મહાપરિનિર્વાણસૂત્ર · અધ્યાય 51

(તેન ખલુ સમયેન ધૂમ્રસગોત્રો બ્રાહ્મણસ્ તસ્યાં ચ પરિષદિ સન્નિષણ્ણો ઽભૂત્ સન્નિ)પતિતઃ ॥ અથ ધૂમ્રસગોત્રો બ્રાહ્મણ ઉભયતો વ્યૂહગ્(એ)ષુ સ્(અં)ગ્રામાનીક્(એ)ષ્વ્ (અચિરમ્ અન્યોન્યવિપ્રઘાતિકાં કરિષ્યન્તીતિ વિ)દ્(ઇ)ત્વાજ્(ઇ)ન્(અં દણ્ડ)ક્(એ રોપ)યમાણો યેન કૌશિના(ગ)રા મલ્લાસ્ તેનોપજગામ ॥ ઉપે(ત્ય ક્)ઔ(શિના)ગરાન્ મલ્લ્(આન્ ઇદમ્ અવોચત્ ॥)

(શૃણ્વન્તુ) ભવન્તઃ કૌશિનાગરા મલ્લાઃ સ્(અ)ં(ઘા વા ગ)ણા વા પૂગા વા પરિષદો (વા ॥)
(દીર્)ઘ્(અ)રાત્(ર્)અં સ ભગવાન્ વીત(રા)ગઃ ક્ષેમશ્ ચા(ભૂત્ ક્ષાન્તિપ્રશંસી ક્ષાન્તિવાદી ॥ યદ્ વીતરાગસ્ય ક્ષેમસ્ય ક્ષાન્તિપ્રશંસિનઃ ક્ષાન્તિવાદિનો વાચં વિકુર્વન્તો ભવન્તસ્ ત)સ્ય્(અ) ભવતો ગૌતમસ્ય શરીરકારણ્(આદ્ અન્યોન્યવિપ્રઘાતિકાં કર્તુમ્ ઉદ્યુક્તા અપ્રતિરૂપમ્ ॥ અહં ભવતો ગૌતમસ્ય શરીરાણ્ય્ અષ્ટધા વિભક્તુમ્ ઔત્સુક્યમ્ આપત્સ્યે ॥ યસ્મિંસ્ તુ કુંભે તાન્ય્ અસ્થીનિ પ્રક્ષિ)પ્તાનિ ભવન્તિ સ (કુ)ંભો ઽસ્માક(મ્ અનુપ્રદાતું યેન) વયં દ્રો(ણગ્રામકે ભગવતઃ કુંભ)સ્તૂપં પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામશ્ છત્રધ્વજપતા(કાંશ્ ચારોપયિષ્યામો મહાંશ્ ચ પ્રસ્થાપયિષ્યામો ગન્ધૈર્) માલ્યૈ(ઃ) પુષ્(પ્)ઐ(ર્ ધૂમૈ)ર્ વાદ્યૈઃ સત્(કરિષ્યામો ગુરુકરિષ્યામો માનયિષ્યામઃ પૂજયિષ્યામઃ ॥)

ત્(અથા) ભવતુ કૌશિનાગરા મલ્લા (ધૂમ્રસગોત્રસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય) પ્ર્(અ)ત્(યશ્રૌષુઃ ॥)

(અથ ધૂમ્રસગોત્રો બ્રાહ્મણો યેન પાપીયકા મ)લ્લાશ્ (ચ)લ(કલ્પ)કા (બુલકા વિષ્ણુદ્વીપીયકા બ્રાહ્મણા રામગ્રામીયકાઃ) ક્ર્(ઔ)ડ્ય્(આ વૈ)શાલકા લ્(ઇ)ચ્છવયઃ કાપિલવ્(આસ્તવ્યાઃ શાક્યા વર્ષાકારો બ્રાહ્મણમગધમહામાત્રસ્ તે)નોપજગામ ॥

