મહાસાહસ્રપ્રમર્દની · ભાગ 120

મહાસાહસ્રપ્રમર્દની
નમો ભગવત્યૈ આર્યમહાસાહસ્રપ્રમર્દન્યૈ ॥
એવં મયા શ્રુતમ્ એકસ્મિન્ સમયે ભગવાન્ રાજગૃહે વિહરતિ સ્મ । ગૃધ્રકૂટે પર્વતે દક્ષિણે પાર્શ્વે બુદ્ધગોચરે રત્નવૃક્ષે પ્રભાસે વનષણ્ડે મહતા ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધમ્ અર્ધત્રયોદશભિર્ ભિક્ષુશતૈઃ ॥
તદ્યથા । આયુષ્મતા ચ શારિપુત્રેણ । આયુષ્મતા ચ મહામૌદ્ગલ્યાયનેન । આયુષ્મતા ચ મહાકાશ્યપેન । અયુષ્મતા ચ ગયાકાશ્યપેન । આયુષ્મતા ચ નદીકાશ્યપેન । આયુષ્મતા ચોરુવિલ્વાકાશ્યપેન । આયુષ્મતા ચાજ્ઞાતકૌણ્ડિન્યેન । આયુષ્મતા ચ મહાકાત્યાયનેન । આયુષ્મતા ચ વકુલેન । આયુષ્મતા ચ વાષ્પેણ । આયુષ્મતા ચ કોષ્ઠિલેન । આયુષ્મતા ચ વાગીશેન । આયુષ્મતા ચાશ્વજિતા । આયુષ્મતા ચ સુભૂતિના । આયુષ્મતા ચ સુવાહુના । આયુષ્મતા ચાનિરુદ્ધેન । આયુષ્મતા ચ રેવતેન । આયુષ્મતા ચ નન્દિકેન । આયુષ્મતા ચાનન્દેન । એવં પ્રમુખૈર્ અર્ધત્રયોદશભિર્ ભિક્ષુશતૈસ્ તસ્મિંશ્ ચ સમયે ભગવાન્ સભિક્ષુસંઘો માગધેન રાજ્ઞાજાતશત્રુણા વૈદેહીપુત્રેણ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતઃ પૂજિતો ઽર્ચિતો યાચયિતશ્ ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ ॥
તેન ખલુ સમયેન વૈશાલ્યાં મહાનગર્યાં મહાન્ ભૂમિચાલો ઽભૂદ્ અભ્રકૂટં ચ પ્રાદુર્ભૂતમ્ । મહતિ ચાકાલવાતાશનિર્ મહામેઘશ્ ચ સમુત્થિતો દેવો ગર્જતિ ગુડગુડાયતિ વિદ્યુતશ્ ચ નિશ્ચરન્તિ । દશદિશશ્ ચાકુલીભૂતાશ્ તમો ઽન્ધકારં ચ પ્રાદુર્ભૂતમ્ । નક્ષત્રાણિ ચ ન ભાષન્તે । ચન્દ્રસૂર્યૌ ન પ્રભવતો ન તપતો ન વિરોચતો ન ચ પ્રભાસ્વરૌ ભવતઃ ॥
અથ ભગવાન્ અદ્રાક્ષીદ્ દિવ્યેન ચક્ષુષા વિશુદ્ધેનાતિક્રાન્તમાનુષ્યકેન વૈશાલ્યાં મહાનગર્યાં તાનિ ભયાનિ પ્રાદુર્ભૂતનિ । ( મ્પ્સ્_2 ) અપ્ય્ એકત્યાનાં વૈશાલકાનાં લિચ્છવીનાં યા ગ્રામાન્તઃ પુરીષાભૂતૈર્ અધિષ્ઠિતા અભિસંસૃષ્ટા । અપ્ય્ એકત્યાનાં ચ ગ્રામકુમારકાનાં ગણકમહામાત્યામાત્યાપાર્ષદ્યાદાસીદાસકર્મકરપ્રેષ્યપરિચારકાઃ ભૂતૈર્ અભિભૂતાઃ સમન્તતશ્ ચ વૈશાલીજનપદે યા ભિક્ષુભિક્ષુણ્યુપાસકોપાસિકા ભીતાસ્ ત્રસ્તાઃ સંવિગ્નાઃ સંદૃષ્ટરોમકૂપજાતા ઊર્ધ્વમુખાઃ પ્રક્રન્દન્તો બુદ્ધધર્મસંઘાન્ નમસ્યન્તિ ॥
યે ચ બ્રાહ્મણગૃહપતયો બુદ્ધશાસને નાભિપન્નાસ્ તે ચાપ્ય્ એકત્યા બ્રાહ્મણગૃહપતયો બ્રાહ્મણં નમસ્યન્તિ । કેચિત્ પુનઃ શક્રં કેચિલ્ લોકપાલાન્ નમસ્યન્તિ । કેચિત્ પુનર્ મહેશ્વરમાણિભદ્રપૂર્ણભદ્રહારીતીચન્દ્રસૂર્યગ્રહનક્ષત્રપર્વતવનષણ્ડૌષધિવૃક્ષનદ્યુત્સસરોહ્રદકૂપતડાગચૈત્યસ્થાનાન્ય્ અપિ નમસ્યન્તિ ।
કથં નામૈતદ્ સ્યાદ્ વયમ્ એવંરૂપાદ્ ઉપદ્રવતો ભયસ્થાનાત્ પરિમુચ્યેમ ઇતિ ॥
અથ ભગવાંસ્ તથા રૂપમ્ ઋદ્ધ્યભિસંસ્કારમ્ અકાશીદ્ યથા રૂપેણ ઋદ્ધ્યભિસંસ્કારેણાભિસંસ્કૃતેન ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રં લોકધાતું સ્વરેણ વિજ્ઞાપ્ય સદેવમાનુષાસુરં લોકં પ્રસાદ્ય સ સન્નિપાતયામ્ આસ । અથ બ્રહ્મા સહાપતિર્ બ્રહ્મકાયિકાશ્ ચ દેવાઃ શક્રશ્ ચ દેવાનામ્ ઇન્દ્રો દેવાશ્ ચ ત્રયસ્ત્રિંશાશ્ ચત્વારશ્ ચ મહારાજાનશ્ ચતુર્મહારાજકાયિકાશ્ ચ દેવા અષ્ટાવિંશતિશ્ ચ મહાયક્ષસેનાપતયો દ્વાત્રિંશચ્ ચ મહાયક્ષનગ્ના હારીતી ચ સપુત્રિકા સપરિવારા અતિક્રાન્તવર્ણા અતિક્રાન્તાયાં રાત્રૌ કેવલં કલ્યં ગૃધ્રકૂટં પર્વતં સ્વકેન વર્ણાનુભાવેનોદારેણાવભાસેનાવભાસ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તાઃ । ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે સ્થિતા એકવાગેકસ્વરૈકપદેન ભગવન્તં ગાથાભિર્ અભિતુષ્ટુવુઃ ॥
દીપ્તકાઞ્ચનનિર્ભાસઃ પૂર્ણચન્દ્રપ્રભાસ્વરઃ ।
શ્રીવૈશ્રમણવદ્ વીરરત્નાનામ્ આકારો દૃશિ ॥
સિંહવારણવિક્રાન્તમત્તનાગપરાક્રમઃ ।
પર્વતો વા સુવર્ણસ્ય નિષ્કં જમ્બૂનદસ્ય વા ॥
ચન્દ્રો વા વિમલે વ્યોમ્નિ નક્ષત્રેભિઃ પુરસ્કૃતઃ ॥
મધ્યે શ્રાવકસંઘસ્ય લક્ષણૈઃ સમલંકૃતઃ ॥
લોકઃ સદેવકો હ્ય્ એષ મુનિં શરણમ્ આગતઃ ।
મનુષ્યાણાં હિતાર્થાય રક્ષાકાલ ઉપસ્થિતઃ ॥
સાહસ્રપ્રમર્દનં સૂત્રં સર્વબુદ્ધૈઃ પ્રકાશિતમ્ ।
આચક્રવાટપર્યન્તં સીમાબન્ધનમ્ ઉત્તમમ્ ॥
નમસ્ તે પુરુષવીર નમસ્ તે પુરુષોત્તમમ્ ।
કૃતાઞ્જલિર્ નમસ્યામો ધર્મરાજં મહામુનિમ્ ॥
અથ ભગવાન્ મુહૂર્તં તૂષ્ણીભવેનાધિવાસ્ય ચતુરો મહારાજાન્ આમન્ત્રયામાસ ॥
નૈતં તે મહારાજાનઃ પ્રતિરૂપં ભવેદ્ યદ્ યુષ્મત્ પરિષદો ઽસ્મત્ પરિષદં વિહેઠયિતવ્યં મન્યતે । તત્ કસ્ય હેતોઃ । ઇતો હિ માનુષે લોકે બુદ્ધોત્પાદો ધર્મસ્વાખ્યાતતા ચ સંઘસુપ્રતિપન્નતા ચ । ઇદમ્ અસ્મિન્ બીજમ્ અવરોપ્ય બુદ્ધા ભગવન્તો લોક ઉત્પદ્યન્તે । પ્રત્યેકબુદ્ધાશ્ ચાર્હન્તઃ શ્રાવકાશ્ ચાસ્મિન્ન્ ઇમે લોકાઃ કુશલમૂલાન્ય્ અવરોપ્ય સ દશતો દ્વાત્રિંશતાં દેવનિકાયાનામ્ અન્યતરાન્યતરે દેવનિકાયે ઉત્પદ્યન્તે । રાજાનો ઽપિ ભવન્તિ ચતુરઙ્ગિનશ્ ચતુર્દ્વીપેશ્વરાશ્ ચક્રવર્તિનઃ । સમુદ્રપર્યન્તે મહાપૃથિવીમણ્ડલે ધર્મેણ રાજં કારયન્તિ । તેષાં ચ પુત્રસહસ્રં ભવતિ શૂરાણાં વીરાણાં વરાઙ્ગરૂપિણાં મહાનગ્નબલવેગધારિનાં પરસૈન્યપ્રમર્દકાનાં સપ્તરત્નસમન્વાગતાનામ્ । તદ્ યુષ્માકમ્ અલ્પોત્સુકવિહારેણ વિહરતામ્ એવંરૂપાણામ્ અસ્મિન્ લોકે નોત્પત્તિર્ ભવિષ્યતિ ॥
અથ વૈશ્રમણો મહારાજો ઽભ્યુદ્ગમ્યાસનાદ્ એકાંસમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં કૃત્વા ભગવન્તમ્ એવ નમસ્યમાનો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્ ॥ સન્તિ ભદન્ત ભગવન્ન્ અસ્માકમ્ ઉદારાણિ ગૃહસ્થાનભવનાનિ નગરોદ્યાનવિમાનકૂટાગારહર્મ્યનિર્યૂહતોરણગવાક્ષશુભરુચિતવિવિધવિચિત્રપટ્ટદામઘણ્ટાચામરમુક્તાજાલપરિક્ષિપ્તાનિ ( મ્પ્સ્_4 ) ધૂપઘટિકાનિ ધૂપિતાનિ પુષ્પાવકીર્ણાનિ યેષુ વયં નારીશતસહસ્રપરિવૃતાઃ સંપૂર્ણૈઃ પઞ્ચભિઃ કામગુણૈઃ સમર્પિતાઃ સમન્વઙ્ગીભૂતા વિહરામઃ । તેષામ્ અસ્માકં ભદન્ત ભગવન્ પ્રમત્તાનાં પ્રમાદવિહારવિહારિણાં વિહરતાં પરિષદઃ સમન્તાદ્ દશદિશો ઽન્નપાનભોજનાનિ માર્ગયન્તિ । પ્રપલાયમાનાઃ સ્ત્રીપુરુષદારકદારિકાણાં તિર્યગ્જાતગર્ભાનાં તિર્યગ્યોનિગતાનામ્ અપિ ચ પ્રાણિનામ્ ઓજો હરન્તિ વિહેઠયન્તિ વિઘ્નયન્તિ મારયન્તિ । જીવિતાદ્ વ્યપરોપયન્તિ । તે વયં ભદન્ત ભગવતો ઽન્તિકે ચતુર્વર્ણાં પરિષદાં પુરતઃ સ્વકસ્વકાનાં પરિષદાં રૂપલક્ષણં દર્શયિષ્યામઃ । યસ્ય પરિષદો યો ગ્રહો ભવિષ્યતિ । તતસ્ તસ્ય મહારાજસ્યોદારચૈત્યપ્રતિમા કર્તવ્યા । આતુરસ્ય ચ હસ્તેન તસ્ય મહારાજસ્ય નામ્ના નાનાગન્ધધૂપા ધૂપયિતવ્યાઃ । પુષ્પાવકીર્ણાં ધારણીં કૃત્વા દીપાંશ્ ચાદીપ્ય તત્ર ચૈત્યે પૂજા કર્તવ્યા । મદીયાયાઃ પરિષદો ભદન્ત ભગવન્ યક્ષગ્રહગૃહીતસ્ય ઈદૃશં રૂપલક્ષણમ્ ।
હસતિ ત્રસતે ઽભીક્ષ્ણં પ્રલપંશ્ ચ વિકૂપ્યતિ ।
નિદ્રા ચાવિશતે તસ્ય શૂલો વાપ્ય્ ઉપજાયતે ॥
ઊર્ધ્વં સંપ્રેક્ષતે નિત્યં નક્ષત્રાણ્ય્ અનુધાવતિ ।
રાત્રૌ પ્રહર્ષમ્ આયાતિ વેપતે સ્તનતે સદા ॥
તત્ર મન્ત્રપદાન્ય્ અસ્તિ લોકનાથ શૃણોહિ મે ॥
સ્યાદ્ યથેદમ્ ॥

સિદ્ધે । સુસિદ્ધે । સત્વે અરે । અરણે । બલે । મહાબલે । જમ્ભે સ્તમ્ભે જટિલે । અખને । મખમે । ખખને । ખરટ્ટે । ખરઙ્ગે । હરિપિઙ્ગલે તિમિઙ્ગિલે સ્વાહા ॥
સિધ્યન્તુ મે મન્ત્રપદાઃ સ્વસ્ત્ય્ અસ્તુ મમ સર્વસત્વાનાં ચ વૈશ્રમણસ્ય મહારાજસ્ય નામ્ના બલેનૈશ્વર્યાધિપત્યેન ચ સ્વાહા ॥
અથ ધૃતરાષ્ટ્રો મહારાજો ઽભ્યુદ્ગમ્યાસનાદ્ એકાંસમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં કૃત્વા ભગવન્તમ્ એવ નમસ્યમાનો ભગવન્તમ્ ( મ્પ્સ્_5 ) એતદ્ અવોચત્ । અસ્મત્ પરિષદો ભદન્ત ભગવન્ ગન્ધર્વગ્રહગૃહીતસ્ય ઈદૃશં રૂપલક્ષણમ્ ।
નૃત્યતે ગાયતે ચાપિ ભૂષણાનિ પ્રિયાયતે ।
અલુબ્ધઃ સત્યવાદિ ચ હસતે કુપ્યતે પુનઃ ॥
તૃષ્ણાયતે રક્તનેત્રો જ્વરો ઽસ્યાવિશતે સદા ।
ઉન્મિષતિ ન ચક્ષુશ્ ચ શયતે ચ પરાઙ્મુખઃ ॥
તત્ર મન્ત્રપદાન્ય્ અસ્તિ લોકનાથ શૃણોહિ મે ॥
સ્યાદ્ યથેદમ્ ।
અખે । નખે । વિનખે । બન્ધે । વરાણે । ચપલે । વખે । વખને । વખિણે । અખિને । નખિને । વહલે । ભગે । ભગન્દરે । વશે વશવર્તિનિ । સ્વાહા ॥

