મહાભારત · અધ્યાય 7.49

વિષ્ણોઃ સ્વસુર્નન્દકરઃ સ વિષ્ણ્વાયુધભૂષણઃ ।
રરાજાતિરથઃ સઙ્ખ્યે જનાર્દન ઇવાપરઃ ॥

મારુતોદ્ધૂતકેશાન્તમુદ્યતારિવરાયુધમ્ ।
વપુઃ સમીક્ષ્ય પૃથ્વીશા દુઃસમીક્ષ્યં સુરૈરપિ ॥

યદિ પાણિતલાદેતચ્ચક્રં મુઞ્ચેત ફાલ્ગુનિઃ ।
વરદાનાન્માતુલસ્ય વિષ્ણોશ્ચક્રમિવાપતેત્ ॥

તચ્ચક્રં ભૃશમુદ્વિગ્નાઃ સઞ્ચિચ્છિદુરનેકધા ।
મહારથસ્તતઃ કાર્ષ્મિઃ સ જગ્રાહ મહાગદામ્ ॥

વિધનુઃસ્યન્દનાસિસ્તૈર્વિચક્રશ્ચારિભિઃ કૃતઃ ।
અભિમન્યુર્ગદાપાણિરશ્વત્થામાનમાર્દયત્ ॥

સ ગદામુદ્યતાં દૃષ્ટ્વા જ્વલન્તીમશનીમિવ ।
અપાક્રામદ્રથોપસ્થાદ્વિક્રમાંસ્ત્રીન્નરર્ષભઃ ॥

તસ્યાશ્વાન્ગદયા હત્વા તથોભૌ પાર્ષ્ણિસારથી ।
શરાચિતાઙ્ગઃ સૌભદ્રઃ શ્વાવિદ્વત્સમદૃશ્યત ॥

તતઃ સુબલદાયાદં કાલિકેયમપોથયત્ ।
જઘાન ચાસ્યાનુચરાન્ગાન્ધારાન્સપ્તસપ્તતિમ્ ॥

પુનશ્ચૈવ વસાતીયાઞ્જઘાન રથિનો દશ । કેકયાનાં રથાન્સપ્ત હત્વા ચ દશ કુઞ્જરાન્ ।
દૌઃશાસનિરથં સાશ્વં ગદયા સમપોથયત્ ॥

તતો દૌઃશસનિઃ ક્રુદ્ધો ગદામુદ્યમ્ય મારિષ ।
અભિદુદ્રાવ સૌભદ્રં તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્ ॥

તાવુદ્યતગદૌ વીરાવન્યોન્યવધકાઙ્ક્ષિણૌ ।
ભ્રાતૃવ્યૌ સમ્પ્રજહાતે પુરેવ ત્ર્યમ્બકાન્ધકૌ ॥

તાવન્યોન્યં ગદાગ્રાભ્યામાહત્ય પતિતૌ ક્ષિતૌ ।
ઇન્દ્રધ્વજાવિવોત્સૃષ્ટૌ રણમધ્યે પરન્તપૌ ॥

દૌઃશાસનિરથોત્થાય કુરૂણાં કીર્તિવર્ધનઃ ।
ઉત્તિષ્ઠમાનં સૌભદ્રં ગદયા મૂર્ધ્ન્યતાડયત્ ॥

ગદાવેગેન મહતા વ્યાયામેન ચ મોહિતઃ ।
વિચેતા ન્યપતદ્ભૂમૌ સૌભદ્રઃ પરવીરહા ॥

એવં વિનિહતો રાજન્નેકો બહુભિરાહવે ।
ક્ષોભયિત્વા ચમૂં સર્વાં નલિનીમિવ કુઞ્જરઃ ॥

અશોભત હતો વીરો વ્યાધૈર્વનગજો યથા ।
તં તથા પતિતં શૂરં તાવકાઃ પર્યવારયન્ ॥

દાવં દગ્ધ્વા યથા શાન્તં પાવકં શિશિરાત્યયે ।
વિમૃદ્વ્ય નગશૃઙ્ગાણિ સન્નિવૃત્તમિવાનિલમ્ ॥

અસ્તિં ગતમિવાદિત્યં તપ્ત્વા ભારત વાહિનીમ્ ।
ઉપપ્લુતં યથા સોમં સંશુષ્કમિવ સાગસ્મ્ ॥

પૂર્ણચન્દ્રાભવદનં કાકપક્ષવૃતાલિકમ્ । તં ભૂમૌ પતિતં દૃષ્ટ્વા તાવકાસ્તે મહારથાઃ ।
મુદા પરમયા યુક્તાશ્ચુક્રુશુઃ સિંહવન્મુહુઃ ॥

આસીત્પરમકો હર્ષસ્તાવકાનાં વિશામ્પતે ।
ઇતરેષાં તુ વીરાણાં નેત્રેભ્યઃ પ્રાપતજ્જલમ્ ॥

અન્તરિક્ષે ચ ભૂતાનિ પ્રાક્રોશન્ત વિશામ્પતે ।
દૃષ્ટ્વા નિપતિતં વીરં ચ્યુતં ચન્દ્રમિવામ્બરાત્ ॥

