મહાભારત · અધ્યાય 9.27

તસ્મિન્પ્રવૃત્તે સઙ્ગ્રામે ગજવાજિનરશ્રો શકુનિઃ સૌબલો રાજન્સહદેવં xxxxxxયાત્ ॥

તતોઽસ્યાપતતસ્તૂર્ણં સહદેવઃ પતાપવાન્ । શરૌઘાન્પ્રેષયામાસ પતઙ્ગાનિવ શીઘ્રગાન્ ।
ઉલૂકં ચ રણે રાજન્વિવ્યાધ દશભિઃ શરૈઃ ॥

શકૃનિશ્ચ મહારાજ ભીમં વિદ્ધ્વા ત્રિભિઃ શરૈઃ ।
નવત્યા નિશિતૈર્બાણૈઃ સહદેવમવાકિરત્ ॥

તે શૂરાઃ સમરે રાજન્સમાસાદ્ય પરસ્પરમ્ । વિવ્યધુર્નિશિતૈર્બાણૈઃ કઙ્કબર્હિણવાજિતૈઃ ।
સ્વર્ણપુઙ્ખૈઃ શિલધૌતૈરાકર્ણપ્રહિતૈઃ શરૈઃ ॥

તેષાં ચાપગુણોત્સૃષ્ટા શરવૃષ્ટિર્વિશામ્પતે ।
આચ્છાદયદ્દિશઃ સર્વા ધારાભિરિવ તોયદઃ ॥

તતઃ ક્રુદ્ધો રણે ભીમઃ સહદેવશ્ચ ભારત ।
ચેરતુઃ કદનં સઙ્ખ્યે કુર્વન્તૌ સુમહાબલૌ ॥

તાભ્યાં શરશતૈશ્છનં તદ્બલં તવ ભારત ।
સાન્ધકારમિવાકાશમભવત્તત્રતત્ર હ ॥

અશ્વૈર્વિપરિધાવદ્ભિઃ શરચ્છન્નૈર્વિશામ્પતે ।
તત્રતત્ર કૃતો માર્ગો વિકર્ષદ્ભિર્હતાન્બહૂન્ ॥

નિહતાનાં હયાનાં ચ સહૈવ હયસાદિભિઃ ।
વર્મભિર્વિનિકૃત્તૈશ્ચ પ્રાસૈશ્છિન્નૈશ્ચ મારિષ ॥

ઋષ્ટિભિઃ શક્તિભિશ્ચૈવ સાસિપ્રાસપરશ્વથૈઃ ।
સઞ્છન્ના પૃથિવી જજ્ઞે કુસુમૈઃ શબલા ઇવ ॥

યોધાસ્તત્ર મહારાજ સમાસાદ્ય પરસ્પરમ્ ।
વ્યચરન્ત રણે ક્રુદ્ધા વિનિઘ્નન્તઃ પરસ્પરમ્ ॥

ઉદ્વૃત્તનયનૈ રોષાત્સન્દષ્ટૌષ્ઠપુટૈર્મુખૈઃ ।
સકુણ્ડલૈર્મહી ચ્છન્ના પદ્મકિઞ્ચલ્કસન્નિભૈઃ ॥

ભુજૈશ્છિન્નૈર્મહારાજ નાગરાજકરોપમૈઃ ।
સાઙ્ગદૈઃ સતનુત્રૈશ્ચ સાસિપ્રાસપરશ્વથૈઃ ॥

કબન્ધૈરુત્થિતૈશ્છિન્નૈર્નૃત્યદ્ભિશ્ચાપરૈર્યુધિ ।
ક્રવ્યાદગણસઞ્છન્ના ઘોરાઽભૂત્પૃથિવી વિભો ॥

અલ્પાવશિષ્ટે સૈન્યે તુ કૌરવેયાન્મહાહવે ।
પ્રહૃષ્ટાઃ પાણ્ડવા ભૂત્વા નિન્યિરે યમસાદનમ્ ॥

એતસ્મિન્નન્તરે શૂરઃ સૌબલેયઃ પ્રતાપવાન્ ।
પ્રાસેન સહદેવસ્ય શિરસિ પ્રાહરદ્ભૃશમ્ ॥

સ વિહ્વલો મહારાજ રથોપસ્થ ઉપાવિશત્ ॥

સહદેવં તથા દૃષ્ટ્વા ભીમસેનઃ પ્રતાપવાન્ ।
સર્વસૈન્યાનિ સઙ્ક્રુદ્ધો વારયામાસ ભારત ॥