મુચ્યન્તુ સર્વસત્વાઃ સર્વગ્રહેભ્યો ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય મહારાજસ્ય નામ્ના બલેનૈશ્વર્યાધિપત્યેન ચ સ્વાહા ॥
અથ વિરૂઢકો મહારાજો ઽભ્યુદ્ગમ્યાસનાદ્ એકાંસમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં કૃત્વા ભગવન્તમ્ એવ નમસ્યમાનો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્ । અસ્મત્ પરિષદો ભદન્ત ભગવન્ કુમ્ભાણ્ડગ્રહગૃહીતસ્ય ઈદૃશં રૂપલક્ષણમ્ ।
બલવતી તૃષા ભોન્તિ વિભ્રાન્તશ્ ચાપિ પ્રેક્ષતે ।
મુખં લોહિતમ્ આભાતિ ભૂમૌ સ્વપિતિ કુઞ્ચિતઃ ॥
દુર્વર્ણઃ કૃશગાત્રશ્ ચ દીર્ઘકેશનખસ્ તથા ।
દુર્ગન્ધો મલિનશ્ ચાપિ મૃશા સમ્ભિન્ના ભાષન્તે ॥
તત્ર મન્ત્રપદાન્ય્ અસ્તિ લોકનાથ શૃણોહિ મે ॥
સ્યાદ્ યથેદમ્ ।
ખખખમે । ખલને । ખલને । ખલોમે । ખરલિખે । ખરખે । ખટિને । ખરલિ । કરખિ । કશને । કરટે । કાલે કામિનિ । વિધલિ । વિધિયે । વિધેયે । શયને । સમવતે । શમિ શમિનિ સ્વાહા ॥
શામ્યન્તુ મમ સર્વસત્વાનાં ચ સર્વગ્રહાઃ સર્વભયોપદ્રવા વિરૂઢકસ્ય મહારાજસ્ય નામ્ના બલેનૈશ્વર્યાધિપત્યેન ચ સ્વાહા ॥
અથ વિરૂપાક્ષો મહારાજો ઽભ્યુદ્ગમ્યાસનાદ્ એકાંસમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં કૃત્વા ભગવન્તમ્ એવ નમસ્યમાનો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્ । અસ્મત્ પરિષદો ભદન્ત ભગવન્ નાગસુપર્ણીગ્રહગૃહીતસ્ય ઈદૃશં રૂપલક્ષણમ્ ।
હિક્કતે શ્વસતે ચાપિ શીતલં ગાત્રમ્ એવ ચ ।
સ્વિદ્યતે ફેનલાલાસ્ય સ્વપતે ચ પુનઃ પુનઃ ॥
વર્ણવાન્ ભવતે શૂરો વેપતે ધાવતે તથા ।
પુનર્ નખાન્ વિદર્શયતિ મહીં વિશતિ રોદિતિ ॥
તત્ર મન્ત્રપદાન્ય્ અસ્તિ લોકનાથ શૃણોહિ મે ॥
સ્યાદ્ યથેદમ્ ।
ક્રગમે । ક્રકમણિ । ક્રકસે । ક્રકશસે । ક્રુશુમે । ક્રુકેકે । ક્રુખુમે ક્રુમે । અગલે । નગલે । સમઙ્ગલે । કુહુમે । હુમે । અલુકે । કલમકે । કલલે । ઇરે મિરે । ધિરે ધિરે અગરુવતિ સ્વાહા ॥
સ્વસ્ત્ય્ અસ્તુ મમ સર્વસત્વાનાં ચ વિરૂપાક્ષસ્ય મહારાજસ્ય નામ્ના બલેનૈશ્વર્યાધિપત્યેન ચ સ્વાહા ॥
અથ ભગવાંસ્ તાવદ્ એવ સર્વાવત્યાઃ પરિષદઃ પુરતઃ સિંહનાદં નદતિ । દશબલસમન્વાગતો ઽહં ચતુર્વૈશારદ્યવિશારદઃ પરિષદ્ય્ ઉદારમ્ આર્ષભં સમ્યક્સિંહનાદં નદામિ । બ્રહ્મચક્રં પ્રવર્તયામિ । મારો નિર્જિત એકેન સસૈન્યબલવાહનઃ । રક્ષાયૈ સર્વસત્વાનાં સર્વે વિદ્યાં શૃણાથ મે ॥
સ્યાદ્ યથેદમ્ ।
અસઙ્ગે । ખઙ્ગવતે । બલવતે । બલનિર્ઘોષે । શૂરે શૂરવતે । વજ્રંગમે । વજ્રધરે । સ્તમ્ભે જમ્ભે । દૃઢસારે । વિરજે । વિઘસે । વરાગ્રપ્રાપ્તે । અરણે ધર્મયુક્તે દિશિ વિઘુષ્ટે સ્વાહા ॥
સ્વસ્ત્ય્ અસ્તુ મમ સર્વસત્વાનાં ચ તથાગતસ્ય નામ્ના બલેનૈશ્વર્યાધિપત્યેન ચ સ્વાહા ॥
બુદ્ધસ્ય વચનં શ્રુત્વા લોકપાલાશ્ ચતુર્દિશમ્ ।
ઉત્ત્રસ્તા ભીતસંવિઘ્ના અસ્થાસુઃ પ્રાઞ્જલીકૃતાઃ ॥
શિષ્ટા ભૂતગણાસ્ ત્રસ્તા વિક્ષિપ્તા વિરલીકૃતાઃ ।
પલાયન્તે દશદિશો મહાનાદમ્ ઉદીરયન્ ॥
તદ્ વિદિત્વા મહારાજાસ્ ત્રિગુપ્તિં સમુદાહરત્ ।
અહો વિદ્યા મહાવિદ્યા મહાસાહસ્રપ્રમર્દની ॥
યસ્યાં ત્રસન્તિ ભૂતાનિ શ્રુત્વા બુદ્ધસ્ય ભાષિતમ્ ।
યથા પ્રજ્વલિતો વહ્નિરશ્મિર્ વાતૈર્ અપાયિતઃ ॥
ક્ષુરધારાસમા વિદ્યા ગૌતમેન પ્રકાશિતા ।
યો હ્ય્ એતન્ નાભિમન્યેત ઋષિવાક્યં સુભાષિતમ્ ॥
તસ્યાત્ર બ્રહ્મશાપેન જ્યેષ્ઠપુત્રો ન ભેષ્યતિ ।
અગ્નિં પ્રજ્વાલયિત્વા તુ ગૃહીત્વાસિતસર્ષપાન્ ॥
ઘૃતમણ્ડેન સંયુક્તાઃ પ્રક્ષેપ્તવ્યાહુતાશને ।
હેષ્ઠમ્ ઊર્ધ્વં ચતુર્દિક્ષુ ક્ષિપ્ત્વા ચ વરુણોદકમ્ ॥
યદિ ક્ષિપ્રં ન મુઞ્ચેયુઃ શ્રુત્વા બુદ્ધસ્ય ભાષિતમ્ ।
ભવન્તુ જ્વલિતાઃ સર્વે યથાગ્નૌ ઘૃતસર્ષપાઃ ॥
ક્ષેમં ચ તેન લપ્સ્યન્તિ યક્ષદણ્ડેન તર્જિતાઃ ।

તેષાં દક્ષિણપાર્શ્વેષુ મહાગણ્ડો ભવિષ્યતિ ॥
ચિત્રભૂતા ભવિષ્યન્તિ યક્ષરોગેન પીડિતાઃ ।
અડકવતીં રાજધાનીં ન ગચ્છન્તિ કદા ચન ॥
નિવેશનં ન પશ્યન્તિ કુબેરસ્ય યશસ્વિનઃ ।
આસનં ચ ન લપ્સ્યન્તિ ભૂતસંઘાઃ સમાગમે ॥
અન્નપાનેન રહિતા જાયન્તે યક્ષમણ્ડલે ।
મહાસાહસ્રપ્રમર્દનં સૂત્રં યો યક્ષો નાનુવર્તતે ॥
તસ્ય વજ્રધરઃ ક્રુદ્ધો મૂર્ધાનં સ્ફોટયિષ્યતિ ।
કર્કશક્ષુરધારેણ જિહ્વાન્ તસ્યેહ ચ્છેત્સ્યતિ ॥
તીક્ષ્ણેણ ચાસ્ય શસ્ત્રેણ કર્ણૌ નાસાં ચ ચ્છેત્સ્યતિ ।
પ્રપાતયતિ ચક્રેણ ક્ષુરધારેણ મસ્તકમ્ ॥
લોહમુદ્ગરકીલેન હૃદયં ચાસ્ય પીડયેત્ ।
મુખતઃ સ્રવતે ચાસ્ય પૂયમ્ ઉષ્ણં ચ શોણિતમ્ ॥
વિદ્યાપાશેન દણ્ડેન સદા સંસારગામિનઃ ।
તત્રૈવ સંસરિષ્યન્તિ સંસારે ચક્રમણ્ડલે ॥
શ્રિયાવિષ્ટા મહારાજાઃ સમાગમ્ય ચતુર્દિશમ્ ।
ધર્મસંનાહસંનદ્ધા નિષણ્ણા ભદ્રપીઠકે ॥
ધૃતરાષ્ટ્રશ્ ચ પૂર્વાયાં દક્ષિણેન વિરૂઢકઃ ।
પશ્ચિમેન વિરૂપાક્ષઃ કુબેરશ્ ચોત્તરાં દિશમ્ ॥
રાજ્ઞાં સમાગતાનાં હિ જ્વલતાં તેજસા શ્રિયા ।
અન્તરીક્ષં તદા શાશ્તા સર્વજ્ઞો હિ સમુદ્ગતઃ ॥
વજ્રાસને નિષદ્યેહ વિમાને બ્રહ્મનિર્મિતે ।
તતો બ્રહ્મા મહાબ્રહ્મા પ્રાઞ્જલિસ્થો નમસ્યતિ ॥
સુવર્ણપર્વતઃ શ્રીમાંશ્ તપ્તકાઞ્ચનસંનિભઃ ।
પદ્મપુષ્પવદ્ ઉત્ફુલ્લઃ શાલરાજેવ પુષ્પિતઃ ॥
પૂર્ણચન્દ્રો રવિર્ વાપિ નક્ષત્રૈઃ પરિવારિતઃ ।
સુવર્ણવર્ણકાયેન લક્ષણૈર્ મુનિર્ આવૃતઃ ॥
સંસ્તુત્વા લોકપ્રદ્યોતં બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ।
પુરતો લોકનાથસ્ય લોકપાલાન્ અથાબ્રવીત્ ॥
ન પ્રાપ્તં લોકપાલાનાં પર્ષદો નાનુશાસનમ્ ।
ઇતો બુદ્ધા હિ જાયન્તે બુદ્ધાઃ પ્રત્યેકજા અપિ ॥
ઇતશ્ ચ શ્રાવકોત્પત્તિર્ દેવાશ્ ચાપિ સમુત્સ્થિતાઃ ।
જાયન્તે બ્રાહ્મણાશ્ ચેતઃ ષડઙ્ગાવેદપારગાઃ ॥
ઋષયશ્ ચ મહાભાગા ઇતઃ શ્રમણબ્રાહ્મણાઃ ।
અલ્પોત્સુકાનાં યુષ્માકં બધ્યતે માનુષીપ્રજા ॥
બ્રહ્મણો વચનં શ્રુત્વા લોકપાલા વચો ઽબ્રુવન્ ।
એવમ્ એતન્ મહાબ્રહ્મન્ન્ એવમ્ એતત્ મહામુને ॥
એતે વિશોધયિષ્યામઃ સમન્તાત્ સાગરં વયમ્ ।
સુમેરું કંપયિત્વા તુ ધારણીં પરિવર્ત્ય ચ ॥
બન્ધયિષ્યામઃ પાશેન ચન્દ્રસૂર્યૌ તથાનિલમ્ ।

નક્ષત્રાણિ ચ સર્વાણિ ગાઢેનાભ્યાહતેન ॥
દિશશ્ ચાદર્શના ભાગાસ્ તેષાં નેષ્યામ સર્વદા ।
યે પ્રદુષ્ટા ભવિષ્યન્તિ ન ચ લોકહિતોદ્યતઃ ॥
લોકઃ સદેવકો હ્ય્ એષ ગર્હતે ભૂતકારણાત્ ।
પરાભવન્તિ ભૂતાનિ હિંસન્તે માનુષીં પ્રજામ્ ॥
અત્ર મન્ત્રધરાઃ કામં દર્શયન્તિ પરાક્રમમ્ ।
અતિક્રામન્તિ યે વિદ્યાં મન્ત્રાન્ ઔષધમ્ એવ વા ॥
વિદ્યાતિક્રાન્તાઃ પરિષદઃ સમન્તાદ્ દણ્ડતર્જિતાઃ ।
કૃત્વા સમાનયિષ્યામો લોકનાથસ્ય ચાગ્રતઃ ॥
તેષાં દણ્ડં પ્રણેષ્યામઃ સૂત્રં બ્રહ્મણા નિર્મિતમ્ ।
યસ્યેદં ભાષતો વિશ્વં તર્જતે ભૂતમણ્ડલમ્ ॥
બુદ્ધસ્ય પાદૌ વન્દિત્વા આલોક્ય ચ પરસ્પરમ્ ।
સુવર્ણરૂપ્યવૈડૂર્યમુક્તાયાઃ સ્ફટિકસ્ય ચ ॥
સમુસારાશ્મગર્ભસ્ય સપ્તરત્નસમાકુલાન્ ।
સહસ્રારાન્ સુવર્ણાંશ્ ચતુરઃ સંસ્કૃતાન્ રથાન્ ॥
વિશ્વકર્મસુ સંયુક્તાન્ ઋદ્ધ્ય વૈહાયસંગમાન્ ।
તત્રાભિરુહ્ય રાજાનઃ પ્રક્રાન્તા ભૂતમણ્ડલમ્ ॥
પુષ્પપૂર્ણાં મહીં કૃત્વા ચૂર્ણૈશ્ ચાપિ હિરણ્મયૈઃ ।
યષ્ટીર્ આબધ્ય હિ ગલે સૂત્રપાશાંસ્ તથાપિ ચ ॥
યક્ષસેનાપતીન્ સર્વાન્ પ્રેષયિત્વા ચતુર્દિશમ્ ।
આનેથ સર્વભૂતાનિ યાવન્તો ઽસ્મદ્ગતા દિશિ ॥
સાહસ્રપ્રમર્દનં હ્ય્ એતેત્ સંશ્રૌતું સૂત્રમ્ ઉત્તમમ્ ।
બ્રહ્મલોકાન્ સમુદિતં સર્વલોકૈર્ વિચિન્તિતમ્ ॥
મહાસાહસ્રકાયેન મર્દિતા યક્ષરાક્ષસાઃ ।
શ્રુત્વા વાક્યં કુબેરસ્ય યક્ષસેનાપતિર્ ગતઃ ॥
વિક્રમન્તશ્ ચતુર્દિક્ષુ ઘોષં ઘોષન્તિ ગુહ્યકાઃ ।
અષ્ટાવિંશચ્ ચ ભૂતાનિ ગ્રહા ગન્ધર્વજા મુને ॥
પૂર્વે ઽસ્મિન્ દિશોભાગે ભૂતસંઘાઃ શૃણોન્તુ મે ।
સર્વે તે સૂત્રપાશેન પઞ્ચબન્ધનપીડિતાઃ ॥
અષ્ટાવિંશચ્ ચ ભૂતાનિ ગ્રહાઃ કુમ્ભાણ્ડજા મુને ।
દક્ષિણે ઽસ્મિન્ દિશોભાગે ભૂતસંઘાઃ શૃણોન્તુ મે ॥
સર્વે તે સૂત્રપાશેન પઞ્ચબન્ધનપીડિતાઃ ।
અષ્ટાવિંશચ્ ચ ભૂતાનિ ભોન્તિ નાગગ્રહા મુને ।
પશ્ચિમે ઽસ્મિન્ દિશોભાગે ભૂતસંઘાઃ શૃણોન્તુ મે ॥
સર્વે તે સૂત્રપાશેન પઞ્ચબન્ધનપીડિતાઃ ।
અષ્ટાવિંશચ્ ચ ભૂતાનિ ભોન્તિ યક્ષગ્રહા મુને ।
દિગ્ભાગે ઉત્તરે ચાપિ ભૂતસંઘાઃ શૃણોન્તુ મે ॥
સર્વે તે સૂત્રપાશેન પઞ્ચબન્ધનપીડિતાઃ ।
જ્યેષ્ઠપુત્રઃ કુબેરસ્ય સઞ્જયો નરવાહનઃ ॥
પાદમૂલે તુ તસ્યૈવ યક્ષાણાં ષષ્ઠિકોટયઃ ।

આકૃષ્ટાઃ સૂત્રપાશેન પઞ્ચબન્ધનપીડિતાઃ ॥
પુત્રો દ્વિતીયસ્ તસ્યૈવ જનકો નામ વિશ્રુતઃ ।
પાદમૂલે તુ તસ્યૈવ યક્ષાણાં ષષ્ઠિકોટયઃ ॥
આકૃષ્ટાઃ સૂત્રપાશેન પઞ્ચબન્ધનપીડિતાઃ ।
પુત્રસ્ ત્રિતીયસ્ તસ્યૈવ નામ્ના ચાસૌ મહાગ્રહઃ ॥
પાદમૂલે તુ તસ્યૈવ યક્ષાણાં ષષ્ઠિકોટયઃ ।
આકૃષ્ટાઃ સૂત્રપાશેન પઞ્ચબન્ધનપીડિતાઃ ॥
પુત્રશ્ ચતુર્થસ્ તસ્યૈવ નામ્નાસૌ કલશોદરઃ ।
પાદમૂલે તુ તસ્યૈવ યક્ષાણાં ષષ્ઠિકોટયઃ ॥
આકૃષ્ટાઃ સૂત્રપાશેન પઞ્ચબન્ધનપીડિતાઃ ।
મહેશ્વરો મહાદેવશ્ ચતુર્બાહુર્ મહાબલઃ ॥
પાદમૂલે તુ તસ્યૈવ યક્ષાણાં ષષ્ઠિકોટયઃ ।
આકૃષ્ટાઃ સૂત્રપાશેન પઞ્ચબન્ધનપીડિતાઃ ॥
આગત્ય સર્વભૂતાનિ પર્વતે ભૂતમર્દને ।
એષા ઉદ્ભાવિતા વિદ્યા સર્વવિદ્યા શર્મકરા ॥
નિષ્ઠુરં પુરુષં દણ્ડં સર્વબુદ્ધૈર્ હિ ભાષિતમ્ ।
એષ ગચ્છામઃ શરણં સર્વે ગૌતમમ્ આદરાત્ ॥
અશાઠ્યેનાનુવર્તેથ મા ચ સર્વેણ ભેષ્યેથ ।
તતો મુહૂર્તમાત્રેણ ભૂતસંઘાઃ સમાગતાઃ ॥
પર્વતેષુ પ્રપાતેષુ સમુદ્રેષુ સરઃસુ ચ ।
નદીપ્રસ્રવણોત્સેષુ આવર્તેષુ ચ યે સ્થિતાઃ ॥
ઉદ્યાનેષુ વિમાનેષુ આરામેષુ વનેષુ ચ ।
ચૈત્યસ્થાનેષુ ગ્રામેષુ વૃક્ષમૂલેષુ યે સ્થિતાઃ ॥
નગરસ્ય પ્રવેશેષુ નિગમજનપદેષુ ચ ।
રાજકુલેષુ દ્વારેષુ વિમાનેષુ ચ યે સ્થિતાઃ ॥
મણ્ડપેષુ શ્મશાનેષુ તથા દેવકુલેષુ ચ ।
સીમાસુ શુલ્કશાલાયાં શૂન્યાગારે ઽથ જાઙ્ગલે ॥
ઊર્ધ્વં હેષ્ઠં ચ યે યક્ષાશ્ ચતુર્દિક્ષુ વિદિક્ષુ ચ ।
યક્ષકોટીસહસ્રાણિ વિદ્યાપાશેન કર્ષિતાઃ ॥
મૃદઙ્ગવાદિતં કૃત્વા કેચિદ્ ગર્ગરવાદિતમ્ ।
વીણાપણવવેણૂશ્ ચ વાદયન્તો મહાબલાઃ ॥
કૃત્વા ચ વાદિતં ચિત્રં ગાન્ધર્વં નાટ્યમ્ એવ ચ ।
ઇન્દ્રઃ સોમશ્ ચ વરુણો ભરદ્વાજઃ પ્રજાપતિઃ ॥
માતલિર્ લોહિતાક્ષશ્ ચ હિમવન્તઃ સુપૂર્ણકઃ ।
ચન્દનઃ કામશ્રેષ્ઠી ચ મણિકણ્ઠો નિકણ્ઠકઃ ॥
પ્રજાગુરુર્ યતીશશ્ ચ દેવસૂતશ્ ચ માતલિઃ ।
ચિત્રસેનશ્ ચ ગન્ધર્વો નરરાજો જિનર્ષભઃ ॥
તથા પઞ્ચશિખો નામ તુમ્બુરુઃ સૂર્યવર્ચસઃ ।
શૈલશ્ ચૈવાસિપુત્રશ્ ચ વિશ્વામિત્રો યશોધરઃ ॥
આડવકઃ સુમનશ્ ચ શૂચીકર્ણો દરીમુખઃ ।

