મહાભારત · અધ્યાય 7.80

ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય તં મન્ત્રં સ્મરન્નેવ ધનઞ્જયઃ ।
પ્રતિજ્ઞામાત્મનો રક્ષન્મુમોહાચિન્ત્યવિક્રમઃ ॥

તં તુ શોકેન સન્તપ્તં સ્વપ્ને કપિવરધ્વજમ્ ।
આસસાદ મહાતેજા ધ્યાયન્તં ગરુડધ્વજઃ ॥

પ્રત્યુત્થાનં ચ કૃષ્ણસ્ય સર્વાવસ્થાસુ ફલ્ગુનઃ ।
ન લોપયતિ ધર્માત્મા ભક્ત્યા પ્રેમ્ણા ચ સર્વદા ॥

પ્રત્યુત્થાય ચ ગોવિન્દં સ્વં તસ્મૈ ચાસનં દદૌ ।
ન ચાસને સ્વયં બુદ્ધિં બીભત્સુર્વ્યદધાત્તદા ॥

તતઃ કૃષ્ણો મહાતેજા જાનઁલ્લોકસ્ય નિશ્ચયમ્ ।
કુન્તીપુત્રમિદં વાક્યમાસીનઃ સ્થિતમબ્રવીત્ ॥

મા વિષાદે મનઃ પાર્થ કૃથાઃ કાલો હિ દુર્જયઃ ।
કાલઃ સર્વાણિ ભૂતાનિ નિયચ્છતિ ભવાભવે ॥

કિમર્થં ચ વિષાદસ્તે તદ્બ્રૂહિ દ્વિપદાં વર ।
ન શોચ્યં વિદુષાં શ્રેષ્ઠ શોકઃ કાર્યવિનાશનઃ ॥

યત્તુ કાર્યં ભવેત્કાર્યં કર્મણા તત્સમાચર ।
હીનચેષ્ટસ્ય યઃ શોકઃ સ હિ શત્રુર્ધનઞ્જય ॥

શોચન્નન્દયતે શત્રૂન્કર્શયત્યપિ બાન્ધવાન્ ।
ક્ષીયતે ચ નરસ્તસ્માન્ન ત્વં શોચિતુમર્હસિ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

ઇત્યુક્તો વાસુદેવેન બીભત્સુરપરાજિતઃ ।
આબભાષે તદા વિદ્વાનિદં વચનમર્થવત્ ॥

મયા પ્રતિજ્ઞા મહતી જયદ્રથવધે કૃતા ।
શ્વોઽસ્મિ હન્તા દુરાત્માનં પુત્રઘ્નમિતિ કેશવ ॥

મત્પ્રતિજ્ઞાવિઘાતાર્થં ધાર્તરાષ્ટ્રૈઃ કિલાચ્યુત ।
પૃષ્ઠતઃ સૈન્ધવઃ કાર્યઃ સર્વૈર્ગુપ્તો મહારથૈઃ ॥

દશ ચૈકા ચ તાઃ કૃષ્ણ અક્ષૌહિણ્યઃ સુદુર્જયાઃ ।
હતાવશેષાસ્તત્રેમા હન્ત માધવ સઙ્ખ્યયા ॥

તાભિઃ પરિવૃતઃ સઙ્ખ્યે સર્વૈશ્ચૈવ મહારથૈઃ ।
કથં શક્યેત સન્દ્રષ્ટું દુરાત્મા કૃષ્ણ સૈન્ધવઃ ॥

પ્રતિજ્ઞાપારણં ચાપિ ન ભવિષ્યતિ કેશવ ।
પ્રતિજ્ઞાયાં ચ હીનાયાં કથં જીવતિ મદ્વિધઃ ॥

દુઃખાપાયસ્ય મે વીર વિકાઙ્ક્ષા પરિવર્તતે ।
દ્રુતં ચ યાતિ સવિતા તત એતદ્બ્રવીમ્યહમ્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

