મહાભારત · અધ્યાય 5.81

રાજ્ઞસ્તુ વચનં શ્રુત્વા ધર્માર્થસહિતં હિતમ્ ।
કૃષ્ણા દાશાર્હમાસીનમબ્રવીચ્છોકકર્શિતા ॥

સુતા દ્રુપદરાજસ્ય સ્વસિતાયતમૂર્ધજા ।
સમ્પૂજ્ય સહદેવં ચ સાત્યકિં ચ મહારથમ્ ॥

ભીમસેનં ચ સંશાન્તં દૃષ્ટ્વા પરમદુર્મનાઃ ।
અશ્રુપૂર્ણેક્ષણા વાક્યમુવાચેદં મનસ્વિની ॥

વિદિતં તે મહાબાહો ધર્મજ્ઞ મધુસૂદન ।
યથા નિકૃતિમાસ્થાય ભ્રંશિતાઃ પાણ્ડવાઃ સુખાત્ ॥

ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રેણ સામાત્યેન જનાર્દન ।
યથા ચ સઞ્જયો રાજ્ઞા મન્ત્રં રહસિ શ્રાવિતઃ ॥

યુધિષ્ઠિરસ્ય દાશાર્હ તચ્ચાપિ વિદિતં તવ ।
યથોક્તઃ સઞ્જયશ્ચૈવ તચ્ચ સર્વં શ્રુતં ત્વયા ॥

પઞ્ચ નસ્તાત દીયન્તાં ગ્રામા ઇતિ મહાદ્યુતે ।
અવિસ્થલં વૃકસ્થલં માકન્દીં વારણાવતમ્ ॥

અવસાનં મહાબાહો કઞ્ચિદેકં ચ પઞ્ચમમ્ ।
ઇતિ દુર્યોધનો વાચ્યઃ સુહૃદશ્ચાસ્ય કેશવ ॥

ન ચાપિ હ્યકરોદ્વાક્યં શ્રુત્વા કૃષ્ણ સુયોધનઃ ।
યુધિષ્ઠિરસ્ય દાશાર્હ શ્રીમતઃ સન્ધિમિચ્છતઃ ॥

અપ્રદાનેન રાજ્યસ્ય યદિ કૃષ્ણ સુયોધનઃ ।
સન્ધિમિચ્છેન્ન કર્તવ્યં તત્ર ગત્વા કથઞ્ચન ॥

શક્ષ્યન્તિ હિ મહાબાહો પાણ્ડવાઃ સૃઞ્જયૈઃ સહ ।
ધાર્તરાષ્ટ્રબલં ઘોરં ક્રુદ્ધં પ્રતિસમાસિતુમ્ ॥

ન હિ સામ્ના ન દાનેન શક્યોઽર્થસ્તેષુ કશ્ચન ।
તસ્માત્તેષુ ન કર્તવ્યા કૃપા તે મધુસૂદન ॥

સામ્ના દાનેન વા કૃષ્ણ યે ન શામ્યન્તિ શત્રવઃ ।
યોક્તવ્યસ્તેષુ દણ્ડઃ સ્યાજ્જીવિતં પરિરક્ષતા ॥

તસ્માત્તેષુ મહાદણ્ડઃ ક્ષેપ્તવ્યઃ ક્ષિપ્રમચ્યુત ।
ત્વયા ચૈવ મહાબાહો પાણ્ડવૈઃ સહ સૃઞ્જયૈઃ ॥

એતત્સમર્થં પાર્થાનાં તવ ચૈવ યશસ્કરમ્ ।
ક્રિયમાણં ભવેત્કૃષ્ણ ક્ષત્રસ્ય ચ સુખાવહમ્ ॥

ક્ષત્રિયેણ હિ હન્તવ્યઃ ક્ષત્રિયો લોભમાસ્થિતઃ ।
અક્ષત્રિયો વા દાશાર્હ સ્વધર્મમનુતિષ્ઠતા ॥