પઞ્ચાલગણ્ડઃ સુમુખઃ સસૈન્યબલવાહનઃ ॥
દેવા નાગાશ્ ચ ગન્ધર્વા અસુરા યક્ષરાક્ષસાઃ ।
ત્રૈતીયકશ્ ચ ઉન્માદાસ્ તથા ચાતુર્થકો જ્વરાઃ ॥
યે ચ લોકં વિહેઠન્તિ પ્રદુષ્ટા યક્ષરાક્ષસાઃ ।
ચતુર્દિક્ષુ સમાનીય પઞ્ચબન્ધનપીડિતાઃ ॥
પ્રાઞ્જલીકાઃ પુરઃ સ્થિત્વા લોકનાથમ્ અથાબ્રુવન્ ।
નમસ્ તે પુરુષવીર નમસ્ તે પુરુષોત્તમ ॥
પ્રાઞ્જલીકા નમસ્યામો ધર્મરાજ નમો ઽસ્તુ તે ।
ધાવન્તિ પુરતસ્ તેષાં ભૂતા યક્ષા મહાભયાઃ ॥
ચતુર્ભુજા મહાઘોરા બહુપાદેકપાદઃ ।
ચતુષ્પાદા દ્વિપાદાશ્ ચ ઊર્ધ્વપાદા અધોમુખઃ ॥
બહુકાયૈકશીર્ષાશ્ ચ એકકાયાશ્ ચતુઃશિરાઃ ।
બહુનેત્રા મહાકાયાશ્ ચ એકાક્ષા દ્વાદશોદરાઃ ॥
ખરોષ્ઠહસ્તિશીર્ષાશ્ ચ ઊર્ધ્વહસ્તા અધઃશિરાઃ ।
શસ્ત્રદન્તાઃ શસ્ત્રબાહૂ શસ્ત્રપાદાશ્ ચ રાક્ષસાઃ ॥
તામ્રકેશાસ્ તામ્રહસ્તાસ્ તામ્રાક્ષાસ્ તામ્રપાણયઃ ।
તામ્રમુદ્ગરપાદાશ્ ચ તામ્રનાસા અયોમુખાઃ ॥
આદીપ્તહસ્તપાદાશ્ ચ મનુષ્યતનુના સ્થિતાઃ ।
કાણાઃ કુબ્જાસ્ તુ ગરુડા વિકૃતાક્ષા વિજૃમ્ભકાઃ ॥
મકરવ્યાડરૂપાશ્ ચ વિરૂપાશ્ સકલોન્મુખાઃ ।
લમ્વોષ્ઠા વક્રદન્તાશ્ ચ પ્રદુષ્ટા ભૃકુટીમુખાઃ ॥
સ્થૂલોદરાઃ કુમ્ભકર્ણા લંવકર્ણા અકર્ણકાઃ ।
દીર્ઘકર્ણા દીર્ઘબાહૂ દીર્ઘકેશાગ્રપાણયઃ ॥
શુષ્કકાયા દીર્ઘકાયા દીર્ઘકેશાઃ સ્વલંકૃતાઃ ।
પાદભારાઃ કૃષગ્રીવા દુર્ગન્ધાઃ કરશોદરાઃ ॥
મકરસ્ય યથા અંશો મુષલમુદ્ગરોદરાઃ ।
ઊર્ધ્વનેત્રા મહાકર્ણા ઊર્ધ્વકેશાઃ સુલોહિતાઃ ॥
સ્થૂલશીર્ષા ધનુગ્રીવાઃ કુબ્જકુંભોદરાઃ કૃષાઃ ।
વવૃષુર્ વહ્નિવર્ષાણિ મેરુમૂર્ધં વિચાર્ય વૈ ॥
વૃક્ષપર્વતપાષાણામ્ અગ્રકૂટં સમદ્યુતિમ્ ।
શંખભેરીમૃદઙ્ગાનાં કુંભાણ્ડા દુન્દુભિસ્વરાઃ ॥
પ્રમુઞ્ચન્તિ રવં ભીમં મહાકણ્ઠાઃ ખરસ્વરાઃ ।
કાલનીલકપીતાશ્ ચ હરિત્પિઙ્ગલપિઙ્ગલાઃ ॥
ગુહ્યકાઃ સર્વદુષ્ટાનામ્ આલયે પુરઃ સ્થિતાઃ ।
ગ્રસન્તે માનુષં લોકં નરનાર્યસ્ તથેતરાન્ ॥
હતકૃત્યમાંશરુધિરં મેદમજ્જાન્ તથાપરે ।
સૂચીલોમાસિકેશાશ્ ચ રક્તલોહિતમ્રક્ષિતાઃ ॥
ભક્ષમાણા વિધાવન્તિ કુણપં સંપ્રગૃહ્ય વૈ ।
તીક્ષુદન્તા રક્તહસ્તા ઓષ્ઠમ્રક્ષિતલોહિતાઃ ॥
અર્ધખાદિતગાત્રૈશ્ ચ કૃત્વા હસ્તૌ પ્રપૂરિતૌ ।

વૃક્કાહૃદયજત્રુનિજઘણં ભક્ષમાણકાઃ ॥
કરાલા હસ્તપાદેભ્યો હરન્તે પ્રાણિનાં બલમ્ ।
અસ્થિસંકરકાયેન ત્રાસયન્તિ જનાન્ બહૂન્ ॥
ગૃહીત્વા માનુષં ચર્મ લોહિતેન પ્રપૂરિતમ્ ।
વિષેણોગ્રેણ સંસૃષ્ટં વિક્ષિપન્તિ દિશોદશમ્ ॥
નગરાણાં પ્રવેશેષુ વિક્ષિપન્તિ કુલાકુલમ્ ।
વાતં પિત્તં ચ શ્લેષ્માણં ક્ષોભયન્તિ ચતુર્દિશમ્ ॥
ઇતિ સંતિષ્ઠન્તે તત્ર રાજપીડા મહાભયાઃ ।
સર્વે સમાગતાસ્ તે ઽપિ વિદ્યાપાશેન કર્ષિતાઃ ॥
નમસ્ તે પુરુષવીર નમો ઽસ્તુ પુરુષોત્તમ ।
નમસ્યામો ઽઞ્જલિકરા ધર્મરાજ નમો ઽસ્તુ તે ॥
ચરન્તિ નગરં ગ્રામં રાષ્ટ્રરાજકુલેષુ ચ ।
યક્ષા ઓજોહરા ઘોરા નૃમાંસરુધિરાસિનઃ ॥
મહાકાયા મહાભીમા મહાબલા મહેશ્વરાઃ ।
દશગ્રીવાઃ સહસ્રાક્ષા મહાગ્રાસા મહામુખાઃ ॥
મહતા પરિવારેણ શસ્ત્રહસ્તાઃ સુભૈરવાઃ ।
અહિચર્મગૃહીતાશ્ ચ ઉલ્કાહસ્તાશ્ ચતુર્ભુજાઃ ॥
દણ્ડહસ્તાઃ શસ્ત્રહસ્તાઃ શૂલિનો વજ્રપાણિનઃ ।
ઉત્ત્રાસેન્તિ દિશઃ સર્વાયુધ્વં કૃત્વા સુદારુણમ્ ॥
પ્રસન્ના ગુહ્યકાઃ સર્વે દુષ્ટાનામ્ આલયે સ્થિતાઃ ।
ગ્રસન્તે માનુષે લોકે નરનાર્યસ્ તથેતરાન્ ॥
ઉષ્ણૈર્ માંસૈશ્ ચ રુધિરૈર્ ભાન્તાઙ્ગાઃ કામરૂપિણઃ ।
સિંહવ્યાઘ્રાશ્ ચ મહિષીગોખરોષ્ટ્રેભરૂપિણઃ ॥
ઋક્ષદ્વીપિવૃકન્યઙ્કુશૃગાલૈડવિડાલકૈઃ ।
રૂપૈર્ આખુકપિપ્રખ્યૈઃ ખઙ્ગીશૂકરનાકુલૈઃ ॥
મત્સકચ્છપરૂપૈશ્ ચ અપરૈઃ કાકકોકિલૈઃ ।
ઉલૂકગૃધ્રસેન્યાદિ તથા તિમિતિમિઙ્ગિલૈઃ ॥
માયૂરૈર્ હંસકાપોતૈ રૂપૈઃ ક્રૌઞ્ચવિહઙ્ગમૈઃ ।
કેચિત્ કુક્કુટરૂપેણ યક્ષાઃ પશ્યન્તિ માનુષાન્ ॥
સુપર્ણીપક્ષિવેષેણ સંત્રાસેન્તિ જનાન્ બહૂન્ ।
કેષાંચિદ્ માનુષં શીર્ષં શરીરં ખરકોત્કટમ્ ।
અન્યાન્ય્ અભિદ્રવન્તો ઽન્યે દૃશ્યન્તે વિકલાશયાઃ ।
વિનગ્નાઃ કામપરમા અન્ત્રમાલાવગુણ્ઠિતાઃ ॥
પ્રહરન્તિ ત્રિશૂલેન પીડાં કુર્વન્તિ પ્રાણિનામ્ ।
મુઞ્ચન્તિ દારુણં શ્વાસં સંતાપેન્તિ ઇમાઃ પ્રજાઃ ॥
વિચિત્રરૂપા દૃશ્યન્તે યાવતી પ્રાણસંતતિઃ ।
ગૃહીતપર્વતશ્ ચાન્યે અસિચક્રધરાપરે ॥
સંખ્યાશતસહસ્રાણિ મુસલદણ્ડતર્જિતાઃ ।
ઉત્પાટિતાક્ષા વિમુખાઃ ખણ્ડદન્તાશ્ ચ રાક્ષસાઃ ॥
છિન્નનાસાશ્ છિન્નકર્ણાશ્ છિન્નજિહ્વા વલીમુખઃ ।

સંછિન્નહસ્તપાદાશ્ ચ છિન્નશીર્ષાશ્ ચ રાક્ષસાઃ ॥
પ્રેક્ષન્તિ ચાવતારં હિ ઓજો હિંસન્તિ કિલ્બિષાઃ ।
માનુષાણાં શરીરેષુ સુશૂક્ષ્મો દૃશ્યતે ગ્રહઃ ॥
રોમાન્તરેષુ મર્મેષુ તથા વ્રણમુખેષુ ચ ।
સર્વે સમાગતાસ્ તે ઽપિ વિદ્યાપાશેન કર્ષિતાઃ ॥
નમસ્ તે પુરુષવીર નમસ્ તે પુરુષોત્તમ ।
નમસ્યામો ઽઞ્જલિકરા ધર્મરાજ નમો ઽસ્તુ તે ॥
સુમેરૌ ગિરિરાજે ચ ચક્રવાડે તથૈવ ચ ।
ગૃધ્રકૂટે ઇશાધારે હિમવદ્ગન્ધમાદને ॥
પાણ્ડવે ચિત્રકૂટે ચ નારદે પર્વતદ્વયે ।
શ્રીપર્વતસ્ય મૂર્ધસ્થાઃ શૃઙ્ગા યે ભૃશમ્ ઉદ્ગતાઃ ॥
યાસ્ તત્ર દેવતાધસ્તા ઋષયશ્ ચ તથાધિકાઃ ।
બભૂવુસ્ તે ઽપિ ચોદ્વિગ્ના આયુશ્ ચોત્ત્રસ્તમાનસાઃ ॥
દેવકોટીસહસ્રાણિ દેવકોટીશતાનિ ચ ।
દેવકન્યા મહાભાગા અઞ્જલિં સંપ્રગૃહ્ય વૈ ॥
વેમચિત્રી રાહુલશ્ ચ પ્રહ્લાદશ્ ચ સમાગતાઃ ।
ભૃત્યકોટીસહસ્રૈશ્ ચ ભૃત્યકોટીશતૈર્ અપિ ॥
કન્યાસ્ તેષામ્ ઋદ્ધિમત્યો બદ્ધા દશનખાઞ્જલિમ્ ।
સાગરઃ સુપ્રતિષ્ઠશ્ ચ નાગરાજો મનસ્વ્ય્ અપિ ॥
નગેન્દ્રો ઽનવતપ્તશ્ ચ ઉભૌ નન્દોપનન્દકૌ ।
વક્ષુનન્દો વજ્રમતિર્ ગઙ્ગા સિન્ધુશ્ ચ સાગરઃ ॥
સુપર્ણી પક્ષિરાજાનઃ સાગરં ક્ષોભયન્તિ યે ।
નાગકોટીસહસ્રભિર્ નાગકોટીશતૈસ્ તથા ॥
કન્યાસ્ તેષાં મહાભાગા અઞ્જલિં સંપ્રગૃહ્ય વૈ ।
રવિચન્દ્રાવ્ ઉભૌ વાપિ નક્ષત્રપરિવારિતૌ ॥
સુવર્ણવર્ણઃ પુષ્પેષુ મગધેષુ રભેયકઃ ।
કાપિલિર્ ભરુકચ્છેષુ કોશલેષુ પ્રપુણ્ડકઃ ॥
શૂચીલોમા ચ મદ્રેષુ મલ્લેષુ ચ યશોધરઃ ।
વિભીષણશ્ ચ પાઞ્ચાલે લોહિતાક્ષશ્ ચ અશ્વજે ॥
પિઙ્ગલશ્ ચ અવન્તેષુ કપિલાક્ષશ્ ચ વૈદિશે ।
કુમ્ભોદરશ્ ચ મત્સેષુ સૂરતેષુ ચ દીર્ઘિલઃ ॥
પ્રમર્દનસ્ તુ ગાન્ધારે સૂર્યમિત્રશ્ ચ કમ્બુષુ ।
મહાજનપદેષ્વ્ એતે ઉક્તા યક્ષાશ્ ચતુર્દશ ॥
વજ્રપાણિર્ મહાયક્ષો ધર્મપાલઃ પ્રપુણ્ડરઃ ।
કપિલઃ સુદર્શનો વિષ્ણુઃ પિણ્ડારઃ કરશોદરઃ ॥
કુમ્ભીરઃ સાત્યકિશ્ ચાપિ પાઞ્ચિકશ્ ચ જિનર્ષભઃ ।
મહેશ્વરો મહાયક્ષશ્ ચતુર્બાહુર્ મહાબલઃ ॥
પ્રમર્દનઃ શૂરસેનો મહાનગ્નો મહાબલઃ ।
યમશ્ ચ યમદૂતશ્ ચ મારશ્ ચાપિ સસૈન્યકઃ ॥
હરિર્ નામ્ના ત્વ્ અસૌ યક્ષો યક્ષકોટીપરિગ્રહઃ ।

હારીતી ચ સસૈન્યા તુ ગિરિદારિ ચ યક્ષિણી ॥
ભીમરૂપા મહાતેજા હારીતી નામ વિશ્રુતા ।
ચણ્ડા ચણ્ડાલિકા ચૈવ પઞ્ચપુત્રશતૈર્ વૃતા ॥
આકોટા કર્કટી કાલી પદુમા પદુમાવતી ।
પુષ્પદન્તી વિશાલા ચ ખરકર્ણા ચ રાક્ષસી ॥
ચન્દનો વિષ્ણુલશ્ ચાપિ હરિપિઙ્ગલપિઙ્ગલઃ ।
કુઞ્જરો નાગદન્તશ્ ચ ગિરિમિત્રો ઽગ્રદંષ્ટ્રકઃ ॥
રાક્ષસી ભદ્રદન્તા ચ બ્રહ્મિલા વિષ્ણુલા તથા ।
યક્ષો હાલાહલશ્ ચૈવ રાક્ષસશ્ ચ વિતુણ્ડકઃ ॥
શૂલેષુ તે ગૃહીત્વાથ ગવાશ્ ચ મૃગમાનુષાન્ ।
ભક્ષયન્તશ્ ચ જીવન્તો ધાવન્તશ્ ચ દિશોદિશઃ ॥
પ્રકમ્પમાના ધારણીં શોષયન્તો વનસ્પતીન્ ।
સંકોચયન્તઃ શિખરાન્ મર્દયન્ત ઇમાઃ પ્રજાઃ ॥
પરસ્પરં સંહર્ષેન્તો વિદ્યાકૃષ્ટાઃ સમાગતાઃ ।
તેષાં સમાગતાનાં હિ લોકનાથસ્ય ચાગ્રતઃ ॥
તતો વૈશ્રમણો રાજા લોકનાથમ્ અથાબ્રવીત્ ।
મમાસ્ત્ય્ ઉત્તરદિગ્ભાગે રાજધાનિ સુનિર્મિતા ॥
મનોરમાડકવતી તેનાહમ્ અડકાધિપઃ ।
ચિન્તિતા સર્વદેવે હિ રાજધાન્ય્ અડકાહ્વયા ॥
સમુચ્છ્રિતા તુ પ્રાકારા સપ્તરત્નસમાકુલા ।
ક્ષોમકૈર્ યોજને દ્વેધૈઃ સંસ્કૃતા કાઞ્ચનામયૈઃ ॥
ક્ષોમકે ચૈકમેકસ્મિન્ સમન્તાદ્ દિક્ચતુષ્ટયે ।
સ્થિતા વજ્રધરા યક્ષાઃ શસ્ત્રહસ્તાઃ સુવર્મિતાઃ ॥
રાજધાન્યાસ્ તુ તસ્યૈવ કૃતં દ્વારચતુષ્ટયમ્ ।
એકં સુવર્ણમયં દ્વારં દ્વિતીયં રૂપ્યસંસ્કૃતમ્ ॥
તૃતીયં સ્ફાટિકં દ્વારં ચતુર્થં મણિવિચિત્રિતમ્ ।
અસ્ત્ય્ અન્તરે તુ નગરે ઉદ્યાને વનપુષ્પિતે ॥
વિમાનાનિ વિચિત્રાણિ સપ્તરત્નમયાનિ વૈ ।
નાનારત્નમયા વૃક્ષા નાનાપક્ષિણિકૂજિતાઃ ॥
નાનાપુષ્પસંછન્ના નાનાગન્ધાનુલેપનાઃ ।
પક્ષિણીનાં વિલાસૈશ્ ચ ગીતવાદ્યૈર્ અલંકૃતાઃ ॥
અનુભોમિ શ્રિયં ત્વ્ અગ્ર્યાં ભૂતાનાં તત્ર મણ્ડલે ।
સર્વાકારવરોપેતાસ્ તત્ર મે પરિચારકાઃ ॥
ધર્મચારી ધર્મકામા ન વિહિંસન્તિ પ્રાણિનામ્ ।
અન્નપાનૈસ્ તુ વિકલા દારુણાસ્ ત્વ્ ઇતરાઃ પ્રજાઃ ॥
અધર્મચાર્ય્ અધર્મકામાસ્ તે વિહિંસન્તિ પ્રાણિનામ્ ।
ઉદારં પરિમાર્ગન્તો વિપ્રેક્ષન્તિ ચતુર્દિશં ॥
નગરદ્વારસંસ્થા યે ઉદ્યાનેષુ વનેષુ ચ ।
યક્ષરાક્ષસભૂતાનાં કોટીસહસ્રકાન્ ગણાન્ ॥
સર્વાંસ્ તાન્ આનયિષ્યામિ સૂત્રપાશેન કર્ષિતાન્ ।

