મહાભારત · અધ્યાય 7.55

શ્રુત્વા મૃત્યુસમુત્પત્તિં કર્માણ્યનુપમાનિ ચ ।
ધર્મરાજઃ પુનર્વાક્યં પ્રસાદ્યૈનમથાબ્રવીત્ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

ગુરવઃ પુણ્યકર્માણઃ શક્રપ્રતિમવિક્રમાઃ ।
પૂર્વં રાજર્ષયો બ્રહ્મન્કિયન્તો મૃત્યુના હતાઃ ॥

ભૂય એવ તુ માં તથ્યૈર્વચોભિરભિબૃંહય ।
રાજર્ષીણાં પુરાણાનાં સમાશ્વાસય કર્મભિઃ ॥

કિયન્ત્યો દક્ષિણા દત્તાઃ કાશ્ચ દત્તા મહાત્મભિઃ ।
રાજર્ષિભિઃ પુણ્યકૃદ્ભિસ્તદ્ભવાન્પ્રબ્રવીતુ મે ॥
વ્યાસ ઉવાચ ।

અન્યેપિ યજ્વનાં લોકા અન્યે ચાપિ તપસ્વિનામ્ ।
ક્ષમાવતાં ચ ત્રીંલ્લોકાઞ્શૂરા ગચ્છન્તિ ભારત ॥

ક્ષત્રિયસ્ય તું સઙ્ગ્રામે શત્રૂન્હત્વા હતસ્ય વા ।
ફલમત્યન્તમિત્યાહુર્ધર્મશાસ્ત્રવિદો જનાઃ ॥

વેદવિદ્યાવ્રતસ્નાતા યજ્વાનઃ પુત્રિણશ્ચ યે ।
તેભ્યઃ પરાર્થ્યા યજ્વાનો યજ્વભ્યશ્ચ તનુત્યજઃ ॥

સ વીરો યજ્વનો નિત્યં ક્ષત્રિયાનાર્જુનિર્ગતઃ ।
લોકાન્પુણ્યતમાનિષ્ટાનિતિ વિદ્ધિ વિશામ્પતે ॥

સર્વેષાં નૃપસિંહાનાં શૃણુ યજ્ઞાન્નૃપોત્તમ ।
તાનતિક્રમ્ય ગચ્છન્તિ સ્વર્ગકામાસ્તનુત્યજઃ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

સર્વેષાં યજ્વનાં યજ્ઞં શ્રોતુમિચ્છામિ સુવ્રત ।
દક્ષિણાશ્ચાનુરૂપેભ્યો દત્તા રાજર્ષિસત્તમૈઃ ॥
વ્યાસ ઉવાચ ।

શૈબ્યસ્ય નૃપતેઃ પુનઃ સૃઞ્જયો નામ નામતઃ ।
સખાયૌ તસ્ય ચેવોભૌ ઋષી પર્વતનારદૌ ॥

તૌ કદાચિદ્ગૃહં તસ્ય પ્રવિષ્ટૌ તદ્દિદૃક્ષયા ।
વિધિવચ્ચાર્ચિતૌ તેન પ્રીતૌ તત્રોષતુઃ સુખમ્ ॥

તં કદાચિત્સુખાસીનં તાભ્યાં સહ શુચિસ્મિતા ।
દુહિતાઽભ્યાગમત્કન્યા સૃઞ્જયં વરવર્ણિની ॥

તયાઽભિવાદિતઃ કન્યામભ્યનન્દદ્યથાવિધિ ।
તત્સલિઙ્ગાભિરાશીર્ભિરિષ્ટાભિરભિતઃ સ્થિતામ્ ॥

તાં નિરીક્ષ્યાબ્રવીદ્વાક્યં પર્વતઃ પ્રહસન્નિવ ।
કસ્યેયં ચઞ્ચલાપાઙ્ગી સર્વલક્ષણસમ્મતા ॥

ઉષા સ્વિદ્ભાઃ સ્વિદર્કસ્ય જ્વલનસ્ય શિખાપિ વા ।
શ્રીર્દ્દ્રિઃ કીર્તિંર્ધૃતિઃ ષુષ્ટિઃ સિદ્ધિશ્ચન્દ્રમસઃ પ્રભા ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવં બ્રુવાણં દેવર્ષિં નૃપતિઃ સૃઞ્જયોઽબ્રવીત્ ।
મમેયં ભગવન્કન્યા વર્યા વરમભીપ્સતિ ॥

નારદસ્ત્વબ્રવીદેનં દેહિ મહ્યમિમાં નૃપ ।
ભાર્યાર્થં સુમહચ્છ્રેયઃ પ્રાપ્તું ચેદિચ્છસે નૃપ ॥

દદાનીત્યેવં સંહૃષ્ટઃ સૃઞ્જયઃ પ્રાહ નારદમ્ ।
વ્યાસ ઉવાચ ।
એવમુક્તે નૃપતિના ક્રોધપર્યાકુલેક્ષણઃ ।
પર્વતસ્તુ સુસઙ્ક્રુદ્ધો નારદં વાક્યમબ્રવીત્ ॥

