મહાભારત · અધ્યાય 5.72

સઞ્જયસ્ય શ્રુતં વાક્યં ભવતશ્ચ શ્રુતં મયા ।
સર્વં જાનામ્યભિપ્રાયં તેષાં ચ ભવતશ્ચ યઃ ॥

તવ ધર્માશ્રિતા બુદ્ધિસ્તેષાં વૈરાશ્રયા મતિઃ ।
યદયુદ્ધેન લભ્યેત તત્તે બહુમતં ભવેત્ ॥

ન ચૈવં નૈષ્ઠિકં કર્મ ક્ષત્રિયસ્ય વિશામ્પતે ।
આહુરાશ્રમિણઃ સર્વે ન ભૈક્ષં ક્ષત્રિયશ્ચરેત્ ॥

જયો વધો વા સઙ્ગ્રામે ધાત્રાઽદિષ્ટઃ સનાતનઃ ।
સ્વધર્મઃ ક્ષત્રિયસ્યૈષ કાર્પણ્યં ન પ્રશત્યતે ॥

ન હિ કાર્પણ્યમાસ્થાય શક્યા વૃત્તિર્યુધિષ્ઠિર ।
વિક્રમસ્વ મહાબાહો જહિ શત્રૂન્પરન્તપ ॥

અતિગૃદ્ધાઃ કૃતસ્નેહા દીર્ઘકાલં સહોષિતાઃ ।
કૃતમિત્રાઃ કૃતબલા ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ પરન્તપ ॥

ન પર્યાયોઽસ્તિ યત્સામ્યં ત્વયિ કુર્યુર્વિશામ્પતે ।
બલવત્તાં હિ મન્યન્તે ભીષ્મદ્રોણકૃપાદિભિઃ ॥

યાવચ્ચ માર્દવેનૈતાન્રાજન્નુપચરિષ્યસિ ।
તાવદેતે હરિષ્યન્તિ તવ રાજ્યમરિન્દમ ॥

નાનુક્રોશાન્ન કાર્પણ્યાન્ન ચ ધર્માર્થકારણાત્ ।
અલં કર્તું ધાર્તરાષ્ટ્રસ્તવ કામમરિન્દમ ॥

એતદેવ નિમિત્તં તે ધાર્તરાષ્ટ્રો યથા ત્વયિ ।
નાન્વતપ્યત કોપેન તવ કૃત્વાઽપિ દુષ્કરમ્ ॥

પિતામહસ્ય દ્રોણસ્ય વિદુરસ્ય ચ ધીમતઃ ।
બ્રાહ્મણાનાં ચ સાધૂનાં રાજ્ઞશ્ચ નગરસ્ય ચ ॥

પશ્યતાં કુરુમુખ્યાનાં સર્વેષામેવ તત્ત્વતઃ ।
દાનશીલં મૃદું દાન્તં ધર્મશીલમનુવ્રતમ્ ॥

યત્ત્વામુપધિના રાજન્દ્યૂતે વઞ્ચિતવાંસ્તદા ।
ન ચાપત્રપતે તેન નૃશંસઃ સ્વેન કર્મણા ॥

તથાશીલસમાચરે રાજન્મા પ્રણયં કૃથાઃ ।
વધ્યાસ્તે સર્વલોકસ્ય કિં પુનસ્તવ ભારત ॥

વાગ્ભિસ્ત્વપ્રતિરૂપાભિરતુદત્ત્વાં સહાનુજમ્ ।
શ્લાઘમાનઃ પ્રહૃષ્ટઃ સન્ભ્રાતૃભિઃ સહ ભાષતે ॥

એતાવત્પાણ્ડવાનાં હિ નાસ્તિ કિઞ્ચિદિહ સ્વકમ્ ।
નામધેયં ચ ગોત્રં ચ તદપ્યેષાં ન શિષ્યતે ॥

કાલેન મહતા ચૈષાં ભવિષ્યતિ પરાભવઃ ।
પ્રકૃતિં તે ભજિષ્યન્તિ નષ્ટપ્રકૃતયો મયિ ॥

દુઃશાસનેન પાપેન તદા દ્યૂતે પ્રવર્તિતે ।
અનાથવત્તદા દેવી દ્રૌપદી સુદુરાત્મના ॥

આકૃષ્ય કેશે રુદતી સભાયાં રાજસંસદિ ।
ભીષ્મદ્રોણપ્રમુખતો ગૌરિતિ વ્યાહૃતા મુહુઃ ॥

ભવતા વારિતાઃ સર્વે ભ્રાતરો ભીમવિક્રમાઃ ।
ધર્મપાશનિબદ્ધાશ્ચ ન કિઞ્ચિત્પ્રતિપેદિરે ॥

એતાશ્ચાન્યાશ્ચ પરુષા વાચઃ સ સમુદીરયન્ ।
શ્લાઘતે જ્ઞાતિમધ્યે સ્મ ત્વયિ પ્રવ્રજિતે વનમ્ ॥

યે તત્રાસન્સમાનીતાસ્તે દૃષ્ટ્વા ત્વામનાગસમ્ ।
અશ્રુકણ્ઠા રુદન્તશ્ચ સભાયામાસતે સદા ॥

