મહાભારત · અધ્યાય 9.45

સરસ્વત્યાઃ પ્રભાવોઽયમુક્તસ્તે દ્વિજસત્તમ ।
કુમારસ્યાભિષેકં તુ બ્રહ્મન્નાખ્યાતુમર્હસિ ॥

યસ્મિન્દેશે ચ કાલે ચ યથા ચ વદતાં વર ।
યૈશ્ચાભિષિક્તો ભગવાન્વિધિના યેન ચ પ્રભુઃ ॥

સ્કન્દો યથા ચ દૈત્યાનામકરોત્કદનં મહત્ ।
તથા મે સર્વમાચક્ષ્વ પરં કૌતૂહલં હિ મે ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

કુરુવંશસ્ય સદૃશં કૌતૂહલમિદં તવ ।
હર્ષમુત્પાદયત્વેવ વચો મે જનમેજય ॥

હન્ત તે કથયિષ્યામિ શૃણ્વાનસ્ય નરાધિપ ।
અભિષેકં કુમારસ્ય પ્રભાવં ચ મહાત્મનઃ ॥

તેજો માહેશ્વરં સ્કન્નમગ્નૌ પ્રપતિતં પુરા ।
તત્સર્વં ભગવાનગ્નિર્નાશકદ્ધર્તુમક્ષયમ્ ॥

તેન સીદતિ તેજસ્વી દીપ્તિમાન્હવ્યવાહનઃ ।
ન ચૈવં ધારયામાસ બ્રહ્મણે ઉક્તવાન્પ્રભુઃ ॥

સ ગઙ્ગામુપસગમ્ય નિયોગાદ્બ્રહ્મણઃ પ્રભુઃ ।
ગર્ભમાહિતવાન્દિવ્યં ભાસ્કરોપમતેજસમ્ ॥

અથ ગઙ્ગાપિ તં ગર્ભમસહન્તી વિધારણે ઉત્સસર્જ ગિરૌ રમ્યે હિમવત્યમરાર્ચિતે ॥

સ તત્ર વવૃધે લોકાનાવૃત્ય જ્વલનાત્મજઃ ।
દદૃશુર્જ્વલનાકારં તં ગર્ભમથ કૃત્તિકાઃ ॥

શરસ્તમ્બે મહાત્માનમનલાત્મજમીશ્વરમ્ ।
મમાયમિતિ તાઃ સર્વાઃ પુત્રાર્થિન્યોઽભિચુક્રુશુઃ ॥

તાસાં વિદિત્વા ભાવં તં માતૄણાં ભગવાન્પ્રભુઃ ।
પ્રસ્નુતાનાં પયઃ ષડ્ભિર્વદનૈરપિબત્તદા ॥

તં પ્રભાવં સમાલક્ષ્ય તસ્ય બાલસ્ય કૃત્તિકાઃ ।
પરં વિસ્મયમાપન્ના દેવ્યો દિવ્યવપુર્ધરાઃ ॥

યત્રોત્સૃષ્ટશ્ચ ગર્ભઃ સ ગઙ્ગયા નિરિમૂર્ધનિ ।
સ શૈલઃ કાઞ્ચનઃ સર્વઃ સમ્બભૌ મેરુવત્તદા ॥

વર્ધતા ચૈવ ગર્ભેણ પૃથિવી તેન રઞ્જિતા ।
અતશ્ચ સર્વે સંવૃત્તા ગિરયઃ કાઞ્ચનાત્મકાઃ ॥

કુમારઃ સુમહાવીર્યઃ કાર્તિકેય ઇતિ સ્મૃતઃ ।
ગાઙ્ગેયઃ પૂર્વમભવન્મહાકાયો બલાન્વિતઃ ॥

શમેન તપસા ચૈવ વીર્યેણ ચ સમન્વિતઃ । વવૃધેઽતીવ રાજેન્દ્ર ચન્દ્રવત્પ્રિયદર્શનઃ ।

સ તસ્મિન્કાઞ્ચને દિવ્યે શરસ્તમ્બે શ્રિયા વૃતઃ ।
સ્તયમાનઃ સદા શેતે ગન્ધર્વૈર્મુનિભિસ્તથા ॥

