_1.34_]___ભગવાન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો યદ્ અર્થં સમુદાગતો તદ્ અર્થમ્ અભિસંભાવયિત્વા રાજગૃહે વિહરતિ ગૃધ્રકૂટે પર્વતે શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો લાભાગ્રયશોગ્રપ્રાપ્તઃ લાભી ચીવરપિણ્ડપાત્રશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણાં તત્ર અનુપલિપ્તો પદ્મમ્ ઇવ જલે પુણ્યભાગીયાં સત્વાં પુણ્યેહિ નિવેશેન્તો ફલભાગીયાં સત્વાં ફલેહિ પ્રતિષ્ઠાપયન્તો વાસનાભાગીયાં સત્વાં વાસનાયામ્ અવસ્થાપયન્તો અમૃતવર્ષેણ દેવમનુષ્યા સંવિભજન્તો પ્રાણસહસ્રાણિ અમૃતમ્ અનુપ્રાપયન્તો અનવરાગ્રજાતિજરામરણસંસારકાન્તારનરકાદિદુર્ગસંસારકાન્તારગ્રહણદારુણાતો મહાપ્રપાતાતો ઉદ્ધરિત્વા ક્ષેમે સ્થલે શમે શિવે અભયે નિર્વાણે પ્રતિષ્ઠાપયન્તો આવર્જયિત્વા અઙ્ગમગધાં વજ્જિમલ્લા કાશિકોશલાં ચેતિવત્સમત્સ્યાં શૂરસેનાં કુરુપંચાલા શિવિદશાર્ણાં ચ અશ્વક-અવન્તીં જ્ઞાનેષુ પરાક્રમ્ય સ્વયંભૂ દિવ્યેહિ વિહારેહિ આનિંજેહિ વિહારેહિ સાન્તત્યેહિ વિહારેહિ બુદ્ધો બુદ્ધવિહારેહિ જિનો જિનવિહારેહિ જાનકો જાનકવિહારેહિ સર્વજ્ઞો સર્વજ્ઞવિહારેહિ ચેતોવશિપ્રાપ્તો ચ પુનર્ બુદ્ધો ભગવન્તો યેહિ યેહિ વિહારેહિ આકાંક્ષતિ વિહરિતું તેહિ તેહિ વિહારેહિ વિહરતિ ॥ અથ સો આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો કાલ્યસ્ય એવ નિવાસયિત્વા રાજગૃહં નગરં પિણ્ડાય પ્રક્રમિ ॥ અથ ખલુ આયુષ્મતો મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ય અચિરપ્રક્રાન્તસ્ય એતદ્ અભૂષીત્* ॥ અતિપ્રાગ્ એવ ખલુ તાવદ્ એતર્હિં રાજગૃહે નગરે પિણ્ડાય

[_મ્વુ_1.35_] ચરિતું યન્ નૂનાહં યેન શુદ્ધાવાસો દેવનિકાયો તેન્ઽ; ઉપસંક્રમેયં । ચિરં મે શુદ્ધાવાસં દેવનિકાયં ઉપસંક્રાન્તસ્ય ॥ અથ ખલુ આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયન પદવીતિહારેણ ઋદ્ધીયે યેન શુદ્ધાવાસં દેવનિકાયં તેન પ્રક્રામિ ॥ અદ્રાક્ષુઃ સમ્બહુલા શુદ્ધાવાસકાયિકા દેવપુત્રા આયુષ્મન્તં મહામૌદ્ગલ્યાયનં દૂરતો યેવાગચ્છન્તં દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ યેનાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો તેન પ્રત્યુદ્ગતાસુઃ ॥ એત્થ એત્થ આર્યો મહામૌદ્ગલ્યાયનો । સ્વાગતમ્ આર્યમહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ય અનુરાગમ્ આર્યસ્ય મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ય । ચિરસ્ય પુનઃ આર્યો મહામૌદ્ગલ્યાયનો પર્યાયમ્ અકાર્ષીત્* યદ્ ઇદં ઇહ આગમનાય ॥ અથ ખલુ તે સંબહુલા શુદ્ધાવાસકાયિકા દેવપુત્રા આયુષ્મતો મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકમન્તે સ્થિતા ॥ તત્ર અન્યતરો શુદ્ધાવાસકાયિકો દેવપુત્રો આયુષ્મન્તં મહામૌદ્ગલ્યાયનમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ આશ્ચર્યમ્ ઇદમ્ આર્ય મહામૌદ્ગલ્યાયન અદ્ભુતમ્ ઇદમ્ આર્ય મહામૌદ્ગલ્યાયન યાવદ્દુઃખસમુદાનીયા અનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિઃ યદ્ ઇદં કલ્પાનાં શતસહસ્રેણ ॥ અથ ખલુ ભગવન્ સો શુદ્ધાવાસકાયિકો દેવપુત્રો આયુષ્મન્તં મહામૌદ્ગલ્યાયનં અધ્યભાષિ ॥ કલ્પાન શતસહસ્રં અભિયો નામ ભિક્ષુ સરાગો અભૂષિ સદોષો સમોહો ॥ તેન ખલુ પુનઃ મૌદ્ગલ્યાયન સમયેન વસુમતં
[_મ્વુ_1.36_] નામ નગરં અભૂષિ ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચ આકીર્ણજનમનુષ્યં ચ સુખિતજનમનુષ્યં ચ બહુજનમનુષ્યં ચ પ્રશાન્તદણ્ડડમરં સુનિગૃહીતતસ્કરવ્યવહારસમ્પન્નં ॥ વસુમતે ખલુ પુનર્ મૌદ્ગલ્યાયન મહાનગરે ઉત્તિયો નામ શ્રેષ્ઠી અભૂષિ કૃતપુણ્યો મહેશાખ્યો આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો પ્રભૂતસ્વાપતેયો પ્રભૂતધનધાન્યકોશકોષ્ઠાગારો પ્રભૂતજાતરૂપરજતવિત્તોપકરણો પ્રભૂતહસ્ત્યશ્વગવેડકો પ્રભૂતદાસીદાસકર્મકરપૌરુષેયો ભગવતો સર્વાભિભુસ્ય શાસને શ્રદ્ધાપ્રસન્નો બુદ્ધધર્મસંઘમઙ્ગલો નન્દાદીનાં ભિક્ષૂણામ્ અભિપ્રસન્નો ॥ અથ ખલુ મૌદ્ગલ્યાયન નન્દો ચ ભિક્ષુઃ અભિયો ચ ભિક્ષુઃ ઉત્તિયસ્ય શ્રેષ્ઠિસ્ય ગૃહમ્ ઉપસંક્રમેયુઃ ॥ નન્દો મૌદ્ગલ્યાયન ભિક્ષુઃ તસ્મિં શ્રેષ્ઠિકુલે સત્કૃતો અભૂષિ ગુરુકૃતો માનિતઃ પૂજિતઃ અપચિતઃ ન તથા અભિયો ભિક્ષુઃ ॥ ઉત્તિયસ્ય ખલુ પુનઃ મૌદ્ગલ્યાયન શ્રેષ્ઠિસ્ય ધીતા વસુમતે મહાનગરે અન્યતરસ્ય ગૃહપતિમહાશાલસ્ય ભાર્યા અભૂષિ । સા મૌદ્ગલ્યાયન નન્દસ્ય ભિક્ષુસ્ય અતીવાભિપ્રસન્ના અભૂષિ ॥ અથ ખલુ મહામૌદ્ગલ્યાયન અભિયો ભિક્ષુઃ નન્દં ભિક્ષું ઈર્ષ્યાપ્રકૃતેન અભૂતેનાબ્રહ્મચર્યવાદેન અનુધ્વંસેતિ ॥ અબ્રહ્મચારી નન્દો ભિક્ષુઃ પાપધર્મા અસંયતો પ્રતિચ્છન્નપાપકર્માન્તો । ઉત્તિયસ્ય શ્રેષ્ઠિસ્ય ધીતુઃ સાર્દ્ધં વિપ્રદુષ્ટો ॥ તં
[_મ્વુ_1.37_] સેવિતં વસુમતે મહાનગરે યં મહાજનકાયેન શ્રોતવ્યં શ્રદ્ધાતવ્યં મન્યેન્સુઃ ॥ અથ ખલુ મહામૌદ્ગલ્યાયન નન્દં ભિક્ષું વસુમતે મહાનગરે બ્રાહ્મણગૃહપતિકા ઉત્તિયો ચ શ્રેષ્ઠી ન ભૂયો તથા સત્કરિતવ્યં ગુરુકર્તવ્યં માનયિતવ્યં પૂજયિતવ્યં મન્યેન્સુઃ યથા પૂર્વં । લભ્યં સત્પુરુષા પ્રત્યાગચ્છન્તિ અકુશલેન કર્મણા વિપ્રતિસારી ભવન્તિ ॥ અથ ખલુ મહામૌદ્ગલ્યાયન અભિયસ્ય ભિક્ષુસ્ય એતદ્ અભૂષિ ॥ નન્દો ભિક્ષુ વીતરાગો વિગતદોષો વિગતમોહો અરહો મહાભાગો સો ચ મયે ઈર્ષ્યાપ્રકૃતેન અભૂતેનાબ્રહ્મચર્યવાદેન અનુધ્વંસિતો ॥ મયા બહું અપુણ્યં પ્રસૂતં ॥ યન્ નૂનાહં નન્દં ભિક્ષું ક્ષમાપેયં ભગવતો ચ સર્વાભિભુસ્ય અન્તિકે અત્યયં દેશેયં ॥ અથ ખલુ મહામૌદ્ગલ્યાયન અભિયો ભિક્ષુ નન્દં ભિક્ષું ક્ષમાપયામ્ આસ ભગવતો ચ સર્વાભિભૂસ્ય અન્તિકે અત્યયં દેશેતિ ॥ અથ ખલુ મહામૌદ્ગલ્યાયન અભિયો ભિક્ષુઃ યેન ઉત્તિયો શ્રેષ્ઠિસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા ઉત્તિયં શ્રેષ્ઠિમ્ એતત્ અવોચત્* ॥ ઇચ્છેયમ્ અહં ગૃહપતિ ભગવતો સર્વાભિભૂસ્ય સશ્રાવકસંઘસ્ય અધિકારં કર્તું દેહિ મે અર્થમાત્રં ॥ અદાસિ મહામૌદ્ગલ્યાયન ઉત્તિયો શ્રેષ્ઠિ અભિયસ્ય ભિક્ષુસ્ય પ્રભૂતં હિરણ્યં સુવર્ણં તદન્યે પિ ગૃહપતિમહાશાલાઃ
[_મ્વુ_1.38_] અથ ખલુ મહામૌદ્ગલ્યાયન વસુમતે મહાનગરે દુવે ગન્ધિકમહત્તરકા અભિયસ્ય ભિક્ષુસ્ય અભિપ્રસન્ના અભૂષિ ॥ અથ ખલુ મહામૌદ્ગલ્યાયન્ઽ; અભિયો ભિક્ષુ શતસહસ્રહસ્તો યેન તે દુવે ગન્ધિકમહત્તરકા તેનોપસંક્રમિત્વા દુવે ગન્ધિકમહત્તરકાં એતદ્ અવોચત્* ॥ ઇચ્છામિ વાસિષ્ઠાહો ઇમસ્ય શતસહસ્રસ્ય કેશરં । પરિહરિયાહં ભગવતો સર્વાભિભૂસ્ય સશ્રાવકસંઘસ્ય અધિકારં કરોમિ ॥ પરિહરેન્સુઃ મહામૌદ્ગલ્યાયન તે દુવે ગન્ધિકમહત્તરકા શતસહસ્રકેશરં ॥ અથ ખલુ મહામૌદ્ગલ્યાયન અભિયો ભિક્ષુઃ ભગવન્તં સર્વાભિભૂં સશ્રાવકસંઘં પ્રભૂતેન ખાદનીયભોજનીય-આસ્વાદનીયેન સન્તર્પયિત્વા સંપ્રચારયિત્વા ભુક્તાવિં ધૌતપાણિં અપનીતપાત્રં વિદિત્વા તેન શતસહસ્રકેશરેણ ભગવન્તં સર્વાભિભૂં સશ્રાવકસંઘં ઓકિરેસિ અધ્યોકિરેસિ પ્રકિરેસિ ઓકિરિત્વા અધ્યોકિરિત્વા અભિપ્રકિરિત્વા એવં ચિત્તં ઉત્પાદેસિ ॥ અહો પુનર્ અહં પિ અનાગતમ્ અધ્વાનં ભવેયં તથાગતો અરહો સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ યથાયં ભગવાં સર્વાભિભૂ એતરહેસિ ॥ એવં દ્વાત્રિંશત્મહાપુરુષલક્ષણેહિ સમન્વાગતો ભવેયં અશીતિહિ અનુવ્યંજનેહિ અનુવિરાજિતશરીરો અષ્ટાદશાવેણિકેહિ બુદ્ધધર્મેહિ સમન્વાગતો દશહિ તથાગતબલેહિ બલવાં ચતુર્હિ વૈશારદ્યેહિ વિશારદો

