મહાભારત · અધ્યાય 8.101

હતે વૈકર્તને કર્ણે કુરવો ભયપીડિતાઃ ।
વીક્ષમાણા દિશઃ સર્વાઃ પલાયન્ત સહસ્રશઃ ॥

રાવણં નિહતં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસા રાઘવેણ વા ।
દિશો ભીતા દ્રવન્નેવ તાવકા ભયપીડિતાઃ ॥

તતો મહારવં ચક્રુર્યોધા રાજન્સમન્તતઃ ।
વાર્યમાણા ભૃશોદ્વિગ્નાસ્તવ પુત્રેણ ભારત ॥

તેષાં તુ મતમાજ્ઞાય પુત્રસ્તે ભરતર્ષભ ।
અવહારં તતશ્ચક્રે શલ્યસ્યાનુમતેન ચ ॥

કૃતવર્મા રણે તૂર્ણં વૃતો ભારત તાવકૈઃ ।
નારાયણાવશિષ્ટૈશ્ચ શિબિરાયૈવ દુદ્રુવે ॥

અશ્વત્થામા તતઃ શૂરો વિનિશ્વસ્ય મુહુર્મુહુઃ ।
પાણ્ડવાનાં જયં દૃષ્ટ્વા શિબિરાયૈવ દુદ્રુવે ॥

કૃપઃ શારદ્વતો રાજન્નાગાનીકેન ભારત ।
મહતા મેઘકલ્પેન શિબિરાયૈવ દુદ્રુવે ॥

ગાન્ધારાણાં સહસ્રેણ શકુનિઃ પરિવારિતઃ ।
સુશર્મા ચ યયૌ રાજન્વીક્ષમાણો ભયાર્દિતઃ ॥

દુર્યોધનોઽપિ સ યયૌ હ્વતસર્વસ્વ આતુરઃ ।
જ્ઞાતિશોકસમાપન્નશ્ચિન્તયિત્વા મુહુર્મુહુઃ ॥

છિન્નધ્વજેન શલ્યસ્તુ રથેન રથિનાં વરઃ ।
પ્રયયૌ શિબિરાયૈવ વીક્ષમાણો દિશો દશ ॥

તતોઽપરે સુબહુશો ભારતાનાં મહારથાઃ ।
વ્યદ્રવન્ત દિશો ભીતા ભયવિહ્વલચેતસઃ ॥

અશ્રૂપૂર્ણા ભયોદ્વિગ્ના વેપમાના ભયાતુરાઃ ।
કુરવઃ પ્રાદ્રવન્સર્વે દૃષ્ટ્વા કર્ણં નિપાતિતમ્ ॥

પ્રશંસન્તોઽર્જુનં કેચિત્કેચિત્કર્ણં મહારથાઃ ।
પ્રાદ્રવન્ત રણે ભીતાઃ કુરવઃ કુરુસત્તમ ॥

તેષાં યોધસહસ્રાણાં તાવકાનાં મહામૃધે ।
નાસીત્તત્ર પુમાન્કશ્ચિદ્યસ્તુ યુદ્ધે મનો દધે ॥

કર્ણે હતે મહારાજ નિરાશાઃ કુરવોઽભવન્ ।
જીવનેષુ ચ રાજ્યેષુ દારેષુ ચ ધનેષુ ચ ॥

તાન્સમાનીય પુત્રસ્તે યત્નેન મહતા વિભો ।
નિવેશાય મનો દધ્રે દુઃખશોકસમન્વિતઃ ॥

તસ્યાજ્ઞાં શિરસા દીનાઃ પ્રતિગૃહ્ય વિશામ્પતે ।
વિષણ્ણમનસો ભીત્યા ન્યવિશન્ત મહારથાઃ ॥

ચિન્તયન્તો વધં ઘોરં સૂતપુત્રસ્ય સંયુગે ।
અર્જુનસ્ય જયં યુદ્ધે ચિન્તયાનાઃ પુનઃપુનઃ ॥

પાણ્ડવાશ્ચ મહેષ્વાસા ન્યવિશન્ત પરન્તપાઃ ।
પ્રહૃષ્ટમનસઃ સર્વે જિત્વા શત્રું મહારથાઃ ॥

તતો યુધિષ્ઠિરં તત્ર નિવિષ્ટં વૈ મુદાન્વિતમ્ ।
સમેત્ય સર્વે પાઞ્ચાલા વર્ધયન્તો યથાવિધિ ॥

અર્જુનસ્તુ રથાત્તૂર્ણમવરુહ્ય મહાયશાઃ ।
ધર્મરાજસ્ય ચરણૌ પીડયામાસ હૃષ્ટવત્ ॥

તમુત્થાપ્ય મહારાજ ધર્મપુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
સસ્વજે ભરતશ્રેષ્ઠમુપજિઘ્રન્નુપસ્પૃશન્ ॥