તથૈનમન્વનૃત્યન્ત દેવકન્યાઃ સહસ્રશઃ ।
દિવ્યવાદિત્રનૃત્યજ્ઞાઃ સ્તુવન્ત્યશ્ચારુદર્શનાઃ ॥

અન્વયુશ્ચાગ્નયઃ સર્વે ગઙ્ગા ચ સરિતાં વરા । દધાર પૃથિવી ચૈનં બિભ્રતી રૂપમુત્તમમ્ ।

જાતકર્માદિકાસ્તસ્ય ક્રિયાશ્ચક્રે બૃહસ્પતિઃ ।
વેદશ્ચૈનં ચતુર્મૂર્તિરપતસ્થે કૃતાઞ્જલિઃ ॥

ધનુર્વેદશ્ચતુષ્પાદઃ સાસ્ત્રગ્રામઃ સસઙ્ગ્રહઃ ।
તત્રૈનં સમુપાતિષ્ઠત્સાક્ષાદ્વાણી ચ કેવલા ॥

સ દદર્શ મહાત્માનં દેવદેવમુમાપતિઃ ।
શૈલપુત્ર્યા સમાગમ્યભૂતસઙ્ઘશતૈર્વૃતઃ ॥

નિકાયા ભૂતસઙ્ઘાનાં પરમાદ્ભુતદર્શનાઃ ।
વિકૃતા વિકૃતાકારા વિકૃતાભરણધ્વજાઃ ॥

વ્યાઘ્રસિંહર્ક્ષવદના બિડાલમકરાનનાઃ ।
વૃષદંશમુખાશ્ચાન્યે ગજોષ્ટ્રવદનાસ્તથા ॥

ઉલૂકવદનાઃ કેચિદ્ગૃધ્રગોમાયુદર્શનાઃ ।
ક્રૌઞ્ચપારાવતનિભૈર્વદનૈ રાઙ્કવૈરપિ ॥

શ્વાવિચ્છલ્યકગોધાનામજૈડકગવાં તથા ।
સદૃશાનિ વપૂંષ્યન્યે તત્રતત્ર વ્યધારયન્ ॥

કેચિચ્છેલામ્બુદપ્રખ્યાશ્ચક્રાલાતગદાયુધાઃ ।
કેચિદઞ્જનપુઞ્જાભાઃ કેચિચ્છ્વેતાચલપ્રભાઃ ॥

સપ્તમાતૃગણાશ્ચૈવ સમાજગ્મુર્વિશામ્પતે ।
સાધ્યા વિશ્વેઽથ મરુતો વસવઃ પિતરસ્તથા ॥

રુદ્રાદિત્યાસ્તથા સિદ્ધા ભુજગા દાનવાઃ ખગાઃ ।
બ્રહ્મા સ્વયમ્ભૂર્ભગવાન્સપુત્રઃ સહવિષ્ણુના ॥

શક્રસ્તથાઽભ્યયાદ્દ્રષ્ટું કુમારમમિતપ્રભમ્ ।
નારદપ્રમુખાશ્ચાપિ દેવગન્ધર્વસત્તમાઃ ॥

દેવર્ષયશ્ચ સિદ્ધાશ્ચ બૃહસ્પતિપુરોગમાઃ । પિતરો જગતઃ શ્રેષ્ઠા દેવાનામપિ દેવતાઃ ।
તેઽપિ તત્ર સમાજગ્મુર્યામા ધામાશ્ચ સર્વશઃ ॥

સ તુ બાલોઽપિ બલવાન્મહાયોગબલાન્વિતઃ ।
અભ્યાજગામ દેવેશં શૂલહસ્તં પિનાકિનમ્ ॥

તમાવ્રજન્તમાલક્ષ્ય શિવસ્યાસીન્મનોગતમ્ ।
યુગપચ્છૈલપુત્ર્યાશ્ચ ગઙ્ગાયાઃ પાવકસ્ય ચ ॥

