મહાભારત · અધ્યાય 8.69

[અથોપયાતૌ પૃથુલોહિતાક્ષૌ શરાચિતાઙ્ગૌ રુધિરપ્રદિગ્ધૌ ।
સમીક્ષ્ય સેનાગ્રનરપ્રવીરૌ યુધિષ્ઠિરો વાક્યમિદં બભાષે ॥ ]

તતો યુધિષ્ઠિરો દૃષ્ટ્વા સહિતૌ કેશવાર્જુનૌ ।
હતમાધિરથિં મેને સઙ્ખ્યે ગાણ્ડીવધન્વના ॥

તાવભ્યનન્દત્કૌન્તેયઃ સામ્ના પરમવલ્ગુના ।
સ્મિતપૂર્વમમિત્રઘ્ન પૂજયન્ભરતર્પભ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

સ્વાગતં દેવકીપુત્ર સ્વાગતં તે ધનઞ્જય ।
પ્રિયં મે દર્શનં વાઢં યુવયોર્નરસિંહયોઃ ॥

અરિષ્ટયોરક્ષતયોઃ કર્ણં હત્વા મહારથમ્ ।
આશીવિપસમં યુદ્ધે સર્વશસ્ત્રવિશારદમ્ ॥

અગ્રગં ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં સર્વેષાં શર્મ વર્મ ચ ।
રક્ષિતં વૃષસેનેન સુપેણેન ચ ધન્વિના ॥

અનુજ્ઞાતં મહાવીર્યં રામેણાસ્ત્રે સુદુર્જયમ્ ।
અગ્ર્યં સર્વસ્ય લોકસ્ય રથિનં લોકવિશ્રુતમ્ ॥

ત્રાતારં ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં ગન્તારં વાહિનીમુખે ।
હન્તારં પરસૈન્યાનામમિત્રગણમર્દનમ્ ॥

દુર્યોધનહિતે યુક્તમસ્મદ્દુઃખાય ચોદ્યતમ્ ।
અપ્રધૃષ્યં મહાયુદ્ધે દેવૈરપિ સવાસવૈઃ ॥

અનલાનિલયોસ્તુલ્યં તેજસા ચ બલેન ચ ।
પાતાલમિવ ગમ્ભીરં સુહૃદાં નન્દિવર્ધનમ્ ॥

અન્તકં મમ મિત્રાણાં હત્વા કર્ણં મહામૃધે ।
દિષ્ટ્યા યુવામનુપ્રાપ્તૌ હત્વાઽસુરમિવામરૌ ॥

તેન યુદ્ધમભીતેન મયાઽદ્યાપ્યચ્યુતાર્જુનૌ । કૃતં ઘોરં મહાબાહૂ ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ય પશ્યતઃ ।
અન્તકેનેવ ક્રુદ્ધેન પ્રજાઃ સર્વા જિઘાંસતા ॥

તેન કેતુશ્ચ મે ચ્છિન્નો હતૌ ચ પાર્ષ્ણિસારથી ।
હતવાહઃ કૃતશ્ચાસ્મિ યુયુધાનસ્ય પશ્યતઃ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ય યમયોર્વીરસ્ય ચ શિખણ્ડિનઃ ।
પશ્યતાં દ્રૌપદેયાનાં શતદ્રોશ્ચ મહાત્મનઃ ॥

એતાઞ્જિત્વા મહાવીર્યઃ કર્ણઃ શત્રુગણાન્બહૂન્ ।
જિતવાન્માં મહાબાહો યતમાનો મહારણે ॥

અનુસૃત્ય ચ માં યુદ્ધે પરુષાણ્યુક્તવાન્બહુ ।
તત્ર તત્ર યુધાં શ્રેષ્ઠ પરિભૂય ન સંશયઃ ॥

ભીમસેનપ્રભાવાત્તુ યજ્જીવામિ ધનઞ્જય ।
બહુનાત્ર કિમુક્તેન હતે સોઢું સમુત્સહે ॥

ત્રયોદશાહં વર્ષાણિ યસ્માદ્ભીતો ધનઞ્જય ।
ન સ્મ નિદ્રાં લભે રાત્રૌ ન ચાહનિ સુખં ક્વચિત્ ॥

તસ્ય દ્વેષેણ સંયુક્તઃ પરિદહ્યે ધનઞ્જય ।
આત્મનો મરણં જાનન્વાધ્રીણસ ઇવ દ્વિજઃ ॥

તસ્યાયમગમત્કાલશ્ચિન્તયાનસ્ય મે ચિરમ્ ।
કથં કર્ણો મયા શક્યો યુદ્ધે ક્ષપયિતું ભવેત્ ॥

