મહાભારત · અધ્યાય 9.35

પૂર્વમેવ યદા રામસ્તસ્મિન્યુદ્ધ ઉપસ્થિતે ।
આમન્ત્ર્ય કેશવં યાતો વૃષ્ણિભિઃ સહિતઃ પ્રભુઃ ॥

સાહાય્યં ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય ન ચ કર્તાઽસ્મિ કેશવ ।
ન ચૈવ પાણ્ડુપુત્રાણાં ગમિષ્યામિ યથાગતમ્ ॥

એવમુક્ત્વા તદા રામો યાતઃ શત્રુનિબર્હણઃ ।
તસ્ય ચાગમનં ભૂયો બ્રહ્મઞ્શં સિતુમર્હસિ ॥

આખ્યાહિ મે વિસ્તરશઃ કથં રામ ઉપસ્થિતઃ ।
કથં ચ દૃષ્ટવાન્યુદ્ધં કુશલો હ્યસિ સત્તમ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ઉપપ્લાવ્યે નિવિષ્ટેષુ પાણ્ડવેષુ મહાત્મસુ ।
પ્રેષિતો ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય સમીપં મધુસૂદનઃ ॥

શમં પ્રતિ મહાબાહો હિતાર્થં સર્વદેહિનામ્ ॥ સ ગત્વા હાસ્તિનપુરં ધૃતરાષ્ટ્રં સમેત્ય ચ ।

ઉક્તવાન્વચનં પથ્યં હિતં ચૈવ વિશેષતઃ ॥

ન ચ તત્કૃતવાન્રાજા યથાઽખ્યાતં હિ તત્પુરા ॥

અનવાપ્ય શમં તત્ર કૃષ્ણઃ પુરુષસત્તમઃ ।
આગચ્છત મહાબાહુરુપપ્લાવ્યં જનાધિપ ॥

તતઃ પ્રત્યાગતઃ કૃષ્ણો ધાર્તરાષ્ટ્રવિસર્જિતઃ । આજગામ નરવ્યાઘ્રઃ પાણ્ડવાનામનીકિનીમ્ ।
યથોક્તં ચ યથાવૃત્તં ગત્વા પાણ્ડવમબ્રવીત્ ॥

ન કુર્વન્તિ વચો મહ્યં કુરવઃ કાલનોદિતાઃ ।
નિર્ગચ્છધ્વ પાણ્ડવેયાઃ પુષ્યેણ સહિતા મયા ॥

તતો વિભજ્યમાનેષુ બલેષુ બલિનાં વરઃ ।
પ્રોવાચ ભ્રાતરં કૃષ્ણં રૌહિણેયો મહામનાઃ ॥

તેષામપિ મહાબાહો સાહાય્યં મધુસૂદન ।
ક્રિયતામિતિ તત્કૃષ્ણો નાસ્ય ચક્રે વચસ્તદા ॥

તતો મન્યુપરીતાત્મા જગામ યદુનન્દનઃ । તીર્થયાત્રાં હલધરઃ સરસ્વત્યાં મહાયશાઃ ।
મૈત્રનક્ષત્રયોગે સ્મ સહિતઃ સર્વયાદવૈઃ ॥

આશ્રયામાસ ભોજસ્તુ દુર્યોધનમરિન્દમઃ ।
યુયુધાનેન સહિતો વાસુદેવસ્તુ પાણ્ડવાન્ ॥

રૌહિણેયે ગતે શૂરે પુષ્યેણ મધુસૂદનઃ ।
પાણ્ડવેયાન્પુરસ્કૃત્ય યયાવભિમુખઃ કૂરૂન્ ॥

ગચ્છન્નેવ પથિસ્થસ્તુ રામઃ પ્રેષ્યાનુવાચ હ ।
સમ્ભારાંસ્તીર્થયાત્રાયાં સર્વોપકરણાનિ ચ ॥

આનયધ્વં દ્વારકાયા અગ્નીન્વૈ યાજકાંસ્તથા ।
સુવર્ણરજનં ચૈવ ધૈનૂર્વાસાંસિ વાજિનઃ ॥

કુઞ્જરાંશ્ચ રથાંશ્ચૈવ ખરોષ્ટ્રં વાહનાનિ ચ ।
ક્ષિપ્રમાનીયતાં સર્વં તીર્થહેતોઃ પરિચ્છદમ્ ॥

પ્રતિસ્રોતઃ સરસ્વત્યા ગચ્છધ્વં શીઘ્રગામિનઃ ।
ઋત્વિજશ્ચાનયધ્વં વૈ શતશશ્ચ દ્વિજર્ષભાન્ ॥

એવં સન્દિશ્ય તુ પ્રેષ્યાન્બલદેવો મહાબલઃ ।
તીર્થયાત્રાં યયૌ રાજન્કુરૂણાં વૈશસે તદા ॥

સરસ્વત્યાઃ પ્રતિસ્રોતઃ સમુદ્રાદભિજગ્મિવાન ।
રામો યદૂત્તમઃ શ્રીમાંસ્તીર્થયાત્રામનુસ્મરન્ ॥

ઋત્વિગ્ભિશ્ચ સુહૃદ્ભિશ્ચ યથાઽન્યૈર્દ્વિજસત્તમૈઃ । રથૈર્ગજૈસ્તથાઽશ્વૈશ્ચ પ્રેષ્યૈશ્ચ ભરતર્ષભ ।
ગોખરોષ્ટ્રપ્રયુક્તૈશ્ચ યાનૈશ્ચ બહુભિર્વૃતઃ ॥