ચન્દનાનાં વનૈશ્ ચ્છન્નં શીતપુષ્કરિણીચિતમ્ ॥
મધ્યે તદ્રાજધાન્યાસ્ તુ ધર્મરાજનિવેશનં ।
સમન્તાદ્ યોજનં યાવત્ કૂટાગારાસ્ તુ નિર્મિતાઃ ।
સુવર્નસ્ય ભવેદ્ એકો દ્વિતીયો રૂપ્યમ્ એવ ચ ।
વૈડૂર્યસ્ય તૃતીયસ્ તુ ચતુર્થઃ સ્ફાટિકઃ શુચિઃ ॥
પઞ્ચમો રક્તમુક્તાયાઃ ષષ્ઠશ્ ચૈવાશ્મગર્ભઃ ।
સપ્તમસ્ તુ મુસારસ્ય સપ્તરત્નમયો ઽષ્ટમઃ ॥
નારિશતસહસ્રાણિ એકૈકસ્મિન્ સમાગતાઃ ।
ચિત્રૈર્ આભરણૈર્ અગ્રૈશ્ ચિત્રૈર્ વેશૈર્ અલંકૃતાઃ ॥
વિચિત્રગીતવાદ્યેષુ શિલ્પસ્થાનેષુ શિક્ષિતાઃ ।
ઈદૃશેન પ્રમોદેન ઉદગ્રસ્ તુષ્ટમાનસઃ ॥
તત્રાહં મધુપાનેન કામૈશ્ ચાત્યર્થમ્ ઉચ્છ્રિતઃ ।
પર્ષત્ મે પ્રપલાયન્તિ સંત્રાસેન્તિ દિશોદશઃ ॥
સ્ત્રિયશ્ ચ પુરુષાશ્ ચૈવ તથા દારકદારિકાઃ ।
ગર્ભસ્થા અપિ નશ્યન્તિ તિર્યગ્યોનિગતા અપિ ॥
નક્ષત્રચન્દ્રસૂર્યાશ્ ચ ગ્રહાઃ પીડન્તિ દારુણાઃ ।
સસ્યં બીજં ફલં પુષ્પમ્ ઓષધં પાનભોજનમ્ ॥
હરન્તે માનુષીં લક્ષ્મીમ્ ઉચ્ચાનીચીં કરોન્તિ ચ ।
યે કેચિદ્ દુષ્કૃતા લોકે વૈરાઃ કલહવિગ્રહાઃ ॥
દગ્ધં નષ્ટં હતં ભિન્નં તત્ સર્વં ભૂતજં સ્મૃતમ્ ।
ઓગુણ્ઠન્તિ નિગુણ્ઠન્તિ પર્યસ્યન્તિ સ્થિતન્તિ ॥
ઉત્ત્રાસેન્તિ ચ સત્વાનાં વિપ્રેક્ષન્તિ દ્વિષન્તિ ચ ।
દર્શેન્તિ પાપકાન્ સ્વપ્નાન્ પ્રસુપ્તાન્ પીડયન્તિ ચ ॥
દ્વારસ્થાશ્ ચાચ્છટાં કૃત્વા પ્રક્રોશન્તિ ગ્રસન્તિ ચ ।
મિત્રજ્ઞાતિસરૂપાશ્ ચ દૃશ્યન્તે આલપન્તિ ચ ॥
વિચિત્રકન્યારૂપેણ દૃશ્યન્તે કામરૂપિણઃ ।
ચન્દ્રરૂપેણ દૃશ્યન્તે સૂર્યનક્ષત્રરૂપિણઃ ॥
વાતોલ્કાશનિરૂપેણ દૃશ્યન્તે વાયુપીડકાઃ ।
ઉલ્કાકલાપસદૃશાઃ શૃગાલસ્વરભૈરવાઃ ॥
વિક્રમન્તશ્ ચ દૃશ્યન્તે વૃક્ષચૈત્યાલયેષુ ચ ।
કુમારરૂપેણ જ્વલન્તઃ શકટસ્વરાઃ ॥
સદા ચિત્રાણિ દર્શેન્તિ આલયેષુ પથેષુ ચ ।
ગૃહાણાં નગરાણાં ચ દ્વારે મુઞ્ચન્તિ તે ગ્રહાઃ ।
ગૃહીત્વા જીવિતં કાયં કુપથે ગ્રામયન્તિ ચ ।
વિચિત્રાણિ ચ રૂપાણિ વિચિત્રાણિ સ્વરાણિ ચ ॥
રોગાન્ વિચિત્રાન્ દર્શેન્તિ વ્યાધીન્ વૈ કાયસંસ્થિતાન્ ।
વિપરીતં ચ દર્શેન્તિ સર્વરોગેષુ ચ લક્ષણમ્ ॥
યાવતી પ્રકૃતિ લોકે સર્વાન્ દર્શેન્તિ તે ઽન્યથા ।
સર્વે સમાગતાસ્ તે ઽપિ વિદ્યાપાશેન કર્ષિતાઃ ॥
નમસ્ તે પુરુષવીર નમસ્ તે પુરુષોત્તમ ।

નમસ્યામો ઽઞ્જલિકરા ધર્મરાજ નમો ઽસ્તુ તે ॥
તતો વૈશ્રમણો રાજા ઉત્થિતો ઽથ કૃતાઞ્જલિઃ ।
ચક્રાઙ્કચિત્રચરણયષ્ટિકાઞ્ચનસન્નિભઃ ॥
લોકપ્રદ્યોતકિરણ અગ્નિકલ્પમહામુને ।
ચતુઃષષ્ઠિસહસ્રાણિ યક્ષાણામ્ અત્ર દારુણાઃ ॥
નિશ્રિતા હ્ય્ ઉત્તરભાગં પીડયન્તિ તદુદ્ભવાન્ ।
તેષાં દણ્ડં પ્રણેષ્યામિ લોકનાથસ્ય સંમુખમ્ ॥
સ્યાદ્ યથેદમ્ ।
ખઙ્ગે । ખઙ્ગગર્ભે । વિચક્ષણે । ચક્રગગને । ચન્દ્રે ચપલે । ભીમપર્વતે । ખરાગ્રે । કુટિલકરાગ્રે । એકાક્ષિવર્ગવતિ । સારઙ્ગવતિ વિચિત્રકાન્તિ સ્વસ્ત્ય્ અસ્તુ મમ સર્વસત્વાનાં ચ ઉત્તરસ્યાં દિશિ સ્વાહા ॥
બ્રહ્મા ચાપ્ય્ અથ શક્રશ્ ચ લોકપાલા મહેશ્વરાઃ ।
યક્ષસેનાપતયઃ સર્વે હારીતી ચ સપુત્રિકા ॥
ઇદં પુષ્પં ચ ગન્ધં ચ પ્રતિગૃહ્ણન્તુ મમાહુતિં ।
વીર્યેણ તેજસા તેષામ્ ઐશ્વર્યેણ બલેન ચ ॥
નિહતાઃ સર્વરોગાશ્ ચ સ્વસ્ત્ય્ અસ્તુ મમ સર્વસત્વાનાં ચ સર્વભયોપદ્રવેભ્યઃ સ્વાહા ॥
નમસ્ તે પુરુષવીર નમસ્ તે પુરુષોત્તમ ।
નમસ્યામો ઽઞ્જલિકરા ધર્મરાજા નમો ઽસ્તુ તે ॥
ધૃતરાષ્ટ્રશ્ ચ રાજો ઽપિ સ કૃતાઞ્જલિર્ ઉત્થિતઃ ।
પૂર્ણરાશિર્ ઇવોત્ફુલ્લઃ કલવિઙ્કરુતસ્વરઃ ॥
મોરકોકિલનિર્ઘોષમેઘદુન્દુભિગર્જિતઃ ।
ચતુઃષષ્ઠિસહસ્રાણિ ગન્ધર્વા રાક્ષસા મુને ॥
નિશ્રિતા પૂર્વદિગ્ભાગં પીડયન્તિ તદુદ્ભવાન્ ।
તેષાં દણ્ડં પ્રણેષ્યામિ લોકનાથસ્ય સંમુખમ્ ॥
સ્યાદ્ યથેદમ્ ।
ધરણિ ધારણિ । પ્રધ્વંસનિ । ભઞ્જનિ । પ્રભઞ્જનિ । વિધમણિ । કિંપુરુષે । સકલે । સારથે । સારવતિ । શૂરધરે । શૂરધારિણિ । શુદ્ધચરણે । ઘોષવતિ । સરાગ્રે । શાન્તિ સ્વસ્ત્ય્ અસ્તુ મમ સર્વસત્વાનાં ચ પૂર્વસ્યાં દિશિ સ્વાહા ॥
બ્રહ્મા ચાપ્ય્ અથ શક્રશ્ ચ લોકપાલા મહેશ્વરાઃ ।
યક્ષસેનાપતયઃ સર્વે હારીતી ચ સપુત્રિકા ॥
ઇદં પુષ્પં ચ ગન્ધં ચ પ્રતિગૃહ્ણન્તુ મમાહુતિં ।
વીર્યેણ તેજસા તેષામ્ ઐશ્વર્યેણ બલેન ચ ॥
નિહતાઃ સર્વરોગાશ્ ચ સ્વસ્ત્ય્ અસ્તુ મમ સર્વસત્વાનાં ચ સર્વભયોપદ્રવેભ્યઃ સ્વાહા ॥
નમસ્ તે પુરુષવીર નમસ્ તે પુરુષોત્તમ ।
નમસ્યામો ઽઞ્જલિકરા ધર્મરાજ નમો ઽસ્તુ તે ॥
રાજા વિરૂઢકશ્ ચાપિ પ્રાઞ્જલીકસ્ તતો ઉત્થિતઃ ।
સર્વજ્ઞઃ સર્વદર્શી ચ સર્વવાદી પ્રમર્દનઃ ।
સર્વસંશયચ્છેતા ચ સર્વલોકવિનાયકઃ ।
ચતુઃષષ્ઠિસહસ્રાણિ કુમ્ભાણ્ડાઃ પ્રેતપૂતનાઃ ॥
નિશ્રાય દક્ષિણં દેશં પીડયન્તિ તદુદ્ભવાન્ ।
તેષાં દણ્ડં પ્રણેષ્યામિ લોકનાથસ્ય સંમુખમ્ ॥
સ્યાદ્ યથેદમ્ ।
શાન્તિ શારવતિ । કાન્તિ કારવતિ । કિંકરસિ । કિરણ્ડિ । કિંવડિ । ધરણિ । વર્ધનિ । ભૂમિધારિણિ । વિભૂમિધારિણિ । હિમવતિ । જ્યોતિશ્ચરણે । માલાગ્રિ । સ્વસ્ત્ય્ અસ્તુ મમ સર્વસત્વાનાં ચ દક્ષિણાયાં દિશિ સ્વાહા ॥
બ્રહ્મા ચાપ્ય્ અથ શક્રશ્ ચ લોકપાલા મહેશ્વરાઃ ।

યક્ષાધિપતયઃ સર્વે હારીતી ચ સપુત્રિકા ॥
ઇદં પુષ્પં ચ ગન્ધં ચ પ્રતિગૃહ્ણન્તુ મમાહુતિં ।
વીર્યેણ તેજસા તેષામ્ ઐશ્વર્યેણ બલેન ચ ॥
નિહતાઃ સર્વરોગાશ્ ચ સ્વસ્ત્ય્ અસ્તુ મમ સર્વસત્વાનાં ચ ( મ્સ્પ્ 20 ) સર્વભયોપદ્રવોપસર્ગેભ્યઃ સ્વાહા ॥
નમસ્ તે પુરુષવીર નમસ્ તે પુરુષોત્તમ ।
નમસ્યામો ઽઞ્જલિકરા ધર્મરાજ નમો ઽસ્તુ તે ॥
વિરૂપાક્ષો મહારાજા ગૃહીતાઞ્જલિર્ ઉત્થિતઃ ।
મહામેઘમહાસિંહઃ મહામહમહોદધિઃ ।
મહાવાદી મહાશૂરો મહાસંગ્રામમર્દકઃ ।
ચતુઃષષ્ઠિસહસ્રાણિ નાગસૌપર્ણિગુહ્યકાઃ ।
નિશ્રાય પશ્ચિમં દેશં પીડયન્તિ તદુદ્ભવાન્ ।
તેષાં દણ્ડં પ્રણેષ્યામિ લોકનાથસ્ય સંમુખમ્ ॥
સ્યાદ્ યથેદમ્ ।
ધર્મધરાગ્રે । બલવતિ । બલિનિ વિશાઙ્ગે । વિવસિ સાગરે । ખરિ કપિલે । ચણ્ડાલિ । તિરિણિ । વિરાજને । વિધારિણિ । વર્ણવતિ । અચરે । સ્વસ્ત્ય્ અસ્તુ મમ સર્વસત્વાનાં ચ પશ્ચિમાયાં દિશિ સ્વાહા ॥
બ્રહ્મા ચાપ્ય્ અથ શક્રશ્ ચ લોકપાલા મહેશ્વરાઃ ।
યક્ષાધિપતયઃ સર્વે હારીતી ચ સપુત્રિકા ॥
ઇદં પુષ્પં ચ ગન્ધં ચ પ્રતિગૃહ્ણન્તુ મમાહુતિં ।
વીર્યેણ તેજસા તેષામ્ ઐશ્વર્યેણ બલેન ચ ॥
નિહતાઃ સર્વરોગાશ્ ચ સ્વસ્ત્ય્ અસ્તુ મમ સર્વસત્વાનાં ચ સર્વભયોપદ્રવોપસર્ગેભ્યઃ સ્વાહા ॥
નમસ્ તે પુરુષવીર નમસ્ તે પુરુષોત્તમ ।
નમસ્યામો ઽઞ્જલિકરા ધર્મરાજ નમો ઽસ્તુ તે ॥
અથ બ્રહ્મા મહાબ્રહ્મા પ્રાઞ્જલીકઃ સમુત્થિતઃ ।
બ્રાહ્મણઃ સ્નાતકઃ શુદ્ધઃ સર્વવેદેષુ પારગઃ ।
વૈદ્યરાજો જનાનન્દઃ સર્વરોગચિકિત્સકઃ ।
યે યક્ષરાક્ષસાશ્ ચૈવ દિગ્વિદિક્ષુ વ્યવસ્થિતાઃ ।
પાતાલે હેષ્ઠમ્ ઊર્ધ્વં ચ આકાશે નિશ્રિતા ગ્રહાઃ ।
તેષાં દણ્ડં પ્રણેષ્યામિ લોકનાથસ્ય સંમુખમ્ ॥
સ્યાદ્ યથેદમ્ ।
બ્રહ્મ બ્રહ્મઘોષે । બ્રહ્મસ્વરે । વજ્રધરે । સ્થિરે । સારે । અચલે । અરણે । ઇષણે । અરણિ દેરણિ । શૂરે । વરાગ્રપ્રાપ્તે । સારવતે । ( મ્સ્પ્ 21 ) સ્વસ્ત્ય્ અસ્તુ મમ સર્વસત્વાનાં ચ સર્વદિગ્વિદિગ્ભ્યઃ સ્વાહા ॥
બ્રહ્મા ચાપ્ય્ અથ શક્રશ્ ચ લોકપાલા મહેશ્વરાઃ ।
યક્ષસેનાપતયઃ સર્વે હારીતી ચ સપુત્રિકા ॥
ઇદં પુષ્પં ચ ગન્ધં ચ પ્રતિગૃહ્ણન્તુ મમાહુતિં ।
વીર્યેણ તેજસા તેષામ્ ઐશ્વર્યેણ બલેન ચ ॥
નિહતાઃ સર્વરોગાશ્ ચ સ્વસ્ત્ય્ અસ્તુ મમ સર્વસત્વાનાં ચ સર્વભયોપદ્રવોપસર્ગેભ્યઃ સ્વાહા ॥
નમસ્ તે પુરુષવીર નમસ્ તે પુરુષોત્તમ ।
નમસ્યામો ઽઞ્જલિકરા ધર્મરાજ નમો ઽસ્તુ તે ॥
વાતજાઃ પિત્તજા રોગાઃ શ્લેષ્મજાઃ સન્નિપાતજાઃ । નિહતાઃ સર્વરોગાશ્ ચ સ્વસ્ત્ય્ અસ્તુ મમ સર્વસત્વાનાં ચ સર્વભયોપદ્રવોપસર્ગોપાયાસેભ્યઃ સ્વાહા ॥
અથ ભગવાન્ એતદ્ અવોચત્ ।
નૈકરાજસ્યાર્થાય બુદ્ધા ભગવન્તો લોક ઉત્પદ્યન્તે । નૈકનગરનિગમજનપદગ્રામકુલાનાં યાવન્ નૈકસત્વસ્યાર્થાય બુદ્ધા ભગવન્તો લોક ઉત્પદ્યન્તે । અપિ તુ સદેવકસ્ય લોકસ્યાર્થાય સમારકસ્ય સશ્રમણબ્રાહ્મણિકાયાઃ પ્રજાયાઃ સદેવમાનુષાસુરાયા બુદ્ધા ભગવન્તો લોક ઉત્પદ્યન્તે । તદ્યથા । સ્યાદ્ વૈદ્યશ્ ચિકિત્સકઃ પરમાચાર્યઃ કુશલો ભિષજ્જ્ઞાનેષુ શિક્ષિતો નૈકરાજસ્યાર્થાય નૈકસત્વસ્યાર્થાય લોક ઉત્પદ્યન્તે । એવમ્ એવ બુદ્ધા ભગવન્તો લોક ઉત્પદ્યન્તે । તત્ કસ્ય હેતોઃ । યસ્યાં દિશિ બુદ્ધા ભગવન્તો વિહરન્તિ । ન તત્ર મનુષ્યામનુષ્યાન્ વિહેઠયિતવ્યાન્ મન્યતે । પઞ્ચાહં યેન વૈશાલી મહાનગરી તેનોપસંક્રામેયમ્ । એવં મયા વૈશાલ્યાં મહાનગર્યાં મહાજનકાયસ્યાર્થાય કૃતો ભવિષ્યતિ બુદ્ધકાર્યં ચ ॥
અથ ખલુ ભગવાન્ પૂર્વાહ્ણકાલસમયે નિવાસ્ય પાત્રચીવરમ્ આદાયાર્ધત્રયોદશભિર્ ભિક્ષુશતૈઃ સાર્ધં ગૃધ્રકૂટાત્ પર્વતાદ્ અવતીર્ણઃ ॥