નકુલઃ સહદેવશ્ચ પાણ્ડવશ્ચ વૃકોદરઃ ।
અભિવાદ્ય મહારાજમસ્વજન્ત સ્મ ફલ્ગુનમ્ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ શિખણ્ડી ચ પાણ્ડવાનાં ચ યે રથાઃ ।
વર્ધયન્તે સ્મ રાજાનં નિહતે સૂતનન્દને ॥

તતઃ કૃષ્ણો મહારાજ સાત્યકિશ્ચાપિ સાત્વતઃ ।
વર્ધયન્તે સ્મ રાજાનં નિહતે સૂતનન્દને ॥

વાસુદેવશ્ચ કૌન્તેયં પ્રણયાદિદમબ્રવીત્ । અદ્ય રાજન્હતાઃ સર્વે ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ સરાજકાઃ ।
હતે વૈકર્તને કર્ણે રથાનાં પ્રવરે રથે ॥

યદિ લોકાસ્ત્રયઃ સર્વે યોધયેયુઃ સવાસવાઃ ।
તથાપિ દુર્જયઃ સૂતસ્તવ કોપાત્તુ સૂદિતઃ ॥

એવમુક્તઃ પ્રત્યુવાચ ધર્મરાજો જનાર્દનમ્ ॥

તવ પ્રસાદાદ્ગ્રોવિન્દ હતઃ કર્ણો મહાયશાઃ ।
પાણ્ડવાશ્ચ જયં પ્રાપ્યા નાશિતાશ્ચાપિ શત્રવઃ ॥

ત્વં હિ શક્તો ભયાત્ત્રાતું યસ્ય કસ્યચિદાહવે ।
ત્વમસ્ય જગતો ગોપ્તા પાણ્ડવાનાં ચ સર્વદા ॥

ત્વાં સમાસાદ્ય શક્રોઽપિ મોદતે દિવિ નિત્યશઃ ।
ત્વં પાતા પાણ્ડુપુત્રાણાં યથૈવ જગતસ્તથા ॥

અનાશ્ચર્યો જયસ્તેષાં ભક્તિર્યેષાં ત્વયિ પ્રભો ॥

ત્વયા નાથેન ગોવિન્દ નાથવન્તો વયં યુધિ ।
યથેન્દ્રેણ પુરા દેવાસ્ત્વયા ચાપિ જનાર્દન ॥

સ્વપ્સ્યામ્યદ્ય સુખં કૃષ્ણનિદ્રાં લપ્સ્યે ત્વહં ક્ષપામ્ ।
વિગતં હિ ભયં મેઽદ્ય ત્વત્પ્રસાદાન્ન સંશયઃ ॥

એવમુક્તસ્તુ પાર્થેન કેશવઃ પ્રાહ પાણ્ડવમ્ ।
નિમિત્તમાત્રં હિ વયં તવાપ્યસ્મિન્મુદાગમે ॥

યસ્ય તે ભ્રાતરઃ શૂરા ભીમસેનાદયો નૃપ ।
સમ્બન્ધિનશ્ચેન્દ્રવીર્યાઃ પાર્ષતપ્રમુખાસ્તથા ॥

અર્હતે ચ ભવાન્નિત્યં પ્રિયં નિત્યં ચ મદ્વિતમ્ ।
પ્રિયો હિ મે ત્વમેતેન વચનેન નરોત્તમ ॥

ઇત્યુક્તો ધર્મરાજસ્તુ સ્વરથં હેમભૂપિતમ્ ।
દન્તવર્ણૈર્હયૈર્યુક્તં કાલવાલૈર્મહીપતિઃ ॥

આસ્થાય પુરુષવ્યાઘ્રઃ સ્વબલેનાપિ સંવૃતઃ ।
પ્રયયૌ બહુવૃત્તાન્તં દ્રષ્ટુમાયોધનં પ્રતિ ॥

સમ્ભાષમાણૌ તૌ વીર ઉભૌ માધવપાણ્ડવૌ ॥

સ દદર્શ રણે કર્ણં શયાનં પુરુષર્ષભમ્ ।
ગાણ્ડીવમુક્તૈર્વિશિખૈઃ સર્વતઃ સન્નિપીડિતમ્ ॥

સપુત્રં નિહતં દૃષ્ટ્વા કર્ણં રાજા યુધિષ્ઠિરઃ ।
પ્રશશંસ નરવ્યાઘ્રાવુભૌ માધવપાણ્ડવૌ ॥