નિર્બિભેદ ચ નારાચૈઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ।
સ નિર્ભિદ્યાકરોચ્ચૈવ સિંહનાદમરિન્દમઃ ॥

તેન શભ્દેન વિત્રસ્તાઃ સર્વે સહયવારણાઃ ।
પ્રાદ્રવન્સહસા ભીતાઃ શકુનેશ્ચ પદાનુગાઃ ॥

પ્રભગ્નાનથ તાન્દૃષ્ટ્વા રાજા દુર્યોધનોઽબ્રવીત્ ।
નિવર્તધ્વમધર્મજ્ઞા યુધ્યધ્વં કિં સૃતેન વઃ ॥

ઇહ કીર્તિ સમાધાય પ્રેત્ય લોકાન્સમશ્નુતે ।
પ્રાણાઞ્જહાતિ યો ધીરો યુદ્ધે પૃષ્ઠમદર્શયન્ ॥

એવમુક્તાસ્તુ તે રાજ્ઞા સૌબલસ્ય પદાનુગાઃ ।
પાણ્ડવાનભ્યવર્તન્ત મૃત્યું કૃત્વા નિવર્તનમ્ ॥

દ્રવદ્ભિસ્તત્ર રાજેન્દ્ર કૃતઃ શબ્દોઽતિદારુણઃ ।
ક્ષુબ્ધસાગરસઙ્કાશઃ ક્ષુભિતૈઃ સર્વતો દિશમ્ ॥

તાંસ્તતઃ પુરતો દૃષ્ટ્વા સૌબલસ્ય પદાનુગાન્ ।
પ્રત્યુદ્યયુર્મહારાજ પાણ્ડવા વિજયોદ્યતાઃ ॥

પ્રત્યાશ્વસ્ય ચ દુર્ધર્ષઃ સહદેવો વિશામ્પતે । શકુનિં દશભિર્વિદ્ધ્વા હયાંશ્ચાસ્ય ત્રિભિઃ શરૈઃ ।
ધનુશ્ચિચ્છેદ ચ શરૈઃ સૌબલસ્ય હસન્નિવ ॥

અથાન્યદ્ધનુરાદાય શકુનિર્યુદ્ધદુર્મદઃ ।
વિવ્યાધ નકુલં ષષ્ટ્યા ભીમસેનં ચ સપ્તાભિઃ ॥

ઉલૂકોઽપિ મહારાજ ભીમં વિવ્યાધ સપ્તભિઃ ।
સહદેવં ચ સપ્તત્યા પરીપ્સન્પિતરં રણે ॥

તં ભીમસેનઃ સમરે વિવ્યાધ નવભિઃ શરૈઃ ।
શકુનિં ચ ચતુઃષષ્ટ્યા પાર્શ્વસ્થાંશ્ચ ત્રિભિસ્ત્રિભિઃ ॥

તે હન્યમાના ભીમેન નારાચૈસ્તૈલપાયિતૈઃ । સહદેવં રણે ક્રુદ્ધાશ્છાદયઞ્શરવૃષ્ટિભિઃ ।
પર્વતં વારિધારાભિઃ સવિદ્યુત ઇવામ્બુદાઃ ॥

તતોઽસ્યાપતતઃ શૂરઃ સહદેવઃ પ્રતાપવાન્ ।
ઉલૂકસ્ય મહારાજ ભલ્લેનાપાહરચ્છિરઃ ॥

સ જગામ રથાદ્ભૂમિં સહદેવેન પાતિતઃ ।
રુધિરાપ્લુતસર્વાઙ્ગો નન્દયન્પાણ્ડવાન્યુધિ ॥

પુત્રં તુ નિહતં દૃષ્ટ્વા શકુનિસ્તત્ર ભારત ।
સાશ્રુકણ્ઠો વિનિઃશ્વસ્ય ક્ષત્તુર્વાક્યમનુસ્મરન્ ॥

ચિન્તયિત્વા મુહૂર્તં સ બાષ્પપૂર્ણેક્ષણઃ શ્વસન્ ।
સહદેવં સમાસાદ્ય ત્રિભિર્વિવ્યાધ સાયકૈઃ ॥