અથ બ્રહ્મા સહાપતિઃ પઞ્ચમાત્રાણિ દિવ્યાનિ છત્રશતાન્ય્ આદાય ભગવતો દક્ષિણેણોપનામિતવાન્ । ઉપનામ્ય ભગવન્તમ્ ( મ્સ્પ્ 22 ) એવ વિજયમાનઃ સ્થિતો ઽભૂત્ ॥
શક્રો ઽપિ દેવાનામ્ ઇન્દ્રઃ પઞ્ચમાત્રાણિ છત્રશતાન્ય્ આદાય ભગવતો વામેનોપનામિતવાન્ । ઉપનામ્ય ભગવન્તમ્ એવ વિજયમાનઃ સ્થિતઃ ॥
ચત્વારો ઽપિ મહારાજાનઃ એકૈકો ઽપિ દિવ્યાનિ પઞ્ચમાત્રાણિ છત્રશતાન્ય્ આદાય ભગવતઃ પૃષ્ઠત ઉપનામિતવન્ત ઉપનામ્ય ભગવન્તમ્ એવ વિજયમાનઃ સ્થિતઃ ॥
મહેશ્વરો ઽપિ દેવપુત્રો ઽષ્ટાવિંશતિશ્ ચ મહાયક્ષસેનાપતયો દ્વાત્રિંશચ્ ચ મહાયક્ષનગ્ના હારીતી ચ સપુત્રિકા સપરિવારા શ્રાવકાનાં પ્રત્યેકં દિવ્યં છત્રમ્ ઉપનામિતવતી વિજયન્તી ચ સ્થિતા ॥
એવંરૂપયોશોલાભસત્કારાગ્રપ્રાપ્તો ભગવાન્ સભિક્ષુસંઘો ગૃધ્રકૂટાત્ પર્વતાદ્ અવતીર્ય યેન વૈશાલી મહાનગરી તેનોપસંક્રાન્તઃ । અદ્રક્ષુઃ ખલુ પુનર્ વૈશાલિકા લિચ્છવયો ભગવન્તં દૂરત એવાગચ્છન્તં પ્રાસાદિકં પ્રાસાદનીયં શાન્તેન્દ્રિયં શાન્તમાનસં દાન્તેન્દ્રિયં દાન્તમાનસં પરમોત્તમદમશમથપ્રાપ્તં જિતેન્દ્રિયં નાગમ્ ઇવ સુદાન્તં હ્રદમ્ ઇવાચ્છં વિપ્રસન્નમ્ અનાવિલં દ્વાત્રિંશદ્ભિર્ મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલંકૃતગાત્રમ્ અશીતિભિશ્ ચાનુવ્યઞ્જનૈઃ સંકુસુમિતં વિચિત્રિતં ગાત્રં તથાગતસ્ય શરીરં શાલરાજેવ સુપુષ્પિતઃ સૂર્યો વા દિવા પ્રમુક્તરશ્મિજાલઃ । રાત્રૌ ચાન્ધકારતમિશ્રાયાં ગિરિશિખરગતઃ । પ્રજ્વાલન્ મહાન્ અગ્નિસ્કન્ધઃ । મહાન્ ઇવ ચામીકરાચલધરઃ । એવમ્ એવ ભગવાન્ ભાષતે તપતિ વિરોચતે સહદર્શનાદ્ એવ વૈશાલિકા લિચ્છવયો ભગવતો ઽન્તિકે ચેતાંસિ પ્રસાદયામાસુઃ ॥
તે પ્રસન્નચિત્તા યેન માર્ગેણ ભગવાન્ વૈશાલીં મહાનગરીં પ્રવિશતિ તં માર્ગં શોધયન્તિ સ્મ । સંમાર્જયન્તિ સ્મ । પુષ્પાવકીર્ણં ચ વરેણ્યં કુર્વન્તિ સ્મ । ઉચ્છ્રિતવિચિત્રપટ્ટદામઘણ્ટાછત્રધ્વજપતાકાનાનાગન્ધાનિ ધૂપિતં કૃત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રામન્તિ સ્મ । ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદયોઃ શિરાંસિ નિપાતયન્તિ ॥
અથ ભગવાન્ સહસ્રારચક્રરુચિરચરણવિલિખિતતલેન પદ્મબિમ્બગર્ભસૂકુમારેણ પૂર્વસુચરિતલક્ષણોપચિતેન તરુણદિવાકરકિરણાતિરેકપ્રભેણ । પ્રસૃતબહુરશ્મિશતસહસ્રનિર્મલેન કરેણ તેષાં લિચ્છવીનાં શિરાંશિ પરિમાર્જ્યોત્થાપ્ય સમનુશાસયતિ સ્મ ॥
મા ભૈષ્ઠ મા ભૈષ્ઠ આર્યા એથાહમ્ અભ્યાગતો યુષ્માકમ્ એવાનુકંપામ્ ઉપાદાય અનુત્તરં જ્ઞાનમ્ અભિસંબુદ્ધો ઽસ્મિ । સર્વસત્વાનાં ચ હિતાય સુખાય ॥
અથ ભગવાન્ વૈશાલીમ્ મહાનગરીં પ્રવિશ્ય મધ્યમે યામે ઇન્દ્રકીલમ્ અવષ્ટભ્ય ચતુર્દિશમ્ અવલોક્ય સુવર્ણવર્ણબાહું પ્રસાર્યોત્તરાસઙ્ગં વિચરિત્વોવાચ । યે કેચિત્ પશ્ચિમે કાલે પશ્ચિમે સમયે સર્ષપફલમાત્રં તથાગતસ્ય શરીરધાતું પૂજયિષ્યન્તિ । ઇમાં ચ મહાસાહસ્રપ્રમર્દનીં વિદ્યારાજ્ઞીં સર્વગ્રહપરિમોચનીયં ધર્મપર્યાયં ગઙ્ગાસિકતાપ્રખ્યાનાં તથાગતાનામ્ અર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં બુદ્ધમુદ્રાં ભિક્ષુભિક્ષુણ્યુપાસકોપાસિકા ઉદ્ગૃહીષ્યન્તિ ધારયિષ્યન્તિ વાચયિષ્યન્તિ દેશયિષ્યન્તિ પર્યવાપ્સ્યન્તિ । તેષાં સર્વત્ર ઇતિ ભયોપદ્રવોપસર્ગોપાયાસાવૈરકલિકલહબન્ધનવિગ્રહવિવાદા અન્તશઃ પૈશૂન્યપાપકા અકુશલા દુઃખધર્મા ન ક્રમિષ્યન્તિ । અજયાશ્ ચ ભવિષ્યન્તિ સર્વવિહેઠકેભ્યઃ ॥
એવમ્ ઉક્તે બ્રહ્મા સહાપતિર્ ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્ ।
કતમા ચ સા ભદન્ત ભગવન્ મહાસાહસ્રપ્રમર્દની નામ વિદ્યારાજ્ઞી સર્વગ્રહપરિમોચનીયં ધર્મપર્યાયં ગઙ્ગાસિકતાપ્રખ્યાનાં તથાગતાનાં અર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં બુદ્ધમુદ્રા ॥
એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ બ્રહ્માણં સહાપતિમ્ એતદ્ અવોચત્ ।
તેન હિ ત્વં બ્રહ્મન્ શૃણુ સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિ કુરુ ભાષિષ્ય હન્ત । એવ ભદન્તેતિ બ્રહ્મા સહાપતિર્ ભગવતઃ પ્રત્યશ્રૌષીદ્ ભગવાંસ્ તસ્યૈતદ્ અવોચત્ ।
સ્યાદ્ યથેદં ।
અચલે મચલે । સારમચલે । પ્રકૃતિવર્ણ । પ્રકૃતિનિર્ઘોષે । સમન્તમુખે । સ્થિરે સ્થાવરે । વિઘુષ્ટશબ્દે । પ્રગલને । પારઙ્ગમે । સારવર્ણે । સારઙ્ગવતે । બલે । મહાબલે । મહાનિર્ભાસે સ્વાહા ॥
તત્રેદમ્ ઉચ્યતે કાયગતાનુસ્મૃતિઃ શમથવિપશ્યને । ત્રયઃ સમાધયઃ । ચત્વારો ઋદ્ધિપાદાઃ । ચત્વારિ સમ્યક્પ્રહાણાનિ । ચત્વારિ સ્મૃત્યુપસ્થાનાનિ । ચત્વારિ ધ્યાનાનિ । ચત્વાર્ય્ આર્યસત્યાનિ । પઞ્ચેન્દ્રિયાણિ । પઞ્ચબલાનિ । ષડનુસ્મૃતયઃ । સપ્તબોધ્યઙ્ગાનિ । આર્યાષ્ટાઙ્ગા માર્ગાઃ । નવાનુપૂર્વવિહારસમાપત્તયઃ । દશતથાગતબલાનિ । એકાદશવિમુક્તાયતનાનિ । દ્વાદશાઙ્ગપ્રતીત્યસમુત્પાદઃ । દ્વાદશકારધર્મચક્રમ્ । ષોડશાકાર અનાયાનાનુસ્મૃતિઃ । અષ્ટાદશાવેણિકાબુદ્ધધર્માઃ । દ્વાચત્વારિંશદક્ષરાણિ । ઇયં સા બ્રહ્મન્ મહાસાહસ્રપ્રમર્દની નામ મહાવિદ્યારાજ્ઞી સર્વગ્રહપરિમોચનીયં સૂત્રં ગઙ્ગાસિકતાપ્રખ્યાનાં તથાગતાનાં અર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં બુદ્ધમુદ્રા । બુદ્ધનિર્હારઃ । ધર્મનિર્હારઃ । સંઘનિર્હારઃ । બ્રહ્મનિર્હારઃ । ઇન્દ્રનિર્હારઃ । લોકપાલનિર્હારઃ । ઈશ્વરનિર્હારઃ । સત્યનિર્હારઃ । માર્ગનિર્હારઃ । પ્રતીત્યસમુત્પાદનિર્હારઃ । ચન્દ્રનિર્હારઃ । સૂર્યનિર્હારઃ । ગ્રહનક્ષત્રનિર્હારઃ ॥
સ્યાદ્ યથેદમ્ ।
શાલે કસિને । વિધરણિ । વરાગ્રસારે । અમર્ષણિ । અમોઘવતે । સેચને નકાલિ । કાસિવરે । ભરણે । કરકસખે । સમન્તપ્રાપ્તે । સારપ્રાપ્તે । સ્તમ્ભપ્રાપ્તે । વજ્રધરે સ્વાહા ॥
અથ ભગવાંસ્ તસ્યાં વેલાયામ્ ઇમાં ગાથામ્ અભાષત ।
ઇમસ્મિન્ લોકેષ્વ્ ઇમસ્મિન્ વા પુનઃ સ્વર્ગેષુ વા રત્નવરાણિ સન્તિ ।
સમો ઽસ્તિ નૈવેહ તથાગતેન દેવાતિદેવેન નરોત્તમેન ॥
તસ્માદ્ ઇદં રત્નવરં પ્રણીતમ્ એતેન સત્યેન ઇહાસ્તુ સ્વસ્તિ ।
ક્ષયો વિરાગો હ્ય્ અમૃતં ત્વ્ અસંસ્કૃતમ્ આજ્ઞાય સૌશાક્યમુનિપ્રભાવિતઃ ॥
ધર્મેણ તેન ન સમો ઽસ્તિ કશ્ચિદ્ અમૃતેન શાન્તેન અસંશ્કૃતેન ।
તસ્માદ્ ઇદં રત્નવરં પ્રણીતમ્ એતેન સત્યેન ઇહાસ્તુ સ્વસ્તિ ॥
યચ્ છ્રેષ્ઠમ્ ઇષ્ટં વિધિવત્પ્રકાશિતં શાસ્તા સદાનુત્તરયોગવાહકમ્ ।
સમાધિના તેન સમો ન વિદ્યતે વજ્રોપમેનાદ્વયમાર્ગદર્શિના ॥
તસ્માદ્ ઇદં રત્નવરં પ્રણીતમ્ એતેન સત્યેન ઇહાસ્તુ સ્વસ્તિ ।
અષ્ટૌ મહાપુદ્ગલયે પ્રશસ્તાઃ ખ્યાતાનિ ચત્વારિ યુગાનિ ચૈવ ॥
તે દક્ષિણીયા સુગતેન ગીતા મહર્ષિણા હ્ય્ અપ્રતિપુદ્ગલેન ।
એભ્યઃ પ્રદાનં ભવતે મહાફલં બીજાનિ ન્યસ્તાનિ યથા સુક્ષેત્રે ॥
ઇદં પ્રણીતં વરસંઘરત્નમ્ એતેન સત્યેન ઇહાસ્તુ સ્વસ્તિ ।
યે સુપ્રસન્નામનસા દૃઢેન ઉપસંક્રમી ગૌતમશાસનં હિ ॥
તે પ્રાપ્તિપ્રાપ્તા અમૃતં વિગાહ્ય તમોનુદા નિર્વૃતિમ્ આપ્નુવન્તિ ।
ઇદં પ્રણીતં વરસંઘરત્નમ્ એતેન સત્યેન ઇહાસ્તુ સ્વસ્તિ ॥
સહસ્રયોગાદ્ ઇહ દર્શનસ્ય ત્રયઃ પ્રહીણા યુગપત્ કિલેશાઃ ।
સત્કાયદૃષ્ટિર્ વિચિકિત્સા ચ શીલં વ્રતં દર્શનમ્ આર્યતા ચ ॥
ઇદં પ્રણીતં વરસંઘરત્નમ્ એતેન સત્યેન ઇહાસ્તુ સ્વસ્તિ ।
ન જાતુ કુર્યાત્ ત્રિવિધં હિ પાદં કાયેન વાચા મનસાથ વાપિ ॥