અન્યત્ર બ્રાહ્મણાત્તાત સર્વપાપેષ્વવસ્થિતાત્ ।
ગુરુર્હિ સર્વવર્ણાનાં બ્રાહ્મણઃ પ્રસૃતાગ્રભુક્ ॥

યથાઽવધ્યે વધ્યમાને ભવેદ્દોષો જનાર્દન ।
સ વધ્યસ્યાવધે દૃષ્ટ ઇતિ ધર્મવિદો વિદુઃ ॥

યથા ત્વાં ન સ્પૃશેદેષ દોષઃ કૃષ્ણ તથા કુરુ ।
પાણ્ડવૈઃ સહ દાશર્હૈઃ સૃઞ્જયૈશ્ચ સસૈનિકૈઃ ॥

પુનરુક્તં ચ વક્ષ્યામિ વિશ્રમ્ભેણ જનાર્દન ।
કા તુ સીમન્તિની માદૃકં પૃથિવ્યામસ્તિ કેશવ ॥

સુતા દ્રુપદરાજસ્ય વેદિમધ્યાત્સમુત્થિતા ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ય ભગિની તવ કૃષ્ણ પ્રિયા સખી ॥

આજમૂઢકુલં પ્રાપ્ત સ્નુષા પાણ્ડોર્મહાત્મનઃ ।
મહિષી પાણ્ડુપુત્રાણાં પઞ્ચેન્દ્રસમવર્ચસામ્ ॥

સુતા મે પઞ્ચભિર્વીરૈઃ પઞ્ચ જાતા મહારથાઃ ।
અભિમન્યુર્યથા કૃષ્ણ તથા તે તવ ધર્મતઃ ॥

સાઽહં કેશગ્રહં પ્રાપ્તા પરિક્લિષ્ટા સભાં ગતા ।
પશ્યતાં પાણ્ડુપુત્રાણાં ત્વયિ જીવતિ કેશવ ॥

જીવસ્તુ પાણ્ડુપુત્રેષુ પઞ્ચાલેષ્વથ વૃષ્ણિષુ ।
દાસીભાતાઽસ્મિ પાપાનાં સભામધ્યે વ્યવસ્થિતા ॥

નિરમર્ષેષ્વચેષ્ટેષુ પ્રેક્ષ્યમાણેષુ પાણ્ડુષુ ।
પાહિ મામિતિ ગોવિન્દ મનસા ચિન્તિતોસિ મે ॥

યત્ર માં ભગવાન્રાજા શ્વશુરો વાક્યમબ્રવીત્ ।
વરં વૃણીષ્વ પાઞ્ચાલિ વરાર્હાઽસિ મતા મમ ॥

અદાસાઃ પાણ્ડવાઃ સન્તુ સરથાઃ સાયુધા ઇતિ ।
મયોક્તે યત્ર નિર્મુક્તા વનવાસાય કેશવ ॥

એવંવિધાનાં દુઃખાનામભિજ્ઞોઽસિ જનાર્દન ।
ત્રાયસ્વ પુણ્ડરીકાક્ષ સભર્તૃજ્ઞાતિબાન્ધવાન્ ॥

નન્વહં કૃષ્ણ ભીષ્મસ્ય ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય ચોભયોઃ ।
શ્નુષા ભવામિ ધર્મેણ સાઽહં દાસીકૃતા બલાત્ ॥

ધિક્પાર્થસ્ય ધનુષ્મત્તાં ભીમસેનસ્ય ધિગ્બલમ્ ।
યત્ર દુર્યોધનઃ કૃષ્ણ મુહૂર્તમપિ જીવતિ ॥

યદિ તેઽહમનુગ્રાહ્યા યદિ તેઽસ્તિ કૃપા મયિ ।
ધાર્તરાષ્ટ્રેષુ વૈ કોપઃ સર્વઃ કૃષ્ણ વિધીયતામ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ઇત્યુક્ત્વા મૃદુસંહારં વૃજિનાગ્રં સુદર્શનમ્ ।
સુનીલમસિતાપાઙ્ગી સર્વગન્ધાદિવાસિતમ્ ॥