તાનપાસ્ય શરાન્મુક્તાઞ્શરસઙ્ઘૈઃ પ્રતામ્પવાન્ ।
સહદેવો મહારાજ ધનુશ્ચિચ્છેદ સંયુગે ॥

છિન્ને ધનુષિ રાજેન્દ્ર શકુનિઃ સૌબલસ્તદા ।
પ્રગૃહ્ય વિપુલં ખઙ્ગં સહદેવાય પ્રાહિણોત્ ॥

તમાપતન્તં સહસા ઘોરરૂપં વિશામ્પતે ।
દ્વિધા ચિચ્છેદ સમરે સૌબલસ્ય હસન્નિવ ॥

અસિં દૃષ્ટ્વા દ્વિધા ચ્છિન્નં પ્રગૃહ્ય મહતીં ગદામ્ ।
પ્રાહિણોત્સહદેવાય સા મોઘા ન્યપતદ્ભુવિ ॥

તતઃ શક્તિં મહાઘોરાં કાલરાત્રીમિવોદ્યતામ્ ।
પ્રેષયામાસ સક્રુદ્ધઃ પાણ્ડવં પ્રતિ સૌબલઃ ॥

તામાપતન્તીં સહસા શરૈઃ કનકભૂષણૈઃ ।
ત્રિધા ચિચ્છેદ સમરે સહદેવો હસન્નિવ ॥

સા પપાત ત્રિધા ચ્છિન્ના ભૂમૌ કનકભૂષણા ।
શીર્યમાણા યથા દીપ્તા ગગનાદ્વૈ શતહદા ॥

શક્તિં વિનિહતાં દૃષ્ટ્વા સૌબલં ચ ભયાર્દિતમ્ ।
દુદ્રુવુસ્તાવકાઃ સર્વે ભયે જાતે સસૌબલાઃ ॥

અથોત્ક્રુષ્ટં મહચ્ચાસીત્પાણ્ડવૈર્જિતકાશિભિઃ ।
ધાર્તરાષ્ટ્રાસ્તતઃ સર્વે પ્રાયશો વિમુખાઽભવન્ ॥

તાન્વૈ વિમનસો દૃષ્ટ્વા માદ્રીપુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
શરૈરનેકસાહસ્રૈર્વારયામાસ સંયુગે ॥

તતો ગાન્ધારકૈર્ગુપ્તં પુષ્ટૈરશ્વૈર્જયે ધૃતમ્ ।
આસસાદ રમે યાન્તં સહદેવોઽથ સૌબલમ્ ॥

સ્વમંશમવશિષ્ટં તં સંસ્મૃત્ય શકુનિં નૃપ ।
રથેન કાઞ્ચનાઙ્ગેન સહદેવઃ સમભ્યયાત્ ॥

અધિજ્યં બલવત્કૃત્વા વ્યાક્ષિપન્સુમહદ્ધનુઃ ।
સ સૌબલમભિદ્રુત્ય ગાર્ધ્રપત્રૈઃ શિલાશિતૈઃ ॥

ભૃશમભ્યહન્ત્કુદ્ધસ્તોત્રૈરિવ મહાદ્વિપમ્ ।
ઉવાચ ચૈનં મેધાવી વિગૃહ્ય સ્મારયન્નિવ ॥

ક્ષત્રધર્મે સ્થિરો ભૂત્વા યુધ્યસ્વ પુરુષો ભવ । યત્તદા ભાષસે મૂઢ ગૃહ્ણન્નક્ષાન્સભાતલે ।
ફલમદ્ય પ્રપદ્યસ્વ કર્મણસ્તસ્ય દુર્મતે ॥

નિહતાસ્તે દુરાત્માનો યેઽસ્માનવહસન્પુરા ।
દુર્યોધનઃ કુલાઙ્ગારઃ શિષ્ટસ્ત્વં ચાસ્ય માતુલઃ ॥

અદ્ય તે નિહનિષ્યામિ ક્ષુરેણોન્મથિતં શિરઃ ।
વૃક્ષાત્ફલમિવાવિદ્વં લગુડેન પ્રમાથિના ॥