[_મ્વુ_1.39_] યથાયં ભગવાન્ સર્વાભિભૂ એતરહેસિ ॥ એવં ચ અનુત્તરં ધર્મચક્રં પ્રવર્તેયં અપ્રવર્તિતં શ્રમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા મારેણ વા બ્રહ્મણા વા કેનચિદ્ વા પુનર્ લોકે સહ ધર્મેણ એવં ચ સમગ્રં શ્રાવકસંઘં પરિહરેયં યથા અયં ભગવાં સર્વાભિભૂ એતરહેસિ ॥ એવં ચ દેવમનુષ્યા શ્રોતવ્યં શ્રદ્ધાતવ્યં મન્યેન્સુઃ યથા દેવં ભગવતો સર્વાભિભૂસ્ય એતરહિ ॥ એવં તીર્ણો તારેયં મુક્તો મોચયેયં આશ્વસ્તો આશ્વાસેયં પરિનિર્વૃતો પરિનિર્વાપયેયં તં ભવેયં બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાયૈ મહતો જનકાયસ્યાર્થાય હિતાય દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥ અથ ખલુ મહામૌદ્ગલ્યાયન ભગવાં સર્વાભિભૂ અભિયસ્ય ભિક્ષો ઇદમ્ એવરૂપં પ્રણિધાનં વિદિત્વા એતદ્ અવોચત્* ॥ ભવિષ્યસિ ત્વં અભિય અનાગતે ઽધ્વનિ શતસહસ્રકલ્પે શાક્યમુનિ નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસંપન્નો સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ યથાપ્ય્ અહમ્ એતર્હિ દ્વાત્રિંશતીહિ મહાપુરુષલક્ષણેહિ સમન્વાગતો અશીતિહિ અનુવ્યંજનેહિ વિરાજિતશરીરો અષ્ટાદશેહિ આવેણિકેહિ બુદ્ધધર્મેહિ સમન્વાગતો દશતથાગતબલેહિ બલવાં ચતુર્હિ વૈશારદ્યેહિ સુવિશારદો યથાપિ અહં એતરહિ ॥ એવં ચ અનુત્તરં ધર્મચક્રં પ્રવર્તયિષ્યસિ અપ્રવર્તિતં શ્રમણેન વા દેવેન વા મારેણ વા કેનચિદ્ વા પુનર્ લોકે સહ ધર્મેણ ॥ એવં ચ સમગ્રં શ્રાવકસંઘં પરિહરિષ્યસિ
[_મ્વુ_1.40_] યથાપ્ય્ અહમ્ એતર્હિ ॥ એવં ચ તે દેવમનુષ્યા શ્રોતવ્યં શ્રદ્ધાતવ્યં મન્યેન્સુઃ યથાપિ મમ એતરહિ । એવં તીર્ણો તારયિષ્યસિ મુક્તો મોચયિષ્યસિ આશ્વસ્તો આશ્વાસયિષ્યસિ પરિનિર્વૃતો પરિનિર્વાપયિષ્યસિ યથાપિ અહં એતરહિં । તં ભવિષ્યસિ બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકંપાય મહતો જનકાયસ્યાર્થાય હિતાય સુખાય દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥ સમનન્તરવ્યાકૃતો ચ પુનઃ મહામૌદ્ગલ્યાયન અભિયો ભિક્ષુઃ સર્વાભિભૂના સમ્યક્સંબુદ્ધેન અનુત્તરાયે સમ્યક્સંબુદ્ધાય અથાયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુઃ કંપે પ્રકંપે અતીવ ષડ્વિકારં । પુરસ્તિમા દિશા ઉન્નમતિ પશ્ચિમા દિશા ઓનમતિ પુરસ્તિમા દિશા ઓનમતિ પશ્ચિમા દિશા ઉન્નમતિ દક્ષિણા દિશા ઉન્નમતિ ઉત્તરા દિશા ઓનમતિ દક્ષિણા દિશા ઓનમતિ ઉત્તરા દિશા ઉન્નમતિ મધ્યાતો ઓનમતિ અન્તેષુ ઉન્નમતિ મધ્યાતો ઉન્નમતિ અન્તેષુ ઓનમતિ ॥ ભૂમ્યા ચ દેવા ઘોષમ્ ઉદીરયેન્સુઃ શબ્દમ્ અનુશ્રાવયેન્સુઃ ॥ એષો ઽભિયો ભિક્ષુઃ ભગવતા સર્વાભિભૂના સમ્યક્સંબુદ્ધેન અનુત્તરાયે સમ્યક્સંબોધયે વ્યાકૃતો તં ભવિષ્યતિ બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાય મહતો જનકાયસ્યાર્થાય હિતાય સુખાય દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥ ભૂમ્યાણાં દેવાનાં ઘોષં શ્રુત્વા અન્તરીક્ષેચરા દેવા ચતુર્મહારાજિકા દેવા ત્રાયસ્ત્રિંશા દેવા યામા તુષિતા નિર્માણરતયો પરનિર્મિતવશવર્તિનો દેવા યાવ બ્રહ્મકાયિકા દેવા ઘોષમ્ ઉદીરયેન્સુઃ શબ્દમ્ અનુશ્રાવયેન્સુઃ ॥
[_મ્વુ_1.41_] એવં માર્ષા અભિયો ભિક્ષુ ભગવતા સર્વાભિભૂના અનુત્તરાયે સમ્યક્સંબોધયે વ્યાકૃતો તં ભવિષ્યતિ બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાય મહતો જનકાયસ્યાર્થાય હિતાય સુખાય દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ અપ્રમેયસ્ય ઉદારસ્ય ચ મહતો અવભાસસ્ય લોકે પ્રાદુર્ભાવો અભૂષિ । યા ચ તા લોકે લોકાન્તરિકા અન્ધકારા અન્ધકારાર્પિતા તમિસ્રા તમિસ્રાર્પિતા અઘા અસંવિદિતા અસંવિદિતપૂર્વા યત્ર ઇમે પિ ચન્દ્રમસૂર્યા એવં મહર્દ્ધિકા મહાનુભાવા આભયા આભાં નાભિસંભુણન્તિ આલોકેન વા આલોકં અકાલે અપિ તેનાવભાસેન સ્ફુટા અભુન્સુઃ ॥ યે પિ તત્ર સત્વા ઉપપન્ના તે પિ અન્યમન્યં સંજલ્પેષુ ॥ અન્યે પિ કિલ ભો ઇહ સત્વા ઉપપન્ના અન્યે પિ કિલ ભો ઇહ સત્વા ઉપપન્ના અન્યે પિ કિલ ભો ઇહ સત્વા ઉપપન્ના ॥ એકાન્તસુખસમર્પિતા ચ પુનઃ તત્ક્ષણં તત્મુહૂર્તં સર્વે સત્વા અભુન્સુઃ યે પિ અવીચિસ્મિં મહાનરકે ઉપપન્ના અતિક્રમ્ય યેવ દેવાનાં દેવાનુભાવં નાગાનાં નાગાનુભાવં યક્ષાણાં યક્ષાનુભાવં ॥ ધ્યામાનિ ચ અભુન્સુઃ મારભવનાનિ નિસ્તેજાનિ નિરભિરમ્યાનિ । ક્રોશિકાનિ

[_મ્વુ_1.42_] પિ ચ ખણ્ડાનિ પ્રપતેન્સુઃ દ્વિક્રોશિકાનિ પિ ચ ત્રિક્રોશિકાનિ પિ ચ ખણ્ડાનિ પ્રપતેન્સુઃ યોજનિકાનિ પિ ચ ખણ્ડાનિ પ્રપતેન્સુઃ દ્વેપંચયોજનિકાનિ પિ ચ ખણ્ડાનિ પ્રપતેન્સુઃ ॥ મારો ચ પાપીમાં દુઃખી દુર્મનો વિપ્રતિસારી અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો અભૂષિ ॥
___અનુગીતગાથા ॥
સો તં દાનં દત્વા પ્રણિધેસિ લોકનાયકો અસ્ય ।
દેવમનુષ્યાચાર્યો આર્યં ધર્મં પ્રકાશેયં ॥
ધર્મોલ્કાં વિચરેયં પરાહણે ધર્મભેરીં સપતાકાં ।
ઉચ્છ્રેયં ધર્મકેતું આર્યં શંખં પ્રપૂરેયં ॥
એવં ચ મહ્યં અસ્યા પ્રકાશના દેશના ચ ધર્મસ્ય ।
એવં ચ બહૂ સત્વા આર્યે ધર્મે નિવેશેયં ॥
એવં ચ મે શ્રુણેન્સુઃ દેવમનુષ્યા સુભાષિતં વાક્યં ।
એવં ચ ધર્મચક્રં પ્રવર્તયે બહુજનહિતાય ॥
કૃચ્છ્રાપન્નૈઃ સત્વૈઃ જાતિજરાપીડિતૈઃ મરણધર્મૈઃ ।
ભવચક્ષુકૈઃ અપાયા પ્રજ્ઞાસ્કન્ધં નિવેશેયં ॥
સંજીવે કાલસૂત્રે સંઘાતે રૌરવે અવીચિસ્મિં ।
ષટ્સુ ગતીહિ વિકીર્ણાં ભવસંસારાત્ પ્રમોચેયં ॥
[_મ્વુ_1.43_] નરકે પક્વવિપક્વા અપાયપ્રપીડિતાં મરણધર્મા ।
અલ્પસુખદુઃખબહુલાં ભવસંસારાત્ પ્રમોચેયં ॥
અર્થં ચરેયં લોકે દેવમનુષ્યાણાં દેશિય ધર્મં ।
એવં વિનેય સત્વાં યથા અયં લોકપ્રદ્યોતો ॥
એવં અહં લોકમ્ ઇમં ચરેયં
યથા અયં ચરતિ અસંગમાનસો ।
ચક્રં વ વર્તેય અનન્યસાદૃશો
સુસત્કૃતો દેવમનુષ્યપૂજિતો ॥
પ્રણિધિં ચ જ્ઞાત્વા સુસમુદ્ગતો જિનો
સર્વેહિ હેતૂભિ ઉપસ્થિતેહિ।
અખણ્ડ-અચ્છિદ્રમ્ અવ્રણં વિયાકરે
અર્થદર્શી મતિમાં ॥
બુદ્ધો તુવં હોહિસિ લોકનાયકો
અનાગતે કલ્પશતસહસ્રે ।
કપિલાહ્વયે ઋષિવદનસ્મિં શાકિયો
તદા અયં પ્રણિધિ વિપાકમ્ એષ્યતિ ॥
અથ સાગરાવલિમહી પ્રકમ્પતે ચ દિવિ દેવસંઘેષુ ।
વ્યાકરણં તસ્ય દ્યુતિમતો અભ્યુદ્ગમિ અભ્યુદ્ગતં ઘોષં ॥
[_મ્વુ_1.44_] એષ અભિયો ભગવતા અત્યન્તસુભાષિતગીતધ્વજેન ।
સર્વાભિભુના મુનિના વિયાકૃતો હોહિસિ જિનો ત્વં ॥
તં હિતસુખાય હોહિસિ સબ્રહ્મસુરાસુરસ્ય લોકસ્ય ।
હાયિષ્યતિ અસુરકાયં નરમરુસંઘો વિવર્દ્ધન્તિ ॥
અથ ખલુ મહામૌદ્ગલ્યાયન તે દુવે ગન્ધિકમહત્તરકા અભિયસ્ય અનુત્તરાયે સમ્યક્સંબોધયે વ્યાકરણં શ્રુત્વા હૃષ્ટાઃ તુષ્ટાઃ પ્રમુદિતાઃ પ્રીતિસૌમનસ્યજાતા એવં ચિત્તમ્ ઉત્પાદેન્સુઃ ॥ યદા અભિયો ભિક્ષુઃ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધો ભવેય તદા વયમ્ એતસ્ય અગ્રશ્રાવકા ભવેયામ અગ્રયુગો ભદ્રયુગો યથાયં ભવતિ સર્વાભિભૂસ્ય શ્રાવકયુગો એકો અગ્રો પ્રજ્ઞાયે એકો અગ્રો ઋદ્ધીયે ॥ અશ્રોષીત્ મહામૌદ્ગલ્યાયન ઉત્તિયસ્ય શ્રેષ્ઠસ્ય ધીતા અભિયો ભિક્ષુઃ ભગવતા સર્વાભિભૂના અનુત્તરાયે સમ્યક્સંબોધયે વ્યાકૃતો ॥ અથ મહામૌદ્ગલ્યાયન ઉત્તિયસ્ય શ્રેષ્ઠિસ્ય ધીતા તં ભગવન્તં સશ્રાવકસંઘં સત્કૃત્વા ગુરુકૃત્વા માનયિત્વા પૂજયિત્વા અપચાયિત્વા એવં પ્રણિધિમ્ ઉત્પાદેસિ ॥ મમ અભિયેન ભિક્ષુણા ઈર્ષ્યાપ્રકૃતેન અભૂતો અભ્યાખ્યાનો દિન્નો ॥ યન્ મયા ભગવતો સર્વાભિભૂસ્ય સશ્રાવકસંઘસ્ય અધિકારં કૃત્વા કુશલમ્ અર્જિતમ્ અહમ્ એતેન કુશલમૂલેન યત્ર યત્ર અભિયો ભિક્ષુઃ ઉત્પદ્યેય તત્ર તત્ર નં અભૂતેન અભ્યાખ્યાનેન
[_મ્વુ_1.45_] અભ્યાચિક્ષેયં યાવત્ પરમસંબોધિપ્રાપ્તં ॥ સિયા તિ પુનર્ મહામૌદ્ગલ્યાયન એવમ્ અસ્ય સ્યાત્* । અન્યો ઽસૌ તેન કાલેન તેન સમયેન ભગવતો સર્વાભિભૂસ્ય અભિયો નામ શ્રાવકો અભૂષિ ॥ ન એતત્ એવં દ્રષ્ટવ્યં ॥ તત્ કસ્ય હેતોઃ ॥ અહં મહામૌદ્ગલ્યાયન તેન કાલેન તેન સમયેન ભગવતો સર્વાભિભૂસ્ય અભિયો નામ શ્રાવકો અભૂષિ ॥ સિયા તિ પુનઃ મહામૌદ્ગલ્યાયન એવમ્ અસ્ય સ્યાત્* । અન્યે તે તેન કાલેન તેન સમયેન વસુમતે મહાનગરે દુવે ગન્ધિકમહત્તરકા અભુન્સુઃ ॥ ન ખલ્વ્ એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં ॥ તત્ કસ્ય હેતોઃ ॥ યૂયં તે શારિપુત્ર મહામૌદ્ગલ્યાયન તેન કાલેન તેન સમયેન દુવે ગન્ધિકમહત્તરકા અભુન્સુ ॥ તં યુષ્માકં મૂલપ્રણિધિં ॥ સિયા તિ પુનર્ મહામૌદ્ગલ્યાયન એવમ્ અસ્ય સ્યાત્* । અન્યા સા તેન કાલેન તેન સમયેન ઉત્તિયસ્ય શ્રેષ્ઠિસ્ય ધીતા અભૂષિ ॥ . . . . . . . . . . ॥ તેનૈષા તીર્થિકાંગના પ્રણિધાનેન યત્ર યત્ર ઉપપદ્યામિ તત્ર તત્ર અભૂતં અભ્યાખ્યાનં દેતિ યાવત્ પરમસંબોધિપ્રાપ્તસ્ય ॥ સિયા તિ ખલુ પુનર્ મહામૌદ્ગ્લ્યાયન એવમ્ અસ્ય સ્યાત્* । અન્યો સો તેન કાલેન તેન સમયેન વસુમતે મહાનગરે ઉત્તિયો નામ શ્રેષ્ઠિ અભૂષિ ॥ ન ખલ્વ્ એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં ॥ એષો ઽસૌ મહામૌદ્ગલ્યાયન શુદ્ધાવાસકાયિકો દેવપુત્રો તેન કાલેન તેન સમયેન વસુમતે મહાનગરે ઉત્તિયો નામ શ્રેષ્ઠિ અભૂષિ ॥ એતેષાં કલ્પાનાં શતસહસ્રં સ્મરતિ ધર્મં સમનુસ્મરતિ ॥
_____ઇતિ શ્રીમહાવસ્તુ-અવદાને અભિયવસ્તું સાનુગીતં સમાપ્તં
[_મ્વુ_1.46_] ઇતો ભો મહામૌદ્ગલ્યાયન અપરિમિતાસંખ્યેયા કલ્પા યં મયા બોધાય પ્રણિહિતં ॥ અપ્રમેયાસ્ તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાઃ પૂજિતા નો ચાહં વ્યાકૃતો ॥ ત્રીણિ મૌદ્ગલ્યાયન પુષ્પનામકાનાં શતાનિ મયા પૂજિતાનિ નો ચાહં તેહિ વ્યાકૃતો ॥ અપ્રમેયા અસંખેયા કલ્પા સંધાવિતા સંસરિતા અપ્રમેયા ચ સંબુદ્ધા પૂજિતા નો ચાહં તેહિ વ્યાકૃતો ॥