ઉપે(ત્ય વર્ષાકારં બ્રાહ્મણમગધમહામાત્રમ્ ઇદમ્ અવોચત્ ॥)

યત્ ખલુ વર્ષાકાર જાનીયા(ઃ ॥) દીર્ઘરાત્રં સ્(અ ભગવાન્ વીતરાગઃ ક્ષેમશ્ ચાભૂત્ ક્ષાન્તિપ્રશંસી ક્ષાન્તિવાદી ॥ યદ્ વીતરાગસ્ય ક્ષેમસ્ય ક્ષાન્તિપ્રશંસિનઃ ક્ષાન્તિવાદિનો વાચં વિકુર્વન્)તો ભવન્તસ્ તસ્ય ભવ્(અતો) ગૌતમસ્ય (શ)ર્(ઈરકાર)ણાદ્ અન્યોન્યવિપ્રઘાતિકાં કર્તુમ્ ઉદ્યુ(ક્ત્)આ (અપ્રતિરૂપમ્ ॥ અહં ભવતો ગૌતમસ્ય શરીરાણ્ય્ અષ્ટધા વિભક્તુમ્ ઔત્સુક્યમ્ આપત્સ્યે ॥ યસ્મિં)સ્ તુ કુંભે તાન્ય્ અસ્થીનિ પ્રક્ષિપ્તાનિ ભવન્તિ સ કુંભો ઽસ્મા(કમ્ અનુપ્રદાતું યે)ન્(અ) વ્(અ)ય્(અં) દ્રોણગ્રામકે (ભ)ગવતઃ કુંભ્(અસ્તૂપં પ્રતિષ્ઠાપ)ય્(ઇ)ષ્યામ(શ્ છત્રધ્વજપતાકાંશ્ ચારોપયિષ્યામો મહાંશ્ ચ પ્રસ્થાપયિષ્યામો ગન્ધૈર્ માલ્યૈઃ પુષ્પૈર્(?) ધૂમૈર્ વાદ્યૈઃ સત્કરિષ્યામો ગુરુકરિષ્યામો માનયિષ્યામઃ પ્)ઊ(જ)યિષ્યામઃ ॥

તથા ભવતુ વર્ષાકાર્(ઓ બ્રાહ્મણમગધમહામાત્રો ધૂમ્રસગોત્રસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય પ્રત્યશ્રૌષીત્ ॥)

(અથ ધૂમ્રસગોત્રો બ્રાહ્મણો ભગવતઃ શરીરાણ્ય્ અષ્ટધા ભેજે ॥)

અથ ધૂમ્રસગોત્રો બ્રાહ્મણ એકં ભાગં કૌશિનાગરાણાં મલ્લાનામ્ અનુપ્રયચ્છ(તિ યેન કૌશિ)નાગરા મલ્લા કુશિનગર્યાં ભ(ગવતઃ શરીરસ્તૂપં પ્રતિષ્ઠા)પયન્તિ ચ્છત્રધ્વજપતાકાંશ્ ચારોપયન્તિ મહાંશ્ ચ પ્રસ્થાપયન્તિ ગન્ધૈર્ માલ્યૈ(ઃ) પુષ્પૈર્ ધૂપૈર્ (વ્)આદ્(ય્)ઐ(ઃ સત્કુર્વન્તિ ગુરુકુર્વન્તિ માનયન્તિ પૂ)જયન્તિ ॥

દ્વિતીયં ભાગં પાપીયકાનાં મલ્લાનામ્ અનુપ્રયચ્છતિ યેન પાપીયક્(આ) મ્(અ)લ્લાઃ પાપાયા(ં) ભગવતઃ શરીરસ્તૂપં પ્રતિષ્ઠાપયન્(તિ) પૂર્વવદ્ યાવત્ પૂજયન્તિ ॥