પૂર્વં મમૈવ મનસા વિદ્ધિ ભાર્યાં વૃતામૃષે ।
યસ્માદપાચરસ્તસ્માત્સ્વર્ગં ન ગચ્છસિ ॥

એવમુક્તો નારદસ્તં પ્રત્યુવાચોત્તરં વચઃ ।
મનોવાગ્બુદ્ધિસમ્ભાષા સત્યં તોયમથાગ્નયઃ ॥

પાણિગ્રહમમન્ત્રાશ્ચ પ્રથિતં દારલક્ષણમ્ ।
ન ત્વેષાં નિશ્ચિતા નિષ્ઠા ત્વયા સા મનસા સ્મૃતા ॥

એવં વિદ્વાંસ્તુ માં યસ્માદનુવ્યાહૃતવાનસિ । તસ્માત્ત્વમપિ ન સ્વર્ગં ગમિષ્યસિ મયા વિના ।
અન્યોન્યમેવં શપ્ત્વા વૈ તસ્થતુસ્તત્ર તૌ તદા ॥

અથ સોઽપિ નૃપો વિપ્રાન્પાનાચ્છાદનભોજનૈઃ ।
પુત્રકામઃ પરં શક્ત્યા યત્નાચ્ચોપાચરચ્છુચિઃ ॥

તસ્ય પ્રસન્ના વિપ્રેન્દ્રાઃ કદાચિત્પુત્રદર્શિનઃ ।
તપઃસ્વાધ્યાયનિરતા વેદવેદાઙ્ગપારગાઃ ॥

સહિતા નારદં પ્રાહુર્દેહ્યસ્મૈ પુત્રમીપ્સિતમ્ ।
તથેત્યુક્ત્વા દ્વિજૈરુક્તઃ સૃઞ્જયં નારદોઽબ્રવીત્ ॥

તુભ્યં પ્રસન્ના રાજર્ષે પુત્રમીપ્સન્તિ બ્રાહ્મણાઃ ।
વરં વૃણીષ્વ ભદ્રં તે યાદૃશં પુત્રમીપ્સિતમ્ ॥

તથોક્તઃ પ્રાઞ્જલી રાજા પુત્રં વવ્રે ગુણાન્વિતમ્ ।
યશસ્વિનં કીર્તિમન્તં તેજસ્વિનમરિન્દમમ્ ॥

યસ્ય મૂત્રં પુરીષં ચ ક્લેદઃ સ્વેદશ્ચ કાઞ્ચનમ્ ।
સર્વં ભવેત્પ્રસાદાદ્વૈ તાદૃશં તનયં વૃણે ॥
વ્યાસ ઉવાચ ।

તથા ભવિષ્યતીત્યુક્તે જજ્ઞે તસ્યોપ્સિતઃ સુતઃ ।
કાઞ્ચનસ્યાકરઃ શ્રીમાન્પ્રસાદાદ્વૈ સુકાઙ્ક્ષિતઃ ॥

રુદિતસ્ય ચ નેત્રાભ્યામપતત્તસ્ય નેત્રજમ્ । મૂત્રં પુરીષં સ્વેદશ્ચ સર્વં ભવતિ કાઞ્ચનમ્ ।
સુવર્ણષ્ઠીવિરિત્યેવ તસ્ય નામાભવત્કૃતમ્ ॥

તસ્મિન્વરપ્રદાનેન વર્ધયત્યમિતં ધનમ્ ।
કારયામાસ નૃપતિઃ સૌવર્ણં સર્વમીપ્સિતમ્ ॥

ગૃહપ્રાકારદુર્ગાણિ બ્રાહ્મણાવસથાન્યપિ ।
શય્યાસનાનિ યાનાનિ સ્થાલીપિઠરભાજનમ્ ॥

તસ્ય રાજ્ઞોઽપિ યદ્વેશ્મ બાહ્યાશ્ચોપસ્કરાશ્ચ યે ।
સર્વં તત્કાઞ્ચનમયં કાલેન પરિવર્ધિતમ્ ॥

અથ દસ્યુગણાઃ શ્રુત્વા દૃષ્ટ્વા ચૈનં તથાવિધમ્ ।
સમ્ભૂય તસ્ય નૃપતેઃ સમારબ્ધાશ્ચિકીર્ષિતુમ્ ॥

કેચિત્તત્રાબ્રુવન્રાજ્ઞઃ પુત્રં ગૃહ્ણીમ વૈ સ્વયમ્ ।
સોઽસ્યાકરઃ કાઞ્ચનસ્ય તસ્ય યત્નં ચરામહે ॥

તતસ્તે દસ્યવો લુબ્ધાઃ પ્રવિશ્ય નૃપતેર્ગૃહમ્ ।
રાજપુત્રં તથાઽજહ્રુઃ સુવર્ણષ્ઠીવિનં બલાત્ ॥

ગૃહ્યૈનમનુપાયજ્ઞા નીત્વાઽરણ્યમચેતસઃ ।
હત્વા વિશસ્ય ચાપશ્યઁ લ્લુબ્ધા વસુ ન કિઞ્ચન ॥

