મહાભારત · અધ્યાય 7.33

પૂર્વમસ્માસુ ભગ્નેષુ ફલ્ગુગેનામિતૌજસા ।
દ્રોણે ચ મોઘસઙ્કલ્પે રક્ષિતે ચ યુધિષ્ઠિરે ॥

સર્વે વિધ્વસ્તકવચાસ્તાવકા યુધિ નિર્જિતાઃ ।
રજસ્વલા ભૃશોદ્વિગ્ના વીક્ષમાણા દિશો દશ ॥

અવહારં તતઃ કૃત્વા ભારદ્વાજસ્ય સમ્મતે ।
લબ્ધલક્ષૈઃ શરૈર્ભિન્ના ભૃશાવહસિતા રણે ॥

શ્લાઘમાનેષુ ભૂતેષુ ફલ્ગુનસ્યામિતાન્ગુણાન્ ।
કેશવસ્ય ચ સૌહાર્દે કીર્ત્યમાનેઽર્જુનં પ્રતિ ॥

અભિશસ્તા ઇવાભૂવન્ધ્યાનમૂકત્વમાસ્થિતાઃ ।
તતઃ પ્રભાતસમયે દ્રોણં દ્રુયોધનોઽબ્રવીત્ ॥

પ્રણયાદભિમાનાચ્ચ દ્વિષદ્વૃદ્ધ્યા ચ દુર્મનાઃ ।
શૃણ્વતાં સર્વયોધાનાં સંરબ્ધો વાક્યકોવિદઃ ॥

નૂનં વયં વધ્યપક્ષે ભવતો દ્વિજસત્તમ ।
તથાહિ નાગ્રહીઃ પ્રાપ્તં સમીપેઽદ્ય યુધિષ્ઠિરમ્ ॥

ઇચ્છતસ્તે ન મુચ્યેત ચક્ષુઃપ્રાપ્તો રણે રિપુઃ ।
જિઘૃક્ષતો રક્ષ્યમાણઃ સામરૈરપિ પાણ્ડવૈઃ ॥

વરં દત્ત્વા મમ પ્રીતઃ પશ્ચાદ્વિકૃતવાનસિ ।
આશાભઙ્ગં ન કુર્વન્તિ ભક્તસ્યાર્યાઃ કથઞ્ચન ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

તતોઽપ્રીતસ્તથોક્તઃ સન્ભારદ્વાજોઽબ્રવીન્નૃપમ્ ।
નાર્હસે માં તથા જ્ઞાતું ઘટમાનં તવ પ્રિયે ॥

સસુરાસુરગન્ધર્વાઃ સયક્ષોરગરાક્ષસાઃ ।
નાલં લોકા રણે જેતું પાલ્યમાનં કિરીટિના ॥

વિશ્વસૃગ્યત્ર ગોવિન્દઃ પૃતનાનીસ્તથાઽર્જુનઃ ।
તત્ર કસ્ય બલં ક્રામેદન્યત્ર ત્ર્યમ્બકાત્પ્રભોઃ ॥

સત્યં તાત બ્રવીમ્યદ્ય નૈતજ્જાત્વન્યથા ભવેત્ ।
અદ્યૈકં પ્રવરં કઞ્ચિત્પાતયિષ્યે મહારથમ્ ॥

ચક્રબ્યૂહં વિધાસ્યામિ યોઽભેદ્યસ્ત્રિદશૈરપિ ।
યોગેન કેનચિદ્રાજન્નર્જુનસ્ત્વપનીયતામ્ ॥

ન હ્યજ્ઞાતમસાધ્યં વા તસ્ય સઙ્ખ્યેઽસ્તિ કિઞ્ચન ।
તેન હ્યુપાત્તં સકલં સર્વજ્ઞાનમિતસ્તતઃ ॥

દ્રોણેન વ્યાહૃતે ત્વેવં સંશપ્તકગણાઃ પુનઃ ।
આહ્વયન્નર્જુનં સઙ્ખ્યે દક્ષિણામભિતો દિશમ્ ॥

તતોઽર્જુનસ્યાથ પરૈઃ સાર્ધં સમભવદ્રણઃ । તાદૃશો યાદૃશો નાન્યઃ શ્રુતો દૃષ્ટોપિ વા ક્વચિત્ ।

તત્ર દ્રોણેન વિહિતો વ્યૂહો રાજન્વ્યરોચત ।
ચરન્મધ્યન્દિને સૂર્યઃ પ્રતપન્નિવ દુર્દૃશઃ ॥

તં ચાભિમન્યુર્વચનાત્પિતુર્જ્યેષ્ઠસ્ય ભારત ।
બિભેદ દુર્ભિદં સઙ્ખ્યે ચક્રવ્યૂહમનેકધા ॥

સ કૃત્વા દુષ્કરં કર્મ હત્વા વીરાન્સહસ્રશઃ ।
રાજપુત્રશતં હત્વા કૌસલ્યં ચ બૃહદ્બલમ્ ॥