સર્વલક્ષણસમ્પન્નં મહાભુજગવર્ચસમ્ ।
કેશપક્ષં વરારોહા ગૃહ્વ વામેન પાણિના ॥

પદ્માક્ષી પુણ્ડરીકાક્ષમુપેત્ય ગજગામિની ।
અશ્રુપૂર્ણેક્ષણા કૃષ્ણા કૃષ્ણં વચનમબ્રવીત્ ॥

અયં તે પુણ્ડરીકાક્ષ દુઃશાસનકરોદ્ધૃતઃ ।
સ્મર્તવ્યઃ સર્વકાર્યેષુ પરેષાં સન્ધિમિચ્છતામ્ ॥

યદિ ભીમાર્જુનૌ કૃષ્ણ કૃપણૌ સન્ધિકામુકૌ ।
પિતા મે યોત્સ્યતે વૃદ્ધઃ સહ પુત્રૈર્મહારથૈઃ ॥

પઞ્ચ ચૈવ મહાવીર્યાઃ પુત્રા મે મધુસૂદન ।
અભિમન્યું પુરસ્કૃત્ય યોત્સ્યન્તે કુરુભિઃ સહ ॥

દુઃશાસનભુજં શ્યામં સઞ્છિન્નં પાંસુકુણ્ઠિતમ્ ।
યદ્યહં તુ ન પશ્યામિ કા શાન્તિર્હૃદયસ્ય મે ॥

ત્રયોદશ હિ વર્ષાણિ પ્રતીક્ષન્ત્યા ગતાનિ મે ।
વિધાય હૃદયે મન્યું પ્રદીપ્તમિવ પાવકમ્ ॥

વિદીર્યતે મે હૃદયં ભીમવાક્શલ્યપીડિતમ્ ।
યોઽયમદ્ય મહાબાહુર્ધર્મમેવાનુપશ્યતિ ॥

ઇત્યુક્ત્વા બાષ્પરુદ્ધેન કણ્ઠેનાયતલોચના ।
રુરોદ કૃષ્ણા સોત્કમ્પં સસ્વરં બાષ્પગદ્ગદમ્ ॥

સ્તનૌ પીનાયતશ્રોણી સહિતાવભિવર્ષતી ।
દ્રવીભૂતમિવાત્યુષ્ણં મુઞ્ચન્તી વારિ નેત્રજમ્ ॥

તામુવાચ મહાબાહુઃ કેશવઃ પરિસાન્ત્વયન્ ।
અચિરાદ્દ્રક્ષ્યસે કૃષ્ણે રુદતીર્ભરતસ્ત્રિયઃ ॥

એવં તા ભીરુ રોસ્ત્યન્તિ નિહતજ્ઞાતિબાન્ધવાઃ ।
હતમિત્રા હતબલા યેષાં ક્રુદ્ધાઽસિ ભામિની ॥

અહં ચ તત્કરિષ્યામિ ભીમાર્જુનયમૈઃ સહ ।
યુધિષ્ઠિરનિયોગેન દૈવાચ્ચ વિધિનિર્મિતાત્ ॥

ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ કાલપક્વા ન ચેચ્છૃણ્વન્તિ મે વચઃ ।
શેષ્યન્તે નિહતા ભૂમૌ શ્વસૃગાલાદનીકૃતાઃ ॥

ચલેદ્ધિ હિમવાઞ્શૈલો મેદિની શતધા ભવેત્ । દ્યૌઃ પતેચ્ચ સનક્ષત્રા ન મે મોઘં વચો ભવેત્ ॥ 5-81-49અ શુષ્યેત્તોયનિધિઃ કૃષ્ણે ન મે મોઘં વચો ભવેત્ । સત્યં તે પ્રતિજાનામિ કૃષ્ણે બાષ્પો નિગૃહ્યતામ્ ।
હતામિત્રાઞ્શ્રિયા યુક્તાનચિદાદ્દ્રક્ષ્યસે પતીન્ ॥