ન ચૈનમભ્યનન્દંસ્તે રાજાનો બ્રાહ્મણૈઃ સહ ।
સર્વે દુર્યોધનં તત્ર નિન્દન્તિ સ્મ સભાસદઃ ॥

કુલીનસ્ય ચ યા નિન્દા વધો વાઽમિત્રકર્શન ।
મહાગુણો વધો રાજન્નુ તુ નિન્દા કુજીવિકા ॥

તદૈવ નિહતો રાજન્યદૈવ નિરપત્રપઃ ।
નિન્દિતશ્ચ મહારાજ પૃથિવ્યાં સર્વરાજભિઃ ॥

ઈષત્કરો વધસ્તસ્ય યસ્ય ચારિત્રમીદૃશમ્ ।
પ્રસ્કુન્દેન પ્રતિસ્તબ્ધશ્છિન્નમૂલ ઇવ દ્રુમઃ ॥

વધ્યઃ સર્પ ઇવાનાર્યઃ સર્વલોકસ્ય દુર્મતિઃ ।
જહ્યેન ત્વમમિત્રઘ્ન મા રાજન્વિચિકિત્સિથાઃ ॥

સર્વથા ત્વત્ક્ષમં ચૈતદ્રોચતે ચ મમાનઘ ।
યત્ત્વં પિતરિ ભીષ્મે ચ પ્રણિપાતં સમાચરેઃ ॥

અહં તુ સર્વલોકસ્ય ગત્વા છેત્સ્યામિ સંશયમ્ ।
યેષામસ્તિ દ્વિધાભાવો રાજન્દુર્યોધનં પ્રતિ ॥

મધ્યે રાજ્ઞામહં તત્ર પ્રાતિપૌરુષિકાન્ગુણાન્ ।
તવ સઙ્કીર્તયિષ્યામિ યે ચ તસ્ય વ્યતિક્રમાઃ ॥

બ્રુવતસ્તત્ર મે વાક્યં ધર્માર્થસહિતં હિતમ્ ।
નિશમ્ય પાર્થિવાઃ સર્વે નાનાજનપદેશ્વરાઃ ॥

ત્વયિ સમ્પ્રતિપત્સ્યન્તે ધર્માત્મા સત્યવાગિતિ ।
તસ્મિંશ્ચાધિગમિષ્યન્તિ યથા લોભાદવર્તત ॥

ગર્હયિષ્યામિ ચૈવૈનં પૌરજાનપદેષ્વપિ ।
વૃદ્ધબાલાનુપાદાય ચાતુર્વર્ણ્યે સમાગતે ॥

શમં વૈ યાચમાનસ્ત્વં નાધર્મં તત્ર લપ્સ્યસે ।
કુરૂન્વિગર્હયિષ્યન્તિ ધૃતરાષ્ટ્રં ચ પાર્થિવાઃ ॥

તસ્મિંલ્લોકપરિત્યક્તે કિં કાર્યમવશિષ્યતે ।
હતે દુર્યોધને રાજન્યદન્યત્ક્રિયતામિતિ ॥

યાત્વા ચાહં કુરૂન્સર્વાન્યુષ્મદર્થમહાપયન્ ।
યતિષ્યે પ્રશમં કર્તું લક્ષયિષ્યે ચ ચેષ્ટિતમ્ ॥

કૌરવાણાં પ્રવૃત્તિં ચ ગત્વા યુદ્ધાધિકારિકામ્ ।
નિશમ્ય વિનિવર્તિષ્યે જયાય તવ ભારત ॥

સર્વથા યુદ્ધમેવાહમાશંસાપિ પરૈઃ સહ ।
નિમિત્તાનિ હિ સર્વાણિ તથા પ્રાદુર્ભવન્તિ મે ॥

મૃગાઃ શકુન્તાશ્ચ વદન્તિ ઘોરં હસ્ત્યશ્વમુખ્યેષુ નિશામુખેષુ ।
ઘોરાણિ રૂપાણિ તથૈવ ચાગ્નિ- ર્વર્ણાન્બહૂન્પુષ્યતિ ઘોરરૂપાન્ ॥

મનુષ્યલોકક્ષયકૃત્સુઘોરો નો ચેદનુપ્રાપ્ત ઇહાન્તકઃ સ્યાત્ ।
શસ્ત્રાણિ યન્ત્રં કવચાન્રથાંશ્ચ નાગાન્હયાંશ્ચ પ્રતિપાદયિત્વા ॥

યોધાશ્ચ સર્વે કૃતનિશ્ચયાસ્તે ભવન્તુ હસ્ત્યશ્વરથેષુ યત્તાઃ ।
સાઙ્્ગ્રામિકં તે યદુપાર્જનીયં સર્વં સમગ્રં કુરુ તન્નરેન્દ્ર ॥

દુર્યોધનો ન હ્યલમદ્ય દાતું જીવંસ્તવૈતન્નૃપતે કથઞ્ચિત્ ।
યત્તે પુરસ્તાદભવત્સમૃદ્ધં દ્યૂતે હૃતં પાણ્ડવમુખ્ય રાજ્યમ્ ॥