તસ્ય પ્રાણૈર્વિમુક્તસ્ય નષ્ટં તત્કાઞ્ચનં વરમ્ ।
દસ્યવશ્ચ તદાઽન્યોન્યં જઘ્નુર્મૂર્ખા વિચેતસઃ ॥

હત્વા પરસ્પરં નષ્ટાઃ કુમારં ચાદ્ભુતં ભુવિ ।
અસમ્ભાવ્યં ગતા ઘોરં નરકં દુષ્ટકારિણઃ ॥

તં દૃષ્ટ્વા નિહતં પુત્રં વરદત્તં મહાતપાઃ ।
વિલલાપ સુદુઃખાર્તો બહુધા કરુણં નૃપઃ ॥

વિલપન્તં નિશમ્યાથ પુત્રશોકહતં નૃપમ્ ।
પ્રત્યદૃશ્યત દેવર્ષિર્નારદસ્તસ્ય સન્નિધૌ ॥

ઉવાચ ચૈનં દુઃખાર્તં વિલપન્તમચેતસમ્ ।
સૃઞ્જયં નારદો યદ્યત્તન્નિબોધ યુધિષ્ઠિર ॥
નારદ ઉવાચ ।

ત્યજ શોકં મહારાજ વૈક્લબ્યં ત્યજ બુદ્ધિમન્ ।
ન મૃતઃ શોચતો જીવેન્મુહ્યતો વા નરાધિપ ॥

ત્યજ શોકં નૃપશ્રેષ્ઠ ન શોચન્તિ ભવદ્વિધાઃ । વીરો ભવાન્મહારાજ જ્ઞાનવૃદ્ધોઽપિ મે મતઃ ।
કામાનામવિતૃપ્તસ્ત્વં સૃઞ્જયેહ મરિષ્યસિ ॥

યસ્ય ચૈતે વયં ગેહે ઉષિતા બ્રહ્મવાદિનઃ ।
આવિક્ષિતં મરુત્તં ચ મૃતં સૃઞ્જય શુશ્રુમ ॥

સંવર્તો યાજયામાસ સ્પર્ધયા વૈ બૃહસ્પતેઃ । યસ્મૈ રાજર્ષયે પ્રાદાદ્ધનં સ ભગવાન્પ્રભુઃ ।
હૈમં હિમવતઃ પાદં યિયક્ષોર્વિવિધૈઃ સવૈઃ ॥

યસ્ય સેન્દ્રામરગણા બૃહસ્પતિપુરોગમાઃ । દેવા વિશ્વસૃજઃ સર્વે યજનાન્તે સમાસતે ।
યજ્ઞવાટસ્ય સૌવર્ણાઃ સર્વે ચાસન્પરિચ્છદાઃ ॥

યસ્ય સર્વં તદા હ્યન્નં મનોભિપ્રાયગં શુચિ । કામતો બુભુજુર્વિપ્રાઃ સર્વે ચાન્નાર્થિનો દ્વિજાઃ ।
પયો દધિ ઘૃતં ક્ષૌદ્રં ભક્ષ્યં ભોજ્યં ચ શોભનમ્ ॥

યસ્ય યજ્ઞેષુ સર્વેષુ વાસાંસ્યાભરણાનિ ચ ।
ઈપ્સિતાન્યુપતિષ્ઠન્તે પ્રહૃષ્ટાન્વેદપારગાન્ ॥

મરુતઃ પરિવેષ્ટારો મરુત્તસ્યાભવન્ગૃહે ।
આવિક્ષિતસ્ય રાજર્ષેર્વિશ્વેદેવાઃ સભાસદઃ ॥

યસ્ય વીર્યવતો રાજ્ઞઃ સુવૃષ્ટ્યા સસ્યસમ્પદઃ ।
હવિર્ભિસ્તર્પિતા યેન સમ્યક્ક્લૃપ્તૈર્દિવૌકસઃ ॥

ઋષીણાં ચ પિતૄણાં ચ દેવાનાં સુખજીવિનમ્ ।
બ્રહ્મચર્યશ્રુતિમુખૈઃ સર્વૈર્દાનૈશ્ચ સર્વદા ॥

શયનાસનપાનાનિ સ્વર્ણરાશીશ્ચ દુસ્ત્યજાઃ ।
તત્સર્વમમિતં વિત્તં દત્તં વિપ્રેભ્ય ઇચ્છયા ॥

સોનુધ્યાતસ્તુ શક્રેણ પ્રજાઃ કૃત્વા નિરામયાઃ ।
શ્રદ્દધાનો જિતાઁલ્લોકાન્ગતઃ પુણ્યદુહોઽક્ષયાન્ ॥

સપ્રજઃ સનૃપામાત્યઃ સદારાપત્યબાન્ધવઃ ।
યૌવનેન સહસ્રાબ્દં મરુત્તો રાજ્યમન્વશાત્ ॥

સ ચેન્મમાર સૃઞ્જય ચતુર્ભદ્રતરસ્ત્વયા । પુત્રાત્પુણ્યતરસ્તુભ્યં મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ ।
અયજ્વાનમદક્ષિણ્યમભિ શ્વૈત્યેત્યુદાહરત્ ॥