___ચતસ્રઃ ઇહ મહામૌદ્ગલ્યાયન બોધિસત્વચર્યાઃ ॥ કતમાશ્ ચતસ્રઃ ॥ તદ્યથા પ્રકૃતિચર્યા પ્રણિધાનચર્યા અનુલોમચર્યા અનિવર્તનચર્યા ॥
___કતમા ચ મહામૌદ્ગલ્યાયન પ્રકૃતિચર્યા ॥ ઇહ મહામૌદ્ગલ્યાયન બોધિસત્વપ્રકૃતિર્ એવં ॥ ભવન્તિ માતૃજ્ઞાઃ પિતૃજ્ઞા શ્રામણ્યા બ્રાહ્મણ્યાઃ કુલજ્યેષ્ઠાપચાયકાઃ દશ કુશલાં કર્મપથાં સમાદાય વર્તન્તે પરેષાં ચ દેશયન્તિ દાનાનિ દેથ કરોથ પુણ્યાનીતિ તિષ્ઠન્તાં ચ બુદ્ધાં પૂજયન્તિ શ્રાવકાંશ્ ચ નો ચ તાવદ્ અનુત્તરાય સમ્યક્સંબોધયે ચિત્તમ્ ઉત્પાદેન્તિ ॥
પૂજયન્તિ પ્રથમં તથાગતાં
ગૌરવેણ મહતા મહાયશાં ।
[_મ્વુ_1.47_] નૈવ તાવ જનયન્તિ માનસં
અગ્રપુદ્ગલગતં નરોત્તમા ॥
પૂજયન્તિ વશિભૂતકોટિયો
પુર્વમ્ એવ વશિપારમિં ગતા ।
નૈવ તાવ જનયન્તિ માનસં
જ્ઞાનસાગરતરાય નાયકા ॥
તે ચ પ્રત્યેકબુદ્ધકોટિયો
પૂજયન્તિ પરમાર્થપુદ્ગલા ।
નૈવ તાવ જનયન્તિ માનસં
સર્વધર્મવિદુતાય પણ્ડિતા ॥
ઇયં મહામૌદ્ગલ્યાયન પ્રકૃતિચર્યા ॥
___કતમા ચ મહામૌદ્ગલ્યાયન પ્રણિધિચર્યા ॥ ઇતો મહામૌદ્ગલ્યાયન અપરિમિતા અસંખ્યેયા કલ્પા યં શાક્યમુનિર્ નામ તથાગતો ઽર્હં સમ્યક્સંબુદ્ધો લોકે ઉદપાદિ વિદ્યાચરણસમ્પન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥ શાક્યમુનિસ્ય ખલુ પુનઃ મહામૌદ્ગલ્યાયન કપિલવસ્તું નામ નગરં વિસ્તરેણ ॥ તદાહં શ્રેષ્ઠિ અભૂષિ ॥ ય્વાગૂપાનં કૃત્વા બોધાયે પ્રણિહિતં ॥
તે યદા વિપુલપુણ્યસંચયા
ભોન્તિ ભાવિતશરીરમાનસા ।
[_મ્વુ_1.48_] તે ઉપેત્ય વરરૂપધારિણો
બોધયે ઉપજનેન્તિ માનસં ॥
યં મયા કુશલમ્ અર્જિતં પુરા
તેન મે ભવતુ સર્વદર્શિતા ।
મા ચ મે પ્રણિધી અવસીદતુ
યો યમ્ એષ પ્રણિધિઃ પ્રવર્તતુ ॥
યો મમં કુશલમૂલસંચયો
સો મહા ભવતુ સર્વપ્રાણિહિ ।
યચ્ ચ કર્મ અશુભં કૃતં મમા
તં મમૈવ કટુકં ફલં ભવેત્ ॥
એવં અહં લોકમ્ ઇમં ચરેયં
યથા અયં ચરતિ અસંગમાનસો ।
ચક્રં પ્રવર્તેય અનન્યસાદૃશં
સુસત્કૃતં દેવમનુષ્યપૂજિતં ॥
ય્વાગૂપાનં પ્રથમં અદાસિ લોકોત્તરસ્ય બુદ્ધસ્ય શાક્યમુનિનો ભગવતો કલ્પસ્મિં ઇતો અસંખ્યેયે ॥ પ્રથમા પ્રણિધિ તદા આસિ ॥
___ઇતો મહામૌદ્ગલ્યાયન અપરિમિતે અસંખ્યેયે કલ્પે સમિતાવિર્ નામ તથાગતો ઽર્હં સમ્યક્સંબુદ્ધો લોકે ઉદપાદિ વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ
[_મ્વુ_1.49_] શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥ તેન ખલુ પુનઃ સમયેન બોધિસત્વો રાજા અભૂષિ ચક્રવર્તી ચાતુર્દ્વીપો વિજિતાવી સપ્તરત્નસમન્વાગતો ધાર્મિકો ધર્મરાજા દશકુશલકર્મપથસમાદાયવર્તી ॥ ઇમાનિ સપ્ત રત્નાનિ અભુન્સુઃ તદ્યથા ઇદં ચક્રરત્નં હસ્તિરત્નમ્ અશ્વરત્નં મણિરત્નં સ્ત્રીરત્નં ગૃહપતિરત્નં પરિણાયકરત્નમ્ એવ સપ્તમં પૂર્ણં ચાસ્ય પુત્રસહસ્રં અભૂષિ શૂરાણાં વીરાણાં વરાઙ્ગરૂપિણાં પરસૈન્યપ્રમર્દકાનાં ॥ સો ઇમાનિ ચત્વારિ દ્વીપાનિ સય્યથિદં જમ્બુદ્વીપં પૂર્વવિદેહં અપરગોદાનીયં ઉત્તરકુરું સાગરગિરિપર્યન્તામ્ અખિલામ્ અકણ્ઠકામ્ અદણ્ડેનાશસ્ત્રેણાનુત્પીડેનાદણ્ડેન ધર્મેણેમાં પૃથિવીમ્ અભિજિત્વા અધ્યાવસતિ ॥ અથ ખલુ મહામૌદ્ગલ્યાયન રાજા ચક્રવર્તી સમિતાવિસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય સશ્રાવકસંઘસ્ય સર્વેણ પ્રત્યુપસ્થિતો અભૂષિ ચીવરપિણ્ડપાત્રશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારેહિ સપ્તરત્નમયં ચ પ્રાસાદં કારયેસિ સુવર્ણસ્ય રૂપ્યસ્ય મુક્તાયા વૈડૂર્યસ્ય સ્ફાટિકસ્ય મુસારગલ્વસ્ય લોહિતિકાયાઃ ચતુરશીતિહિ સ્તમ્ભસહસ્રેહિ એકમેકમ્ ચ સ્તમ્ભં આબદ્ધહિરણ્યકોટિહિ નિર્મિતો ઉપાર્ધસ્ય । ચતુરશીતિ કૂટાગારસહસ્રાણિ કારયેસિ ચિત્રાણિ દર્શનીયાનિ સપ્તાનાં રત્નાનાં તદ્યથા સુવર્ણસ્ય રૂપ્યસ્ય મુક્તાયા વૈડૂર્યસ્ય સ્ફાટિકસ્ય મુસારગલ્વસ્ય લોહિતિકાયે ॥ તાવલ્લક્ષણં ચ મહામૌદ્ગલ્યાયન પ્રાસાદં કારયિત્વા રાજા ચક્રવર્તી સમિતાવિસ્ય
સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય નિર્યાતેસિ એવં ચ પ્રણિધેસિ ॥ અહો પુનર્ અહમ્ અનાગતમ્ અધ્વાનં ભવેયં
[_મ્વુ_1.50_] તથાગતો ઽર્હં સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ યથાપીદં ભગવાન્ સમિતાવિર્ એતરહિં દ્વાત્રિંશતીહિ મહાપુરુષલક્ષણેહિ સમન્વાગતો અશીતિહિ અનુવ્યંજનેહિ ઉપશોભિતશરીરો અષ્ટાદશાવેણિકેહિ બુદ્ધધર્મેહિ સમન્વાગતો દશહિ તથાગતબલેહિ બલવાં ચતુર્હિ વૈશારદ્યેહિ સુવિશારદો યથાયં ભગવાન્ સમિતાવી સમ્યક્સંબુદ્ધો એતરહિં એવઞ્ ચ તીર્ણો તારયેયં આશ્વસ્તો આશ્વાસયેયં પરિનિર્વૃતો પરિનિર્વાપયેયં । તં ભવેયં બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકંપાય મહતો જનકાયસ્યાર્થાય સુખાય હિતાય દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥ એવં મહામૌદ્ગલ્યાયન તથાગતસ્ય અયં પ્રણિધિઃ ॥
એવં અહં લોકમ્ ઇમં ચરેયં
યથા અયં ચરતિ અસંગમાનસો ।
ચક્રં પ્રવર્તેય અનન્યસાદૃશો

ભવેયમ્ અહં દેવમનુષ્યપૂજિતો ॥
___અથ ખલુ સમિતાવિનો સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય એતદ્ અભૂષિ ॥ કિં નુ ખલુ મયિ પરિનિર્વૃતે ઇમેહિ ચ શ્રાવકેહિ પરિનિર્વૃતેહિ ઇમસ્મિં ધર્માખ્યાને ઽન્તરહિતે ઇતો કેત્તકસ્ય નુ ખલુ કાલસ્ય બુદ્ધો ભગવાન્ લોકે ઉપપદિષ્યતિ ॥ એકસ્મિં કલ્પે ન અદ્રાક્ષીત્* ।
[_મ્વુ_1.51_] દ્વિહિ કલ્પેહિ ન અદ્રાક્ષીત્* । કલ્પસહસ્રેણ બુદ્ધં લોકે પશ્યતિ ॥ અથ ખલુ મહામૌદ્ગલ્યાયન સમિતાવિસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય મહતા કારુણેન સમન્વાગતસ્ય સત્વેષુ મહાકારુણં ઓક્રમિ ॥ પંચ ચ બુદ્ધકાર્યાણિ અવશ્યં કર્તવ્યાનિ ॥ કતમાનિ પંચ ॥ ધર્મચક્રં પ્રવર્તયિતવ્યં માતા વિનેતવ્યા પિતા વિનેતવ્યો બૌદ્ધવૈનેયકા સત્વા વિનેતવ્યા યુવરાજા અભિષિંચિતવ્યો ॥ એષો મમાત્યયેન બુદ્ધો લોકે ભવિષ્યતિ યથા એતર્હિ અહં તથા એષ અજિતો બોધિસત્વો મમાત્યયેન બુદ્ધો લોકે ભવિષ્યતીતિ અજિતો નામેન મૈત્રેયો ગોત્રેણ બન્ધુમાયાં રાજધાન્યાં ॥ યં નૂનાહં કલ્પાનાં શતસહસ્રં તિષ્ઠેહં ॥ અથ ખલુ સમિતાવી સમ્યક્સંબુદ્ધો ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રેસિ ॥ ઇહ મહ્યં રહોગતસ્ય એકસ્ય પ્રતિસંલીનસ્ય અયમ્ એવરૂપો ચેતસો પરિવિતર્કો ઉદપાદિ ॥ કિં નુ ખલુ મયિ પરિનિર્વૃતે ઇમેહિ ચ શ્રાવકસંઘેહિ પરિનિર્વૃતેહિ ઇમસ્મિં ધર્માખ્યાને અન્તર્હિતે ઇતો કેત્તકસ્ય નુ કાલસ્ય બુદ્ધો લોકે ઉપપદિષ્યતિ ॥ એકસ્મિં કલ્પે ન અદ્રાક્ષીત્* ॥ દ્વીહિ કલ્પેહિ ન અદ્રાક્ષીત્ ॥ ત્રીહિ કલ્પેહિ ન અદ્રાક્ષીત્ ॥ કલ્પશતસહસ્રેણ બુદ્ધં લોકે પશ્યામિ ॥ પંચ મે બુદ્ધકાર્યાણિ અવશ્યં કર્તવ્યાનિ યો ચ સો સત્વો યુવરાજાભિષિંચિતવ્યઃ સો દીર્ઘાયુકેહિ દેવેહિ ઉપપન્નો ॥ યં નૂનાહં કલ્પાનાં શતસહસ્રં સ્થાતુમ્ ઇચ્છામ્ય્ અહં ઇચ્છથ ભિક્ષવો કલ્પાનાં શતસહસ્રં સ્થાતું કો વા મયા સાર્ધં
[_મ્વુ_1.52_] સ્થાસ્યતિ ॥ તત્ર મહામૌદ્ગલ્યાયન ચતુરશીતિહિ ભિક્ષુશતસહસ્રેહિ સો લોકો ઉદ્ગૃહીતો સર્વેહિ બલવશીભાવપ્રાપ્તેહિ ॥ વયં ભગવં સ્થાસ્યામઃ વયં સુગત સ્થાસ્યામઃ ॥ અથ ખલુ સમિતાવી સમ્યક્સંબુદ્ધો તે ચ શ્રાવકા ચિરં દીર્ઘમ્ અધ્વાનં તિષ્ઠેન્સુઃ ॥ સંવર્તકાલસમયે મનુષ્યા કાલગતા આભાસ્વરે દેવનિકાયે ઉપપદ્યન્તિ રાજાપિ કાલગતો આભાસ્વરે દેવનિકાયે ઉપપદ્યતિ ભગવાન્ ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધં આભાસ્વરં દેવનિકાયં ગચ્છતિ ॥ વિવર્તનીયકાલસમયે સંસ્થિતે લોકસન્નિવેશે સત્વા આયુઃક્ષયાય આભાસ્વરાદ્ દેવનિકાયતો ચ્યવિત્વા ઇચ્છત્વમ્ આગચ્છન્તિ ॥ બોધિસત્વો પિ આભાસ્વરાદ્ દેવનિકાયા ચ્યવિત્વા ઇચ્છત્વમ્ આગત્વા રાજા ભવતિ ચક્રવર્તી ચાતુર્દ્વીપો વિજિતાવી યાવ ઇમાનિ ચત્વારિ મહાદ્વીપાનિ ધર્મેણૈવ અભિનિર્જિનિત્વા અધ્યાવસતિ ॥ યદા મનુષ્યા પરિમિતાયુષ્કા ભવન્તિ જરાવ્યાધિમરણા ચ પ્રજ્ઞાયન્તિ તદા ભગવાન્ સમિતાવી સશ્રાવકસંઘો જમ્બુદ્વીપમ્ આગચ્છતિ ॥ આગત્વા સત્વાનાં ધર્મં દેશયતિ ॥ તથૈવ રાજા ચક્રવર્તી સમિતાવિસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય સર્વેણ પ્રત્યુપસ્થિતો ચીવરપિણ્ડપાત્રશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારેહિ ॥ સપ્તરત્નમયં પ્રાસાદં તાદૃશમ્ એવ કારાપયિત્વા ભગવતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય નિર્યાતેસિ ॥ એતેન ઉપાયેન કલ્પશતસહસ્રં સમિતાવી સમ્યક્સંબુદ્ધો સ્થિતો સશ્રાવકસંઘો કલ્પશતસહસ્રં બોધિસત્વેન ઉપસ્થિતો સર્વત્ર ચ કલ્પે સપ્તરત્નમયં પ્રાસાદં તાદૃશમ્ એવ કારાપયિત્વા નિર્યાતેસિ સમિતાવિસ્ય
[_મ્વુ_1.53_] સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય ॥ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિં પ્રાર્થયમાનો પ્રાસાદશતસહસ્રં રત્નમયં અહં ચક્રવર્તી સન્તો સમિતાવિનો અદાસિ ॥ કલ્પસ્મિં ઇતો અસંખ્યેયે
સો તં દાનં દત્વા પ્રણિધેસિ લોકનાયકો અસ્યાં ।
દેવમનુષ્યાચાર્યો આર્યં ધર્મં પ્રકાશેય્યં ॥
એવં ચ મહ્યં અસ્યા પ્રકાશના દેશના ચ ધર્મસ્ય ।
એવં ચ બહું સત્વં આર્યે ધર્મે નિવેશેય્યં ॥
એવં ચ મે શ્રુણેન્સુઃ દેવમનુષ્યા સુભાષિતં વાક્યં ।
એવં ચ ધર્મચક્રં પ્રવર્તયે બહુજનહિતાય ॥
ધર્મોલ્કાં વિચરેયં પરાહણે ધર્મભેરીં સપતાકાં।
ઉચ્છ્રેયં ધર્મકેતુમ્ આર્યં શંખં પ્રપૂરેયં ॥
કૃચ્છ્રાપન્ને લોકે જાતિજરાપીડિતે મરણધર્મે ।
ભવચક્ષુકે અપાયા પ્રજ્ઞાસ્કન્ધં નિવેશેયં ॥
સંજીવે કાલસૂત્રે સંઘાતે રૌરવે અવીચિસ્મિં ।
ષટ્સુ ગતીષુ વિકીર્ણાં ભવસંસારાત્ પ્રમોચેયં ॥
નરકે પક્વવિપક્વાં અપાયપ્રપીડિતાં મરણધર્માં ।
અલ્પસુખદુઃખબહુલાં ભવસંસારાત્ પ્રમોચેયં ॥
[_મ્વુ_1.54_] અર્થં ચરેયં લોકે દેવમનુષ્યાણાં દેશિય ધર્મં ।
એવં વિનેય સત્વાં યથા અયં લોકપ્રદ્યોતો ॥
___દ્વિતીયો પ્રણિધિ તદાસિ ॥ અશીતિં ચન્દનવિમાનાનિ અદાસિ લોકોત્તરસ્ય બુદ્ધસ્ય ગુરુણો ॥ અહં ભગવાન્ અસ્યાં ઇતો અસંખ્યેયે ॥ તૃતીયો પ્રણિધિઃ તદાસીત્* ॥ સપ્તરતનમયાનાં ગુહાનાં અશીતિ સહસ્રાણિ અર્કો રાજા અદાસિ પર્વતનામસ્ય ॥ ચતુર્થી તદા પ્રણિધિઃ આસીત્* ॥ ષટ્ વર્ષાણિ ચરતિ અનિત્યસંજ્ઞાનિમિત્તકામેહિ રતનેન્દ્રેણાનુશાસિતો ॥ પંચમા પ્રણિધિઃ તદા આસીત્* ॥
_____ઇતિ શ્રીમહાવસ્તુ-અવદાને બહુબુદ્ધસૂત્રં સમાપ્તં
એવં મયા શ્રુતમેકસ્મિં સમયે ભગવાં રાજગૃહે વિહરતિ સ્મ ગૃધ્રકૂટે પર્વતે ॥ અથ ખલ્વ્ આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો કાલ્યમ્ એવ નિવાસયિત્વા પાત્રચીવરમ્ આદાય રાજગૃહં નગરં પિણ્ડાય પ્રક્રમિ ॥ અથ ખલ્વ્ આયુષ્મતો મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ય અચિરપ્રક્રાન્તસ્યૈતત્ અભવત્* ॥ અતિપ્રાગસ્ તાવદ્ એતરહિં રાજગૃહં નગરં પિણ્ડાય ચરિતું । યં નૂનાહં યેન શુદ્ધાવાસં દેવનિકાયં તેનોપસંક્રમેયં ॥ અથાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનઃ તદ્યથાપિ
[_મ્વુ_1.55_] નામ બલવાન્ પુરુષઃ સંમિંજિતં બાહું પ્રસારયેત્ પ્રસારિતં ચ બાહું સંમિંજયેત્* એકક્ષણેન પદવીતિહારેણ રાજગૃહાદ્ વૈહાયસમ્ અભ્યુદ્ગમ્ય શુદ્ધાવાસદેવનિકાયે પ્રત્યસ્થાત્* ॥ અદ્રાક્ષીત્ શુદ્ધાવાસકાયિકા દેવપુત્રા આયુષ્મન્તં મહામૌદ્ગલ્યાયનં દૂરત એવાગચ્છન્તં ॥ દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ યેનાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા આયુષ્મતો મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે અસ્થાસિ ॥ એકાન્તે સ્થિત્વા ચ તે સંબહુલા શુદ્ધાવાસકાયિકા દેવપુત્રા આયુષ્મન્તં મહામૌદ્ગલ્યાયનં ગાથાભિઃ અધ્યભાષસિ ॥
કલ્પાન શતસહસ્રં સંધાવિત્વાન બોધિપરિપાકં ।
સુચિરસિ અનન્તરતનો બુદ્ધો લોકસ્મિં ઉપપન્નો ॥
___ઇત્થં વદિત્વાન તે સંબહુલા શુદ્ધાવાસકાયિકા દેવપુત્રા આયુષ્મતો મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે અસ્થાસિ ॥ એકાન્તે સ્થિત્વા અન્તર્હિતા ॥ અથ ખલ્વ્ આયુષ્મતો મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્યૈતત્ અભવત્* ॥ એવં દુર્લભા બોધિર્ યત્ર હિ નામ કલ્પાનાં શતસહસ્રેણ ॥ અથ ખલ્વ્ આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ તદ્યથા બલવાન્ પુરુષઃ સંમિઞ્જિતાં બાહાં પ્રસારયેત્ પ્રસારિતાં વા બાહાં સંમિઞ્જયેત્* એત્તકેન ક્ષણવીતિહારેણ શુદ્ધાવાસતો દેવનિકાયાતો અન્તર્હિતઃ રાજગૃહે નગરે પ્રત્યસ્થા ॥ અથાયુષ્માન્

