મહાભારત · અધ્યાય 6.79

તતો દુર્યોધનો રાજા લોહિતાયતિ ભાસ્કરે ।
સન્ગ્રામરભસો ભીમં હન્તુકામોઽભ્યધાવત ॥

તમાયાન્તમભિપ્રેક્ષ્ય નૃવીરં દૃઢવૈરિણમ્ ।
ભીમસેનઃ સુસન્ક્રુદ્ધ ઇદં વચનમબ્રવીત્ ॥

અયં સ કાલઃ સમ્પ્રાપ્તો વર્ષપૂગાભિવાઞ્છિતઃ ।
અદ્ય ત્વાં નિહનિષ્યામિ યદિ નોત્સૃજસે રણમ્ ॥

અદ્ય કુન્ત્યાઃ પરિક્લેશં વનવાસં ચ કૃત્સ્નશઃ ।
દ્રૌપદ્યાશ્ચ પરિક્લેશં પ્રણેષ્યામિ હતે ત્વયિ ॥

યત્પુરા મત્સરીભૂત્વા પાણ્ડવાનવમન્યસે ।
તસ્ય પાપસ્ય ગાન્ધારે પશ્ય વ્યસનમાગતમ્ ॥

કર્ણસ્ય મતમાસ્થાય સૌબલસ્ય ચ યત્પુરા ।
અચિન્ત્ય પાણ્ડવાન્કામાદ્યથેષ્ટં કૃતવાનસિ ॥

યાચમાનં ચ યન્મોહાદ્દાશાર્હમવમન્યસે ।
ઉલૂકસ્ય સમાદેશં યદ્દદાસિ ચ હૃષ્ટવત્ ॥

તેન ત્વાં નિહનિષ્યામિ સાનુબન્ધં સબાન્ધવમ્ ।
શમીકરિષ્યે તત્પાપં યત્પુરા કૃતવાનસિ ॥

એવમુક્ત્વા ધનુર્ઘોરં વિકૃષ્યોદ્ભ્રામ્ય ચાસકૃત્ ।
સમાધત્ત શરાન્ઘોરાન્મહાશનિસમપ્રભાન્ ॥

ષડ્વિંશતિમસં ક્રુદ્ધો મુમોચાશુ સુયોધને ।
જ્વલિતાગ્નિશિખાકારાન્વજ્રકલ્પાનજિહ્મગાન્ ॥

તતોઽસ્ય કાર્મુકં દ્વાભ્યાં સૂતં દ્વાભ્યાં ચ વિવ્યધે ।
ચતુર્ભિરશ્વાઞ્જવનાનનયદ્યમસાદનમ્ ॥

દ્વાભ્યાં ચ સુવિકૃષ્ટાભ્યાં શરાભ્યામરિમર્દનઃ ।
છત્રં ચિચ્છેદ સમરે રાજ્ઞસ્તસ્ય નરોત્તમ્ ॥

ષઙ્ભિશ્ચ તસ્ય ચિચ્છેદ જ્વલન્તં ધ્વજમુત્તમમ્ ।
છિત્ત્વા તં ચ નનાદોચ્ચૈસ્તવ પુત્રસ્ય પશ્યતઃ ॥

રથાચ્ચ સ ધ્વજઃ શ્રીમાન્નાનારત્નવિભૂષિતાત્ ।
પપાત સહસા ભૂમૌ વિદ્યુઞ્જલધરાદિવ ॥

જ્વલન્તં સૂર્યસન્કાશં નાગં મણિમયં શુભમ્ ।
ધ્વજં કુરુપતેશ્છિન્નં દદૃશુઃ સર્વપાર્થિવાઃ ॥