અદ્ય રાજાઽસ્મિ સર્વસ્યાં પૃથિવ્યાં મધુસૂદન ।
દિષ્ટ્યા જયસિ ગોવિન્દ દિષ્ટ્યાશત્રુર્નિપાતિતઃ ॥

એવં સુબહુશો રાજન્પ્રશશંસ જનાર્દનમ્ ।
અર્જુનં ચ કુરુશ્રેષ્ઠો ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ ॥

દૃષ્ટ્વા ચ નિહતં કર્ણં સ પુત્રં પાર્થસાયકૈઃ ।
પુનર્જાતમિવાત્માનં મેને કુરુકુલોદ્વહઃ ॥

સમેત્ય ચ કુરુશ્રેષ્ઠં કુન્તીપુત્રં યુધિષ્ઠિરમ્ ।
વર્ધયન્તિ સ્મ રાજાનો હર્ષયુક્તા મહારથાઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવમેષ ક્ષયો વૃત્તઃ સુમહાન્રોમહર્ષણઃ ।
તવ દુર્મન્ત્રિતે રાજન્દિષ્ટ્યા ત્વમનુશોચસિ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

શ્રુત્વૈતદપ્રિયં રાજા ધૃતરાષ્ટ્રો મહીપતિઃ । પપાત ભૂમૌ નિશ્ચેષ્ટઃ કૌરવ્યઃ પરમાસનાત્ ।
તથા સત્યવ્રતા દેવી ગાન્ધારી દિવ્યદર્શના ॥

તતસ્તૂર્ણં તુ વિદુરસ્તં નૃપં સઞ્જયસ્તથા ।
પર્યાશ્વાસયતાં ચૈતાવુભાવેવ તુ ભૂમિપમ્ ॥

તથૈવાશ્વાસયામાસુર્ગાન્ધારીં કુરુયોષિતઃ ॥

સ દૈવં પરમં મેને ભવિતવ્યં ચ ભારત ।
તાભ્યામાશ્વાસિતો રાજા તૂષ્ણીમાસ્તે વિશામ્પતે ॥

એવમાખ્યાય રાજ્ઞે ચ સઞ્જયો રાજસત્તમ ।
જગામ શિબિરં ભૂયો હતે કર્ણે મહાત્મનિ ॥

સ દૃષ્ટ્વા નિહતં શલ્યં રાજાનં ચ સુયોધનમ્ ।
શકુનિં સુબહૂન્રાજન્સૈનિકાંશ્ચ સહસ્રશઃ ॥

તથૈવ પાણ્ડવીં સેનાં નિહતાં પ્રેક્ષ્ય સઞ્જયઃ ।
સૌપ્તિકે દ્રૌણિના રાજન્હતવાજિનરદ્વિપામ્ ॥

સ હિ દૃષ્ટ્વા હતાન્સર્વાન્સમન્તાદ્યુધિ સઞ્જયઃ ।
પ્રયાતો હાસ્તિનપુરં શોકાર્તો ભયવિહ્વલઃ ॥

હતેષુ પુનરેતેષુ પ્રભૂતગજવાજિષુ ।
યોધૈશ્ચ તૈર્મહારાજ નાનાદેશસમુદ્ભવૈઃ ॥

કુરુક્ષેત્રં તુ તત્સર્વં શૂન્યમાસીદ્વિશામ્પતે ।
નિહતૈઃ પાણ્ડવેયૈશ્ચ ધાર્તરાષ્ટ્રૈશ્ચ સંયુગે ॥

યથાહિ વિષયં વૃત્તં ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સઞ્ઞ્જયઃ ।
નિવેદયતિ તત્સર્વં યથાવૃત્તં યથાવિધિ ॥

એવં મહાયુદ્ધમિદં મહાત્મનો ધનઞ્જયસ્યાધિરથેશ્ચ યઃ પઠેત્ ।
સ સમ્યગિષ્ટસ્ય મખસ્ય યત્ફલં તદાપ્નુયાદ્યઃ શૃણુયાચ્ચ નિત્યશઃ ॥

મખો હિ વિષ્ણુર્ભગવાન્સનાતનો વહન્તિ યં ચાપ્યનિલેન્દુભાનવઃ ।
અતોઽનસૂયુઃ શૃણુયાત્પઠેચ્ચ યઃ સ સર્વલોકાંશ્ચ જયેત્સુખી ભવેત્ ॥

અતઃ પરં શલ્યપર્વ ભવિષ્યતિ ।
તસ્યાયમાદ્યઃ શ્લોકઃ ॥
જનમેજય ઉવાચ ।

એવં નિપાતિતે કર્ણે સમરે સવ્યસાચિના ।
અલ્પાવશિષ્ટાઃ કુરવઃ કિમકુર્વત વૈ દ્વિજ ॥