શોકસ્થાનં તુ તચ્છ્રુત્વા પાર્થસ્ય દ્વિજકેતનઃ ।
સંસ્પૃશ્યામ્ભસ્તતઃ કૃષ્ણઃ પ્રાઙ્મુખઃ સમવસ્થિતઃ ॥

ઇદં વાક્યં મહાતેજા બભાષે પુષ્કરેક્ષણઃ ।
હિતાર્થં પાણ્ડુપુત્રસ્ય સૈન્ધવસ્ય વધે કૃતી ॥
શ્રીભગવાનુવાચ ।

પાર્થ પાશુપતં નામ પરમાસ્ત્રં સનાતનમ્ ।
યેન સર્વાન્મૃધે દેત્યાઞ્જઘ્ને દેવો મહેશ્વરઃ ॥

યદિ તદ્વિદિતં તેઽદ્ય શ્વો હન્તાઽસિ જયદ્રથમ્ ।
અથ જ્ઞાતં પ્રપદ્યસ્ય મનસા વૃષભધ્વજમ્ ॥

તં દેવં મનસા ધ્યાત્વા જોષમાસ્સ્વ ધનઞ્જય ।
તતસ્તસ્ય પ્રસાદાત્ત્વં ભક્ત્યા પ્રાપ્સ્યસિ તન્મહત્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

તતઃ કૃષ્ણવચઃ શ્રુત્વા સંસ્પૃશ્યામ્ભો ધનઞ્જયઃ ।
ભૂમાવાસીન એકાગ્રો જગામ મનસા ભવમ્ ॥

તતઃ પ્રણિહિતો બ્રાહ્મે મુહૂર્તે શુભલક્ષણે ।
આત્માનમર્જુનોઽપશ્યદ્ગને સહકેશવમ્ ॥

પુણ્યં હિમવતઃ પાદં મણિમન્તં ચ પર્વતમ્ ।
જ્યોતિર્ભિશ્ચ સમાકીર્ણં સિદ્ધચારણસેવિતમ્ ॥

વાયુવેગગતિઃ પાર્થઃ ખં ભેજે સહકેશવઃ ।
કેશવેન ગૃહીતઃ સ દક્ષિણે વિભુના ભુજે ॥

પ્રેક્ષમાણો બહૂન્ભાવાઞ્જગામાદ્ભુતદર્શનાન્ ।
ઉદીચ્યાં દિશિ ધર્માત્મા સોપશ્યચ્છ્વેતપર્વતમ્ ॥

કુબેરસ્ય વિરાહે ચ નલિનીં પદ્મભૂષિતામ્ ।
સરિચ્છ્રેષ્ઠાં ચ તાં ગઙ્ગાં વીક્ષમાણો બહૂદકામ્ ॥

સદા પુષ્પફલૈર્વૃક્ષૈરુપેતાં સ્ફટિકોપલામ્ ।
સિંહવ્યાઘ્રસમાકીર્ણાં નાનામૃગસમાકુલામ્ ॥

પુણ્યાશ્રમવતીં રમ્યાં મનોજ્ઞાણ્ડજસેવિતામ્ ।
મન્દરસ્ય પ્રદેશાંશ્ચ કિન્નરોદ્ગીતનાદિતાન્ ॥

હેમરૂપ્યમયૈઃ શૃઙ્ગૈર્નાનૌષધિવિદીપિતાન્ । તથા મન્દારવૃક્ષૈશ્ચ પુષ્પિતૈરુપશોભિતાન્ ।

સ્નિગ્ધાઞ્જનચયાકારં સમ્પ્રાપ્તઃ કાલપર્વતમ્ ।
બ્રહ્મતુઙ્ગં નદીશ્ચાન્યાસ્તથા જનપદાનપિ ॥

