મહાભારત · અધ્યાય 5.165

પ્રતિજ્ઞાતે ફાલ્ગુનેન વધે ભીષ્મસ્ય સંયુગે ।
કિમકુર્વત મે મન્દાઃ પુત્રા દુર્યોધનાદયઃ ॥

હતમેવ હિ પશ્યામિ ગાઙ્ગેયં પિતરં રણે ।
વાસુદેવસહાયેન પાર્થેન દૃઢધન્વના ॥

સ ચાપરિમિતપ્રજ્ઞસ્તચ્છ્રુત્વા પાર્થભાષિતમ્ ।
કિમુક્તવાન્મહેષ્વાસો ભીષ્મઃ પ્રહરતાં વરઃ ॥

સૈનાપત્યં ચ સમ્પ્રાપ્ય કૌરવાણાં ધુરન્ધરઃ ।
કિમચેષ્ટત ગાઙ્ગેયો મહાબુદ્ધિપરાક્રમઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તતસ્તત્સઞ્જયસ્તસ્મૈ સર્વમેવ ન્યવેદયત્ ।
યથોક્તં કુરુવૃદ્ધેન ભીષ્મેણામિતતેજસા ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

સૈનાપત્યમનુપ્રાપ્ય ભીષ્મઃ શાન્તનવો નૃપ ।
દુર્યોધનમુવાચેદં વચનં હર્ષયન્નિવ ॥

નમસ્કૃત્ય કુમારાય સેનાન્યે શક્તિપાણયે . અહં સેનાપતિસ્તેઽદ્ય ભવિષ્યામિ ન સંશયઃ ।

સેનાકર્મણ્યિજ્ઞોઽસ્મિ વ્યૂહેષુ વિવિધેષુ ચ ।
કર્મ કારયિતું ચૈવ ભૃતાનપ્યભૃતાંસ્તથા ॥

યાત્રાયાને ચ યુદ્ધે ચ તથા પ્રશમનેષુ ચ ।
ભૃશં વેદ મહારાજ યથા વેદ બૃહસ્પતિઃ ॥

વ્યૂહાનાં ચ સમારમ્ભાન્દૈવગાન્ધર્વમાનુષાન્ ।
તૈરહં મોહયિષ્યામિ પાણ્ડવાન્વ્યેતુ તે જ્વરઃ ॥

સોઽહં યોત્સ્યામિ તત્ત્વેન પાલયંસ્તવ વાહિનીમ્ ।
યથાવચ્છાસ્ત્રતો રાજન્વ્યેતુ તે માનસો જ્વરઃ ॥
દુર્યોધન ઉવાચ ।

વિદ્યતે મે ન ગાઙ્ગેય ભયં દેવાસુરેષ્વપિ ।
સમસ્તેષુ મહાબાહો સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે ॥

કિં પુનસ્ત્વયિ દુર્ધર્પે સૈનાપત્યે વ્યવસ્થિતે ।
દ્રોણે ચ પુરુષવ્યાઘ્રે સ્થિતે યુદ્ધાભિનન્દિનિ ॥

ભવદ્ર્યાં પુરુષાગ્ર્યાભ્યાં સ્થિતાભ્યાં વિજયો મમ ।
ન દુર્લભં કુરુશ્રેષ્ઠ દેવરાજ્યમપિ ધ્રુવમ્ ॥

રથસઙ્ખ્યાં તુ કાર્ત્સ્ન્યેન પરેષામાત્મનસ્તથા ।
તથૈવાતિરથાનાં ચ વેત્તુમિચ્છામિ કૌરવ ॥

પિતામહો હિ કુશલઃ પરેષામાત્મનસ્તથા ।
શ્રોતુમિચ્છામ્યહં સર્વૈઃ સહૈભિર્વસુધાધિપૈઃ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

ગાન્ધારે શ્રૃણુ રાજેન્દ્ર રથસંખ્યાં સ્વકે બલે ।
યે રથાઃ પૃથિવીપાલ તથૈવાતિરથાશ્ચ યે ॥