પ્રછાદનીયં સહસા ન કૃત્વા યથા ન દૃષ્ટિર્ ગ્રહણેન તેષામ્ ।

ઇદં પ્રણીતં વરસંઘરત્નમ્ એતેન સત્યેન ઇહાસ્તુ સ્વસ્તિ ॥
યથેન્દ્રકીલપૃથિવીપ્રતિષ્ઠિતા ચતુર્દિશં વાયુભિર્ અપ્ય્ અકમ્પ્ય ।
તથોપમા પુદ્ગલાઃ સન્તિ સંઘે યા આર્યમાર્ગસ્ય દર્શિનઃ ॥
ઇદં પ્રણીતં વરસંઘરત્નમ્ એતેન સત્યેન ઇહાસ્તુ સ્વસ્તિ ।
ય આર્યસત્યાનિ વિભાવયન્તિ ગમ્ભીરપ્રજ્ઞેન સુદેશિતાનિ ॥
કાયપ્રદાનં ચ મનસ્ય્ અકૃત્વા ન તે ભયં કષ્ટમ્ અવાપ્નુવન્તિ ।
ઇદં પ્રણીતં વરસંઘરત્નમ્ એતેન સત્યેન ઇહાસ્તુ સ્વસ્તિ ॥
અર્ચિર્ યથા વાયુવશાદ્ વિનષ્ટા અસ્તંગતા નૈવ ઉપેતિ સંક્ષા ।
તથૈવ સમ્યોજનવિપ્રયુક્તા અદર્શનં યાન્તિ હિ બુદ્ધપુત્રા ॥
ઇદં પ્રણીતં વરસંઘરત્નમ્ એતેન સત્યેન ઇહાસ્તુ સ્વસ્તિ ।
યે જઙ્ગમાશ્ ચાત્ર તથૈવ સ્થાવરાસ્ તે સર્વસત્વાઃ સુખિનો ભવન્તુ ॥
શાસ્તારમ્ અગ્ર્યં નરદેવપૂજ્યં બુદ્ધં નમસ્યેથ ઇહાસ્તુ સ્વસ્તિ ।
યે જઙ્ગમાશ્ ચાત્ર તથૈવ સ્થાવરાસ્ તે સર્વસત્વાઃ સુખિનો ભવન્તુ ॥
શાન્તં વિરાગં નરદેવપૂજ્યં ધર્મં નમસ્યેથ ઇહાસ્તુ સ્વસ્તિ ।
યે જઙ્ગમાશ્ ચાત્ર તથૈવ સ્થાવરાસ્ તે સર્વસત્વાઃ સુખિનો ભવન્તુ ॥
ગણાનમ્ અગ્ર્યં નરદેવપૂજ્યં સંઘં નમસ્યેથ ઇહાસ્તુ સ્વસ્તિ ।
યાનીહ ભૂતાનિ સમાગતાનિ સ્થિતાનિ ભૂમાવ્ અથ વાન્તરીક્ષે ॥
કુર્વન્તુ મૈત્રી સતતં પ્રજાસુ દિવા ચ રાત્રૌ ચ ચરન્તુ ધર્મમ્ ।
યેનૈવ સત્યેન જિનો જિતારિઃ સ સત્યવાદી રિપુસ્ તસ્ય નાસ્તિ ॥
તેનૈવ સત્યેન ઇહાસ્તુ સ્વસ્તિ મુચ્યન્તુ સર્વે ઽદ્ય મહાભયેભ્યઃ સ્વાહા ॥
સ્યાદ્ યથેદમ્ ॥
ધિરે ધિધિરે । બલનિર્ઘોષે । બલસારે । સારવતે । સ્તુતે । પ્રભૂતપ્રાપ્તે । આરધે । આરઘોષે । સારવતિ । અચ્યુતે । બલવતે । શૂરપ્રાપ્તે । સારંગમે । સૂર્યગમે । સૂર્યનિર્ઘોષે સ્વાહા ॥
ઇયં સા મહાબ્રહ્મન્ મહાસાહસ્રપ્રમર્દની નામ વિદ્યારાજ્ઞી સર્વગ્રહપરિમોચનીયં સૂત્રં ગઙ્ગાસિકતાપ્રખ્યાનાં તથાગતાનામ્ અર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં બુદ્ધમુદ્રા । બુદ્ધપદા । ધર્મપદા । સંઘપદા । બ્રહ્મપદા । ઇન્દ્રપદા । લોકપાલપદા । ( મ્સ્પ્ 27 ) ઈશ્વરપદા । મહાર્ષિપદા । પર્યર્થિપદા । આયતિપદા । અક્ષિપદા । હેતુપદા । પ્રદેશપદા । નિર્દેશપદા । અભિસંબુદ્ધપદા । સમ્યક્સંબુદ્ધૈશ્ ચ પ્રત્યેકબુદ્ધૈશ્ ચ સ્પર્શિતા । શ્રાવકૈર્ અધિષ્ઠિતા । બ્રહ્મભિઃ પ્રશંસિતા । ઇન્દ્રેણ પૂજિતા । લોકપાલૈર્ નમસ્કૃતા । ઈશ્વરેણ પૂજિતા । સર્વદેવૈર્ વર્ણિતા । યોગાચારૈર્ અભિનન્દિતા । ઋષિભિર્ અલંકૃતા । બ્રહ્મભિર્ અબિસ્તુતા । દેવતાભિશ્ ચિન્તિતા । સ્નાતકૈઃ પ્રશંસિતા । ચાતુર્વર્ણેન લોકેન । ગોચરઃ સર્વબુદ્ધાનામ્ । ઉદ્યાનં પ્રત્યેકબુદ્ધાનામ્ । નિર્યાણં શ્રાવકાનામ્ । આશ્રયો યોગાચારાણામ્ । આકરો બોધિપક્ષાણાં ધર્માણામ્ । પ્રવાહનં સંક્લેશાનામ્ । ઉત્પાટનમ્ અનુશયશલ્યાનામ્ । સંદર્શનં મોક્ષદ્વારાણામ્ । ભેદનં સત્કાયદૃષ્ટીનામ્ । પ્રપાતનં માનપર્વતસ્ય । વિવરણમ્ આર્યમાર્ગસ્ય । પિથનં મોક્ષદ્વારાણામ્ । સંશોષણં સંસારસમુદ્રસ્ય । ઉચ્ચાલનં સર્વસંસારપતિતાનામ્ અસ્થિપર્વતાનામ્ । ચ્છેદની મારપાશસ્ય । ઉત્ત્રાસની મારપર્ષદઃ । ઉદ્ગિલની મારબડિશસ્ય । ઉત્ત્રાસની ક્લેશસંગ્રામાત્ । પ્રવેશની નિર્વાણનગરે । નિષ્ક્રામણી સંસારગૃહાદ્ ઇતિ ॥
સ્યાદ્ યથેદમ્ ।
ખઙ્ગે । ખઙ્ગઘોષે । ઉષોધને । સારથિપ્રભેદે । વિપુલપ્રભે । સંકર્ષણિ । વિકર્ષણિ । વિષાગ્રવતિ । શુદ્ધસાધને । વરુણવતે । વાશને । વિભૂષણિ । વિષંગમે । પશુપતિ । પુષ્પગર્ભે । સ્વસ્ત્ય્ અસ્તુ મમ સર્વસત્વાનાં ચ સર્વભયોપદ્રવોપસર્ગોપાયાસેભ્યઃ સ્વાહા ॥
ઇયં સા મહાબ્રહ્મન્ મહાસાહસ્રપ્રમર્દની નામ વિદ્યારાજ્ઞી સર્વગ્રહપ્રમોચનીયં સૂત્રં ગઙ્ગાસિકતાપ્રખ્યાનાં તથાગતાનામ્ અર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં બુદ્ધમુદ્રા । યયા મુદ્રયા મુદ્રિતઃ સદેવમાનુષાસુરો લોકો ઽનુત્તરનિર્વાણપુરં પ્રવિષ્ટઃ । યસ્ય ચાર્થાય ગઙ્ગાસિકતાપ્રખ્યૈઃ સમ્યક્સંબુદ્દૈઃ પ્રત્યેકબુદ્ધૈઃ શ્રાવકૈશ્ ચ પૂર્વાભિસંબુદ્ધૈઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાઃ પ્રત્યેકબુદ્ધાઃ શ્રાવકાશ્ ચ માતાપિતૃદક્ષિણીયા ગુરુસ્થાનીયાઃ પર્યુપાસિતા બ્રહ્મચર્યં ચીર્ણં શીલં રક્ષિતં ( મ્સ્પ્ 28 ) દાનં દત્તં કૃપા પારમિતા પરિપૂરિઃ । સાધિતા બોધિસત્વચર્યા સાધિતા બોધિપ્રાપ્તિપ્રાપ્તા સર્વજ્ઞતા પરાજિતો મારઃ ॥
અથ બ્રહ્મા સહાપતિઃ શક્રશ્ ચ દેવાનામ્ ઇન્દ્રશ્ ચત્વારશ્ ચ મહારાજાન એકવાગેકમતૈકસ્વરા ભગવન્તં નમસ્યમાના ઊચુઃ ॥
અહો વિદ્યા મહાવિદ્યા મહાસાહસ્રપ્રમર્દની ॥
આરક્ષા સર્વસત્વાનાં બુદ્ધમુદ્રાશ્ ચતુર્દિશમ્ ।
મુદ્રાં વયં પ્રદાસ્યામઃ સૂત્રે સાહસ્રપ્રમર્દને ॥
ત્રાસેન્તિ સર્વભૂતાનિ મુદ્રયા મુદ્રિતાયયા ।
યે મનુષ્યા પ્રદુષ્ટાશ્ ચ ત્રસન્નાશ્ ચાત્ર શાસને ॥
તેષાં દણ્ડં પ્રણેષ્યામિ વિદ્યાં બ્રહ્મેણ નિર્મિતામ્ ।
શક્રેણ ધારિતા મુદ્રા લોકપાલૈશ્ ચ મુદ્રિતાઃ ॥
સ્યાદ્ યથેદમ્ ।
કલિઙ્ગે । ભારદે । જૂદગ્રે । જામલે । સિંહમદે । સારાગ્રપ્રાપ્તે । હંસગામિનિ । માલિનિ । હુલે મિહુલે । પિહુલે 2 પિહુલમે હહમ્ હહમ્ હહમ્ હહમ્ । સૂદનિ વરાગ્રવતિ । હસ્તિને । નેચરમતિ । ચણ્ડાલિ । ચરમે । ચરાચરે સ્વાહા ॥
અસ્યાં ખલુ પુનર્ મહાસાહસ્રપ્રમર્દન્યાં વિદ્યારાજ્ઞ્યાં ભાષ્યમાનાયામ્ અયં ત્રિસાહસ્રમહાસહસ્રો લોકધાતુઃ ષડધિકારમ્ અકમ્પત્ । દિક્ષુ વિદિક્ષુ ભૂતાશતૈર્ યક્ષરાક્ષસૈર્ નિર્નાદઃ પ્રક્રુષ્ટઘોષં ચોદ્ઘોષયન્તિ સ્મ ॥
અહો દુઃખમહો કષ્ટં નષ્ટા ભૂતગણા વયમ્ ।
વિનષ્ટા ભૂતસંઘાસ્ તા વશનીતાશ્ ચ સર્વથા ॥
અવશાઃ પ્રાણિભૂતાનાં સર્વેષામ્ અદ્ય સંવરાઃ ।

તે ચ ભૂમૌ નિપીડન્તિ સંપ્રપદ્યન્તિ દુઃખિતાઃ ॥
અથ ભગવાંસ્ તાં ભૂમીં વજ્રમયીમ્ અભિનિર્મિમીતે ।
તે ચતુર્દિશં પ્રપલાયન્તિ અથ ચત્વારો મહારાજાનઃ ॥
ચતુર્દિશં મહાન્ અગ્નિજ્વાલાસ્કન્ધમ્ અભિનિર્મિતવન્તઃ ।
તે ચાકાશે પરિધાવન્તિ ॥
અથ બ્રહ્મા સહાપતિર્ અયોમયમ્ આકાશમ્ અભિનિર્મિમીતે । તે ( મ્સ્પ્ 29 ) ચ સપ્તતાલમાત્રં વૈહાયસં પરિધાવન્તિ । અથ શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રો ઽસિશરશક્તિકુન્તતોમરવૃક્ષપર્વતવૃષ્ટીર્ અભિપ્રવર્ષતિ । તેન ચ સમયેન સમન્તતઃ સહાયાં લોકધાતૌ પઞ્ચયક્ષશતસહસ્રાણિ સન્નિપતિતાનિ વિદ્યાશાપહતાનિ જ્વરાવેશોન્મત્તાનિ વિપીડન્તિ । ભગવતઃ પાદયોઃ શિરાંસિ નિપત્યાબ્રુવન્ ॥
સર્વસત્વહિતાનુકમ્પી શ્રમણો ગૌતમ ।
ત્રાયતુ નઃ શ્રમણો ગૌતમ ॥
અથ ભગવાંસ્ તાન્ ગુહ્યકાન્ મૈત્ર્યા સ્ફરન્તિ સ્મ । શિક્ષાગ્રહણં ચ કારયામાસ ।
યા ગતિર્ માતૃઘાટીનાં પિતૃઘાટીનાં ચ યા ગતિઃ ।
અર્હતાં ઘાટકસ્યાપિ સંઘભેદી ચ યા ગતિઃ ॥
સંબુદ્ધદુષ્ટચિત્તસ્ય લોહિતોત્પાદકસ્ય ચ ।
તાં ગતિં પ્રતિપદ્યેમ યદિ મુદ્રાં ક્ષિપેમહિ ॥
સપ્તધાસ્ય સ્ફુટો મૂર્ધા અર્જકસ્યેવ મઞ્જરી ।
સંમૃષ્ટા યક્ષરોગેણ ચિત્રગાત્રા ભવેમહિ ॥
સાહસ્રપ્રમર્દનીસૂત્રં યદ્ ઇદં જિનભાષિતમ્ ।
વિદ્યારાજ્ઞીમ્ અભિક્રમ્ય વર્તેમ સ્વેચ્છયા વયમ્ ॥
તેન ચ સમયેન વૈશાલ્યાં મહાનગર્યાં સર્વે ઇતિ ભયોપદ્રવોપસર્ગોપાયાસાઃ પ્રતિપ્રસ્રબ્ધાઃ । યક્ષરાક્ષસમનુષ્યામનુષ્યાઃ સ્વકસ્વકં ગોચરમ્ અતિક્રાન્તાઃ । વૈશાલકા લિચ્છવયશ્ ચ સર્વરોગવ્યાધિભ્યો વિનિર્મુક્તાઃ સર્વસુખસમર્પિતા બુદ્ધે ઽવેત્ય પ્રસાદેન સમન્વાગતા બભૂવુઃ । ધર્મે ઽવેત્ય પ્રસાદેન સમન્વાગતા બભૂવુઃ । સતતસમિતં રત્નત્રયપૂજાભિરતા મહોત્સવેન વિહરન્તઃ । હંસશુકશારિકાકોકિલમયૂરચક્રવાકકુનારજીવઞ્જીવકપક્ષિગણા મધુરં નિકૂજન્તિ સ્મ । વિગતકાયપીડાઃ સાંસર ઇવ કિન્નરાઃ । અઘાટિતાનિ રત્નભાજનાનિ રણન્તિ સ્મ । ભેરીશઙ્ખમૃદઙ્ગપણવવીણાવેણવશ્ ચ યથા સ્થાને સ્થાપિતા એવ પ્રવાદ્યન્તિ સ્મ । દાડિમબિલ્વામલન્યગ્રોધાશ્વત્થપ્રક્ષકપિત્થોદુમ્બરશાલતાલતમાલતિલકચમ્પકવૃક્ષા નાનાગન્ધાન્ પ્રમુઞ્ચન્તિ સ્મ । દેવતાસહસ્રૈશ્ ચ હીહીકારપ્રમુક્તઃ । અન્તરીક્ષાચ્ ચ ( મ્સ્પ્ 30 ) પુષ્પવર્ષમ્ અભિપ્રવિષ્ટમ્ । અમાનુષશ્ ચ ગન્ધો લોકે પ્રાદુર્ભૂતઃ ॥
અથ ચત્વારો મહારાજાનઃ પ્રાઞ્જલયો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્ ।
ઇદં ભદન્ત ભગવન્ મહાસાહસ્રપ્રમર્દની સૂત્રરાજં સર્વગ્રહપ્રમોચનીયં બુદ્ધમુદ્રા ધર્મપર્યાયમ્ । યઃ કશ્ચિચ્ છિક્ષાપદં પરિગૃહીત્વા કાશાયધારી ઉદ્ગૃહ્ય ધારયિત્વા વાચયિત્વા દેશયિત્વા પર્યવાપ્ય લિખિત્વા ગ્રન્થયિત્વા ધારયિષ્યતિ । તસ્ય સર્વે ઇતિ ભયોપદ્રવોપસર્ગોપાયાસાવૈરકલિકલહભણ્ડનવિવાદા યાવત્ પૈશૂન્યકા અકુશલા ધર્મા નાભિક્રમિષ્યન્તિ । અજયશ્ ચ ભવિષ્યન્તિ સર્વવિહેઠકેભ્યઃ । તેન રાષ્ટ્રસ્ય સીમાબન્ધયિતુકામેન સુસ્નાતેન ત્રિશુક્લભુક્તેન પઞ્ચામિષપરિવર્જિતેન સર્વમાનુષશિષ્યાપદપરિગૃહીતેન સર્વસત્વસમાચિત્તેન વસ્ત્રાભરણયુક્તેન ગ્રામનગરનિગમશૃઙ્ગાટકકુલાન્ય્ અપગતસંકારકૂટાનિ કૃત્વા મધ્યમાયાં રાજધાન્યાં પુષ્પાવકીર્ણાં ધરણીં કૃત્વા નાનાગન્ધા ધૂપયિતવ્યા । ચતુર્દિશં ચતસ્રઃ કન્યકાઃ સુસ્નાતવિભૂષિતાઃ શસ્ત્રહસ્તાઃ સ્થાપયિતવ્યાઃ । ચત્વારો ઘણ્ટાશ્ ચત્વારિ રત્નભાજનાનિ ગન્ધોદકપુષ્પફલપરિપૂર્ણાનિ સ્થાપયિતવ્યાનિ । પૂર્વાહ્ણકાલસમયે ઉદ્ગતે સહસ્રકિરણવિદ્યા આવર્તયિતવ્યા । પલષષ્ઠિકયા સૂત્રં કર્તયિતવ્યં લિખિત્વા ચીરિકાયાં મૂર્ધ્નિ મહાચૈત્યેષુ મહાવૃક્ષેષુ મહાધ્વજેષુ ચોચ્છ્રાપયિતવ્યા । નાનાપુષ્પૈર્ નાનાગન્ધૈશ્ ચ પક્ષમાત્રં પૂજા કર્તવ્યા । દિવસે દિવસે ચૈકવારં વિદ્યા આવર્તયિતવ્યા । એવં રાષ્ટ્રઃ પરિમોચિતો ભવિષ્યતિ । એવં જનપદરાજધાનીસ્થાનવિહારદેવકુલક્ષત્રશાલાવૃક્ષફલહરિતારામગોશાલપશુશાલા અપગતસંકારાઃ કૃત્વા ખદિરબદરાગ્નિં પ્રજ્વાલ્ય પુષ્પાવકીર્ણાં ધરણીં કૃત્વા દ્વારશાલશોભનાં નાનાગન્ધપ્રધૂપિતાં કૃત્વા સર્વબીજાનિ સર્પિષાં મ્રક્ષયિત્વા ચતુર્દિશં પ્રક્ષેપ્તવ્યાનિ । અગ્નૌ ચ પ્રક્ષેપ્તવ્યાનિ નાનારઙ્ગાનિ ચ સૂત્રાણિ દ્વારે બન્ધનીયાનિ તિર્યગ્યોનિગતાનિ નિષ્કાસ્ય પુનઃ પ્રવેશયિતવ્યાનિ । વિદ્યા ચાવર્તયિતવ્યાનિ । લિખિત્વા ગ્રન્થયિત્વા ચોર્ધ્વમ્ ઉત્થાપ્ય પૂજનીયા । ગ્લાનસ્ય પુરતો બુદ્ધપ્રતિબિમ્બં વા ( મ્સ્પ્ 31 ) બુદ્ધશરીરં વા । સમુદ્ગતેમં ચેવાપીઠે વાવરોપ્ય બ્રહ્મપ્રતિબિમ્બં વા શક્રપ્રતિબિમ્બં વા ચતુર્મહારાજપ્રતિબિમ્બં વા ચતસ્રો મુદ્રાઃ કૃત્વા સ્થાપયિતવ્યાઃ । નાનાપુષ્પૈર્ નાનાધૂપૈર્ નાનાગન્ધૈર્ બ્રહ્મશક્રચતુર્મહારાજમહેશ્વરયક્ષસેનાપતિર્ યક્ષમહાનગ્ના હારીતી ચ નમ્ના ત્રયાણાં રત્નાનાં પૂજા કર્તવ્યા । તેષાં બલેનૈશ્વર્યાધિપતેન ચ સ્વસ્ત્ય્ અસ્તુ મમ સર્વસત્વાનાં ચ મુઞ્ચન્તુ સર્વગ્લાનાઃ સર્વવ્યાધિભ્યઃ । ગ્લાનસ્ય ચાન્નપાનભૈષજ્યમ્ ॥
ઉપનામયતા ઇયં વિદ્યા આવર્તયિતવ્યા ।
વિબુદ્ધબોધૌ સંબુદ્ધે લોકપાલાશ્ ચતુર્દિશમ્ ॥
ભાજનાનિ સમાનીય ચત્વારિ સુગતાય વૈ ।
દત્તાનિ નિર્મિતશ્ ચૈકો મુનિના ભાજનોત્તમમ્ ॥
ગૃહીતં પાણિના શાસ્તા ભૈષજ્યમ્ અમૃતોપમમ્ ।
એતેન સત્યવાક્યેન અમૃતં ભવન્તુ ઔષધમ્ ॥
હારીતી ચ તથા દેવી ગૃહ્ય પશ્યાં તથા શુભમ્ ।
શાસ્ત્રે દત્તવતી દિવ્યં ભૈષજ્યમ્ અમૃતોપમમ્ ॥
એતેન સત્યવાક્યેન આતુરસ્ય રૂજાપહમ્ ।
સર્વમ્ ઉપહારં ચાપિ ભવત્વ્ અમૃતમ્ ઔષધમ્ ॥
વિપશ્યિબુદ્ધતેજેન શિખિનશ્ ચ બલેન ચ ।
વિશ્વભૂસત્યવાક્યેન ક્રકુચ્છન્દસમાધિના ॥
કનકાહ્વસ્ય જ્ઞાનેન ઋદ્ધ્યા વૈ કાશ્યપસ્ય ચ ।
શાક્યસિંહસ્ય વીર્યેણ ભવત્વ્ અમૃતમ્ ઔષધમ્ ॥
કૃત્વા પૂર્વામુખં ગ્લાનભૈષજ્યમ્ ઉપનામયેત્ ।
ઇમાં પાણિતલે વિદ્યાં તસ્મિન્ કાલે ઉદાહરેત્ ॥
સ્યાદ્ યથેદમ્ ॥
ખટે । ખટવિખટે । વિમલે । વિલમ્બે । બલે બલવતે । ચન્દ્રે । ચરણે । અમૃતનિર્ઘોષે સ્વાહા ॥
વાતજાઃ પિત્તજા રોગાઃ શ્લેષ્મજાઃ સન્નિપાતજાઃ । નિહતાઃ સર્વરોગાશ્ ચ સ્વસ્ત્ય્ અસ્તુ મમ સર્વસત્વાનાં ચ સર્વદા સર્વભયેભ્યઃ સ્વાહા ॥
સર્વકાખોર્દવેતાડસંપ્રયુક્તેષુ કર્મસુ તેન પુરુષેણ સ્ત્રિયા વા ઽહોરાત્રો વપુષ્ટેન સુસ્નાતેન સુભૂષિતેન પુષ્પાવકીર્ણાં નાનાગન્ધપ્રધૂપિતાં ચ ધરણીં કૃત્વા ખદિરવદરાગ્નિં પ્રજ્વાલ્ય સર્વબીજાનિ ચતુર્દિશં પ્રક્ષેપ્તવ્યાનિ । નાનારઙ્ગાનિ ચ સૂત્રાણિ શસ્ત્રેષુ વા શૂલેષુ વા કુન્તેષુ વા કાણ્ડેષુ વા ગ્રન્થયિત્વા બન્ધનીયાનિ સર્વમૂલાનિ સર્વપુષ્પાણિ નાનાગન્ધોદકં કૃત્વા મહતિ કુણ્ડે પ્રક્ષેપ્તવ્યાનિ । યસ્ય કાખોર્દકૃતં ભવિષ્યતિ । તસ્ય તં સૂત્રકમ્ આબન્ધ્ય કુણ્ડે ઽધિષ્ઠાપનીયઃ શસ્ત્રેણ તં સૂત્રકં ચ્છિત્વા અગ્નૌ પ્રક્ષેપ્તવ્યમ્ । ઇદં ચ મહાસાહસ્રપ્રમર્દનીસૂત્રમ્ ઉદાહર્તવ્યમ્ ।