[_મ્વુ_1.56_] મહામૌદ્ગલ્યાયનો રાજગૃહે નગરે પિણ્ડાય ચરિત્વા પશ્ચાદ્ભક્તો પિણ્ડપાત્રપ્રતિક્રાન્તઃ પાત્રચીવરં પ્રતિશામયિત્વા પાદૌ પ્રક્ષાલયિત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે ન્યષીદદ્ એકાન્તે નિષણ્ણશ્ ચ પુનઃ આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ ઇહાહં ભગવન્ કાલ્યસ્યૈવ નિવાસયિત્વા પાત્રચીવરમ્ આદાય રાજગૃહં મહાનગરં પિણ્ડાય પ્રક્રમિ ॥ તસ્ય મે ભગવન્* અચિરપ્રક્રાન્તસ્યૈતદ્ અભવત્* ॥ અત્રિપ્રાગસ્ તાવત્ એતરહિ રાજગૃહે મહાનગરે પિણ્ડાય ચરિતું । યં નુનાહં યેન શુદ્ધાવાસં દેવનિકાયં તેનોપસંક્રમેયં । ચિરં મે દેવનિકાયં શુદ્ધાવાસં ઉપસંક્રાન્તસ્ય ॥ અથાહં બલવાં તદ્યથા પુરુષઃ સંમિંજિતાં બાહાં પ્રસારયેય પ્રસારિતાં વા બાહાં સંમિંજયેત્* એત્તકેન ક્ષણવીતિહારેણ રાજગૃહાદ્ વૈહાયસમ્ અભ્યુદ્ગમ્ય શુદ્ધાવાસે દેવનિકાયે પ્રત્યસ્થાસિ ॥ અદ્રાક્ષીત્* મે ભગવન્ સંબહુલાઃ શુદ્ધાવાસકાયિકા દેવપુત્રા દૂરત એવ આગચ્છન્તં દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ યેનાહં તેનોપસંક્રમિત્વા મમ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે સ્થાન્સુ ॥ એકાન્તસ્થિતા સંબહુલા તે શુદ્ધાવાસકાયિકા દેવપુત્રા મમ ગાથાયે અધ્યભાષેરન્* ॥
કલ્પાન શતસહરં સંધાવિત્વાન બોધિપરિપાકં ।
સુચિરસ્ય્ અનન્તરતનો બુદ્ધો લોકસ્મિં ઉપપન્નો ॥
ઇત્થં વદિત્વાન તે સંબહુલાઃ શુદ્ધાવાસકાયિકા દેવપુત્રા મમ પાદૌ શિરસા
[_મ્વુ_1.57_] વન્દિત્વા પ્રક્રામિ ॥ તસ્ય મે ભગવન્ન્ એતદ્ અભવત્* ॥ યાવત્ દુઃખસમુદાનીયા અનુત્તરા સંબોધિર્ યત્ર હિ નામ કલ્પાનાં શતસહસ્રેણ । યં નૂનાહં યેન ભગવાંસ્ તેનોપગમિત્વા ભગવન્તમ્ એતમ્ અર્થં પરિપૃચ્છેયં । યથા મે ભગવાં વ્યાકરિષ્યતિ તથા નં ધારયિષ્યામિ ॥ ઇહ ભગવાં કિમ્ આહ ॥ એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ આયુષ્મન્તં મહામૌદ્ગલ્યાયનમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ પરીત્તકં ખલુ પુનર્ મહામૌદ્ગલ્યાયન શુદ્ધાવાસકાયિકાનાં દેવપુત્રાણાં શતસહસ્રન્ તિ ॥ અપ્રમેયેહિ મહામૌદ્ગલ્યાયન કલ્પેહિ અસંખ્યેયેહિ અપ્રમેયેહિ તથાગતેહિ અર્હન્તેહિ સમ્યક્સંબુદ્ધેહિ કુશલમૂલાન્ય્ અવરોપિતાનિ આયતિસંબોધિં પ્રાર્થયમાનેહિ ॥ અભિજાનામિ ખલુ પુનર્ અહં મહામૌદ્ગલ્યાયન ત્રિંશદ્ બુદ્ધકોટિયો શાક્યમુનિનામધેયાનાં યે મયા સશ્રાવકસંઘાઃ સત્કૃતા ગુરુકૃતા માનિતાઃ પૂજિતા અપચિતા રાજ્ઞા ચક્રવર્તિભૂતેન આયતિસંબોધિમ્ અભિપ્રાર્થયમાનેન ચ મે તે બુદ્ધા ભગવન્તો વ્યાકરેન્સુઃ ॥ ભવિષ્યસિ ત્વમ્ અનાગતમ્ અધ્વાનં તથાગતો ઽર્હં સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસંપન્નો સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥ અભિજાનામ્ય્ અહં ખલુ પુનર્ મહામૌદ્ગલ્યાયન અષ્ટ બુદ્ધશતસહસ્રાણિ દીપંકરનામધેયકાનાં યે મયા સશ્રાવકસંઘાઃ સત્કૃતા ગુરુકૃતા માનિતાઃ પૂજિતાઃ અપચિતા ચક્રવર્તિભૂતેન આયુતિં સંબોધિમ્ અભિસંપ્રાર્થયમાનેન ચ મે તે બુદ્ધા ભગવન્તો વ્યાકરેન્સુઃ ॥ યથા પ્રથમે પરિવર્તે તથા સર્વત્ર કર્તવ્યં ॥ ભવિષ્યસિ ત્વમ્ અનાગતમ્ અધ્વાનં ॥ અભિજાનામ્ય્
[_મ્વુ_1.58_] અહં મહામૌદ્ગલ્યાયન પંચ બુદ્ધશતાનિ પદ્મોત્તરનામધેયાનાં ॥ સર્વત્ર કર્તવ્યં । ભવિષ્યસિ ત્વમ્ અનાગતમ્ અધ્વાનં ॥ અભિજાનામ્ય્ અહં મહામૌદ્ગલ્યાયન અષ્ટ બુદ્ધસહસ્રાણિ પ્રદ્યોતનામધેયાનાં ॥ અભિજાનામ્ય્ અહં મહામૌદ્ગલ્યાયન ત્રયો બુદ્ધકોટીયો પુષ્પનામધેયાનાં ॥ અભિજાનામ્ય્ અહં મહામૌદ્ગલ્યાયન અષ્ટાદશ બુદ્ધસહસ્રાણિ મારધ્વજનામધેયાનાં યત્ર મયા બ્રહ્મચર્યં ચીર્ણં આયતિં બોધિં પ્રાર્થયમાનેન ચ મે તે બુદ્ધા ભગવન્તો વ્યાકરેન્સુઃ ॥ અભિજાનામ્ય્ અહં મહામૌદ્ગલ્યાયન પંચ બુદ્ધશતાનિ પદ્મોત્તરનામધેયાનાં યે મયા સશ્રાવકસંઘાઃ સત્કૃતાઃ ॥ અભિજાનામ્ય્ અહં મહામૌદ્ગલ્યાયન નવતિ બુદ્ધસહસ્રાણિ કાશ્યપનામધેયાનિ ॥ અભિજાનામ્ય્ અહં મહામૌદ્ગલ્યાયન પંચદશ બુદ્ધસહસ્રાણિ પ્રતાપનામધેયાનિ ॥ અભિજાનામ્ય્ અહં મહામૌદ્ગલ્યાયન દ્વૌ બુદ્ધસહસ્રૌ કૌણ્ડિણ્યનામધેયૌ ॥ અભિજાનામ્ય્ અહં મહામૌદ્ગલ્યાયન ચતુરશીતિ પ્રત્યેકબુદ્ધસહસ્રાણિ ॥ અભિજાનામ્ય્ અહં મહામૌદ્ગલ્યાયન સમન્તગુપ્તં નામ તથાગતમ્ અર્હન્તં સમ્યક્સંબુદ્ધં ॥ અભિજાનામ્ય્ અહં મહામૌદ્ગલ્યાયન બુદ્ધસહસ્રં જમ્બુધ્વજનામધેયાનાં ॥ અભિજાનામ્ય્ અહં મહામૌદ્ગલ્યાયન ચતુરશીતિ બુદ્ધસહસ્રાણિ ઇન્દ્રધ્વજનામધેયાનાં ॥ અભિજાનામ્ય્ અહં મહામૌદ્ગલ્યાયન પંચદશ બુદ્ધસહસ્રાણિ આદિત્યનામધેયાનાં ॥ અભિજાનામ્ય્ અહં મહામૌદ્ગલ્યાયન દ્વાષષ્ટિ બુદ્ધશતાનિ અન્યોન્યનામધેયાનાં ॥ અભિજાનામ્ય્ અહં મહામૌદ્ગલ્યાયન ચતુર્ષષ્ટિ બુદ્ધાન
[_મ્વુ_1.59_] સમિતાવિનામધેયાનાં ॥ સુપ્રભાસો નામ મહામૌદ્ગલ્યાયન તથાગતો ઽર્હં સમ્યક્સંબુદ્ધો યત્ર મૈત્રેયેણ બોધિસત્વેન પ્રથમં કુશલમૂલાન્ય્ અવરોપિતાનિ રાજ્ઞા વૈરોચનેન ચક્રવર્તિભૂતેન આયતિં સંબોધિં પ્રાર્થયમાનેન ॥ સુપ્રભાસે ખલુ પુનર્ મહામૌદ્ગલ્યાયન તથાગતભૂતે ચતસ્રઃ ચતુરશીતિકોટિવર્ષસહસ્રાણિ મનુષ્યાણામ્ આયુષઃ પ્રમાણમ્ અભૂષિ અન્તરા ચ ઉચ્ચાવચતા આયુષઃ ॥ સુપ્રભાસસ્ય ખલુ પુનર્ મહામૌદ્ગલ્યાયન તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય ત્રયઃ સન્નિપાત અભૂત્* ॥ પ્રથમો શ્રાવકસન્નિપાતો ષણ્ણવતિ કોટીયો અભૂષિ સર્વેષાં અર્હન્તાનાં ક્ષીણાશ્રવાણામ્ ઉષિતવ્રતાનાં સમ્યગાજ્ઞાવિમુક્તાનાં પરિક્ષીણભવસંયોજનાનામ્ અનુપ્રાપ્તસ્વકાર્થાનાં ॥ દ્વિતીયો શ્રાવકસન્નિપાતો ચતુર્નવતિ કોટિયો અભૂત્ સર્વેષામ્ અર્હન્તાનાં ક્ષીણાશ્રવાણામ્ ઉષિતવ્રતાનાં સમ્યગાજ્ઞાવિમુક્તાનાં પરિક્ષીણભવસંયોજનાનાં અનુપ્રાપ્તસ્વકાર્થાનાં ॥ તૃતીયો શ્રાવકસન્નિપાતો દ્વાનવતિ કોટિયો અભૂષિ સર્વેષામ્ અર્હન્તાનાં ક્ષીણાશ્રવાણામ્ ઉષિતવ્રતાનાં સમ્યગાજ્ઞાવિમુક્તાનાં પરિક્ષીણભવસંયોજનાનાં અનુપ્રાપ્તસ્વકાર્થાનાં ॥ અથ ખલુ મહામૌદ્ગલ્યાયન રાજ્ઞો વૈરોચનસ્ય તં ભગવન્તં સુપ્રભાસં દૃષ્ટ્વા ઉદારહર્ષં ઉદારવેગપ્રીતિપ્રામોદ્યં ઉત્પદ્યે ॥ સો તં ભગવન્તં સશ્રાવકસંઘં દશ વર્ષસહસ્રાણિ સત્કરેસિ

