મહાભારત · અધ્યાય 8.12

ભીમસેનં તતો દ્રૌણી રાજન્વિવ્યાધ પત્રિણા ।
પરયા ત્વરયા યુક્તો દર્શયન્નસ્ત્રલાઘવમ્ ॥

અથૈનં પુનરાજઘ્ને નવત્યા નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
સર્વમર્માણિ સમ્પ્રેક્ષ્ય મર્મજ્ઞો લઘુહસ્તવત્ ॥

ભીમસેનઃ સમાકીર્ણો દ્રૌણિના નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
રરાજ સમરે રાજન્રશ્મિવાનિવ ભાસ્કરઃ ॥

તતઃ શરસહસ્રેણ સુપ્રયુક્તેન પાણ્ડવઃ ।
દ્રોણપુત્રમવચ્છાદ્ય સિંહનાદમમુઞ્ચત ॥

શરૈઃ સરાંસ્તતો દ્રૌણિઃ સંવાર્ય યુધિ પાણ્ડવમ્ ।
લલાટેઽભ્યાહનદ્રાજન્નારાચેન સ્મયન્નિવ ॥

લલાટસ્થં તતો બાણં ધારયામાસ પાણ્ડવઃ ।
યથા શૃઙ્ગં વને દૃપ્તઃ ખઙ્ગો ધારયતે નૃપ ॥

તતો દ્રૌણિં રણે ભીમો યતમાનં પરાક્રમી ।
ત્રિભિર્વિવ્યાધ નારાચૈર્લલાટે વિસ્મયન્નિવ ॥

લલાટસ્થૈસ્તતો બાણૈર્બ્રાહ્મણોઽસૌ વ્યશોભત ।
પ્રાવૃષીવ યથા સિક્તસ્ત્રિશૃઙ્ગઃ પર્વતોત્તમઃ ॥

તતઃ શરશતૈર્દ્રૌણિરર્દયામાસ પાણ્ડવમ્ ।
ન ચૈનં કમ્પયામાસ માતરિશ્વેવ પર્વતમ્ ॥

તથૈવ પાણ્ણ્ડવો યુદ્ધે દ્રૌણિં શરશતૈઃ શિતૈઃ ।
નાકમ્પયત સંહૃષ્ટો વાર્યોધ ઇવ પર્વતમ્ ॥

તાવન્યોન્યં શરૈર્ઘોરૈશ્છાદયાનૌ મહારથૌ ।
રથવર્યગતૌ વીરૌ શુશુભાતે બલોત્કટૌ ॥

આદિત્યાવિવ સન્દીપ્તૌ લોકક્ષયકરાવુભૌ ।
સ્વરશ્મિભિરિવાન્યોન્યં તાપયન્તૌ શરોત્તમૈઃ ॥

તતઃ પ્રવિકૃતે યત્નં કુર્વાણૌ તૌ મહારણે ।
કૃતપ્રતિકૃતે યત્તૌ શરસઙ્ઘૈરભીતવત્ ॥

વ્યાઘ્રાવિવ ચ સઙ્ગ્રામે ચેરતુસ્તૌ નરોત્તમૌ ।
શરદંષ્ટ્રૌ દુરાધર્ષૌ ચાપવક્રૌ ભયઙ્કરૌ ॥

અભૂતાં તાવદૃશ્યૌ ચ શરજાલૈઃ સમન્તતઃ ।
મેઘજાલૈરિવ ચ્છનૌ ગગને ચન્દ્રભાસ્કરૌ ॥

ચકાશેતે મુહૂર્તેન તતસ્તાવપ્યરિન્દમૌ ।
વિમુક્તાવભ્રજાલેન અઙ્ગારકબુધાવિવ ॥

અથ તત્રૈવ સઙ્ગ્રમે વર્તમાને સુદારુણે ।
અપસવ્યં તતશ્ચક્રે દ્રૌણિસ્તત્ર વૃકોદરમ્ ॥

કિરઞ્છરશતૈરુગ્રૈર્ધારાભિરિવ પર્વતમ્ ।
ન તુ તન્મમૃષે ભીમઃ શત્રોર્વિજલક્ષણમ્ ॥

પ્રતિચક્રે તતો રાજન્પાણ્ડવોઽપ્યપસવ્યતઃ ।
મણ્ડલાનાં વિભાગેન ગતપ્રત્યાગતેન ચ ॥

બભૂવ તુમુલં યુદ્ધં તયોઃ પુરુષસિંહયોઃ ।
ચરિત્વા વિવિધાન્માર્ગાન્મણ્ડલસ્થાનમેવ ચ ॥

શરૈઃ પૂર્ણાયતોત્સૃષ્ટૈરન્યોન્યમભિજઘ્નતુઃ ।
અન્યોન્યસ્ય વધે ચૈવ ચક્રતુર્યત્નમુત્તમમ્ ॥

ઈષતુર્વિરથં ચૈવ કર્તુમન્યોન્યમાહવે ।
તતો દ્રૌણિર્મહાસ્ત્રાણિ પ્રાદુશ્ચક્રે મહારથઃ ॥

તાન્યસ્ત્રૈરેવ સમરે પ્રતિજઘ્નેઽથ પાણ્ડવઃ ।
તતો ઘોરં મહારાજ અસ્ત્રયુદ્ધમવર્તત ॥

ગ્રહયુદ્વં યથા ઘોરં પ્રજાસંહરણે હ્યભૂત્ ।
તે વાણાઃ સમસજ્જન્ત મુક્તાસ્તાભ્યાં તુ ભારત ॥