અથૈનં દશભિર્બાણૈસ્તોત્રૈરિવ મહાદ્વિપમ્ ।
આજઘાન રણે વીરં સ્મયન્નિવ મહારથઃ ॥

સ ગાઢવિદ્ધો વ્યથિતો ભીમસેનેન સંયુગે ।
નિષસાદ રથોપસ્થે મૂર્ચ્છાભિહતચેતનઃ ॥

તતઃ સ રાજા સિન્ધૂનાં રથશ્રેષ્ઠો મહાબલઃ ।
દુર્યોધનસ્ય જગ્રાહ પાર્ષ્ણિં સ્વપુરુષૈર્વૃતઃ ॥

કૃપશ્ચ રથિનાં શ્રેષ્ઠસ્તવ પુત્રમચેતનમ્ ।
આરોપયદ્રથં રાજન્દુર્યોધનમમર્ષણમ્ ॥

પરિવાર્ય તતો ભીમં જેતુકામો જયદ્રથઃ ।
રથૈરનેકસાહસ્રૈર્ભીમસ્યાવારયદ્દિશઃ ॥

ધૃષ્ટકેતુસ્તતો રાજન્નભિમન્યુશ્ચ વીર્યવાન્ ।
કેકયા દ્રૌપદેયાશ્ચ તવ પુત્રાનયોધયન્ ॥

ચિત્રસેનઃ સુચિત્રશ્ચ ચિત્રાઙ્ગશ્ચિત્રદર્શનઃ ।
ચારુચિત્રઃ સુચારુશ્ચ તથા નન્દોપનન્દકૌ ॥

અષ્ટાવેતે મહેષ્વાસાઃ સુકુમારા યશસ્વિનઃ ।
અભિમન્યુરથં રાજન્સમન્તાત્પર્યવારયન્ ॥

આજઘાન તતસ્તૂર્ણમભિમન્યુર્મહામનાઃ ।
એકૈકં પઞ્ચભિર્બાણૈઃ શિતૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ॥

વજ્રમૃત્યુપ્રતીકાશૈર્વિચિત્રાયુધનિઃસૃતૈઃ ।
અમૃષ્યમાણાસ્તે સર્વે સૌભદ્રં રથસત્તમમ્ ॥

વવૃષુર્માર્ગણૈસ્તીક્ષ્ણૈર્ગિરિં મેરુમિવામ્બુદાઃ ।
સ પીડ્યમાનઃ સમરે કૃતાસ્ત્રો યુદ્ધદુર્મદઃ ॥

અભિમન્યુર્મહારાજ તાવકાન્સમકમ્પયત્ ।
યથા દેવાસુરે યુદ્ધે વજ્રપાણિર્મહાસુરાન્ ॥

વિકર્ણસ્ય તતો ભલ્લાન્પ્રેષયામાસ ભારત ।
ચતુર્દશ રથશ્રેષ્ઠો ઘોરાનાશીવિષોપમાન્ ॥

સ તૈર્વિકર્ણસ્ય રથાત્પાતયામાસ વીર્યવાન્ ।
ધ્વજં સૂતં હયાંશ્ચૈવ નૃત્યમાન ઇવાહવે ॥

પુનશ્ચાન્યાઞ્શરાન્પીતાનકુણ્ઠાગ્રાઞ્શિલાશિતાન્ ।
પ્રેષયામાસ સન્ક્રુદ્ધો વિકર્ણાય મહાબલઃ ॥

તે વિકર્ણં સમાસાદ્ય કઙ્કબર્હિણવાસસઃ ।
ભિત્ત્વા દેહં ગતા ભૂમિં જ્વલન્ત ઇવ પન્નગાઃ ॥

તે શરા હેમપુઙ્ખાગ્રા વ્યદૃશ્યન્ત મહીતલે ।
વિકર્ણરુધિરક્લિન્ના વમન્ત ઇવ શોણિતમ્ ॥

વિકર્ણં વીક્ષ્ય નિર્ભિન્નં તસ્યૈવાન્યે સહોદરાઃ ।
અભ્યદ્રવન્ત સમરે સૌભદ્રપ્રમુખાન્રથાન્ ॥

અભિયાત્વા તથૈવાન્યાન્રથાંસ્તાન્સૂર્યવર્ચસઃ ।
અવિધ્યન્સમરેઽન્યોન્યં સંરમ્ભાદ્યુદ્ધદુર્મદાઃ ॥