એવમુક્ત્વા મહારાજ સહદેવો મહાબલઃ ।
સઙ્ક્રુદ્ધો રણશાર્દૂલો વેગેનાભિજગામ તમ્ ॥

અભિગમ્ય સુદુર્ધર્ષઃ સહદેવો યુધાં પતિઃ ।
વિકૃષ્ય બલવચ્ચાપં ક્રોધેન પ્રજ્વલન્નિવ ॥

શકુનિં દશભિર્વિદ્ધ્વા ચતુર્ભિશ્ચાસ્ય વાજિનઃ ।
છત્રં ધ્વજં ધનુશ્ચાસ્ય ચ્છિત્ત્વા સિંહ ઇવાનદત્ ॥

છિન્નધ્વજધનુશ્છત્રઃ સહદેવેન સૌબલઃ ।
કૃતો વિદ્ધશ્ચ બહુભિઃ સર્વમર્મસુ સાયકૈઃ ॥

તતો ભૂયો મહારાજ સહદેવઃ પ્રતાપવાન્ ।
શકુનેઃ પ્રેષયાન્માસ શરવૃષ્ટિં દુરાસદામ્ ॥

તતસ્તુ ક્રુદ્ધઃ સુબલસ્ય પુત્રો માદ્રીસુતં સહદેવં વિમર્દે ।
પ્રાસેન જામ્બૂનદભૂષણેન જિઘાંસુરેકોઽભિપપાત શીઘ્રમ્ ॥

માદ્રીસુતસ્તસ્ય સમુદ્યતં તં પ્રાસં સુવૃત્તૌ ચ ભુજૌ રણાગ્રે ।
ભલ્લૈસ્ત્રિભિર્યુગપત્સઞ્ચકર્ત નનાદ ચોચ્ચૈસ્તરસાઽજિમધ્યે ॥

તસ્યાશુકારી સુસમાહિતેન સુવર્ણપુઙ્ખેન દૃઢાયસેન ।
ભલ્લેન સર્વાવરણાતિગેન શિરઃ શરીરાત્પ્રમમાથ ભૂયઃ ॥

શરેણ કાર્તસ્વરભૂષિતેન દિવાકરાભેણ સુસંહિતેન ।
હૃતોત્તમાઙ્ગો યુધિ પાણ્ડવેન પપાત ભૂમૌ સુબલસ્ય પુત્રઃ ॥

સ તચ્છિરો વેગવતા શરેણ સુવર્ણપુઙ્ખેન શિલાશિતેન ।
પ્રાવેરયત્કુપિતઃ પાણ્ડુપુત્રો યત્તત્કુરૂણામનયસ્ય મૂલમ્ ॥

ભુજૌ સુવૃત્તૌ પ્રચકર્ત વીરઃ પશ્ચાત્કબન્ધં રુધિરાવસિક્તમ્ ।
વિસ્પન્દમાનં નિપપાત ઘોરં રથોત્તમાત્પાર્થિવ પાર્થિવસ્ય ॥

હૃતોત્તમાઙ્ગં શકુનિં સમીક્ષ્ય ભૂમૌ શયાનં રુધિરાર્દ્રગાત્રમ્ ।
યોધાસ્ત્વદીયા ભયનષ્ટસત્વા દિશઃ પ્રજગ્મુઃ પ્રગૃહીતશસ્ત્રાઃ ॥

પ્રવિદ્રુતાઃ શુષ્કમુખા વિસઞ્જ્ઞા ગાણ્ડીવઘોષેણ સમાહતાશ્ચ ।
ભયાર્દિતા ભગ્નરથાશ્વનાગાઃ પદાતયશ્ચૈવ સધાર્તરાષ્ટ્રાઃ ॥

તતો રથાચ્છકુનિં પાતયિત્વા મુદાન્વિતા ભારત પાણ્ડવેયાઃ
શઙ્કાન્પ્રદધ્યુઃ સમરેઽતિહૃષ્ટાઃ સકેશવાઃ સૈનિકાન્હર્ષયન્તઃ ॥

તં ચાપિ સર્વે પ્રતિપૂજયન્તો દૃષ્ટ્વા બ્રુવાણાઃ સહદેવમાજૌ ।
દિષ્ટ્યા હતો નૈકૃતિકો મહાત્મા સહાત્મજો વીર રણે ત્વયેતિ ॥