સ તુઙ્ગં શતશૃઙ્ગં ચ શર્યાતિવનમેવ ચ ।
પુણ્યમશ્વશિરસ્થાનં સ્થાનમાથર્વણસ્ય ચ ॥

વૃષદંશં ચ શૈલેન્દ્રં મહામન્દરમેવ ચ ।
અપ્સરોભિઃ સમાકીર્ણં કિન્નરૈશ્ચોપશોભિતમ્ ॥

તસ્મિઞ્શૈલે વ્રજન્પાર્થઃ સકૃષ્ણઃ સમવૈક્ષત ।
શુભૈઃ પ્રસ્રવણૈર્જુષ્ટાં હેમધાતુવિભૂષિતામ્ ॥

ચન્દ્રરશ્મિપ્રકાશાઙ્ગીં પૃથિવીં પુરમાલિનીમ્ ।
સમુદ્રાંશ્ચાદ્ભુતાકારાનપશ્યદ્બહુલાકરાન્ ॥

વિયદ્દ્યાં પૃથિવીં ચૈવ તથા વિષ્ણુપદં વ્રજન્ ।
વિસ્મિતઃ સહ કૃષ્ણેન ક્ષિપ્તો બાણ ઇવાભ્યગાત્ ॥

ગ્રહનક્ષત્રસોમાનાં સૂર્યાગ્ન્યોશ્ચ સમત્વિષમ્ ।
અપશ્યત તદા પાર્થો જ્વલન્તમિવ પર્વતમ્ ॥

સમાસાદ્ય તુ તં શૈલં શૈલાગ્રે સમવસ્થિતમ્ । તપોનિત્યં મહાત્માનમપશ્યદ્વૄષભધ્વજમ્ ।

સહસ્રમિવ સૂર્યાણાં દીપ્યમાનં સ્વતેજસા ।
શૂલિનં જટિલં ગૌરં વલ્કલાજિનવાસસમ્ ॥

નયનાનાં સહસ્રૈશ્ચ વિચિત્રાઙ્ગં મહૌજસમ્ ।
પાર્વત્યા સહિતં દેવં ભૂતસઙ્ઘૈશ્ચ ભાસ્વરૈઃ ॥

ગીતવાદિત્રસન્નાદૈર્હાસ્યલાસ્યસમન્વિતમ્ ।
વગ્લિતાસ્ફોટિતોત્ક્રુષ્ટૈઃ પુણ્યૈર્ગન્ધૈશ્ચ સેવિતમ્ ॥

સ્તૂયમાનં સ્તવૈર્દિવ્યૈરૃષિભિર્બ્રહ્મવાદિભિઃ ।
ગોપ્તારં સર્વભૂતાનામીશાનં વરદં શિવમ્ ॥

વાસુદેવસ્તુ તં દૃષ્ટ્વા જગામ શિરસા ક્ષિતિમ્ ।
પાર્થેન સહ ધર્માત્મા ગૃણન્બ્રહ્મ સનાતનમ્ ॥

લોકાદિં વિશ્વકર્માણમજમીશાનમવ્યયમ્ ।
મનસઃ પરમં યોનિં ખં વાયું જ્યોતિષાં નિધિમ્ ॥

સ્રષ્ટારં વારિધારાણાં ભુવશ્ચ પ્રકૃતિં પરામ્ ।
દેવદાનવયક્ષાણાં માનવાનાં ચ શાસકમ્ ॥

યોગાનાં ચ પરં ધામ દૃષ્ટં બ્રહ્મવિદાં નિધિમ્ ।
ચારચરસ્ય સ્રષ્ટારં પ્રતિહર્તારમેવ ચ ॥

કાલકોપં મહાત્માનં શક્રસૂર્યગુણોદયમ્ ।
વવન્દતુસ્તદા કૃષ્ણૌ વાઙ્મનોબુદ્ધિકર્મભિઃ ॥

યં પ્રપદ્યન્તિ વિદ્વાંસઃ સૂક્ષ્માધ્યાત્મપદૈષિણઃ ।
તમજં કારમાત્માનં જગ્મતુઃ શરણં ભવમ્ ॥

અર્જુનશ્ચાપિ તં દેવં ભૂયો ભૂયોઽપ્યવન્દત ।
જ્ઞાત્વા તં સર્વભૂતાદિં ભૂતભવ્યભવોદ્ભવમ્ ॥