[_મ્વુ_1.60_] ગુરુકરેસિ માનેસિ પૂજેસિ અપચાયેસિ ॥ સત્કૃત્વા ગુરુકૃત્વા તાં ચ સમિતિમ્ અનુગૃહ્ણન્તો તં ચ શ્રાવકસંઘમ્ અનુગૃહ્ણન્તો તં ચ આયુઃપ્રમાણમ્ અનુગૃહ્ત્ણન્તો એવં ચિત્તમ્ ઉત્પાદેસિ ॥ અહો પુનર્ અહં ભવેયમ્ અનાગતે ઽધ્વનિ તથાગતો ઽર્હં સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ યથાયં ભગવાન્ સુપ્રભાસો એતરહિ ॥ એવં સર્વાકારસંપન્નં સર્વાકારપ્રતિપૂરં ધર્મં દેશેયં યથાપીહ ભગવાન્ સુપ્રભાસો એતરહિ ॥ એવં સમગ્રં શ્રાવકસંઘં પરિહરેયં યથાપિ ભગવાન્ સુપ્રભાસો એતરહિ ॥ એવં ચ મે દેવાશ્ ચ મનુષ્યાશ્ ચ શ્રોતવ્યં શ્રદ્ધાતવ્યં મન્યેન્સુઃ યથાપીદં ભગવતો સુપ્રભાસસ્ય એતરહિં । તં ભવેયં બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકંપાય મહતો જનકાયસ્યાર્થાય હિતાય સુખાય દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥ એવં ચાહ મહામૌદ્ગલ્યાયન અતો ચ ભૂયો અન્યં ॥ ચતુરચત્વારિંશત્કલ્પસંપ્રસ્થિતસ્ય ખલુ પુનર્ મહામૌદ્ગલ્યાયન મૈત્રેયસ્ય બોધિસત્વસ્ય પશ્ચા તાયે બોધયે ચિત્તમ્ ઉત્પાદિતં ॥ અપરાજિતધ્વજો નામ મહામૌદ્ગલ્યાયન તથાગતો ઽર્હં સમ્યક્સંબુદ્ધો યો મયે સશ્રાવકસંઘો વર્ષસહસ્રં સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતો પૂજિતો પચિતો રાજ્ઞા દૃઢધનુના ચક્રવર્તિભૂતેન આયતિં સંબોધિં પ્રાર્થયમાનેન મહન્તેહિ ચ પંચેહિ
[_મ્વુ_1.61_] દુષ્યયુગશતેહિ અભિચ્છાદિતો ॥ પરિનિર્વૃતસ્ય ચ સ્તૂપં કારિતં યોજનમ્ ઉચ્ચત્વેન યોજનમ્ અભિનિવેશેન ॥ એષા ચ મહામૌદ્ગલ્યાયન પ્રણિધિ સતતસમિતા અભૂષિ ॥ યસ્મિં સમયે સત્વા ભવેન્સુઃ અલેના અત્રાણા અશરણા અપરાયણા ઉત્સદલોલા ઉત્સદદોષા ઉત્સદમોહા અકુશલાન્ ધર્મા સમાદાય વર્તેન્સુઃ યોભૂયેન ચ અપાયપ્રતિપૂરકા ભવેન્સુ તસ્મિં કાલે તસ્મિં સમયે અહમ્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્યેહં ॥ તં ભવેયં બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકંપાય મહતો જનકાયસ્યાર્થાય હિતાય સુખાય દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥ દુષ્કરકારકા મહામૌદ્ગલ્યાયન તથાગતાર્હન્તો સમ્યક્સંબુદ્ધા લોકસ્યાર્થં ચર્યાં ચરન્તિ ॥ ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્ આત્તમનો આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દત્* ॥
શાક્યમુનિનામકાનામ્ ઉપસ્થિતાસ્ ત્રિંશ કોટિયો જિનાનાં ।
અષ્ટશતસહસ્રાણિ દીપંકરનામધેયાનાં ॥
ષષ્ટિં ચ સહસ્રાણિ પ્રદ્યોતનામધેયાનાં . . . . . ।

તથ પુષ્પનામકાનાં ત્રયો કોટિયો વાદિસિંહાનાં ॥
અષ્ટાદશ સહસ્રાણિ મારધ્વજનામકાનાં સુગતાનાં ।
યત્ર ચરે બ્રહ્મચર્યં સર્વજ્ઞતામ્ અભિલાષાય ॥
પૂજયિ પંચ શતાનિ પદ્મોત્તરનામકાનાં સુગતાનાં ।
[_મ્વુ_1.62_] કૌણ્ડિણ્યનામકાનામ્ અપરાણિ દ્વિ સહસ્રાણિ ॥
અપરિમિતાસંખ્યેયા પ્રત્યેકજિનાન કોટિનયુતાં ચ ।
પૂજયિ બુદ્ધસહસ્રં જમ્બુધ્વજનામધેયાનાં ॥
ચતુરશીતિ સહસ્રાણિ ઇન્દ્રધ્વજનામકાનાં સુગતાનાં ।
નવતિં ચ સહસ્રાણિ કાશ્યપસહનામધેયાનાં ॥
પંચદશ બુદ્ધસહસ્રાણિ પ્રતાપનામકાનાં સુગતાનાં।
પંચદશ ચ સહસ્રાણિ આદિત્યનામધેયાનાં ॥
દ્વાષષ્ટિં ચ શતાનિ સુગતાનાં અન્યોન્યનામધેયાનાં ।
ચતુષષ્ટિં ચ સહસ્રાણિ સમિતાવીનામધેયાનાં ॥
એતે ચ કોલિતશિરી અન્યે ચ દશબલા અપરિમાણા ।
સર્વે અનિત્યતાય સમિતા લોકપ્રદ્યોતા ॥
યાનિ ચ બલાનિ કોલિત તેષાં મહાપુરુષલક્ષવરાણાં ।
સર્વે અનિત્યતાય કાલં ન ઉપેન્તિ સંખ્યાં ચ ॥
જ્ઞાત્વાનાનિત્યબલં સુદારુણં સત્કૃતસ્ય અનન્તરં ।
વીર્યારમ્ભો યોજિતો અનિત્યબલસ્ય વિઘાતાય ॥
ઇતો મૌદ્ગલ્યાયન અપરિમિતે અસંખ્યેયે કલ્પે રત્નો નામ સમ્યક્સંબુદ્ધો અભૂષિ તથાગતો ઽર્હં સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસમ્પન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥ અહં તદા રાજા ચક્રવર્તિ અભૂષિ ॥ તતો મયૈતસ્ય ભગવતો રતનવતો ચતુરશીતિ કૂટાગારસહસ્રાણિ કારિતાનિ ચિત્રાણિ
[_મ્વુ_1.63_] દર્શનીયાનિ સપ્તાનાં રત્નાનાં સુવર્ણસ્ય રૂપ્યસ્ય મુક્તાયા વૈડૂર્યસ્ય સ્ફાટિકસ્ય મુસારગલ્વસ્ય લોહિતિકાયાઃ ॥ તાનિ મયા તસ્ય ભગવતો નિર્યાતેત્વા બોધાય અનુપ્રણિહિતં ॥ ન તાવત્ બુદ્ધા ભગવન્તો પરિનિર્વાયન્તિ યાવદ્ યુવરાજા અનભિષિક્તો ભવતિ । એષો મમ અનન્તરં બુદ્ધો લોકે ભવિષ્યતિ । યથૈતર્હિ મયા મૈત્રેયો વ્યાકૃતો એષો મમાનન્તરં બુદ્ધો ભવિષ્યતીતિ ॥ સો ભગવાં ચતુરશીતિહિ શ્રાવકસહસ્રેહિ સાર્ધં ચતુરશીતિસંવર્તવિવર્તસ્થિતો સંવર્તમાને લોકે ભગવાઞ્ ચતુરશીતિહિ શ્રાવકસહસ્રેહિ સાર્ધં આભાસ્વરં દેવનિકાયં ગચ્છતિ વિવર્તમાને લોકે ઇહાગચ્છતિ ઇહ ધર્મં દેશયતિ । અહં ભૂયો રાજા ચક્રવર્તી ભવામિ । ચતુરશીતિકૂટાગારસહસ્રાણિ કારાપયિત્વા ભગવતો રતનવતો નિર્યાતેમિ ॥ ઇયં મહામૌદ્ગલ્યાયન પ્રણિધિચર્યા ॥
___કતમા ચ અનુલોમચર્યા ॥ ઇહ મહામૌદ્ગલ્યાયન બોધિસત્વો મહાસત્વો બોધાય અનુલોમતાયે સ્થિતો ભવતિ ॥ ઇયં મહામૌદ્ગલ્યાયન . . . . .
___ . . . . . . . અવિવર્તચર્યા ॥ વિવર્તન્તિ સંસરન્તિ વિવર્તચર્યા ॥ અવૈવર્તિયા બોધાય ભવન્તિ અવિવર્તચર્યા ॥
_____અત્ર દશભૂમિકો કર્તવ્યો દીપંકરવસ્તુ ચ ॥
નામો ઽસ્તુ બુદ્ધાનાં નમો ઽર્હતાં ॥ દશભૂમિકસ્યાદિ
_____વત્તે અપ્રતિમ ધર્મદર્શનં
[_મ્વુ_1.64_] ન એકકલ્પશતસંચિતાત્મનાં ।
ભૂમયો દશ જિનાન શ્રીમતાં
યૈર્ વિકુર્વિષુ સદા પણ્ડિતા ॥
માનદર્પમદમોહમોચિતા
સર્વશઃ સમિયમાર્દવાન્વિતા ।
ગૌરવં જનિય સર્વદર્શિષુ
શ્રૂયતાં જિનવરસ્ય શાસનં ॥
નિર્વૃતે કનકરાશીસન્નિભે
શાક્યનન્દિજનને તથાગતે ।
કંપિ મેદિનિ સશૈલકાનના
સાગરાંબરધરા સપર્વતા ॥
કમ્પિતં પરમરોમહર્ષણં
ભૂમિકંપમ્ અનુદૃશ્ય દારુણં ।
કાશ્યપો ધૂતગુણાગ્રપારગો

ચિત્તમ્ અભ્યુપગતઃ તદા અભૂત્* ॥
કિં નુ અદ્ય ધરણી સપર્વતા
સાગરામ્બરધરા વસુન્ધરા ।
કમ્પતે પરમદારુણસ્વરં
નૂનં નિર્વૃતિં ગતઃ તથાગતઃ ॥
સો ચ દિવ્યનયનસ્ તથાગતં
દેવકિન્નરવરેહિ વન્દિતં
[_મ્વુ_1.65_] દૃશ્ય સર્વભવબન્ધનાન્તકં
નિર્વૃતં યમકશાલ-અન્તરે ॥
ન ખલુ મે સમુચિતં તથાગતં
ઋદ્ધિયે સમનુગન્તુ ગૌતમં ।
પદ્ભિર્ એવ વદતાં વરં મુનિં
દ્રષ્ટુમ્ અપ્રતિમં પ્રવ્રજામ્ય્ અહં ॥
સો ચ મત્વ ત્વરમાણો સૂરી
કાશ્યપો મથિતમાનસો ભિક્ષુઃ ।
ભિક્ષુભિઃ બહુભિઃ ઉત્તમો પરિ-
નિર્વૃતભુવમ્ અનુપૂર્વમ્ આગમિ ॥
તસ્ય ચ પ્રણિધિર્ આસિ ઉત્તમા
કાશ્યપસ્ય જિનપાદવન્દને ।
તૌ . . . . . ચરણૌ મહામુને
મૂર્ધિના ઉપનિપીડ્ય વન્દિતું ॥
સંગૃહ્યોલ્કાં વિપુલાં અથ ચતસ્રો
મલ્લકા ઉપગતા બલવન્તઃ ।
વીજિતાં પરમમલ્લવિનીતાં
દગ્ધડલ્કાં અભિપ્રાણમયેન્સુઃ ॥ {લિએસ્: દગ્ધ-ઉલ્કાં}
તૈશ્ ચિતામ્ અભિમુખં ઉપનીતા
તૈઃ પરાક્રમબલૈ રથશૂરૈઃ ।
[_મ્વુ_1.66_] નિર્વૃતા ચ . . . સા સમકાલં
પ્રાપ્ય વારિપરિષેકમ્ ઇવોલ્કા ॥
સંશયં વિમતિમધ્યમ્ ઉપેત્ય
મલ્લા દિવ્યનયનં અનિરુદ્ધં ।
ગૌરવા નતશિરા સુવિનીતા
પ્રશ્નમ્* . . . ઇદં પરિપૃચ્છે ॥
કો નુ હેતુર્ ઇહ પ્રત્યયો ચ કો
યેન્ઽ; ઇમા જિનસુતા ઉપનીતા ।
નિર્વૃતિં ઉપગતા સહસોલ્કા
બ્રૂહિ કારણમ્ ઇહાર્ય યથાવત્* ॥
દેવતા ખલુ પ્રસન્ના કાશ્યપે
તસ્ય એષ ખલુ ઋદ્ધિભાવના ।
નૈવ તાવ જ્વલનો જ્વલિષ્યતિ

યાવ નાગતો અગ્રપારગઃ ॥
તસ્ય ચૈષ પ્રણિધિઃ સમૃધ્યતિ
કાશ્યપસ્ય ધુતધર્મધારિણઃ ।
તૌ ક્રમૌ દશબલસ્ય શ્રીમતઃ
વન્દિતું હિ શિરસા મહામુને ॥
સો ચ ભિક્ષુગણસંપુરસ્કૃતઃ
કાશ્યપો ધુતરજો જિનાત્મજઃ ।
પ્રાંજલી જિનચિતામ્ ઉપાગતો
ગૌરવા પ્રણતશીર્ષમાનસઃ ॥
[_મ્વુ_1.67_] દૃશ્ય તં પ્રવરરૂપધારિણં
કાષ્ઠસંચયગતં તથાગતં ।
ધિગ્ ભવાન્ ઇતિ ગિરામ્ ઉદીરયી
દર્શિતપ્રકૃતિભાવલક્ષણાં ॥
કો નુ સો ભવમ્ ઉપેત્ય પ્રાણકો
યો ન મૃત્યુવશમ્ આગમિષ્યતિ ।
યત્ર્ઽ; અયં જ્વલનકાંચનોપમો
નિર્વૃતો શિખિર્ ઇવેન્ધનં વિના ॥
કૃત્વ અંજલિપુટં મહાયશો
પાદતો જિનવરસ્ય કાશ્યપો ।
મૂર્ધિના નિપતિતો મહર્ષિણો
પશ્ચિમં ઇદં નમસ્યતે મુને ॥
તૌ ચ ચક્રવરલક્ષિતૌ ક્રમૌ
દેવદાનવવરેહિ વન્દિતૌ ।
નિઃસૃતૌ તથ વિદાર્ય તાં ચિતાં
દેવયક્ષભુજગાનુભાવિતૌ ॥
તૌ ક્રમૌ શિરસિ સન્નિપાતિય
પાણિભિઃ સમનુગૃહ્ય ચા મુને ।
આલપે શ્રુતિધરં મહર્ષિણં
અન્તિકાવચરઃ કાશ્યપસ્ તદા ॥
[_મ્વુ_1.68_] કિં ત્વ્ ઇમૌ શ્રુતિધર ક્રમૌ મુને
ધ્યામતામ્ ઉપગતૌ ન સુપ્રભૌ ।
બ્રૂહિ કારણમ્ અશેષમ્ આહ્વય
યેન્ઽ; ઇમૌ ન નયનાભિનન્દિનૌ ॥
એતં શ્રુત્વ શ્રુતસંચયંધરો
કાશ્યપં ઇદમ્ ઉવાચ પણ્ડિતો ।
અશ્રુવેગદુષિતા વ શોચતાં
રોદિતેહિ મથિતા હ્ઽ; ઇમૌ ક્રમૌ ॥
તેન્ઽ; ઇમૌ ક્રમવરૌ મહામુનેઃ
રોદનેન જનતાભિપીડિતૌ ।
નો વિભાન્તિ મુનિનો યથા પુરા