દુર્મુખઃ શ્રુતકર્માણં વિદ્ધ્વા સપ્તભિરાશુગૈઃ ।
ધ્વજમેકેન ચિચ્છેદ સારથિં ચાસ્ય સપ્તમિઃ ॥

અશ્વાઞ્જામ્બૂનદૈર્જાલૈઃ પ્રચ્છન્નાન્વાતરંહસઃ ।
જઘાન ષઙ્ભિરાસાદ્ય સારથિં ચાભ્યપાતયત્ ॥

સ હતાશ્વે રથે તિષ્ઠઞ્શ્રુતકર્મા મહારથઃ ।
શક્તિં ચિક્ષેપ સન્ક્રુદ્ધો મહોલ્કાં જ્વલિતામિવ ॥

સા દુર્મુખસ્ય વિમલં વર્મ ભિત્ત્વા યશસ્વિનઃ ।
વિદાર્ય પ્રાવિશદ્ભૂભિં દીપ્યમાના સ્વતેજસા ॥

દુર્મુખો વિહ્વલસ્તત્ર નિષસાદ રણે વિભો ।
વિસઞ્જ્ઞં પ્રેક્ષ્ય તે સર્વે ભ્રાતરઃ પર્યવારયન્ ॥

તં દૃષ્ટ્વા વિરથં તત્ર સુતસોમો મહારથઃ ।
પશ્યતાં સર્વસૈન્યાનાં રથમારોપયત્સ્વકમ્ ॥

શ્રુતકીર્તિસ્તથા વીરો જયત્સેનં સુતં તવ ।
અભ્યયાત્સમરે રાજન્હન્તુકામો યશસ્વિનમ્ ॥

તસ્ય વિક્ષિપતશ્ચાપં શ્રુતકીર્તેર્મહાસ્વનમ્ ।
ચિચ્છેદ સમરે તૂર્ણં જયત્સેનઃ સુતસ્તવ ॥

ક્ષુરપ્રેણ સુતીક્ષ્ણેન પ્રહસન્નિવ ભારત ।
તં દૃષ્ટ્વા ચ્છિન્નધન્વાનં શતાનીકઃ સહોદરમ્ ॥

અભ્યપદ્યત તેજસ્વી સિંહવન્નિનદન્મુહુઃ ।
શતાનીકસ્તુ સમરે દૃઢં વિસ્પાર્ય કાર્મુકમ્ ॥

વિવ્યાધ દશભિસ્તૂર્ણં જયત્સેનં શિલીમુખૈઃ ।
નનાદ સુમહાનાદં પ્રભિન્ન ઇવ વારણઃ ॥

અથાન્યેન સુતીક્ષ્ણેન સર્વાવરણભેદિના ।
શતાનીકો જયત્સેનં વિવ્યાધ હૃદયે ભૃશમ્ ॥

તથા તસ્મિન્વર્તમાને દુષ્કર્ણો ભ્રાતુરન્તિકે . મુમોચાસ્મૈશિતાન્બાણાંસ્તીક્ષ્ણાનાશીવિષોપમાન્
ચિચ્છેદ સમરે ચાપં નાકુલેઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ॥

અથાન્યદ્ધનુરાદાય ભારસાહમનુત્તમમ્ ।
સમાદત્ત શરાન્ઘોરાઞ્શતાનીકો મહાબલઃ ॥

તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચામન્ત્ર્ય દુષ્કર્ણં ભ્રાતુરગ્રતઃ ।
મુમોચાસ્મૈ શિતાન્બાણાજ્જ્વલિતાન્પન્નગાનિવ ॥

તતોઽસ્ય ધનુરેકેન દ્વાભ્યાં સૂતં ચ મારિષ ।
ચિચ્છેદ સમરે તૂર્ણં તં ચ વિવ્યાધ સપ્તભિઃ ॥