દ્યોતગ્રન્તો દિશઃ સર્વાસ્તવ સૈન્યં સમન્તતઃ ।
બાણસઙ્ઘૈર્વૃતં ઘોરમાકાશં સમપદ્યત ॥

ઉલ્કાપાતાવૃતં યુદ્ધં પ્રજાનાં સન્ક્ષયે નૃપ ।
બાણાભિઘાતાત્સઞ્જજ્ઞે તત્ર ભારત પાવકઃ ॥

સવિસ્ફુલિઙ્ગો દીપ્તાર્ચિર્યોઽદહદ્વાહિનીદ્વયમ્ ।
તત્ર સિદ્ધા મહારાજ સમ્પતન્તોઽબ્રુવન્વચઃ ॥

યુદ્ધાનામતિ સર્વેષાં યુદ્ધમેતદિતિ પ્રભો ।
સર્વયુદ્ધાનિ ચૈતસ્ય કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્ ॥

નેદૃશં ચ પુનર્યુદ્ધં ભવિષ્યતિ કદાચન ।
અહો જ્ઞાનેન સમ્પન્નાવુભ બ્રાહ્મણક્ષત્રિયૌ ॥

અહો શૌર્યેણ સમ્પન્નાવુભૌ ચોગ્રપરાક્રમૌ ।
અહો ભીમબલો ભીમ એતસ્ય ચ કૃતાસ્ત્રતા ॥

અહો વીર્યસ્ય સારત્વમહો સૌષ્ઠવમેતયોઃ ।
સ્થિતાવેતૌ હિ સમરે કાલાન્તકયમોપમૌ ॥

રુદ્રૌ દ્વાવિ સમ્ભૂતૌ યથા દ્વાવિવ ભાસ્કરૌ ।
યમૌ વા પુરુષવ્યાઘ્રૌ ઘોરરૂપાવુભૌ રણે ॥

ઇતિ વાચઃ સ્મ શ્રૂયન્તે સિદ્ધાનાં વૈ મુહુર્મુહુઃ ।
સિંહનાદશ્ચ સઞ્જજ્ઞે સમેતાનાં દિવૌકસામ્ ॥

અદ્ભુતં ચાપ્યચિન્ત્યં ચ દૃષ્ટ્વા કર્મ તયો રણે ।
સિદ્વચારણસઙ્ઘાનાં વિસ્મયઃ સમપદ્યત ॥

પ્રશંસન્તિ તદા દેવાઃ સિદ્વાશ્ચ પરમર્ષયઃ ।
સાધુ દ્રૌણે મહાબાહો સાધુ ભીમેતિ ચાબ્રુવન્ ॥

તૌ શૂરૌ સમરે રાજન્પરસ્પરકૃતાગસૌ ।
પરસ્પરમુદીક્ષેતાં ક્રોધાદુદ્વૃત્ય ચક્ષુષી ॥

ક્રોધરક્તેક્ષણૌ તૌ તુ ક્રોધાત્પ્રસ્ફુરિતાધરૌ ।
ક્રોધાત્સન્દષ્ટદશનૌ તથૈવ દશનચ્છદૌ ॥

અન્યોન્યં છાદયન્તૌ સ્મ શરવૃષ્ટ્યા મહારથૌ ।
શરામ્બુધારો સમરે શસ્ત્રવિદ્યુત્પ્રકાશિનૌ ॥

તાવન્યન્યં ધ્વજં વિદ્વ્વા સારથિં ચ મહારણે ।
અન્યોન્યસ્ય હયાન્વિદ્વા બિભિદાતે પરસ્પરમ્ ॥

તતઃ ક્રુદ્ધૌ મહારાજ બાણૌ ગૃહ્ય મહાહવે ।
ઉભૌ ચિક્ષિપતુસ્તૂર્મમન્યોન્યસ્ય વધૈષિણૌ ॥

તૌ સાયકૌ મહારાજ દ્યોતમાનૌ ચમૂમુખે ।
આજઘ્નતુઃ સમાસાદ્ય વજ્રવેગૌ દુરાસદૌ ॥

તૌ પરસ્પરવેગાચ્ચ શરાભ્યાં ચ ભૃશાહતૌ ।
નિપેતતુર્મહાવીર્યૌ રથોપસ્થે તયોસ્તદા ॥

તતસ્તુ સારથિર્જ્ઞાત્વા દ્રોણપુત્રમચેતનમ્ ।
અપોવાહ રણાદ્રાજન્સર્વસૈન્યસ્ય પશ્યતઃ ॥

તથૈવ પાણ્ડવં રાજન્વિહ્વલન્તં મુહુર્મુહુઃ । અપોવાહ રથેનાજૌ વિશોકઃ શત્રુતાપનમ્ ॥ *ઇતિ શ્રીમન્મહાભારતે કર્ણપર્વણિ ષોડશદિવસયુદ્ધે દ્વાદશોઽધ્યાયઃ ॥ 12 ॥ *.ઝ । પન્તકે એતદનન્તરં સ્થિતાઃ સપ્તાધ્યાયા એતત્પાઠે ક્રમેણ 52-53-54-55-56-59-60 તમાધ્યાયતયા વર્તન્તે ।