એવમ્ એતદ્ અનુપશ્ય સુવ્રત ॥
સો નિપત્ય શિરસા પુનઃ પુનઃ
તૌ ક્રમૌ પ્રવરચક્રલક્ષણૌ ।
કરતલેહિ અભિપીડયેત્ મુને
શાસ્તુ ગૌરવપરાય બુદ્ધિયે ॥
વન્દિતૌ ચ ધુતધર્મધારિણા
તૌ ક્રમૌ ગુણધરેણ શાસ્તુનો ।
લોકનાથચિતકાષ્ઠ તેજસા
વાયુવેગવિધુતેન દીપ્યતિ ॥
[_મ્વુ_1.69_] દહ્યમાને જિનચન્દ્રશરીરે
પંચ તાનિ વશિભૂતશતાનિ ।
મન્ત્રયન્તિ સહિતા સમુપેત્ય
નિર્વૃતીસમયકાલે સંગીતિં ॥
નિર્વૃતો પ્રવરલક્ષણધારી
યો નુ શાસ્તુ સસુરાસુરનેતા ।
કો ગુણો ઇહ ચિરં પરિવાસે
વયમ્ અપિ અદ્ય વિજહામથ દેહં ॥
સર્વથા સુપરિનિષ્ઠિતકાર્યાઃ
પ્રાપ્ય અચ્યુતમ્ અશોકમ્ અનન્તં ।
સર્વભાવભવવીતિગતા સ્મ
એષ નિર્વૃતિમ્ ઉપેમ ઇહૈવ ॥
એવમ્ ઉક્તે ધુતધર્મવિશુદ્ધો
કાશ્યપો ઽબ્રવિ તદા વશિભૂતાં ।
ન ખુ ભવદ્ભિઃ અનુપાદિ વિમુક્તિ
નિર્વૃતી સમનુગમ્ય ઇહૈવ ॥
તીર્થિકા ચ બહિધાનુગતાશ્ ચ
ક્રેયુર્ અપ્રતિમશાસનદોષં ।
ધૂમકાલિકમ્ ઇતિ શ્રમણસ્ય
એતત્ એવ ચ તુ રક્ષણીયં નો ॥
લોકનાથ બહવો નરસિંહા
[_મ્વુ_1.70_] યે ચ્ઽ; અનાગત મહામતિશૂરા ।
તે હિ નો ઉપપદેયુર્ ઉદગ્રા
યદિ ન સંકલિયે શાસનં શાસ્તુઃ ॥
તેન અપ્રતિહતાઃ સુસમગ્રાઃ
ગાયથા સુગતશાસનમ્ અગ્ર્યં ।
યથા ઇદં સુપરિગીત યથાર્થં
ચિરતરં નરમરૂષુ વિરોચે ॥
એવમ્ અસ્તુ ઇતિ તે વશિભૂતા
કાશ્યપસ્ય વચનં પ્રતિપૂજ્ય ।
ચિત્તમ્ અપ્ય્ ઉપગતા ક્વ ઇદાનીં

દેશિ ધર્મધરસંગણના સ્યાત્* ॥
રમ્યકાનનવને સુસમૃદ્ધે
માગધસ્ય મગધાધિપતિસ્ય ।
પુરવરે ભવતુ રાજગૃહસ્મિં
સપ્તપર્ણ-અભિધાનગુહાયાં ॥
પર્વતસ્ય વૈહાયવરસ્ય
ઉત્તરસ્મિ તીરે વરપાર્શ્વે ।
વિવિધપાદપે શિલાતલભૂમેઃ
ભાગે યં ભવતુ ધર્મસમાસ્યા ॥
તે ચ ઋદ્ધિવશિભાવબલસ્થા
[_મ્વુ_1.71_] ઉદ્ગતાઃ ખગપથે જિનપુત્રા ।
તત્ક્ષણાન્તર . . . . . પ્રપલાના
માનસં સરો યથા હંસયૂથો ॥
તે પ્રતિષ્ઠિતા નગાગ્રવરસ્ય
પાર્શ્વે તત્ વનમ્ ઉપેત્ય નિષણ્ણા ।
શાસને ચ સુગતસ્ય સુગીતે
દેવદુન્દુભિગણાનિ નદેન્સુઃ ॥
તે ચ દુન્દુભિન નાદં નદન્તં
શ્રુત્વ શાસનકરા સુગતસ્ય ।
ભૂમિકમ્પમ્ અનુદૃશ્ય ચ ઘોરં
કાશ્યપં ધુતરજં ઇદમ્ ઊચુઃ ॥
કિન્ તુ ભોઃ ધુતધરા સમકંપિ
મેદિની સસરિતા સસમુદ્રા ।
દેવદુન્દુભિરવાશ્ ચ મનોજ્ઞા
દિવ્યમાલ્યવિકિરણં ચ ભવન્તિ ॥
તાન્ ઉવાચ ધુતધર્મસમંગી
કાશ્યપો જિનસુતાં વશિભૂતાં ।
એતે સન્નિપતિતા મરુસંઘા
શ્રુત્વ શાસનવરં સુસમગ્ર્યં ॥
તે સમગ્રવરલક્ષણધારી
ગૌરવાત્ પ્રમુદિતા મરુસંઘાઃ ।
પૂજાં અપ્રતિમકસ્ય કરોન્તિ
[_મ્વુ_1.72_] શાસનં શૃણુયુ સર્વસમગ્ર્યં ॥
સો હિ ઽનેકભવકલ્પશતેહિ
હિતસુખાય નરદેવગણાનાં ।
એવમ્ અભ્યુપગતો ચિરરાત્રં
મોક્ષયિષ્યે ઽહં પ્રજાઃ પરિમુક્તઃ ॥
સો લભિત્વ પરમાર્થમ્ અશોકં
સર્વભાવભવદુઃખનિરોધં ।
કાશિપુર્યાં નરદેવહિતાર્થં

વર્તયિષ્યિ વરચક્રમ્ અદ્ભુતં ॥
પંચકેહિ સહ તેહિ મુનીહિ
મરુગણાં વિનયવાદિનાં વરો ।
સત્વકોટિનયુતાનિ નાયકો
જાતિજન્મમરણાત્ સમુદ્ધરે ॥
સો વિમોક્ષયિ ભવાભિનન્દિનો
તોષયં નરમરૂ નરસિંહો ।
મથિય સર્વપરવાદિ સાંપ્રતં
નિર્વૃતો તુ ભગવાં નિરપેક્ષો ॥
એત શ્રુત્વ વચનં મનોરમં
કાશ્યપસ્ય ધુતધર્મધારિણો ।
દેવસંઘા મુદિતા નભે સ્થિતા
વ્યાહરન્તિ વચનં મનોરમં ॥
સાધુ સાધુ ધુતધર્મકોવિદા
[_મ્વુ_1.73_] શાસ્તુ શાસનકરા અનન્યથા ।
ભાષસે ગુણમ્ અનન્તબુદ્ધિનો
જેતવને નરમરૂ સુતોષિતા ॥
સો હિ દેવમનુજાન ઉત્તમો
સો હિ અગ્રપુરુષો મહામુનિઃ ।
સો હિ નિઃશરણમ્ ઉત્તમં પ્રભુઃ
દૃષ્ટદર્શનો હિતાય પ્રાણિનાં ॥
તેન સ્કન્ધા તડિબુદ્બુદોપમા
ફેનપિણ્ડકમ્ ઇવ પ્રભાસ્વરં ।
દેશિતા દશબલેન જાનતા
યસ્ય્ઽ; ઇયં ગુણકથા પ્રવર્તતે ॥
કૃષ્ણસર્પશિરસન્નિભાસ્ તથા
કામ અગ્રપુરુષેણ દેશિતા ।
શસ્ત્રરુચ્છવિષકુમ્ભસન્નિભા
યસ્ય્ઽ; ઇયં ગુણકથા પ્રવર્તતે ॥
તેન દૃષ્ટમ્ અચલં પરં સુખં
દૃષ્ટિભિઃ પરમસાધુદૃષ્ટિભિઃ ।
તં અમત્સરવતા પ્રકાશિતં
સંવિભાગરુચિના યદ્ અદ્ ભુતં ॥
ઉદ્ગતે દિનકરે યથા કિમિ
[_મ્વુ_1.74_] નિષ્પ્રભો ભવતિ નો ચ ભ્રાજતિ ।
ઉદ્ગતે જિનદિવાકરે તથા
નિષ્પ્રભા પરગણી અસંયતા ॥
ઋદ્ધિપાદબલપારમિં ગતો
ઈશ્વરો જિનબલેન ચક્ષુમાં ।
લોચનં ભગવતસ્ય પશ્યથ

નિર્વૃતો કનકબિમ્બસન્નિભો ॥
ધિગ્ ભવાં સરદ-અભ્રસન્નિભા
વાલિકાનગરરૂપસન્નિભા ।
યત્ર નામ કુશલાન સંચયો
નિર્વૃતો પરમબુદ્ધિસાગરો ॥
હેતુકારણશતેહિ નાયકો
નર્દતે પુરુષસિંહનર્દિતં ।
ભવમ્ અનન્યમરણં નિરીક્ષ્ય
તસ્ય ઉક્તમ્ અન્તરં ન વિદ્યતે ॥
દિવ્યપુષ્પવરમણ્ડિતં નભં
શોભતે સુગતવર્ણભાષણે ।
દિવ્યચન્દનરસાનુવાસિતં
શોભતે અમૃતગન્ધિકં નભમ્ ઇતિ ॥
અથ ખલ્વ્ આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો આયુષ્મન્તં મહાકાશ્યપમ્ આમન્ત્રયતિ ॥ વ્યવસ્થાપય જિનપુત્ર વશિભૂતા યે પરિષાયાં સંશયગતાનિ માનસાનિ વિજાનેયુર્ ઇતિ ॥
[_મ્વુ_1.75_] અથાનિરુદ્ધં ઉપાલિં ચ સ્થવિરં ચ અલકુણ્ડલભટ્ટિયં સુન્દરનન્દં ચ કાશ્યપ ઉવાચ ॥
અવલોકેથ જિનાત્મજાશ્ ચિત્તાનિ યા પરિષાયાં ।
સંશયં ચ પરિપૃચ્છથ યસ્ય યત્ર તથા ભવેદ્ ઇતિ ॥
સાધૂ તિ તે પ્રતિશ્રુત્વા જિનશાસ્ત્રવિશારદાઃ ।
પશ્યન્તિ પરચિત્તાનિ કરે વામલકં યથા ॥
પ્રલમ્બબાહું વશિભૂતં કાશ્યપો ઇદમ્ અબ્રવીત્* ।
ગૃધ્રકૂટસ્ય શિખરે નિર્મિણે વસુધાં લઘું ॥
અષ્ટાદશ સહસ્રાણિ પરિષાયાં સમાગતા ।
યથા સર્વાભિજાનેયા ઋદ્ધિં સંજનયા તથા ॥
વિચિન્તચૂતં વશિભૂતં કાશ્યપ ઇદમ્ અબ્રવીત્* ।
ગંગોદકમયા મેઘા નિર્મિણે ગગને લઘું ॥
વિવિધગન્ધપુષ્પાશ્ ચ ઉપવાયન્તુ સર્વતઃ ।
માનુષાણામ્ આમગન્ધા ચ શીઘ્રમ્ અન્તરહાપય ॥
હર્યક્ષં નામ વશિભૂતં કાશ્યપ ઇદમ્ અબ્રવીત્* ।
તથા ઉત્પાદય શીઘ્રં સમાધિં સુગતાત્મજ ।
યથા ગૃહીણાં દ્રવ્યાણિ ન ગચ્છેયુઃ પરાં ગતિં ॥
વરુણં નામ વશિભૂતં કાશ્યપો ઇદમ્ અબ્રવીત્* ।
અરતિદંશમશકા મનુષ્યાણાં નિવર્તયે ॥
[_મ્વુ_1.76_] અજકર્ણં વશિભૂતં કાસ્યપો ઇદમ્ અબ્રવીત્* ।
ક્ષુધાં પિપાસાં વ્યાધિં ચ મનુષ્યાણાં નિવર્તય ॥
સાધૂ તિ તે પ્રતિશ્રુત્વા કાશ્યપસ્ય જિનાત્મજાઃ ।
યથાજ્ઞપ્તાનિ સ્થાનાનિ યથોક્તં પરિજાગ્રિષુ ॥
તતઃ કાશ્યપસ્થવિરઃ કાત્યાયનમ્ ઉવાચ સ ।
સમુદીરય મહાત્મનાં ચરિતં ધર્મરાજિનાં ॥
એવમ્ ઉક્તે મહાપ્રાજ્ઞો કાત્યાયનકુલોદ્ગતઃ ।
ઉવાચ ચર્યા બુદ્ધાનાં કાશ્યપસ્ય અનુપૃચ્છતઃ ॥