અશ્વાન્મનોજવાંસ્તસ્ય કર્બુરાન્વાતરંહસઃ ।
જઘાન નિશિતૈસ્તૂર્ણં સર્વાન્દ્વાદશભિઃ શરૈઃ ॥

અથાપરેણ ભલ્લેન સુયુક્તેનાશુપાતિના ।
દુષ્કર્ણં નાકુલિઃ ક્રુદ્ધો વિવ્યાધ હૃદયે ભૃશમ્ ॥

સ પપાત તતો ભૂમૌ વજ્રાહત ઇવ દ્રુમઃ ।
દુષ્કર્ણં વ્યથિતં દૃષ્ટ્વા પઞ્ચ રાજન્મહારથાઃ ॥

દિઘાંસન્તઃ શતાનીકં સર્વતઃ પર્યવારયન્ ।
છાદ્યમાનં શરવ્રતૈઃ શતાનીકં યશસ્વિનમ્ ॥

અભ્યધાવન્ત સન્ક્રુદ્ધાઃ કેકયાઃ પઞ્ચ સોદરાઃ ।
તાનભ્યાપતતઃ પ્રેક્ષ્ય તવ પુત્રા મહારથાઃ ॥

પ્રત્યુદ્યયુર્મહારાજ ગજાનિવ મહાગજાઃ ।
દુર્મુખો દુર્જયશ્ચૈવ તથા દુર્મર્ષણો યુવા ॥

શત્રુઞ્જયઃ સત્રુસહઃ સર્વે ક્રુદ્ધા યશસ્વિનઃ ।
પ્રત્યુદ્યાતા મહારાજ કેકયાન્ભ્રાતરઃ સમમ્ ॥

રથૈર્નગરસન્કાશૈર્હયૈર્યુક્તૈર્મનોજવૈઃ ।
નાનાવર્ણવિચિત્રાભિઃ પતાકાભિરલઙ્કૃતૈઃ ॥

શરચાપધરા વીરા વિચિત્રકવચધ્વજાઃ ।
વિવિશુસ્તે પરં સૈન્યં સિંહા ઇવ વનાદ્વનમ્ ॥

તેષાં સુતુમુલં યુદ્ધં વ્યતિષક્તરથદ્વિપમ્ ।
અવર્તત મહારૌદ્રં નિઘ્નતામિતરેતરમ્ ॥

અન્યોન્યાગસ્કૃતાં રાજન્યમરાષ્ટ્રવિવર્ધનમ્ ।
મુહૂર્તાસ્તમિતે સૂર્યે ચક્રુર્યુદ્ધં સુદારુણમ્ ॥

રથિનઃ સાદિનશ્ચાથ વ્યકીર્યન્ત સહસ્રશઃ ।
તતઃ શાન્તનવઃ ક્રુદ્ધઃ શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ॥

નાશયામાસ સેનાં તાં ભીષ્મસ્તેષાં મહાત્મનામ્ ।
પઞ્ચાલાનાં ચ સૈન્યાનિ શરૈર્નિન્યે યમક્ષયમ્ ॥

એવં ભિત્ત્વા મહેષ્વાસઃ પાણ્ડવાનામનીકિનીમ્ ।
કૃત્વાઽવહારં સૈન્યાનાં યયૌ સ્વશિબિરં નૃપ ॥

નાશયામાસતુર્વીરૌ ધૃષ્ટદ્યુમ્નવૃકોદરૌ ।
કરવાણામનીકાનિ શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ॥

ધર્મરાજોઽપિ સમ્પ્રેક્ષ્ય ધૃષ્ટદ્યુમ્નવૃકોદરૌ ।
મૂર્ધ્નિ ચૈતાવુપાઘ્રાય પ્રહૃષ્ટઃ શિબિરં યયૌ ॥

અર્જુનો વાસુદેવશ્ચ કૌરવાણામનીકિનીમ્ . હત્વા વિદ્રાવ્ય ચ શરૈઃ શિબિરાયૈવ જગ્મતુઃ ॥