બહૂનીહ સહસ્રાણિ પ્રયુતાન્યર્બુદાનિ ચ ।
રથાનાં તવ સેનાયાં યથામુખ્યં તુ મે શ્રુણુ ॥

ભવાનગ્રે રથોદારઃ સહ સર્વૈઃ સહોદરૈઃ ।
દુઃશાસનપ્રભૃતિભિર્ભ્રાતૃભિઃ શતસમ્મિતૈઃ ॥

સર્વે કૃતપ્રહરણાશ્છેદભેદવિશારદાઃ ।
રથોપસ્થે ગજસ્કન્ધે ગદાપ્રાસાસિચર્મણિ ॥

સંયન્તારઃ પ્રહર્તારઃ કૃતાસ્ત્રા ભારસાધનાઃ ।
ઇષ્વસ્ત્રે દ્રોણશિષ્યાશ્ચ કૃપસ્ય ચ શરદ્વતઃ ॥

એતે હનિષ્યન્તિ રણે પાઞ્ચાલાન્યુદ્ધદુર્મદાન્ ।
કૃતકિલ્બિષાઃ પાણ્ડવેયૈર્ધાર્તરાષ્ટ્રા મનસ્વિનઃ ॥

તથાઽહં ભરતશ્રેષ્ઠ સર્વસેનાપતિસ્તવ ।
શત્રૂન્વિધ્વંસયિષ્યામિ કદર્થીકૃત્ય પાણ્ડવાન્ ॥

ન ત્વાત્મનો ગુણાન્વક્તુમર્હામિ વિદિતોઽસ્મિ તે ।
કૃતવર્મા ત્વયિરથો ભોજઃ શસ્ત્રભૃતાં વરઃ ॥

અર્થસિદ્ધિં તવ રણે કરિષ્યતિ ન સંશયઃ ।
શસ્ત્રવિદ્ભિરનાધૃષ્યો દૂરપાતી દૃઢાયુધઃ ॥

હનિષ્યતિ ચમૂં તેષાં મહેન્દ્રો દાનવાનિવ ।
મદ્રરાજો મહેષ્વાસઃ શલ્યો મેઽતિરથો મતઃ ॥

સ્પર્ધતે વાસુદેવેન નિત્યં યો વૈ રણેરણે । ભાગિનેયાન્નિજાંસ્ત્યક્ત્વા શલ્યસ્તેઽતિરથો મતઃ ।
એષ યોત્સ્યતિ સન્ગ્રામે પાણ્ડવાંશ્ચ મહારથાન્ ॥

સાગરોર્મિસમૈર્બાણૈઃ પ્લાવયન્નિવ શાતવાન્ ।
ભૂરિશ્રવાઃ કૃતાસ્રશ્ચ તવ ચાપિ હિતઃ સુહૃત્ ॥

સૌમદત્તિર્મહેષ્વાસો રથયૂથપયૂથપઃ ।
વલક્ષયમમિત્રાણાં સુમહાન્તં કરિષ્યતિ ॥

સિન્ધુરાજો મહારાજ મતો મે દ્વિગુણો રથાઃ ।
યોત્સ્યતે સમરે રાજન્વિક્રાન્તો રથસત્તમઃ ॥

દ્રૌપદીહરણે રાજન્પરિક્લિષ્ટશ્ચ પાણ્ડવૈઃ ।
સંસ્મરંસ્તં પરિક્લેશં યોત્સ્યતે પરવીરહા ॥

એતેન હિ તદા રાજંસ્તપ આસ્થાય દારુણમ્ ।
સુદુર્લભો વરો લબ્ધઃ પાણ્ડવાન્યોદ્ધ્રુમાહવે ॥

સ એષ રથશાર્દૂલસ્તદ્વૈરં સંસ્મરન્રણે ।
યોત્સ્યતે પાણ્ડવૈસ્તાત પ્રાણાંસ્ત્યક્ત્વા સુદુસ્ત્યજાન્ ॥