જાગ્રત્સ્વપંશ્ચ કૌન્તેય કર્ણમેવ સ્મરાહ્યહમ્ ।
પશ્યામિ તત્રતત્રૈવ કર્ણભૂતમિદં જગત્ ॥

યત્ર યત્ર હિ ગચ્છામિ કર્ણાદ્ભીતો ધનઞ્જય ।
તત્ર તત્ર હિ પશ્યામિ કર્ણમેવાગ્રતઃ સ્થિતમ્ ॥

સોઽહં તેનૈવ વીરેણ સમરેષ્વપલાયિના ।
સહયઃ સરથઃ પાર્થ જિત્વા જીવન્વિસર્જિતઃ ॥

કો નુ મે જીવિતેનાર્થો રાજ્યેનાર્થો ભવેત્પુનઃ ।
મમૈવં વિક્ષતસ્યાદ્ય કર્ણેનાહવશોભિના ॥

ન પ્રાપ્તપૂર્વં યદ્ભીષ્માત્કૃપાદ્દ્રોણાચ્ચ સંયુગે ।
તત્પ્રાપ્તમદ્ય મે યુદ્ધે સૂતપુત્રાન્મહારથાત્ ॥

સ ત્વાં પૃચ્છામિ કૌન્તેય યથા ન કુશલસ્તથા ।
તન્મમાચક્ષ્વ કાર્ત્સ્ન્યેન યથા કર્ણો હતસ્ત્વયા ॥

શક્રતુલ્યબલો યુદ્ધે યમતુલ્યઃ પરાક્રમે ।
રામતુલ્યસ્તથાસ્ત્રેષુ સ કથં તે નિષૂદિતઃ ॥

મહારથસમાખ્યાતઃ સર્વયુદ્ધવિશારદઃ ।
ધનુર્ધરાણાં પ્રવરઃ સર્વેષાં વૈ સદાર્જુન ॥

પૂજિતો ધૃતરાષ્ટ્રેણ સપુત્રેણ વિશામ્પતે ।
ત્વદર્થમેવ રાધેયઃ સ કથં નિહતસ્ત્વયા ॥

ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય યોદ્ધારઃ સર્વ એવ સદાર્જુન ।
તવ મૃત્યું રણે કર્ણં મન્યન્તે પુરુષર્ષભ ॥

સ ત્વયા પુરુષવ્યાઘ્ર કથં યુદ્ધે નિષૂદિતઃ ।
તન્મમાચક્ષ્વ કૌન્તેય યથા કર્ણો હતસ્ત્વયા ॥

સોત્સેધમસ્ય ચ શિરઃ પશ્યતાં સુહૃદાં હૃતમ્ ।
ત્વયા પુરુષશાર્દૂલ સિંહેનેવ યથા રુરોઃ ॥

સર્વા દિશઃ પર્યપતત્ત્વદર્થં ત્વાં સૂતપુત્રઃ સમરે પરીપ્સન્ ।
દિત્સન્નૃણાં શકટં રત્નપૂર્ણં કથં ત્વયાસૌ નિહતોઽદ્ય કર્ણઃ ॥

ત્વયા રણે નિહતઃ સૂતપુત્રઃ
કચ્ચિત્કૃતં મે પરમં ત્વયાદ્ય પ્રિયં રણે સૂતપુત્રં નિહત્ય ॥

સર્વા દિશઃ પર્યપતત્ત્વદર્થં મુદાન્વિતો ગર્વિતઃ સૂતપુત્રઃ ।
સ શૂરમાની સમરે સમેત્ય કચ્ચિત્ત્વયા નિહતઃ સૂતપુત્રઃ ॥

રાજ્યં પરં હસ્તિગવાશ્વયુક્તં રથં દિત્સુર્યઃ પરેભ્યસ્ત્વર્દર્થે ।
ત્વયા રણે સ્પર્ધતે યઃ સ પાપઃ કચ્ચિત્ત્વયા નિહતઃ પાપબુદ્ધિઃ ॥

યોઽસૌ નિત્યં શૌર્યમદેન મત્તો વિકત્થતે સંસદિ કૌરવાણામ્ ।
પ્રીત્યર્થં વૈ તાત સુયોધનસ્ય કચ્ચિત્સ પાપો નિહતસ્ત્વયાદ્ય ॥

કચ્ચિત્સમાગમ્ય ધનુઃપ્રમુક્તૈ-- સ્ત્વત્પ્રેષિતૈર્લોહમયૈર્વિહન્ગૈઃ ।
શેતે ભિન્નઃ પાંસુષુ સૂતપુત્રઃ કચ્ચિદ્ભગ્રૌ ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય બાહૂ ॥