બુદ્ધાઃ પ્રત્યેકબુદ્ધાશ્ ચ બુદ્ધાનાં શ્રાવકાશ્ ચ યે ।
બ્રહ્મેન્દ્રો લોકપાલાશ્ ચ યક્ષસેનાપતીશ્વરાઃ ॥
તથા યક્ષનગ્ના હારીતી ચ સપુત્રિકા ।
વીર્યેણ તેજસા તેષાં વેતાડંકર્મ ચ્છિદ્યતુ ॥
ભિન્નન્તિ વજ્રરત્નાનિ વહ્નિર્ ઇન્ધનદાહકઃ ।
વાતેન શોષિતા મેઘા ભાસ્કરેણ વનસ્પતી ॥
એતેન સત્યવાક્યેન કાખોર્દકર્મ દહતામ્ ।
નાનાગન્ધૈસ્ તથા પુષ્પૈર્ નિર્ધૂતાઃ સર્વપાપકાઃ ॥
તદ્યથા ।
હુમે 2 કખલિ । ખરલિ । જુક્વિનિ । જવલે । ગરગે । હરિણિ । શાવરિ શાન્તિ । પ્રસાન્તિ સ્વાહા ॥
ધાવનિ સ્વાહા । પ્રધાવનિ સ્વાહા । ગાન્ધર્વે સ્વાહા । પલઙ્ગનિ સ્વાહા । સર્વકાખોર્દકૃતવેતાડચ્છેદનિ સ્વાહા ॥
ઇમૈર્ મન્ત્રપદૈર્ મમ સર્વસત્વાનાં ચ સર્વકાખોર્દવેતાડૌષધિમન્ત્રવિષયોગાઃ સર્વદેવૈશ્ ચ્છેદિતાઃ પરાજિતાઃ સ્વાહા ॥
ગલગણ્ડવૈસર્પાતિસારોન્માદગણ્ડપિટકભગન્દરવિષપીતકાત્ પરિમોચયિતુકામેન સુસ્નાતેન સુભૂષિતેન ભદ્રપીઠાસનનિષણ્ણેન ઇયં વિદ્યા ઉદાહર્તવ્યા ।
તેજસા સર્વબુદ્ધાનાં પ્રત્યેકજિનતેજસા ।
અર્હતાં ચૈવ વીર્યેણ સર્વેષાં મન્ત્રધારિણામ્ ॥
પ્રજ્ઞયા શારિપુત્રસ્ય મૌદ્ગલ્યસ્ય ચ ઋદ્ધિયા ।
ચક્ષુષા ચાનિરુદ્ધસ્ય કાશ્યપસ્ય ધૂતૈર્ ગુણૈઃ ॥
કૌણ્ડિન્યપૂર્વપ્રાપ્ત્યા ચ આનન્દસ્ય શ્રુતેન ચ ।
મૈત્ર્યા વૈ બ્રહ્મણા ચૈવ ઐશ્વર્યેણ શતક્રતોઃ ॥
વિષયૈર્ લોકપાલાનાં મહેશ્વરબલેન ચ ।
સેનાપતીનાં સૌર્યેણ હારીત્યાશ્ ચ સમૃદ્ધ્યા ॥
વીર્યેણ તેજસા તેષાં વિષમ્ અસ્ત્વ્ અવિષં સદા ।
તત્ર મન્ત્રપદા ભોન્તિ નિર્વિષા વિષદૂષણાઃ ॥
સ્યાદ્ યથેદમ્ ।
હરિકેશિ । નકિલે । રેહિલે । અમરે અણ્ડરે પણ્ડરે । કટકે । કેયૂરે । હસે હસે હસે । ખસે ખસે ખસે । ખરઙ્ગે । મરુગહણે સ્વાહા ॥ મુમુક્ષ સ્વાહા । હિલે સ્વાહા । મિલે સ્વાહા ॥
હતા ગણ્ડાઃ કિલાસાશ્ ચ વૈસર્પાશ્ ચ વિચર્ચિકાઃ ।
પિટ્ટકા લોહલિઙ્ગાશ્ ચ કચ્છૂર્ ભવતિ સપ્તમી ॥
રાગો દ્વેષશ્ ચ મોહશ્ ચ એતે લોકે ત્રયો વિષાઃ ।
નિર્વિષો ભગવાન્ બુદ્ધો બુદ્ધતેજોહતં વિષમ્ ॥
રાગો દ્વેષશ્ ચ મોહશ્ ચ એતે લોકે ત્રયો વિષાઃ ।
નિર્વિષો ભગવાન્ ધર્મો ધર્મતેજોહતં વિષમ્ ॥
રાગો દ્વેષશ્ ચ મોહશ્ ચ એતે લોકે ત્રયો વિષાઃ ।
નિર્વિષો ભગવાન્ સંઘં સંઘતેજોહતં વિષમ્ ॥
વિષસ્ય પૃથિવી માતા વિષસ્ય પૃથિવી પિતા ।
એતેન સત્યવાક્યેન વિષાઃ સર્વે સ્યુર્ નિર્વિષાઃ ॥
ભૂમિં સંક્રામન્તુ વિષં પૂર્ણપાત્રે વા સંક્રામન્તુ વિષં સ્વાહા ॥
અથાતઃ કલિકલહવિગ્રહવિવાદપરચક્રશત્રૂણ્ય્ અપરાજયિતુકામેન પૂર્વં મહાચૈત્યે પૂજા કર્તવ્યા । ઇયં ચ મહાસાહસ્રપ્રમર્દની વિદ્યારાજ્ઞી પ્રવર્તયિતવ્યા ॥
બુદ્ધેન નિર્જિતા મારા ધર્મેણ ચ અધર્મતા ।
સંઘેન નિર્જિતા તીર્થ્યા ઇન્દ્રેણ અસુરા જિતાઃ ।
અસુરૈસ્ તુ જિતઃ સોમો વૈનતેયેન સાગરઃ ॥

અગ્નિના ચ જિતાઃ કાષ્ઠા ઉદકેનાગ્નિઃ પરાજિતાઃ ।
વાતેન નિર્જિતા મેઘા રત્નવજ્રેણ મથ્યતે ॥
સત્યેન દેવાસ્ તિષ્ઠન્તિ સત્યેન પૃથિવી સ્થિતા ।
સત્યં બુદ્ધશ્ ચ ધર્મશ્ ચ સત્યં જયતુ મા મૃષાઃ ॥
સ્યાદ્ યથેદમ્ ।
અમૃતે અગ્રપુષ્પે । બહુફલે । નિવારિણિ સર્વાર્થસાધનિ । અપરાજિતે । ધરધરણિ । ગુહ્યાવર્તે । ગૌતમે । ગુપ્તમતિ । જમ્ભનિ સ્વાહા ॥ બલપ્રભઞ્જનિ સ્વાહા ॥ જયે સ્વાહા ॥ વિજયે સ્વાહા । જયે વિજયે સ્વાહા ॥
જિતાઃ પ્રત્યર્થિકાશ્ ચૈવ સર્વપાપાઃ પરાજિતાઃ ।
તતો ઽથ શાસ્તા સર્વજ્ઞ ઇમાં ગાથામ્ અભાષત ॥
અક્ષોભ્યરાજો અવલોકિતેશ્વરો ઽમિતાભનેમીરતનાર્ચિમેરુઃ ।
વજ્રસ્ય ચો નામ ગૃહીત્વા સર્વદા નૈવં ભયં ભોન્તિ ન છમ્બિતત્વમ્ ॥
ય એષાન્ અષ્ટાન્ મહાદ્યુતીનાં નામાનિ કીર્તેય અનુગ્રહાર્થમ્ ।
ન તસ્ય અગ્નિર્ ન વિષં ન શસ્ત્રં ક્રમેણ કાયે કૃત સપવિત્રે ॥
સચેદ્ અસૌ આઘાતને ઉપસ્થિતે ઉત્કૃષ્ટશસ્ત્રે વધકે ચ સંમુખમ્ ।
અનુસ્મરન્તો અવલોકિતેશ્વરં તે ખણ્ડખણ્ડં પ્રપતેયુઃ શસ્ત્રાઃ ॥
સચેદ્ ઉદ્ગૃહીતં પિ ભવેત શસ્ત્રં ભઞ્જિત્વા પાણિં ધરણીં પતેયુઃ ।
ન તસ્ય કાયે નિપતેય કિંચિદ્ અન્યત્ર કર્મ પૂરિમેન યત્ કૃતમ્ ॥
સમગ્રદેવા ઇમં ગાથાં ભાષિષુઃ ।
નમો ઽસ્તુ તે બુદ્ધ અનન્તગોચરા નમો ઽસ્તુ તે સત્યપ્રકાશકા મુને ।
સત્યં પ્રતિષ્ઠાય પ્રજાય મોચસે સર્વે ચ કામાઃ સફાલા ભવન્તુ ॥
મમ સર્વસત્વાનાં ચ સ્વાહા ॥
તતો બ્રહ્મા મહાબ્રહ્મા ઉત્થિતો ઽથ કૃતાઞ્જલિઃ ।
સુભાષિતા ઇયં વિદ્યા મહાસાહસ્રપ્રમર્દિની ॥
વિદ્યામ્ અહમ્ પ્રવક્ષામિ દારકાનાં હિતંકરી ।
બુદ્ધવીરં નમસ્યામિ ધર્મરાજં શુભાકરં ॥
યેન પ્રથમતો વિદ્યા જંબુદ્વીપે પ્રકાશિતા ।
ધર્માય ચ વિશિષ્ઠાય સંઘાય ચ ગણોત્તમે ॥
બુદ્ધસ્ય પાદૌ વન્દિત્વા બ્રહ્મા વચનમ્ અબ્રવીત્ ।
બુદ્ધાઃ પ્રત્યેકબુદ્ધાશ્ ચ બુદ્ધાનાં શ્રાવકાશ્ ચ યે ॥
ઋષયો લોકપાલાશ્ ચ યાવન્તો દેવતાપિ ચ ।
ઇતો માનુષ્યલોકતઃ સર્વ એતે સમુત્થિતાઃ ॥
સન્તીહ રાક્ષસા ઘોરા ગર્ભરક્ષા મહામુને ।
શક્યો ન તે ઽપિ ચ દ્રષ્ટું નાપિ શક્યાશ્ ચતુર્દિશમ્ ॥
યાસાં પુત્રો ન જાયન્તે યાસાં ગર્ભો ન તિષ્ઠતિ ।
નરનારીસંપ્રયોગેન સંપ્રમુહ્યન્તિ ઇન્દ્રિયા ॥
પુત્રબીજં વિનાશ્યન્તિ કલલં વા સબુદ્બુદં ।
નિષ્પન્ના ગર્ભયા ચ સ્ત્રી જાયતે ન વિશલ્યતે ॥
નામાનિ તેષામ્ આખ્યાસે લોકનાથ શૃણોહિ મે ।
મઞ્જુકો મૃગરાજશ્ ચ સ્કન્દાપસ્મારમુષ્ટિકા ॥
માતૃકા જામિકશ્ ચૈવ કામિની રેવતી તથા ।
પૂતના માતૃનન્દા ચ શકુનિઃ કણ્ઠપાણિની ॥

