મહાભારત · અધ્યાય 6.20

સૂર્યોદયે સઞ્જય કે નુ પૂર્વં યુયુત્સવો હૃષ્યમાણા ઇવાસન્ ।
મામકા વા ભીષ્મનેત્રાઃ સમીપે પાણ્ડવા વા ભીમનેત્રાસ્તદાનીમ્ ॥

કેષાં જઘન્યૌ સમસૂર્યૌ સવાયૂ કેષાં સેનાં શ્વાપદાશ્ચાભષન્ત ।
કેષાં યૂનાં મુખવર્ણાઃ પ્રસન્નાઃ સર્વં હ્યેતદ્બ્રૂહિ તત્ત્વં યથાવત્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

ઉભે સેને તુલ્યમિવોપયાતે ઉભે વ્યૂહે હૃષ્ટરૂપે નરેન્દ્ર ।
ઉભે ચિત્રે વનરાજિપ્રકાશે તથૈવોભે નાગરથાશ્વપૂર્ણે ॥

ઉભે સેને બૃહત્યૌ ભીમરૂપે તથૈવોભે ભારત દુર્વિષહ્યે ।
તથૈવોભે સ્વર્ગજયાય સૃષ્ટે તથૈવોભે સત્પુરુષોપજુષ્ટે ॥

પશ્ચાન્મુખાઃ કુરવો ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ સ્થિતાઃ પાર્થાઃ પ્રાઙ્મુખા યોત્સ્યમાનાઃ ।
દૈત્યેન્દ્રસેનેવ ચ કૌરવાણાં દેવેન્દ્રસેનેવ ચ પાણ્ડવાનામ્ ॥

શીતો વાયુઃ પૃષ્ઠતઃ પાણ્ડવાનાં ધાર્તરાષ્ટ્રાઞ્શ્વાપદા વ્યાહરન્ત ।
ગજેન્દ્રાણાં મદગન્ધાંશ્ચ તીવ્રા- ન્ન સેહિરે તવ પુત્રસ્ય નાગાઃ ॥

દુર્યોધનો હસ્તિનં પદ્મવર્ણં સુવર્ણકક્ષં જાલવન્તં પ્રભિન્નમ્ ।
સમાસ્થિતો મધ્યગતઃ કુરૂણાં સંસ્તૂયમાનો બન્દિભિર્માગધૈશ્ચ ॥

ચન્દ્રપ્રભં શ્વેતમથાતપત્રં સૌવર્ણસ્રગ્ભ્રાજતિ ચોત્તમાઙ્ગે ।
તં સર્વતઃ શકુનિઃ પાર્વતીયૈઃ સાર્ધં ગાન્ધારૈર્યાતિ ગાન્ધારરાજઃ ॥

ભીષ્મોઽગ્રતઃ સર્વસૈન્યસ્ય વૃદ્ધઃ શ્વેતચ્છત્રઃ શ્વેતધનુઃ સખઙ્ગઃ ।
શ્વેતોષ્ણીષઃ પાણ્ડુરેણ ધ્વજેન શ્વેતૈરશ્વૈઃ શ્વેતશૈલપ્રકાશૈઃ ॥

તસ્ય સૈન્યે ધાર્તરાષ્ટ્રાશ્ચ સર્વે બાહ્લીકાનામેકદેશઃ શલશ્ચ ।
યે ચામ્બષ્ઠાઃ ક્ષત્રિયા યે ચ સિન્ધો- સ્તથા સૌવીરાઃ પઞ્ચનદાશ્ચ શૂરાઃ ॥

શોણૈર્હયૈ રુક્મરથો મહાત્મા દ્રોણો ધનુષ્પાણિરદીનસત્વઃ ।
આપ્તો ગુરુઃ પ્રથિતઃ સર્વરાજ્ઞાં પશ્ચાચ્ચમૂમિન્દ્ર ઇવાભિયાતિ ॥

વાર્ધક્ષત્રિઃ સર્વસૈન્યસ્ય મધ્યે ભૂરિશ્રવાઃ પુરુમિત્રો જયશ્ચ ।
સાલ્વા મત્સ્યાઃ કેકયાશ્ચેતિ સર્વે ગજાનીકૈર્ભ્રાતરો યોત્સ્યમાનાઃ ॥

શારદ્વતશ્ચોત્તરધૂર્મહાત્મા મહેષ્વાસો ગૌતમશ્ચિત્રયોધી ।
શકૈઃ કિરાતૈર્યવનૈઃ પહ્લવૈશ્ચ સાર્ધં ચમૂમુત્તરતોઽભિયાતિ ॥

મહારથૈર્વષ્ણિભોજૈઃ સુગુપ્તં સુરાષ્ટ્રકૈર્વિદિતૈરાત્તશસ્ત્રૈઃ ।
બૃહદ્બલં કૃતવર્માભિગુપ્તં બલં ત્વદીયં દક્ષિણેનાભિયાતિ ॥

સંશપ્તકાનામયુતં રથાનાં મૃત્યુર્જયો વાર્જુનસ્યેતિ સૃષ્ટાઃ ।
યેનાર્જુનસ્તેન રાજન્કૃતાસ્ત્રાઃ પ્રયાતારસ્તે ત્રિગર્તાશ્ચ શૂરાઃ ॥

સાગ્રં શતસહસ્રં તુ નાગાનાં તવ ભારત ।
નાગેનાગે રથશતં શતમશ્વા રથેરથે ॥

અશ્વેઽશ્વે દશ ધાનુષ્કા ધાનુષ્કે શત ચર્મિણઃ ।
એવં વ્યૂઢાન્યનીકાનિ ભીષ્મેણ તવ ભારત ॥

સંવ્યૂહ્ય માનુષં વ્યૂહં દૈવં ગાન્ધર્વમાસુરમ્ ।
દિવસેદિવસે પ્રાપ્તે ભીષ્મઃ શાન્તનવોઽગ્રણીઃ ॥

મહારથૌઘવિપુલઃ સમુદ્ર ઇવ ઘોષવાન્ ।
ભીષ્મેણ ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં વ્યૂહઃ પ્રત્યઙ્મુખો યુધિ ॥

અનન્તરૂપા ધ્વજિની નરેન્દ્ર ભીમા ત્વદીયા ન તુ પાણ્ડવાનામ્ ।
તાં ચૈવ મન્યે બૃહતીં દુષ્પ્રઘર્ષાં યસ્યા નેતા કેશવશ્ચાર્જુનશ્ચ ॥