મહારથં શલ્યપુત્રં પૌત્રં તે લક્ષ્મણં તથા । ષટ્્સુ વીરેષુ સંસક્તો દૌઃશાસનિવશં ગતઃ ।
સૌભદ્રઃ પૃથિવીપાલ જહૌ પ્રાણાન્પરન્તપ ॥

વયં પરમસંહૃષ્ટાઃ પાણ્ડવાઃ શોકકર્શિતાઃ ।
સૌભદ્રે નિહતે રાજન્નવહારમકુર્મહિ ॥
જનમેજય ઉવાચ ।

સમરોદ્યુક્તકર્માણઃ કર્મભિર્વ્યઞ્જિતશ્રમાઃ ।
સકૃષ્ણાઃ પાણ્ડવાઃ પઞ્ચ દેવૈરપિ દુરાસદાઃ ॥

શશ્વત્કર્માન્વયૈર્બુદ્ધ્યા પ્રકૃત્યા યશસા શ્રિયા ।
ન ભૂતો ભવિતા વાપિ કૃષ્ણસ્ય સદૃશઃ પુમાન્ ॥

સત્યધર્મતપોદાનૈર્દ્વિજપૂજાદિભિર્ગુણૈઃ ।
સદેહસ્ત્રિદિવં પ્રાપ્તો રાજા કિલ યુધિષ્ઠિરઃ ॥

યુગાન્તે ચાન્તકશ્ચૈવ જામદગ્ન્યશ્ચ કીર્તિમાન્ ।
રણસ્થો ભીમસેનશ્ચ કથ્યન્તે સદૃશાસ્ત્રયઃ ॥

પ્રતિજ્ઞાકર્મદક્ષસ્ય રણે ગાણ્ડીવધન્વનઃ ।
ઉપમાં નાધિગચ્છામિ પાર્થસ્ય સદૃશીં ક્ષિતૌ ॥

ગુરુવાત્સલ્યમત્યન્તં નૈભૃત્યં વિનયો દમઃ ।
નકુલે ત્વાભિરૂપ્યં ચ શૌર્યં ચ નિયતાનિ ષટ્ ॥

શ્રુતમાધુર્યગામ્ભીર્યસત્ત્વરૂપપરાક્રમૈઃ ।
સદૃશો દેવયોર્વીરઃ સહદેવઃ કિલાશ્વિનોઃ ॥

યે ચ કૃષ્ણે ગુણાઃ સ્ફીતાઃ પાણ્ડવેષુ ચ યે ગુણાઃ ।
અભિમન્યૌ કિલૈકસ્થા દૃશ્યન્તે તે ગુણાઃ શુભાઃ ॥

યુધિષ્ઠિરસ્ય શૌર્યેણ કૃષ્ણસ્ય ચરિતેન ચ ।
કર્મણા ભીમસેનસ્ય સદૃશં ભીમકર્મણઃ ॥

ધનઞ્જયસ્ય રૂપેણ વિક્રમેણ શુભેન ચ ।
વિનયે સહદેવસ્ય સદૃશં નકુલસ્ય ચ ॥

અભિમન્યું દ્વિજશ્રેષ્ઠ સૌભદ્રમપરાજિતમ્ ।
શ્રોતુમિચ્છામિ કાર્ત્સ્ન્યેન કથમાયોધને હતઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

અભિમન્યું હતં શ્રુત્વા ધૃતરાષ્ટ્રો જનાધિપઃ ।
વિસ્તરેણ મહારાજ પર્યપૃચ્છત્સ સઞ્જયમ્ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

પુત્રં પુરુષસિંહસ્ય સઞ્જયાપ્રાપ્તયૌવનમ્ ।
રણે વિનિહતં શ્રુત્વા ભૃશં મે દીર્યતે મનઃ ॥

દારુણઃ ક્ષત્રધર્મોઽયં વિહિતો ધર્મકર્તૃભિઃ ।
યત્ર રાજ્યેપ્સવઃ શૂરા બાલે શસ્ત્રમપાતયન્ ॥

બાલમત્યન્તસુખિનં વિચરન્તમભીતવત્ ।
કૃતાસ્ત્રા બહવો જઘ્નુર્બ્રૂહિ ગાવલ્ગણે કથમ્ ॥

બિબિત્સતા રથાનીકં સૌભદ્રેણામિતૌજસા ।
વિક્રીડિતં યથા સઙ્ખ્યે તન્મમાચક્ષ્વ સઞ્જય ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

યન્માં પૃચ્છસિ રાજેન્દ્ર સૌભદ્રસ્ય નિપાતનમ્ ।
તત્તે કાર્ત્સ્ન્યેન વક્ષ્યામિ શૃણુ રાજન્સમાહિતઃ ॥

વિક્રીડિતં કુમારેણ યથાનીકં બિભિત્સતા ।
આરુગ્ણાશ્ચ યથા વીરા દુઃસાધ્યાશ્ચાપિ વિપ્લુવે ॥

દાવાગ્ન્યભિપરીતાનાં ભૂરિગુલ્મતૃણદ્રુમે ।
વનૌકસામિવારણ્યે ત્વદીયાનામભૂદ્ભયમ્ ॥