તૃઇતીયં ભાગં ચલકલ્પકાના(ં) બુલકાનામ્ અનુપ્રયચ્છતિ યેન ચલકલ્પકા બુલકાશ્ ચલકલ્પાયાં ભગવતઃ શરીરસ્તૂપં પ્રતિષ્ઠાપયન્તિ પૂર્વવદ્ યાવત્ પૂજયન્તિ ॥

ચતુર્થં ભાગં વિષ્ણુદ્વીપીયકાનાં બ્રાહ્મણાનામ્ અનુપ્રયચ્છતિ યેન વિષ્ણુદ્વીપીયકા બ્રાહ્મણા વિષ્ણુદ્વીપે ભગવતઃ શરીરસ્તૂપં પ્રતિષ્ઠાપયન્તિ પૂર્વવદ્ યાવત્ પૂજયન્તિ ॥

પઞ્ચમં ભાગં રામગ્રામીયકાણાં ક્રૌડ્યાનામ્ અનુપ્રયચ્છતિ યેન રામગ્રામીયકાઃ ક્રૌડ્યા રામગ્રામકે ભગવતઃ શરીરસ્તૂપં પ્રતિષ્ઠાપયન્તિ પૂર્વવદ્ યાવત્ પૂજયન્તિ ॥

ષષ્ઠં ભાગં વૈશાલકાના(ં) લિચ્છવીનામ્ અનુપ્રયચ્છતિ યેન વૈશાલકા લિચ્છવયો વૈશાલ્યાં ભગવતઃ શરીરસ્તૂપં પ્રતિષ્ઠાપયન્તિ પૂર્વવદ્ યાવત્ પૂજયન્તિ ॥

સપ્તમં ભાગં કાપિલવાસ્તવ્યાનાં શાક્યાનામ્ અનુપ્રયચ્છતિ યેન કાપિલવાસ્તવ્યાઃ શાક્યાઃ કપિલવસ્તુનિ ભગવતઃ શરીરસ્તૂપં પ્રતિષ્ઠાપયન્તિ પૂર્વવદ્ યાવત્ પૂજયન્તિ ॥
અષ્ટમં ભાગં વર્ષાકારસ્ય બ્રાહ્મણમગધમહામાત્રસ્યાનુપ્રયચ્છતિ યેન રાજા માગધો ઽજાતશત્રુર્ વૈદેહીપુત્રો રાજગૃહે ભગવતઃ શરીરસ્તૂપં પ્રતિષ્ઠાપયતિ ચ્છત્રધ્વજપતાકાંશ્ ચારોપયતિ મહાંશ્ ચ પ્રસ્થાપયતિ ગન્ધૈર્ માલ્યૈઃ પુષ્પૈર્ ધૂપૈર્ વાદ્યૈઃ સત્કરોતિ ગુરુકરો(ત્)ઇ મા(ન)યતિ પૂજયતિ ॥

યસ્મિંસ્ તુ કુંભે તાન્ય્ અસ્થીનિ પ્રક્ષિપ્તાનિ ભવન્તિ તં કુંભં ધૂમ્રસગોત્રાય બ્રાહ્મણાયાનુપ્રયચ્છન્તિ યેન ધૂમ્રસગોત્રો બ્રાહ્મ્(અણો દ્રોણગ્રામકે કું)ભસ્તૂપં પ્રતિષ્ઠાપયતિ પૂર્વવદ્ યાવત્ પૂજયતિ ॥

તેન (ખલુ સમયેન) પ્(ઇ)પ્પલાયનો માણવસ્ તસ્યાં ચ પરિષદિ સ્(અન્નિષણ્ણો ઽહૂત્ સન્નિપતિતઃ ॥)

(અ)થ પિપ્પલાયનો માણવઃ કૌશિનાગરાન્ મલ્લાન્ ઇદમ્ અવોચ્(અત્ ॥)