શરણ્યં શરણં દેવમીશાનં પરમેશ્વરમ્ ।
જગામ જગતાં નાથમર્જુનઃ સજનાર્દનઃ ॥

તતસ્તાવાગતૌ દૃષ્ટ્વા નરનારાયણાવુભૌ ।
સુપ્રસન્નમનાઃ શર્વઃ પ્રોવાચ પ્રહસન્નિવ ॥

સ્વાગતં વાં નરશ્ચેષ્ઠાવુત્તિષ્ઠેતાં ગતક્લમૌ ।
કિઞ્ચ વામીપ્સિતં વીરૌ મનસઃ ક્ષિપ્રમુચ્યતામ્ ॥

યેન કાર્યેણ સમ્પ્રાપ્તૌ યુવાં તત્સાધયામિ કિમ્ ।
વ્રિયતામાત્મનઃ શ્રેયસ્તત્સર્વં પ્રદદાનિ વામ્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

તતસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રત્યુત્થાય કૃતાઞ્જલી । વાસુદેવાર્જુનૌ શર્વં તુષ્ટુવાતે મહામતી ।
ભક્ત્યાસ્તવેન દિવ્યેન મહાત્માનાવનિન્દિતૌ ॥
કૃષ્ણાર્જુનાવૂચતુઃ ।

નમો ભવાય શર્વાય રુદ્રાય વરદાય ચ ।
પશૂનાં પતયે નિત્યમુગ્રાય ચ કપર્દિને ॥

મહાદેવાય ભીમાય ત્ર્યમ્બકાય ચ શાન્તયે ।
ઈશાનાય મખઘ્નાય નમોઽસ્ત્વન્ધકઘાતિને ॥

કુમારગુરવે તુભ્યં નીલગ્રીવાય વેધસે ।
પિનાકિને હવિષ્યાય સત્યાય વિભવે સદા ॥

વિલોહિતાય ધ્રૂમ્રાય વ્યાધાયાનપરાજિતે ।
નિત્યં નીલશિખણ્ડાય શૂલિને દિવ્યચક્ષુષે ॥

હોત્રે પોત્રે ત્રિનેત્રાય વ્યાધાય વસુરેતસે ।
અચિન્ત્યાયામ્બિકાભર્ત્રે સર્વદેવસ્તુતાય ચ ॥

વૃષધ્વજાય મુણ્ડાય જટિને બ્રહ્મચારિણે ।
તપ્યમાનાય સલિલે બ્રહ્મણ્યાયાજિતાય ચ ॥

વિશ્વાત્મને વિશ્વસૃજે વિશ્વમાવૃત્ય તિષ્ઠતે ।
નમોનમસ્તે સેવ્યાય ભૂતાનાં પ્રભવે સદા ॥

બ્રહ્મવક્ત્રાય સર્વાય શન્કરાય શિવાય ચ ।
નમોસ્તુ વાચસ્પતયે પ્રજાનાં પતયે નમઃ ॥

અભિગમ્યાય કામ્યાય સ્તુત્યાયાર્યાય સર્વદા । નમોઽસ્તુ દેવદેવાય મહાભૂતધરાય ચ ।
નમો વિશ્વસ્ય પતયે પત્તીનાં પતયે નમઃ ॥

નમો વિશ્વસ્ય પતયે મહતાં પતયે નમઃ ।
નમઃ સહસ્રશિરસે સહસ્રભુજમૃત્યવે ॥
સહસ્રનેત્રપાદાય નમોઽસઙ્ખ્યેયકર્મણે ।

નમો હિરણ્યવર્ણાય હિરણ્યકવચાય ચ ।
ભક્તાનુકમ્પિને નિત્યં સિધ્યતાં નો વરઃ પ્રભો ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવં સ્તુત્વા મહાદેવં વાસુદેવઃ સહાર્જુનઃ ।
પ્રસાદયામાસ ભવં તદા હ્યસ્ત્રોપલબ્ધયે ॥