યોઽસૌ સદા શ્લાઘતે રાજમધ્યે દુર્યોધનં હર્ષયન્દર્પયુક્તઃ ।
હન્તાઽસ્મિ સર્વાનિતિ પાણ્ડુપુત્રા-- નહં હન્તા ફલ્ગુનસ્યેતિ મોહાત્ ॥

કચ્ચિદ્વચોઽસ્ય વિતથં ત્વયા કૃતં યત્તત્પ્રિયામવદત્તાત કર્ણઃ ।
સભામથ્યે રૂક્ષમનેકરૂપં ધિક્પાણ્ડવાનપતિસ્ત્વં હિ કૃષ્ણે ॥

કચ્ચિદ્ભુવં શત્રુરયં મહાત્મા હ્યધારયદ્દ્વાદશ યઃ સમાસ્તુ ।
કર્ણો વ્રતં ઘોરમમિત્રસાહો દુર્યોધનસ્યાર્થનિવિષ્ટબુદ્ધિઃ ॥

પાદૌ ન ધાવે યાવદહં ન હન્મિ ધનઞ્જયં સમરેષૂગ્રવેગમ્ ।
કચ્ચિદ્રણે ફલ્ગુન તં નિહત્ય કચ્ચિદ્વ્રતં તસ્ય ભગ્નં ત્વયાઽદ્ય ॥

યોઽસૌ કૃષ્ણામબ્રવીદ્દુષ્ટબુદ્ધિઃ કર્ણઃ સભાયાં કુરુવીરમધ્યે ।
કિં પાણ્ડવાંસ્ત્વં ન જહાસિ કૃષ્ણે સુદુર્બલાન્પતિતાન્હીનસત્વાન્ ॥

યોઽસૌ કર્ણઃ પ્રત્યજાનાત્ત્વદર્થે નાહં હત્વા સહ કૃષ્ણેન પાર્થમ્ ।
ઇહોપયાતેતિ સ પાપબુદ્ધિઃ કચ્ચિચ્છેતે શરસમ્ભિન્નગાત્રઃ ॥

કચ્ચિત્સઙ્ગ્રામો વિદિતો વૈ તવાયં સમાગમે સૃઞ્જય કૌરવાણામ્ ।
યેનાવસ્થામીદૃશીં પ્રાપિતોઽહં કચ્ચિત્ત્વયા સોઽદ્ય હતો દુરાત્મા ॥

કચ્ચિત્ત્વયા તસ્ય સુમન્દબુદ્ધે-- ર્ગાણ્ડીવમુક્તૈર્વિશિખૈર્જ્વલદ્ભિઃ ।
સકુણ્ડલં ભાનુમદુત્તમાઙ્ગં કાયાત્પ્રકૃત્તં યુધિ સવ્યસાચિન્ ॥

યત્તન્મયા બાણસમર્પિતેન ધ્યાતોઽસિ કર્ણસ્ય વધાય વીર ।
તન્મે ત્વયા કચ્ચિદમોઘમદ્ય ધ્યાનં કૃતં કર્ણનિપાતનેન ॥

યદ્દર્પપૂર્ણઃ સ સુયોધનોઽસ્મા-- ન્દિધક્ષતે કર્ણસમાશ્રયેણ ।
કચ્ચિત્ત્વયા સોઽદ્ય સમાશ્રયોઽસ્ય ભગ્નઃ પરાક્રમ્ય સુયોધનસ્ય ॥

યો નઃ પુરા ષણ્ઢતિલાનવોચ-- ત્સભામધ્યે કૌરવાણાં સમક્ષમ્ ।
સ દુર્મતિઃ કચ્ચિદુપેત્ય સઙ્ખ્યે ત્વયા હતઃ સૂતપુત્રોઽત્યમર્ષી ॥

યઃ પ્રાહિણોત્સૂતપુત્રો દુરાત્મા કૃષ્ણાં જિતાં સૌબલેહાનયેતિ ।
સ મન્દબુદ્ધિર્નિહતઃ પ્રસહ્ય વૈકર્તનસ્ત્વદ્ય કચ્ચિન્મહાત્મન્ ॥

યઃ શસ્ત્રભૃચ્છ્રેષ્ઠતમં પૃથિવ્યાં પિતામહં વ્યાક્ષિપદલ્પચેતાઃ । સઙ્ખ્યાયમાનોઽર્ધરથઃ સ કચ્ચિ-- ત્ત્વયાં હતોઽદ્યાધિરથિર્મહાત્મન્ ॥

અમર્ષજં નિકૃતિસમીરણેરિતં હૃદિ સ્થિતં જ્વલનમિમં સદા મમ ।
હતો મયા સોઽદ્ય સમેત્ય કર્ણ ઇતિ બ્રુવન્પ્રશમયસેઽદ્ય ફલ્ગુન ॥