(શૃણ્વન્તુ ભવન્તઃ કૌશિનાગરા મ)લ્લાઃ સંઘા વા ગણા વા પૂગા વા (પરિષદો વા ॥ દીર્ઘરાત્રં સ ભવાઙ્ ગ્)ઔ(તમો ઽસ્માકં પ્ર્)ઇ(ય)શ્ (ચ્)આભ્(ઊ)ન્ મનાપશ્ (ચ ॥) ભવતાં ગ્(ર્)આમક્ષેત્રે પરિનિર્વૃતઃ ॥ અર્હામો વ્(અયં તસ્ય ભગવતઃ શરીરેષુ શરીરભાગમ્ ॥ ઇદાનીં વિભક્તેષુ શરીરેષુ યે જ્વલનસ્યાઙ્ગારાસ્ તે) ઽસ્માકમ્ અનુપ્રદાતું યૈર્ અઙ્ગા(રસ્તૂપં ભ)વત્(ઓ) ગ્(ઔ)તમસ્ય (પિપ્પલવત્યાં પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામ્)ઇ ચ્છ્(અત્ર)ધ્(વ)જપતાકાં(શ્ ચારોપયિષ્યામિ મહાંશ્ ચ પ્રસ્થાપયિષ્યા)મ્(ઇ) ગન્ધૈ(ર્) માલ્યૈઃ પુષ્પૈર્ ધૂપૈર્ વાદ્યૈઃ સત્કરિષ્યામિ ગુરુકરિષ્યા(મિ માનયિષ્યામિ પૂજયિષ્યામિ ॥)

(અનુપ્રયચ્છન્તિ) કૌશિનાગરા (મલ્)લ્(આઃ પિપ્પલાય)નાય માણવાય્(અ શરીરાણામ્ અઙ્ગા)રાન્ યૈઃ પિપ્પલાયનો માણવ(ઃ પ્)ઇપ્પલવત્યાં અઙ્ગરસ્ત્(ઊપં પ્રતિષ્ઠાપ)યતિ ચ્છત્રધ્વજપતાકાંશ્ ચારોપયતિ મહાંશ્ ચ પ્રસ્થા(પયતિ ગન્ધૈર્ માલ્યૈઃ પુષ્પૈર્ ધૂપૈ)ર્ વાદ્યૈ(ઃ) સત્કરોતિ ગુરુકરો(તિ માન)યતિ પૂજયિષ્યતિ ॥

તેન ખ(લુ સમયેન જમ્)બ્(ઉ)દ્વીપે ભગવતો ઽષ્ટૌ શરીરસ્તૂપા અભૂવન્ ન્(અવમશ્ ચ કુમ્ભસ્તૂપો દશમશ્ ચા)ઙ્ગારસ્તૂપઃ ॥

ઇયં અત્ર ધર્મતા ॥ તસ્માદ્ ઇદમ્ ઉચ્યતે
ચક્ષુષ્મતો ઽષ્ટૌ દ્રોણ્(આઃ શરિરાણાં
જમ્બુદ્વી)પે સપ્ત પૂજાં લભન્તે ॥
દ્રોણમ્ એકં (ચ) પુરુષોત્ત્(અમસ્ય
રામગ્રામે પૂજ્યતે નાગરા)જ્(ઞ્)આ ।

દંષ્ટ્રાચતુષ્કં પુરુષોત્તમસ્ય
એકા (દં)ષ્ટ્(ર્)આ પૂજ્યતે ત્રિદશલોકે ॥
દ્(વ્)ઇતીય્(આ ગન્ધારપુરે મનોર)મે
કલિઙ્ગરાજ્ઞો વિ(જ્)ઇ(તે તૃત્)ઈયા ॥
દંષ્(ટ્ર્)આ (ચતુર્થી પુરુષોત્તમસ્ય
રામગ્રામે પૂજ્યતે નાગરાજ્ઞા ।)

નુર્ તિબ્. ઉન્દ્ છિન્.; પાલિ; ચ્f. દિવ્ય્ 379.19f.

નુર્ તિબ્. ઉન્દ્ છિન્.; પાલિ

નુર્ તિબ્.