દ્રોણકર્ણમુખૈઃ ષડ્ભિર્ધાર્તરાષ્ટ્રૈર્મહારથૈઃ ।
એકોઽયં નિહતઃ શેતે નૈષ ધર્મો મતો હિ નઃ ॥

તસ્મિન્વિનિહતે વીરે બહ્વશોભત મેદિની ।
દ્યૌર્યથા પૂર્ણચન્દ્રેણ નક્ષત્રગણમાલિની ॥

રુક્મપુઙ્ખૈશ્ચ સમ્પૂર્ણા રુધિરૌઘપરિપ્લુતા ।
ઉત્તમાઙ્ગૈશ્ચ શૂરાણાં ભ્રાજમાનૈઃ સકુણ્ડલૈઃ ॥

વિચિત્રૈશ્ચ પરિસ્તોમૈઃ પતાકાભિશ્ચ સંવૃતા ।
ચામરૈશ્ચ કુથાભિશ્ચ પ્રવિદ્ધૈશ્ચામ્બરોત્તમૈઃ ॥

રથાશ્વનરનાગાનામલઙ્કારૈશ્ચ સુપ્રભૈઃ ।
ખઙ્ગૈઃ સુનિશિતૈઃ પીતૈર્નિર્મુક્તૈર્ભુજગૈરિવ ॥

ચાપૈશ્ચ વિવિધૈશ્છિન્નૈઃ શક્ત્યૃષ્ટિપ્રાસકમ્પનૈઃ ।
વિવિધૈશ્ચાયુધૈશ્ચાન્યૈઃ સંવૃતા ભૂરશોભત ॥

નિષ્ટનદ્ભિરતીવાન્યૈરુદ્વહદ્રુધિરસ્રવૈઃ ।
નરૈઃ પતદ્ભિઃ પતિતૈરવની સ્વધિકં બભૌ ॥

વાજિભિશ્ચાપિ નિર્જીવૈઃ શ્વસદ્ભિઃ શોણિતોક્ષિતૈઃ ।
સારોહૈર્વિષમા ભૂમિઃ સૌભદ્રેણ નિપાતિતૈઃ ॥

સાઙ્કુશૈઃ સમહામાત્રૈઃ સર્વમાયુધકેતુભિઃ ।
પર્વતૈરિવ વિધ્વસ્તૈર્વિશિખૈર્મથિતૈર્ગજૈઃ ॥

પૃથિવ્યાનુકીર્ણૈશ્ચ અશ્વસારથિયોધિભિઃ ।
હદૈરિવ પ્રક્ષુભિતૈર્હૃતનાગૈ રથોત્તમૈઃ ॥

પદાતિસઙ્ઘૈશ્ચ હતૈર્વિવિધાયુધભૂષણૈઃ ।
ભીરૂણાં ત્રાસજનની ઘોરરૂપાઽભવન્મહી ॥

તં દૃષ્ટ્વા પતિતં ભૂમૌ ચન્દ્રાર્કસદૃશદ્યુતિમ્ ।
તાવકાનાં પરા પ્રીતિઃ પાણ્ડૂનાં ચાભવદ્વ્યથા ॥

અભિમન્યૌ હતે રાજઞ્શિશુકેઽપ્રાપ્તયૌવને ।
સમ્પ્રાદ્રવચ્ચમૂઃ સર્વા ધર્મરાજસ્ય પશ્યતઃ ॥

દીર્યમાણં બલં દૃષ્ટ્વા સૌભદ્રે વિનિપાતિતે ।
અજાતશત્રુસ્તાન્વીરાનિદં વચનમબ્રવીત્ ॥

સ્વર્ગમેષ ગતઃ શૂરો યો હતો ન પરાઙ્મુખઃ ।
સંસ્તમ્ભયત માભૈષ્ટ વિજેષ્યામો રણે રિપૂન્ ॥

ઇત્યેવં સ મહાતેજા દુઃખિતેભ્યો મહાદ્યુતિઃ ।
ધર્મરાજો યુધાં શ્રેષ્ઠો બ્રુવન્દુઃખમપાનુદત્ ॥

યુદ્ધે હ્યાશીવિષાકારાન્રાજપુત્રાન્રણે રિપૂન્ ।
પૂર્વં નિહત્ય સઙ્ગ્રામે પશ્ચાદાર્જુનિરભ્યયાત્ ॥

હત્વા દશસહસ્રાણિ કૌસલ્યં ચ મહારથમ્ ।
કૃષ્ણાર્જુનસમઃ કાર્ષ્ણિઃ શક્રલોકં ગતો ધ્રુવમ્ ॥

રથાશ્વનરમાતઙ્ગાન્વિનિહત્ય સહસ્રશઃ । અવિતૃપ્તઃ સ સઙ્ગ્રામાદશોચ્યઃ પુણ્યકર્મકૃત્ ।

ગતઃ પુણ્યકૃતાં લોકાઞ્શાશ્વતાન્પુણ્યનિર્જિતાન્ ॥