કં નુ પૂર્વમયં બાલો ગૌરવાદભ્યુપૈષ્યતિ ।
અપિ મામિતિ સર્વેષાં તેષામાસીન્મનોગતમ્ ॥

તેષામેતમભિપ્રાયં ચતુર્ણામુપલક્ષ્ય સઃ ।
યુગપદ્યોગમાસ્થાય સસર્જ વિવિધાસ્તનૂઃ ॥

તતોઽભવચ્ચતુર્મૂર્તિઃ ક્ષણેન ભગવાન્પ્રભુઃ ।
તસ્ય શાખો વિશાખશ્ચ નૈગમેયશ્ચ પૃષ્ઠતઃ ॥

એવં સ કૃત્વા હ્યાત્માનં ચતુર્ધા ભગવાન્પ્રભુઃ ।
યતો રુદ્રસ્તતઃ સ્કન્દો જગામાદ્ભુતદર્શનઃ ॥

વિશાખસ્તુ યયૌ દેવીં તતો ગિરિવરાત્મજામ્ ।
શાખો યયૌ સ ભગવાન્દિવ્યમૂર્તિર્વિભાવસુમ્ ॥

નૈગમેયોઽગમદ્ગઙ્ગાં કુમારઃ પાવકપ્રભઃ ॥

સર્વે ભાસુરદેહાસ્તે ચત્વારઃ સમરૂપિણઃ ।
તાન્સમભ્યયુરવ્યગ્રાસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

હાહાકારો મહાનાસીદ્દેવદાનવરક્ષસામ્ ।
તદ્દૃષ્ટ્વા મહદાશ્ચર્યમદ્ભુતં રોમહર્ષણમ્ ॥

તતો રુદ્રશ્ચ દેવી ચ પાવકશ્ચ પિતામહમ્ ।
ગઙ્ગયા સહિતાઃ સર્વે પ્રણિપેતુર્જગત્પતિમ્ ॥

પ્રણિપત્ય તતસ્તે તુ વિધિવદ્રાજપુઙ્ગવ ।
ઇદમૂચુર્વચો રાજન્કાર્તિકેયપ્રિયેપ્સયા ॥

અસ્ય બાલસ્ય ભગવન્નાધિપત્ય યથેપ્સિતમ્ ।
અસ્મત્પ્રિયાર્થં દેવેશ સદૃશં દાતુમર્હસિ ॥

તતઃ સ ભગવાન્ધીમાન્સર્વલોકપિતામહઃ ।
મનસા ચિન્તયામાસ કિમયં લભતામિતિ ॥

ઐશ્વર્યાણિ ચ સર્વાણિ દેવગન્ધર્વરક્ષસામ્ ।
ભૂતયક્ષવિહઙ્ગાનાં પન્નગાનાં ચ સર્વશઃ ॥

સર્વમેવાદિદેશાસૌ કૌરવેય મહાત્મનઃ ।
સમર્થં ચ તમૈશ્વર્યે મહામતિરમન્યત ॥

તતો મુહૂર્તં સ ધ્યાત્વા દેવાનાં સ્રેયસિ સ્થિતઃ ।
સૈનાપત્યં દદૌ તસ્મૈ સર્વ ભૂતેષુ ભારત ॥

સર્વદેવનિકાયાનાં યે રાજાનઃ પરિશ્રુતાઃ ।
તાન્સર્વાન્વ્યાદિદેશાસ્મૈ સર્વભૂતપિતામહઃ ॥

તતઃ કુમારમાદાય દેવા બ્રહ્મપુરોગમાઃ ।
અભિષેકાર્થમાજગ્મુઃ શૈલેન્દ્રં સહિતાસ્તતઃ ॥

પુણ્યાં હૈમવતીં દેવીં સરિચ્છ્રેષ્ઠાં સરસ્વતીમ્ ।
સમન્તપઞ્ચકે યા વૈ ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતા ॥

તત્ર તીરે સરસ્વત્યાઃ પુણ્યે સર્વગુણાન્વિતે ।
નિષેદુર્દેવગન્ધર્વાઃ સર્વે સમ્પૂર્ણમાનસાઃ ॥