શ્રુયતાં ભો જિનસુતા બુદ્ધાનાં સર્વદર્શિનાં ।
ચર્યા ચરણશુદ્ધાનાં યથાવત્ અનુપૂર્વશઃ ॥
દશ ખલુ ભો જિનપુત્રા બોધિસત્વાન ભૂમયો ।
. . . . . . . . . ભવન્તિ કતમા દશ ॥
દુરારોહેતિ પ્રથમા ભૂમી સમુપદિશ્યતે ।
દ્વિતીયા બદ્ધમાના નામ તૃતીયા પુષ્પમણ્ડિતા ॥
ચતુર્થી રુચિરા નામ પંચમી ચિત્તવિસ્તરા ।
ષષ્ટી રૂપવતી નામ સપ્તમી દુર્જયા સ્મૃતા ॥
અષ્ટમા જન્મનિદેશો નવમી યૌવરાજ્યતો ।
દશમી ત્વ્ અભિષેકાતો ઇતિ એતા દશ ભૂમયઃ ॥
[_મ્વુ_1.77_] એવમ્ ઉક્તે તુ ગાથાભિઃ કાશ્યપો ઽબ્રવિ પણ્ડિતઃ ।
કાત્યાયનમ્ અતો ઽત્યર્થં વાક્યમ્ અપ્રતિમં ઇદં ॥
ભૂમીનાં પરિણામાનિ યથાવત્ અનુકીર્તય ।
યથા ચ તે વિવર્તન્તે સંસરન્તો મહાયશા ॥
યથા ચાપિ સંવર્તન્તે સત્ત્વસારાઃ તથા વદે ।
યથૈવાધ્યાશયા તેષાં ભવન્તિ તાં ઉદાહરે ॥
યથા ચ પરિકલ્પેન્તિ સત્વા સત્વસમન્વિતા ।
યથા ચ દેન્તિ દાનાનિ તત્ સર્વમ્ અનુકીર્તયે ॥
તથા ચ દૃષ્ટ્વા સંબુદ્ધા ભાષન્તો ચ મનોજનં ।
સંજ્ઞોત્પાદં તથા બ્રૂહિ કાશ્યપો ઇદમ્ અબ્રવીત્* ॥
ઇદં તે વચનં શ્રુત્વા વશિભૂતા ઉપસ્થિતા ।
ગૌરવેણ મહાસત્વા સંબુદ્ધાનાં મહાત્મનાં ॥
એવમ્ ઉક્તે કાત્યાયનો કાશ્યપમ્ ઉવાચ ॥ ન ખલુ ભો જિનપુત્ર શક્યં બોધિસત્વાનાં ભૂમીઃ પ્રમાતું એત્તકકલ્પા વા અનન્તા ભવન્તિ । સર્વં સંસારો બોધિસત્વાનાં ખણ્ડસંજ્ઞયા ભૂમિર્ ઇતિ પરિકલ્પિતં તેન ભૂમિર્ ઇતિ સ્મૃતા ॥ એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ આનન્દ આયુષ્મન્તં કાત્યાયનમ્ ઉવાચ ॥ યદિ ભો જિનપુત્ર એકા ભૂમિ અપ્રમેયા
[_મ્વુ_1.78_] કથમ્ ઇદાનીં પરિશેષાણાં ભૂમીનાં ગ્રહણં ભવિષ્યતિ ઇતિ ॥ એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ કાત્યાયનો આયુષ્મન્તમ્ આનન્દં ગાથાભિર્ અધ્યભાષે ॥
કલ્પો યથા અપરિમિતઃ પ્રકાશિતઃ
પ્રજાનતા અવિતથવાદિના સ્વયં ।
કલ્પેષુ ચ ભવતિ બહૂસુ દેશના
ઇદં નુ ભો પુરુષવરસ્ય શાસનં ॥
ભૂમિસ્ તથા અપરિમિતા પ્રજાનતા
પ્રકાશિતા સ્વયમ્ અનિવૃત્તબુદ્ધિના ।
પ્રવર્તતે તથ પરિશેષભૂમિષુ
સામાન્યસંકેતાનાં નિરૂપણં ॥
પ્રથમાયાં ભો જિનપુત્ર ભૂમૌ વર્તમાના બોધિસત્વા પૃથગ્જના ઇતિ પ્રાપ્તફલા ભવન્તિ ઇતિ દક્ષિણીયાઃ ચ લોકાનાં વિરોચેન્તિ ભવન્તિ ચાત્ર
ત્યાગેન ત્યાગસમ્પન્ના બોધિસત્વા મહાયશાઃ ।
લોકાં ચ અભિરોચન્તે ચન્દ્રભાનુર્ ઇવ અંશુમાં ॥
પ્રથમાયાં ભૂમૌ બોધિસત્વાનાં વર્તમાનાનામ્ અષ્ટ સમુદાચારા ભવન્તિ ॥ કતમે અષ્ટ ॥ તદ્યથા ત્યાગઃ કરુણા અપરિખેદઃ અમાનો સર્વશાસ્ત્રાધ્યયિતા વિક્રમં લોકાનુજ્ઞા ધૃતિર્ ઇતિ ॥ ભવન્તિ ચાત્ર
[_મ્વુ_1.79_] તે સંવિભાગરુચયઃ કરુણાયમાના
દુઃખસંહતી ભગવતાં મધુરસ્વરાણાં ।
વચનૈઃ ગુણૈશ્ ચ પરિતોષમ્ ઉપેન્તિ ધીરાઃ
એવં ચરન્તિ ધરણી પ્રથમાયે સત્વા ॥

શાસ્ત્રાણિ યાનિ પ્રસરન્તિ અસારકાનિ
એતા વિચાર્ય જનતા અનુરાગબુદ્ધી ।
નિષ્ક્રમ્ય તં તૃણસમં ચ વિચાર્ય લોકં
તીવ્રાં વેદેન્તિ વેદના કુશલં ચિનોન્તિ ॥
એકેન કારણેન બોધિસત્વા વિવર્તન્તિ દ્વિતીયાયાં ભૂમૌ ॥ કતમેન એકેન ॥ ભવેષુ આસ્વાદસંજ્ઞિનો ભવન્તિ ॥ દ્વિહિ કારણેહિ બોધિસત્વા વિવર્તન્તિ દ્વિતીયાયાં ભૂમૌ ॥ કતમેહિ દ્વિહિ ॥ કામગુણેહિ અભિલાષિનશ્ ચ ભવન્તિ કુશીદાશ્ ચ ॥ પુનસ્ ત્રીભિર્ આકારૈર્ બોધિસત્વા દ્વિતીયાયાં ભૂમૌ વિવર્તન્તિ ॥ કતમેહિ ત્રીહિ ॥ સ્પૃહાલવશ્ ચ ભવન્તિ ઉત્ત્રાસબહુલા દુર્બલાધ્યાશયાશ્ ચ ॥ ષડ્ભિર્ આકારૈઃ બોધિસત્વા પ્રથમાયાં ભૂમૌ સ્થિતા દ્વિતીયાયાં ભૂમૌ વિવર્તન્તિ ॥ કતમૈઃ ષડ્ભિઃ ॥ ન ચ અનિત્યસંજ્ઞાબહુલા વિહરન્તિ । આઘાતબહુલાશ્ ચ ભવન્તિ । દૃધવૈરાશ્ ચ ભવન્તિ । સ્ત્યાનમિદ્ધબહુલાશ્ ચ ભવન્તિ । લોકકાર્યપરાયણાશ્ ચ ભવન્તિ ॥ યે ભો જિનપુત્ર
[_મ્વુ_1.80_] બોધિસત્વા વિવર્તેન્સુ વિવર્તન્તિ વિવર્તિષ્યન્તિ સર્વે તે ઇમેહિ દ્વાદશભિર્ આકારૈર્ વિવર્તેન્સુ વિવર્તન્તિ વિવર્તિષ્યન્તિ નાતો ભૂય ઇતિ ॥
___એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ મહાકાશ્યપઃ આયુષ્મન્તં મહાકાત્યાયનમ્ ઉવાચ ॥ ઇમે ભો જિનપુત્ર બોધિસત્વા વિવર્તિયાશ્ ચ અવિવર્તિયાશ્ ચ યે પ્રથમં ચિત્તમ્ ઉત્પાદયન્તિ સમ્યક્સંબુદ્ધા ભવેમ ઇતિ કેત્તકં પુણ્યં પ્રસવન્ત ઇતિ ॥ એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ કાત્યાયન આયુષ્મન્તં મહાકાષ્યપમ્ ઉવાચ ॥ પશ્ય ભો જિનપુત્ર યો દદ્યા જમ્બુદ્વીપં સપ્તરત્નસંચયં દશબલાનાં અતો બહુતરકં પુણ્યં પ્રસવતિ બોધાયે પ્રણિધેન્તો ॥ યશ્ ચ ભો જિનપુત્ર ચત્વારો દ્વીપાં દદ્યાત્* રત્નાચિતાં દશબલાનાં અતો બહુતરકં પુણ્યં પ્રસવતિ બોધાયે પ્રણિધેન્તો । યશ્ ચ ભો જિનપુત્ર દદ્યાત્ ત્રિસાહસ્રાં બહુરત્નધરાં મહાગુણધરાણાં અતો બહુતરકં પુણ્યં પ્રસવતિ બોધાય પ્રણિધેન્તો । યશ્ ચ ભો જિનપુત્ર ગંગાનદીવાલુકાસમા લોકધાતુયો અનેકરત્નાચિતપૂર્ણા લોકનાથાન પૂજયેત્* અતો બહુતરકં પુણ્યં પ્રસવતિ બોધાયે પ્રણિધેન્તો । યશ્ ચ ભો જિનપુત્ર સાગરવાલુકાસમા લોકધાતુયો બહુવિધરત્નાચિતા પૂર્ણા અગ્રપુદ્ગલાન પૂજયા દદ્યાત્* અતો બહુતરકં પુણ્યં પ્રસવતિ બોધાયે પ્રણિધેન્તો ॥
કિં કારણં ન હ્ય્ એતે પ્રાકૃતપુરુષાણાં ભવન્તિ સંકલ્પાઃ ।
બહુજનહિતાય યત્ર તે જનયન્તિ મનોરથાં વીરાઃ ॥
એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ મહાકાષ્યપઃ આયુષ્મન્તં કાત્યાયનમ્ અબ્રવીત્* ॥ યે પુનર્ ભો જિનપુત્ર
[_મ્વુ_1.81_] બોધિસત્વા અવૈવર્તિકતાયૈ પરિણામેન્તિ કિન્ તુ ખલુ તેષામ્ ઉપચિતકુશલપુણ્યાનાં પ્રથમા પ્રણિધિર્ ઉત્પદ્યતિ આહોસ્વિદ્ ઉપચિતકુશલમૂલાનામ્ ઇતિ ॥ એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ મહાકાત્યાયન આયુષ્મન્તં મહાકાશ્યપં ગાથાભિર્ અધ્યભાષતિ ॥
પૂજયન્તિ પ્રથમં તથાગતાં
ગૌરવેણ મહતા મહાયશા ।
નૈવ તાવ જનયન્તિ માનસં
અગ્રપુદ્ગલગતં નરોત્તમા ॥
તે ચ પ્રત્યેકબુદ્ધકોટિયો
પૂજયન્તિ પરમાર્થપુદ્ગલાં ।
નૈવ તાવ જનયન્તિ માનસં
સર્વધર્મવિદુતાય પણ્ડિતાઃ ॥
પૂજયન્તિ વશિભૂતકોટિયો
પૂર્વમ્ એવ વશિપારમિં ગતા ।
નૈવ તાવ જનયન્તિ માનસં
જ્ઞાનસાગરતરાય નાયકાઃ ॥
તે યદા વિપુલપુણ્યસંચયા
ભોન્તિ ભાવિતશરીરમાનસાઃ ।
તે સમેત્ય વરરૂપધારિણાં
બોધયે ઉપજનેન્તિ માનસં ॥
યં મયા કુશલમૂલમ્ અર્જિતં
તેન મે ભવતુ સર્વદર્શિતા ।
[_મ્વુ_1.82_] મા ચ મે પ્રણિધિ તચ્ ચિરંતરો ।
એવમ્ એષ પ્રણિધિઃ પ્રવર્તતુ ॥
યશ્ ચ મે કુશલમૂલસંચયો
સો મહા ભવતુ સર્વપ્રાણિભિઃ ।
યચ્ ચ કર્મ અશુભં કૃતં મયા
તત્ ફલં કટુકં નિસ્તરામ્ય્ અહમ્ ઇતિ ॥
એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ મહાકાશ્યપઃ આયુષ્મન્તં મહાકાત્યાયનમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ કથં ચ ભો જિનપુત્ર બોધિસત્વા દૃઢવિક્રમા ભવન્તિ યે તે અવૈવર્તિકા ભવન્તિ ॥ એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ મહાકાત્યાયન આયુષ્મન્તં કાશ્યપં ગાથાભિર્ અધ્યભાષે ॥
યેનાન્તરેણ પરમાર્થવિદુર્ ભવામિ
તં અન્તરં યદિ અવીચિગતો વસામિ ।
તં અભ્યુપેમિ ન ચ તં પ્રતિસંહરામિ
સર્વજ્ઞતાયે પ્રણિધિં ઇતિ નિશ્ચયો મે ॥

જાતીજરામરણશોક-ઉપદ્રવાંશ્ ચ
ત્યક્તું પ્રભુઃ ન હિ વિવર્તયિ માનસાનિ ।
દુઃખસંહતિ જગતો અર્થકરો પ્રજાનામ્*
ઇત્ય્ એતં વિક્રમબલં પુરુષર્ષભાનામ્ ઇતિ ॥
એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ મહાકાશ્યપ આયુષ્મન્તં મહાકાત્યાયનમ્ અબ્રવીત્* ॥ યં પુનર્ ભો જિનપુત્ર અવૈવર્તિયો બોધિસત્વો પ્રથમં ચિત્તમ્ ઉત્પાદયતિ કતમેષાં તદા અદ્ભુતાનાં
[_મ્વુ_1.83_] ધર્માણાં પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ ॥ એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ મહાકાત્યાયનો આયુષ્મન્તં મહાકાશ્યપં ગાથાભિર્ અધ્યભાષતિ ॥
સનગરનિગમસરિતા રણતિ વસુમતી પ્રભૂતરત્નવતી ।
પ્રભવતિ યદા પ્રથમતો પ્રણિધાનં જગત્પ્રધાનાનાં ॥
દિવસકરસદૃશતેજશ્ ચાભાસો વિકસતે દિશઃ સર્વાઃ ।
યદા પુરુષસિંહતાયે આદ્યપ્રણિધિઃ સમુદ્ભવતિ ॥
સુરવરગણાશ્ ચ ઉદગ્રાઃ પરંપરાન્ અભિગિરામ્ ઉદીરેન્તિ ।
એષ નરસિંહતાયે પ્રણિધેતિ અનન્તવૂદગ્રો ॥
અસ્માભિઃ રક્ષિતવ્ય એષ હિ જગતો ઽર્થં અતિતેજસ્વી ।
ચિનોતિ શુભં શુભકરો ઇદમ્ આશ્ચર્યં તદા ભવતિ ॥
એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ કાશ્યપ આયુષ્મન્તં મહાકાત્યાયનમ્ ઉવાચ ॥ યે ઇમે ભો જિનપુત્ર અવિવર્તિકા બોધિસત્વા કેવત્તકાનિ તૈઃ પ્રથમાયાં ભૂમૌ સ્થિતૈઃ દુષ્કરાણિ કૃતાનીતિ ॥ એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ મહાકાત્યાયન આયુષ્મન્તં મહાકાશ્યપં શ્લોકાન્ ઉવાચ ॥
ભાર્યાં પ્રિયાં હૃદિસુખાંશ્ ચ સુતાં શિરાંસિ
નેત્રાણિ ચાભરણવાહનવિસ્તરાંશ્ ચ ।
દત્ત્વા ન વિશ્રમમ્ ઉપેન્ત્ય્ અથ દૈન્યતાં વા
[_મ્વુ_1.84_] સર્વજ્ઞતામ્ અભિમુખાઃ પુરુષર્ષભાસ્ તે ॥
આધર્ષિતા ચ વધબન્ધનતાડનેભ્યો
રૌદ્રૈર્ નરૈર્ અશુભકર્મમ્ અતિપ્રવણૈઃ ।
તાન્ એવ દૃષ્ટ્વ પરમાર્દવમૈત્રચિત્તા
શ્લક્ષ્ણાભિ વાગ્ભિર્ અનઘાઃ સમુદાચરન્તિ ॥
દૃષ્ટ્વા ચ યાચનક માનપ્રમાદુપેતં
હર્ષં પરં પ્રતિલભન્તિ મહામનુષ્યાઃ ।
દત્ત્વા ચ વર્ધિતગુણાત્તમના ભવન્તિ
પશ્ચાત્તપો ન તુ તપન્તિ તપોનિરાશા ઇતિ ॥
_____ઇતિ શ્રીમહાવસ્તુ-અવદાને પ્રથમા ભૂમિઃ સમાપ્તા
તતશ્ ચ કાશ્યપસ્થવિરઃ મહાકાત્યાયનમ્ અબ્રવીત્* ।
નિર્દિષ્ટા પ્રથમા ભૂમિ મહાસત્વ મનોરમા ॥
દ્વિતીયાં સંક્રમન્તાનાં ભૂમિં નરવરાત્મજા ।
કિં ચિત્તં બોધિસત્ત્વાનાં જાયતે સમનન્તરં ॥
કે ચ અધ્યાશયા સન્તિ દ્વિતીયાયાં જિનાત્મજ ।
ભૂમિં તાં બોધિસત્વાનાં યથાભૂતમ્ ઉદીરયેદ્ ઇતિ ॥
તતઃ કાત્યાયનઃ સ્થવિરઃ કાશ્યપમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્* ।
નિર્દેશં બોધિસત્વાનાં કીર્તયિષ્યે મનોરમં ॥
[_મ્વુ_1.85_] દ્વિતીયાં સંક્રમન્તાનાં પ્રથમતો ઽનુજાયતે ।
અરતી બોધિસત્વાનાં ભવેષ્વ્ ઇતિ ન સંશયં ॥
બોધિસત્વાનાં ભો જિનપુત્ર દ્વિતીયાયાં ભૂમૌ વર્તમાનાનાં ઇમે અધ્યાશયા ભવન્તિ । તદ્યથા કલ્યાણાધ્યાશયા ભવન્તિ સ્નિગ્ધાધ્યાશયાશ્ ચ ભવન્તિ મધુરાધ્યાશયાશ્ ચ ભવન્તિ તીક્ષ્ણાધ્યાશયાશ્ ચ ભવન્તિ વિપુલાધ્યાશયાશ્ ચ ભવન્તિ વિચિત્રાધ્યાશયાશ્ ચ ભવન્તિ ગમ્ભીરાધ્યાશયાશ્ ચ ભવન્તિ અપર્યાદિન્નાધ્યાશયાશ્ ચ ભવન્તિ અનુપહતાધ્યાશયાશ્ ચ ભવન્તિ અસાધારણાધ્યાશયાશ્ ચ ભવન્તિ ઉન્નતાધ્યાશયાશ્ ચ ભવન્તિ અકૃપણાધ્યાશયાશ્ ચ ભવન્તિ અનિવર્તાધ્યાશયાશ્ ચ ભવન્તિ અકૃત્રિમાધ્યાશયાશ્ ચ ભવન્તિ શુદ્ધાધ્યાશયાશ્ ચ ભવન્તિ દૃઢાધ્યાશયાશ્ ચ ભવન્તિ સ્વભાવાધ્યાશયાશ્ ચ ભવન્તિ તૃપ્તાધ્યાશયાશ્ ચ ભવન્તિ પુદ્ગલાધ્યાશયાશ્ ચ ભવન્તિ અનન્તાધ્યાશયાશ્ ચ ભવન્તિ ॥
___કથં ભો ધુતધર્મધર બોધિસત્વાઃ કલ્યાણાધ્યાશયાઃ ભવન્તિ ॥ ઉચ્યતે ॥