શ્રાન્તાનાં ક્લાન્તબપુષાં શિશૂનાં વિપુલાયુષામ્ ।
દેશેદેશે તુ દેયાનિ દાનાનિ વિવિધાનિ ચ ॥

અર્ચાયૈ ચાર્થિનાં રાજન્ક્લૃપ્તાનિ બહુશસ્તથા ।
તાનિ યાનીહ દેશેષુ પ્રતીક્ષન્તિ સ્મ ભારત ॥

બુભુક્ષિતાનામર્થાય ક્લૃપ્તમન્નં સમન્તતઃ ॥

યોયો યત્ર દ્વિજો ભોજ્યં ભોક્તું કામયતે તદા ।
તસ્યતસ્ય તુ તત્રૈવમુપજહ્રુસ્તદા નૃષ ॥

તત્રતત્ર સ્થિતા રાજન્રૌહિણેયસ્ય શાસનાત્ ।
ભક્ષ્યપેયસ્ય કુર્વન્તિ રાશીંસ્તત્ર સમન્તતઃ ॥

વાસાંસિ ચ મહાર્હાણિ પર્યઙ્કાસ્તરણાનિ ચ ।
પૂજાર્થં તત્ર ક્લૃપ્તાનિ વિપ્રાણાં સુખમિચ્છતામ્ ॥

યત્ર યઃ સ્વપતે વિપ્રો યો વા જાગર્તિ ભારત ।
તત્રતત્રૈવ સર્વસ્ય ક્લૃપ્તં સર્વમપશ્યત ॥

યથાસુખં જનઃ સર્વો યાતિ તિષ્ઠતિ વૈ તદા ।
યાતુકામસ્ય યાનાનિ પાનાનિ તૃષિતસ્ય ચ ॥

બુભુક્ષિતસ્ય ચાન્નાનિ સ્વાદૂનિ ભરતર્ષભ ।
ઉપજહ્રુર્નરાસ્તત્ર વસ્ત્રાણ્યાભરણાનિ ચ ॥

સ પન્થાઃ પ્રબભૌ રાજન્સર્વસ્યૈવ સુખાવહઃ ।
સ્વર્ગોપમસ્તદા વીર નરાણાં તત્ર ગચ્છતામ્ ॥

નિત્યપ્રમુદિતોપેતઃ સ્વાદુભક્ષ્યો જલાન્વિતઃ । વિપણ્યાપણપણ્યાનં નાનાજનશતૈર્વૃતઃ ।
નાનાદ્રુમલતોપેતો નાનારત્નવિભૂષિતઃ ॥

તતો મહાત્મા નિયતો મનસ્વિનાં પુણ્યેષુ તીર્થેષુ વસૂનિ રાજન્ ।
દદૌ દ્વિજેભ્યઃ ક્રતુદક્ષિણાશ્ચ યદુપ્રવીરો હલભૃત્પ્રતીતઃ ॥

દોગ્ધ્રીશ્ચ ધેનૂશ્ચ સહસ્રશો વૈ સુવાસસઃ કાઞ્ચનબદ્ધશૃઙ્ગીઃ ।
હયાંશ્ચ નાનાવિધદેશજાતાન્ યાનાનિ દાસાંશ્ચ શુભાન્દ્વિજેભ્યઃ ॥

રત્નાનિ મુક્તામણિવિદ્રુમં ચા-- પ્યગ્ર્યં સુવર્ણં રજતં સુશુન્દ્વમ્ ।
અયસ્મયં તામ્રમયં ચ ભાણ્ડં દદૌ દ્વિજાતિપ્રવરેષુ રામઃ ॥

એવં સ વિત્તં પ્રદદૌ મહાત્મા સરસ્વતીતીર્થગતેષુ ભૂરિ ।
યયૌ ક્રમેણાપ્રતિમપ્રભાવ-- સ્તતઃ કુરુક્ષેત્રમુદારવૃત્તઃ ॥
જનમેજય ઉવાચ ।

સારસ્વતાનાં તીર્થાનાં ગુણોત્પત્તિં વદસ્વ મે ।
ફલં ચ દ્વિપદાં શ્રેષ્ઠ કર્મ નિર્વૃત્તિમેવ ચ ॥

યથાક્રમેણ ભગવંસ્તીર્થાનામનુપૂર્વશઃ ।
બ્રૂહિ બ્રહ્મવિદાં શ્રેષ્ઠ પરં કૌતૂહલં હિ મે ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તીર્થાનાં ચ ફલં રાજન્ગુણોત્પત્તિં ચં સર્વશઃ ।
મયોચ્યમાનં વૈ પુણ્યં શૃણુ રાજેન્દ્ર કૃત્સ્નશઃ ॥

પૂર્વં મહારાજ યદુપ્રવીર ઋત્વિક્સુહૃદ્વિપ્રગણૈશ્ચ સાર્ધમ્ ।
પુણ્યં પ્રભાસં સમુપાજગામ યત્રોડુરાઢ્યક્ષ્મણા ક્ષીયમાણઃ ॥

વિમુક્તશાપઃ પુનરાપ્ય તેજઃ સર્વં જગદ્ભાસયતે નરેન્દ્ર ।
એતત્તુ તીર્થપ્રવરં પૃથિવ્યાં પ્રભાસનાત્તસ્ય તતઃ પ્રભાસઃ ॥