મુખમણ્ડિતિકાલમ્બા ચરન્તે સર્વમેદિની ।
એતે ગ્રહાઃ પઞ્ચદશા દારકાનાં ભયંકરાઃ ॥
વક્ષોલક્ષણરૂપાણિ યથા ગૃહ્ણન્તિ દારકાન્ ।
મઞ્જુકેન ગૃહીતસ્ય ચક્ષુસી પરિવર્તતે ॥
મૃગરાજગૃહીતસ્ય છર્દિર્ ભવતિ દારુણા ।
સ્કન્દેન પ્રગૃહીતસ્ય સ્કન્દૌ ચાલેતિ દારકઃ ॥
અપસ્મારગૃહીતસ્ તુ ફેણં લાલાં ચ મુઞ્ચતિ ।
મુષ્ટિકાપ્રગૃહીતસ્ય મુષ્ટિબદ્ધા ન મુઞ્ચતિ ॥
માતૃકાસંગૃહીતસ્ય સ્તનતે હસતે તથા ।
જામિકાસંગૃહીતસ્ તુ નાભિનન્દતિ સ સ્તનૌ ॥
કામિનીપ્રગૃહીતસ્ તુ પ્રસુપ્તઃ સંપ્રરોદતિ ।
રેવતીપ્રગૃહીતસ્ તુ જિહ્વા દન્તૈઃ પ્રખાદતિ ॥
પૂતનાપ્રગૃહીતસ્ તુ કાસતે ભનતે તથા ।
માતૃનન્દાગૃહીતસ્ તુ વિચિત્રરૂપમ્ આદિશેત્ ॥
શકુનીપ્રગૃહીતસ્ય ગન્ધિપૂતિં પ્રવાયતે ।
કણ્ઠપાણિગૃહીતસ્ય કણ્ઠઃ સંપરિરુધ્યતે ॥
મુખમણ્ડીગૃહીતસ્ તુ જ્વર્યતે ચ વિરિચ્યતે ।
આલમ્બાપ્રગૃહીતસ્ય હિક્કાશ્વાસશ્ ચ જાયતે ॥
તત્ર રૂપં સમાખ્યાસ્યે યથા ત્રાસ્યન્તિ દારકાન્ ।
મઞ્જુકો ગવરૂપેણ મૃગરાજો મૃગો યથા ॥
સ્કન્દઃ કુમારરૂપેણ અપસ્મારઃ શૃગાલવત્ ।
મુષ્ટિકા કાકરૂપેણ છાગરૂપેણ માતૃકા ॥
જામિકા અશ્વરૂપેણ ઘોષરૂપેણ કામિની ।
રેવતી શ્વાનરૂપેણ શુકરૂપેણ પૂતના ॥
માતૃનન્દા વિડાલેન શકુનિ પક્ષિરૂપિણી ।
કણ્ઠપાણી કૌક્કુટેન ઔલૂકેન મુખમણ્ડિકા ॥
આલમ્બા જત્રુરૂપેણ એતાસ્ ત્રાસ્યન્તિ દારકાઃ ।
એતાઃ શુક્રહરા ઘોરા દારકાનાં ભયંકરાઃ ॥
એતાઃ સમાનયિષ્યામિ સૂત્રપાશેન કર્ષિતાઃ ।
ચન્દનો નામ ગન્ધર્વો યક્ષસેનાપતિર્ મહાન્ ॥
તસ્ય લેખં ચ મુદ્રાં ચ દત્વા દૂત્યેન પ્રેષયેત્ ।
ઉગ્રાન્ ગ્રન્થ સમાનેહિ ત્વં તાન્ પઞ્ચદશાન્ ગ્રહાન્ ॥
તેન તત્ક્ષણમ્ આનીતાઃ પઞ્ચબન્ધનપીડિતાઃ ।
તતો ઽબ્રવીત્ મહાબ્રહ્મા લોકનાથં કૃતાઞ્જલિઃ ॥
એતાનિ તાનિ ભૂતાનિ બીજં નાશેન્તિ પ્રાણિનામ્ ।
તેષાં દણ્ડં પ્રણેષ્યામિ લોકનાથસ્ય સંમુખં ॥
યસ્યા ન જાયતે પુત્રો જાતો વા યસ્ય ગૃહ્યતે ।
શિષ્યા સદ્ધર્મચરણ અષ્ટમીં સ ચતુર્દશિમ્ ॥
ચૈત્યં સંપૂજયિત્વા તુ સુસ્નાતાઃ સુવિભૂષિતાઃ ।
સર્ષપાલિપ્તધરણીં પુષ્પગન્ધસમાકુલાઃ ॥

પઞ્ચરઙ્ગેન સૂત્રેણ ગ્રન્થીનાં કારયેચ્ છતમ્ ।
અર્ધરાત્રે સ્થિતે કાલે મૂષ્ટિં સ્થિત્વા તુ સર્ષપાન્ ॥
બ્રહ્મનિર્મિતમ્ ઇત્ય્ આહુર્ બ્રહ્મણા ચ પ્રકંપિતાઃ ।
યાવદ્ દ્વાદશવર્ષાણાં કુમારાણાં હિતંકરી ॥
યો ઇમામ્ અતિક્રમેદ્ વિદ્યાસૂત્રં બ્રહ્મણા નિર્મિતામ્ ।
સપ્તધાસ્ય સ્ફુટેન્ મૂર્ધા અર્જકસ્યેવ મઞ્જરી ॥
સ્યાદ્ યથેદમ્ ।
અઙ્ગે વઙ્ગે ભઙ્ગે । ભવને । ઇનન્દિ વિનન્દિ । મુલલિ । ગિરિ । ગરરિ । ગરુણિ । શરુણિ । ગિરિગવરે । લોચને । રોષણે । લસને । રોચને । અલભે । અઙ્ગને । અલફે તલફે । પ્રકર્ષણિ સ્વાહા ॥
ક્ષિપ્રં સંતિષ્ઠતાં ગર્ભઃ સમ્યગ્ વર્ધન્તુ ઇન્દ્રિયા ।
ગર્ભસ્થાઃ સુખિનો ભોન્તુ મા ચ નશ્યન્તુ જાતકાઃ ॥
સ્વસ્થઃ સંતિષ્ઠતાં ગર્ભઃ કાલેન પરિમુચ્યતે ।
નાનારઙ્ગાણિ સૂત્રાણિ અક્ષતા ગૌરસર્ષપાઃ ॥
એષા રક્ષા સમાખ્યાતા ચિરં જીવન્તુ દારકાઃ ।
તતો ઽથ શાસ્તા સર્વજ્ઞ ઇમાં ગાથામ્ ઉદાહરેત્ ॥
રક્ષિતો ભવન્તુ ગર્ભઃ સુખં મોદન્તુ દારકાઃ ।
સ્યાદ્ યથેદં ।
બોધિ બોધિ । મહાબોધિ । બોધાનુમતે । ફલિનિ । બહુફલે । શિક્ષે । શિક્ષાસારવતે । સાગલે । દુરાસદે । દૂરાગમે । શૂરપ્રાપ્તે । શૂરવતે । ભગે । ભગાભગે । ભગિનિ । નિવારિણિ સ્વાહા ॥
તતો ગ્રહાઃ પઞ્ચદશાઃ સર્વદા રુધિરાશિનઃ ।
નમસ્કૃત્વાઞ્જલિકરા લોકનાથં સમબ્રુવન્ ॥
યત્રેદં નગરે સૂત્રં ગ્રામે વા યદિ વા ગૃહે ।
નાત્ર બાલા મરિષ્યન્તિ યત્ર તિષ્ઠેત્ સુભાષિતં ॥
અનુવૃષ્ટ્યા ભજિષ્યામો યથા તવ મહામુનિ ।
નમો ભગવતે બુદ્ધાય નમો બ્રહ્મણે સિધ્યન્તુ ॥
મન્ત્રપદાસ્ તારયન્તુ ઇમાં વિદ્યાં બ્રહ્મા મન્યતુ સ્વાહા ॥
અથ વૈશ્રમણો મહારાજ એકાંસમ્ ઉત્તરાસંગં કૃત્વા કૃતાઞ્જલિર્ ( મ્સ્પ્ 38 ) ભગવન્તં નમસ્યમાનો ઽવોચત્ ।
યઃ કશ્ચિદ્ ભદન્ત ભગવન્ શ્રાવક ઇદં મહાસાહસ્રપ્રમર્દનીસૂત્રમ્ ઉદ્ગૃહ્ણયાદ્ વારયેદ્ વાચયેદ્ દેશયેત્ પર્યવાપ્નુયાત્ તેન વા બહુશ્રુતેન યોગઃ કરણીયઃ । ચૈત્યપૂજા પરેણ ભવિતવ્યમ્ । અષ્ટમ્યાં ચતુર્દશ્યાં પઞ્ચદશ્યાં ચ ત્વ્ એતે યક્ષસ્યોદારચૈત્યપૂજાં કૃત્વા વિદ્યા આવર્તયિતવ્યા । તસ્યાષ્ટમ્યાં ચત્વારો રાજપુરુષા મહારાજાનાં પુરતઃ સમન્વાહરન્તિ નામ ચોદ્ઘોષયન્તિ । ચતુર્દશ્યાં ચતુર્ણાં મહારાજાનાં પુરતઃ સમન્વાહરન્તિ નામ ચોદ્ઘોષયન્તિ । પઞ્ચદશ્યાં સ્વયમ્ એવ ચત્વારો મહારાજાનઃ સમન્વાહરન્તિ નામ ચોદ્ઘોષયન્તિ ॥
સર્વસત્વહિતાનુકંપીવતાયં ભગવતઃ શ્રાવકો ય ઇદં મહાસાહસ્રપ્રમર્દનીસૂત્રમ્ ઉદ્ગૃહ્ણતિ ધારયતિ વાચયતિ પર્યવાપ્નોતિ । તસ્ય ચ ભદન્ત ભગવન્ વયં ચત્વારો મહારાજાનશ્ ચીવરપિણ્ડપાતશયનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈર્ ઔત્સુક્યં કરિષ્યામઃ । સત્કૃતશ્ ચ ભવિષ્યતિ । સર્વસત્વૈર્ ગુરુકૃતશ્ ચ માનિતશ્ ચ પૂજિતશ્ ચ રાજ્ઞાં રાજમહામાત્રાણાં ચ ભવિષ્યતિ । અન્યતીર્થકશ્રવણબ્રાહ્મણપરિવ્રાજકાનાં પૂજ્યો ભવિષ્યતિ મિત્રામિત્રમધ્યગતો ઽપિ સત્કૃતો ભવિષ્યતિ । તે ચ શ્રાદ્ધેન કુલપુત્રેણ વા કુલદુહિત્રા વા શુચિના ભવિતવ્યમ્ । શુચિકાયેન શુચિવસ્ત્રાભરણશયનોપકરણવિશેષેણ । ન કુદેશલાભેન ન કુમિત્રસંસર્ગેણ ન કુદેશવાસસંપ્રયુક્તેન ભવિતવ્યમ્ । યસ્ય ચ ભૂતગ્રહગૃહીતસ્ય પુરત ઇદં મહાસાહસ્રપ્રમર્દની નામ સૂત્રં શ્રાવયિષ્યતિ । તસ્ય ચત્વારો મહારાજાનઃ સ્વયમ્ એવ રક્ષાવરણગુપ્તિં સંવિધાસ્યન્તિ । એવં મહર્દ્ધિકં ભદન્ત ભગવન્ મહાસાહસ્રપ્રમર્દનીસૂત્રં યસ્યાપિ ગૃહે એકમ્ અપિ રાત્રિં દિવં વાસં કલ્પયિષ્યતિ । તસ્ય સંવત્સરં યાવદ્ અમનુષ્યા અવતારં ન લપ્સ્યન્તિ । નમસ્યનીયશ્ ચ ભવિષ્યતિ સર્વભૂતગણસ્ય યઃ ઇદં મહાસાહસ્રપ્રમર્દનીસૂત્રં ધારયિષ્યતિ । તસ્ય કાઙ્ક્ષતશ્ ચત્વારો મહારાજાનો સુખમ્ ઉપદર્શયન્તિ । કિમઙ્ગ પુનર્ ઇતરે યક્ષરાક્ષસાઃ । તત્ કસ્ય હેતોર્ યે કેચિલ્ લોકે વિદ્યા ( મ્સ્પ્ 39 ) સંવિધાસ્યન્તિ । સત્વાનાં હિતાય । ઇમાનિ મન્ત્રપદાનિ તેભ્યો વરપ્રવરશ્રેષ્ઠવિશિષ્ટોત્તમાનિ । ગંભીરવિપુલો પ્રમાણાનિ દૂરાવતરણા અસાધારણા ઇયં ધર્મમુદ્રા ॥
અથેન્દ્રશ્ ચ સહસ્રાક્ષો દેવરાજ શચીપતિઃ ।
પ્રાઞ્જલિસ્થો નમસ્કૃત્વા લોકનાથં સમબ્રવીત્ ॥
સુભાષિતા ઇયં વિદ્યા સર્વલોકહિતંકરી ।
વિદ્યામ્ અહમ્ પ્રવક્ષામિ મન્ત્રૌષધિસમાયુતમ્ ॥
શિરીષપુષ્પમ્ અપામાર્ગમ્ અગરુઃ કટકાફલં ।
શૈલેયમ્ એડમઞ્જિષ્ઠા સૂકરી મર્કટી જયા ॥
પરિપેલવં રસં વીરા સામકં તગરં બુસા ।
ચન્દનાવર્તનં કુષ્ઠં નખં પત્રકતં વરા ॥
પ્રિયંગુ રોચના સ્પૃક્કા સર્ષપાશ્ ચ મનઃશિલાઃ ।
ત્વચં ચ કુઙ્કુમં હિઙ્ગુપત્રસંયુક્તવર્ણકમ્ ॥
એષાં ચ સંયુતાવર્તિઃ સર્વગ્રહપ્રમોચની ।
સર્વભૂતવિકારેષુ એષા નેત્રાઞ્જની સ્મૃતાઃ ॥
ગૃહીતા યેન મુચ્યન્તિ ભૂતવજ્રશનીશરૈઃ ।

મહાવૃક્ષેષુ લેપ્તવ્યં મહાચૈત્યે તથૈવ ચ ॥
યો હિ પશ્યતિ તત્ સ્થાનં ભૂતેભ્યો ન ભયં તતઃ ।
સ્થાનં ન તત્ર ભૂતાનાં નાન્યેષામ્ અહિતૈષિણામ્ ॥
ભેરીશઙ્ખમૃદઙ્ગાનિ પણવાંશ્ ચાપિ લેપયેત્ ।
યાવચ્ છ્રૂયતિ શબ્દો ઽદ્ય ત્રસન્તે ભૂતમણ્ડલાઃ ॥
યક્ષાણિ લેપયેદ્ વાપિ પક્ષિણાં ગ્રામચારિણામ્ ।
યત્રાસૌ વ્રજતે પક્ષી દિશં ચાપિ દિગન્તરમ્ ॥
સ્થાનં ન તત્ર ભૂતાનાં નાન્યેષામ્ અહિતૈષિણામ્ ।
સરિત્સ્રોતસ્તડાગેષુ પ્રક્ષિપેદ્ યત્ર તત્ર વા ॥
સમન્તાદ્ યોજનં તત્ર સ્વસ્તિ શાન્તિર્ ભવિષ્યતિ ।
અપિ શસ્ત્રનિપાતેષુ પરચક્રસમાગમે ॥
સર્વમર્મેષુ લેપ્તવ્યં સ્વસ્તિના ઉત્તરિષ્યતિ ।
ગલગણ્ડેષુ ચાર્શેષુ વૈસર્પપિટકેષુ ચ ॥
વિષદષ્ટે વિષપીતે પીત્વા ક્ષિપ્રં પ્રમુચ્યતે ।
એતેન લેપયેદ્ ગાત્રં સર્વકાખોર્દચ્છેદનમ્ ॥
વિવાદોત્તારણં સિદ્ધં રાજદ્વારપરિમોચનમ્ ।
અસિદ્ધઃ સિદ્ધમ્ આપ્નોતિ ઈશ્વરત્વમ્ અનીશ્વરમ્ ॥
અપુત્રો લભતે પુત્રમ્ અધનો લભતે ધનમ્ ।
યાવદ્ વિદ્યાધરસ્થાનાં મન્ત્રાણિ તાનિ સાધયેત્ ॥
તિર્યગ્યોનિગતે ચૈવ તત્ સ્યાદ્ વૃક્ષફલેષુ ચ ।
વિદ્યાધરસ્ય પ્રજ્ઞો ઽસ્ય શન્તિકરં શુભંકરમ્ ॥
તત્ર મન્ત્રપદાન્ય્ અસ્તિ ઇન્દ્રસ્ય વચનં યથા ।
સ્યાદ્ યથેદમ્ ।
અક્રમે । વિક્રમે । ભૂતઘોષે । ભૂતંગમે । દહનિ । ધધરે । ધરધરે । દધિનિ । નિખુમે । ખુખુમે । ખખ ખખ । સારંગમે । ચન્દ્રે । ચપલે । હલિમે । હલે હરિણિ સ્વાહા ॥
સ્વસ્ત્ય્ અસ્તુ મમ સર્વસત્વાનાં ચ સર્વદિગ્વિદિગ્ભ્યઃ સ્વાહા ॥
નિહતાઃ સર્વપાપાનિ સ્વાહા ॥
તતો બ્રહ્મા ચ શક્રશ્ ચ લોકપાલા મહેશ્વરઃ ।
યક્ષસેનાપતયઃ સર્વે હારીતી ચ સપુત્રિકા ॥
એકવાગેકસ્વરા અવોચત્ પ્રાઞ્જલીકૃતાઃ ।
સહસ્રસૂર્યપ્રદ્યોતઃ પૂર્ણચન્દ્રપ્રભાસ્વરઃ ॥
સદેવમાનુષે લોકે સદૃશસ્ તે ન વિદ્યતે ।
અચિન્ત્યા સુપ્રયુક્તા ચ યક્ષરાક્ષસમર્દની ॥
રાજપ્રમોચની નામ વિદ્યા વૈરાગ્યપાલની ।
સાહસ્રપ્રમર્દની નામ મહારાજા શુભોદયા ॥
યુદ્ધસંગ્રામવિજયા સર્વશત્રુપ્રમર્દની ।
મહાસાહસ્રકે લોકે રક્ષાર્થં સૂત્રમ્ ઉત્તમમ્ ॥
નમસ્ તે પુરુષવીર નમસ્ તે પુરુષોત્તમ ।
અઞ્જલિસ્થા નમસ્કૃત્વા તત્રૈવાન્તરધાયિષુ ॥
અથ ભગવાન્ સાયાહ્નકાલસમયે પ્રતિસંલયનાદ્ ઉત્થાય ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયામાસ ।
ઉદ્ગૃહ્ણધ્વં ભિક્ષવો મહાસાહસ્રપ્રમર્દનીશૂત્રં ધારયત વાચયત પર્યવાપ્નુયાત્ । તદ્ ભવિષ્યતિ । સદેવકસ્ય લોકસ્ય ( મ્સ્પ્ 41 ) દીર્ઘરાત્રમ્ અર્થાય હિતાય સુખાય સ્પર્શવિહારતાયૈ । યઃ કશ્ચિદ્ ભિક્ષવો મમ શ્રવક એતેન મહાસાહસ્રપ્રમર્દનીસૂત્રેણ શુષ્કવૃક્ષસ્યાપિ પરિત્રાણં બધ્નીયાત્ પરિગ્રહં તસ્ય પત્રપુષ્પફલાનિ જયેરન્ । કિમઙ્ગ પુનઃ સવિજ્ઞાનસ્ય કાયસ્યાન્યત્ર પૂર્વકર્મવિપાકેન ॥