બુદ્ધે ધર્મે ચ સંઘે ચ ન કાંક્ષન્તિ કથંચન ।
ઇતિ અધ્યાશયસ્ તેષાં કલ્યાણ ઉપદિશ્યતે ॥
કથં ભો ધુતધર્મધર બોધિસત્વાઃ સ્નિગ્ધાધ્યાશયા ભવન્તિ ॥ ઉચ્યતે ॥
અઙ્ગેષુ છિદ્યમાનેષુ મનસ્ તેષાં ન કુપ્યતે ।
એવમ્ અધ્યાશયસ્ તેષાં સ્નિગ્ધમૃદૂપદિશ્યતે ॥
કથં ચ ભો ધુતધર્મધર બોધિસત્વાઃ મધુરાધ્યાશયા ભવન્તિ ॥ ઉચ્યતે ॥
[_મ્વુ_1.86_] અન્તઃકુશલકર્માણિ સેવન્તિ પુરુષોત્તમાઃ ।
એવમ્ અધ્યાશયા મધુરા ભવન્તિ ધુતબુદ્ધિનામ્ ઇતિ ॥
કથં ભો ધુતધર્મધર બોધિસત્વાઃ તીક્ષ્ણાધ્યાશયા ભવન્તિ ॥ ઉચ્યતે ॥
બુધ્યન્ત્ય્ આશયસંયુક્તા લોકે લોકોત્તરે તથા ।
એવમ્ અધ્યાશયા તીક્ષ્ણા ભવન્તિ શુદ્ધકર્મણામ્ ઇતિ ॥
કથં ચ ભો ધુતધર્મધર બોધિસત્વા વિપુલાધ્યાશયા ભવન્તિ ॥ ઉચ્યતે ॥
સર્વભૂતાન હિતાર્થં સંચિનોન્તિ શુભં બહું ।
એવમ્ અધ્યાશયા વિપુલા ભવન્તિ પરમર્ષિણામ્ ઇતિ ॥
કથં ભો ધુતધર્મધર બોધિસત્વા વિચિત્રાધ્યાશયા ભવન્તિ ॥ ઉચ્યતે ॥
વિચિત્રાણિ મનોજ્ઞાણિ દેન્તિ દાનાન્ય્ અમત્સરાઃ ।
એવમ્ અધ્યાશયા વિચિત્રા ભવન્ત્ય્ ઉત્તમદર્ષિનામ્ ઇતિ ॥
કથં ચ ભો ધુતધર્મધર બોધિસત્વા અપર્યાદિન્નાધ્યાશયા ભવન્તિ ॥ ઉચ્યતે ॥
અપર્યાદિન્નચિત્તાસ્ તે પ્રતિવેધપરાક્રમાઃ ।
એવમ્ અધ્યાશયસ્ તેષામ્ અપર્યાદિન્ન ઉચ્યતે ॥
કથં ચ ભો ધુતધર્મધર બોધિસત્વા અનુપહતાધ્યાશયા ભવન્તિ ॥ ઉચ્યતે ॥
ન તે શક્યન્તિ સંહર્તું દુષ્ટચિત્તેન કેનચિત્* ।
એવમ્ અધ્યાશયસ્ તેષાં ન જાતુ ઉપહન્યતે ॥
[_મ્વુ_1.87_] કથં ચ ભો ધુતધર્મધર બોધિસત્વા અસાધારણાધ્યાશયા ભવન્તિ ॥ ઉચ્યતે ॥
યં નાન્યઃ પ્રણિધિઃ કશ્ચિત્* એવં સત્વસ્યોપજાયતે ।
સર્વસત્વસુખાર્થાય તદ્ અસાધારણં વિદુર્ ઇતિ ॥
કથં ચ ભો ધુતધર્મધર બોધિસત્વા ઉન્નતાધ્યાશયા ભવન્તિ ॥ ઉચ્યતે ॥
અપરતીર્થિકમતં શ્રુત્વાવજ્ઞા પ્રતિષ્ઠતે ।
ઉન્નતાધ્યાશયાસ્ તેન નરસિંહા ભવન્તિ તે તિ ॥
કથં ચ ભો ધુતધર્મધર બોધિસત્વા અકૃપણાધ્યાશયા ભવન્તિ ॥ ઉચ્યતે ॥
ન કામગુણભોગાર્થં સંચિન્વન્તિ શુભં વિદૂઃ ।
તતશ્ ચાકૃપણાસ્ તેષાં ભવન્ત્ય્ અધ્યાશયા સદેતિ ॥
કથં ચ ભો ધુતધર્મધર બોધિસત્વા અનિવર્તિયાધ્યાશયા ભવન્તિ ॥ ઉચ્યતે ॥
કામૈઃ તે નાવકીર્યન્તે બુદ્ધત્વે કૃતનિશ્ચયાઃ ।
તેનાનિવર્તિયાસ્ તેષામ્ અધ્યાશયા ઇતિ સ્મૃતાઃ ॥
કથં ચ ભો ધુતધર્મધર બોધિસત્વા અકૃત્રિમાધ્યાશયા ભવન્તિ ॥ ઉચ્યતે ॥
વશિ પ્રત્યેકબુદ્ધાનાં ન સ્પૃહેન્તિ કથંચન ।
એવં ચાકૃત્રિમો ભવતિ તેષામ્ અધ્યાશયઃ સદેતિ ॥
કથં ચ ભો ધુતધર્મધર બોધિસત્વાઃ શુદ્ધાધ્યાશયા ભવન્તિ ॥ ઉચ્યતે ॥
[_મ્વુ_1.88_] લાભસત્કારમ્ ઉત્સૃજ્ય પરમાર્થાભિકાંક્ષિણો ।

શુદ્ધ અધ્યાશયસ્ તેષામ્ ઇત્ય્ એવમ્ ઉપદિશ્યતે ॥
કથં ચ ભો ધુતધર્મધર બોધિસત્વા દૃઢાધ્યાશયા ભવન્તિ ॥ ઉચ્યતે ॥
ન સંહરન્તિ વીરિયં ધર્મે લોકૈર્ અભિદ્રુતા ।
એવમ્ અધ્યાશયાસ્ તેષાં દૃઢા સન્તિ મહર્ષિણામ્ ઇતિ ॥
કથં ચ ભો ધુતધર્મધર બોધિસત્વાઃ સ્વભાવાધ્યાશયા ભવન્તિ ॥ ઉચ્યતે ॥
મૂર્છિતાસ્ તે ન ભુંજન્તિ પરાન્નાન્ય્ અવસ્રુતા ।
સ્વભાવાધ્યાશયસ્ તેષામ્ એવમ્ આર્ય પ્રશંસ્યતે તિ ॥
કથં ચ ભો ધુતધર્મધર બોધિસત્વાઃ તૃપ્તાધ્યાશયા ભવન્તિ ॥ ઉચ્યતે ॥
નાત્ર પ્રસ્યન્દન્તિ કામેષુ નિષ્ક્રમ્યાભિરતાઃ સદા ।
એવમ્ અધ્યાશયો તૃપ્તો બોધિસત્વે પ્રશંસ્યતે તિ ॥
કથં ચ ભો ધુતધર્મધર બોધિસત્વાઃ પુદ્ગલાધ્યાશયા ભવન્તિ ॥ ઉચ્યતે ॥
સ્વયંભૂસર્વદર્શિત્વમ્ અભિકાઙ્ક્ષન્તિ પણ્ડિતાઃ ।
પુદ્ગલાધ્યાશયા ભવન્તિ ચૈવમ્ અપ્રતિમા ધ્રુવાઃ ॥
[_મ્વુ_1.89_] કથં ચ ભો ધુતધર્મધર બોધિસત્વા અનન્તાધ્યાશયા ભવન્તિ ॥ ઉચ્યતે ॥
ન પ્રાર્થયન્તિ મહાભોગાન્ અદાનગુણસંપદા ।
અનન્તાધ્યાશયાશ્ ચૈવં ભવન્તિ પુરુષોત્તમા ઇતિ ॥
સર્વેહિ એતેહિ વિંશદ્ભિઃ સર્વધર્મવિશારદા ।
સમન્વિતા સત્પુરુષા શુભૈર્ અધ્યાશયૈર્ વરા ઇતિ ॥
ઇમેહિ ખલુ ભો ધુતધર્મધર બોધિસત્વા વિંશદ્ભિર્ અધ્યાશયૈઃ સમન્વાગતા ભવન્તીતિ ॥
___એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ મહાકાશ્યપ આયુષ્મન્તં મહાકાત્યાયનમ્ ઉવાચ ॥ કતિહિ ભો જિનપુત્ર આકારેહિ બોધિસત્વા દ્વિતીયાયાં ભૂમૌ વર્તમાનાસ્ તૃતીયાયાં ભૂમૌ વિવર્તન્તિ ॥ એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ મહાકાત્યાયનો આયુષ્મન્તં મહાકાશ્યપમ્ ઉવાચ ॥ અષ્ટાવિંશદ્ભિઃ ભો ધુતધર્મધર કારણેહિ બોધિસત્વા દ્વિતીયાયાં ભૂમૌ વર્તમાનાઃ તૃતીયાયાં ભૂમૌ વિવર્તન્તે ॥ કતમૈર્ અષ્ટાવિંશદ્ભિર્ આકારૈઃ ॥ તદ્યથા લાભગુરુકાશ્ ચ ભવન્તિ । સત્કારગુરુકાશ્ ચ ભવન્તિ । કીર્તિશ્લોકપરાશ્ ચ ભવન્તિ । શઠાશ્ ચ ભવન્તિ । વિષમેણ ચ વૃદ્ધિં કલ્પયન્તિ । ગુરુકોપનભાષણપરાશ્ ચ ભવન્તિ । ત્રિષુ રતનેષુ ન ચ ચિત્રિકારબહુલા વિતરન્તિ । દક્ષિણીયેષુ બોધિસત્વચરિતં ચ ન પર્યેષન્તિ । યતશ્ ચ બોધિસત્વચરિતભૂમિં પ્રાપ્નુવન્તિ તાં ન પૂજયન્તિ । અતિરેકપૂજાયે પ્રાપ્યં ચ ભારં ન ઉપાદિયન્તિ । અપ્રાપ્યં ચ ભારં ઉપાદિયિત્વા વિતરન્તિ । આકીર્ણવિહારેણ ચ નાર્તીયન્તિ । માલ્યવસ્ત્રાલંકારાભારણાનુલેપનધરાશ્ ચ ભવન્તિ । અલ્પગુણપરિતુષ્ટાશ્
[_મ્વુ_1.90_] ચ ભવન્તિ । અભીક્ષ્ણં લોકરમણીયાભિરતાશ્ ચ ભવન્તિ । ન ચ સર્વધાતૂ અનિત્યા સંકલ્પયન્તિ । સ્વેન ચ વર્ણરૂપેણ પરમ્ અભિમન્યન્તિ । ન ચ વિપરીતદર્શનત્યાગં કરોન્તિ । ન ચ યથોદ્દિષ્ટં પદવ્યંજનં પરિપૂર્ણં કરોન્તિ । દેશનામત્સરિણશ્ ચ ભવન્તિ । અપાત્રદર્શિનશ્ ચ ભવન્તિ । પાત્રે ચ ન પ્રતિપાદયન્તિ । કઠિનસન્તાનાશ્ ચ ભવન્તિ । અસમીક્ષકારિણશ્ ચ ભવન્તિ ॥ યે કેચિ ભો ધુતધર્મધર બોધિસત્વા દ્વિતીયાયાં ભૂમૌ વર્તમાના તૃતીયાયાં ભૂમૌ વિવર્તન્તિ સર્વે તે ઇમેહિ-ર્-અષ્ટાવિંશદ્ભિર્ આકારૈર્ વિવર્તન્તિ ॥
___તત્ર ઇદમ્ ઇતિ ઉચ્યતે ॥
ઇત્ય્ એષા દ્વિતીયા ભૂમિ બોધિસત્વાનમ્ ઉચ્યતે ।
નાનાકુશલકોશાનાં લોકાર્થસુખચારિણાં ॥
યે હિ દોષેહિ સંયુક્તા વિવર્તન્તિ તથાવિધા ।
યે ચૈવં પરિવર્તન્તા ન વિવર્તન્તિ પણ્ડિતાઃ ॥
દુરારોહાં ધુરધીરાઃ પ્રતિપદ્યન્તિ શૂરતાં ।
તાં ચ લોકાનુકમ્પાર્થં બહુદુઃખા ચરન્તિ તે ॥
તે તે દેવમનુષ્યાણાં પૂજ્યાઃ સર્વે તથાગતાઃ ।
તથા હિ વિવિધં દુઃખં ઉપેન્તિ જ્ઞાનપૂર્વકં ॥
નાનાધાતુમ્ ઇમં લોકમ્ અનુવર્તન્તિ પણ્ડિતાઃ ।
તેન તેષાં ગતા કીર્તિ લોકે સમરુમાનુષે ઇતિ ॥
_____ઇતિ શ્રીમહાવસ્તુ-અવદાને દ્વિતીયભૂમિઃ સમાપ્તા ॥
[_મ્વુ_1.91_]___એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ મહાકાશ્યપઃ આયુષ્મન્તં મહાકાત્યાયનમ્ ઉવાચ ॥ દ્વિતીયા ભૂમિતો તૃતીયાં ભૂમિઃ સંક્રમન્તાનાં બોધિસત્વાનાં નરવરાત્મજ કીદૃશં જાયતે ચિત્તમ્ ઇતિ ॥
તતઃ કાત્યાયનસ્થવિરઃ કાશ્યપમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્ ।
શ્રુયતાં બોધિસત્વાનાં સન્ધિચિત્તમ્ અનુત્તમં ॥
ત્યાગે પ્રવર્તતે ચિત્તં બોધિસત્વાનમ્ આવુસો ।
તૃતીયાં સંક્રમન્તાનાં દ્વિતીયાતો જિનાત્મજ ॥
સુખેન્તિ સર્વસત્વાનાં સંસ્થિતાનિ નરેશ્વરાઃ ।
તં ચ ન આત્મસુખાર્થાય ન અપિ બોધેઃ કથંચન ॥