મહાભારત · અધ્યાય 3.83

અથ સન્ધ્યાં સમાસાદ્ય સંવેદ્યે તીર્થ ઉત્તમે ।
ઉપસ્પૃશ્ય નરો વિદ્યાં લભતે નાત્ર સંશયઃ ॥

રામસ્ય ચ પ્રસાદેન તીર્થં રાજન્કૃતં પુરા ।
તલ્લૌહિત્યં સમાસાદ્ય વિન્દ્યાદ્બહુ સુવર્ણકમ્ ॥

કરતોયાં સમાસાદ્ય ત્રિરાત્રોપોષિતો નરઃ ।
અશ્વમેધમવાપ્નોતિ પ્રજાપતિકૃતો વિધિઃ ॥

ગઙ્ગાયાસ્તત્ર રાજેન્દ્ર સાગરસ્ય ચ સઙ્ગમે ।
અશ્વમેધં દશગુણં પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ ॥

ગઙ્ગાયાસ્ત્વપરં પારં પ્રાપ્ય યઃ સ્નાતિ માનવઃ ।
ત્રિરાત્રમુષિતો રાજન્સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્ ॥

તતો વૈતરણીં ગત્વા સર્વપાપપ્રમોચનીમ્ ।
વિરજાતીર્થમાસાદ્ય વિરાજતિ યથા શશી ॥

પ્રભવેચ્ચ કુલે પુણ્યે સર્વપાપં વ્યપોહતિ ।
ગોસહસ્રફંલ લબ્ધ્વા રપુનાતિ સ્વકુલં નરઃ ॥

શોણસ્ય જ્યોતિરથ્યાયાઃ સન્ગમે નિયતઃ શુચિઃ ।
તર્પયિત્વા પિતૄન્દેવાનગ્નિષ્ટોમફલં લભેત્ ॥

શોણસ્ય નર્મદાયાશ્ પ્રભેદે કુરુનન્દન ।
વંશગુલ્મ ઉપસ્પૃશ્ય વાચજિમેધફલં લભેત્ ॥

વાજપેયમવાપ્નોતિ ત્રિરાત્રોપોષિતો નરઃ ।
ગોસહસ્રફલં વિન્દ્યાત્કુલં ચૈવ સમુદ્ધરેત્ ॥

કોસલાં તુ સમાસાદ્ય કાલતીર્થમુપસ્પૃશેત્ ।
વૃષભૈકાદશફલં લભતે નાત્ર સંશયઃ ॥

પુષ્પવત્યામુપસ્પૃશ્ય ત્રિરાત્રોપોષિતો નરઃ ।
ગોસહસ્રફલં લબ્ધ્વા પુનાતિ સ્વકુલં નૃપ ॥

તતો બદરિકાતીર્થે સ્નાત્વા ભરતસત્તમ ।
દીર્ઘમાયુરવાપ્નોતિ સ્વર્ગલોકં ચ ગચ્છતિ ॥

તથા ચમ્પાં સમાસાદ્ય ભાગીરથ્યાં કૃતોદકઃ ।
દણ્ડાખ્યમભિગમ્યૈવ ગોસહસ્રફલં લભેત્ ॥

લપેટિકાં તતો ગચ્છેત્પુણ્યાં પુણ્યોપશોભિતામ્ ।
વાજપેયમવાપ્નોતિ દેવૈઃ સર્વૈશ્ચ પૂજ્યતે ॥

તતો મહેન્દ્રમાસાદ્ય જામદગ્ન્યનિપેવિતમ્ ।
રામતીર્થે નરઃ સ્નાત્વા વાજિમેધફલં લભેત્ ॥

મતઙ્ગસ્ય તુ કેદારસ્તત્રૈવ કુરુનન્દન ।
તત્ર સ્નાત્વા કુરુશ્રેષ્ઠ ગોસહસ્રફલં લભેત્ ॥

શ્રીપર્વતં સમાસાદ્ય નદીતીરમુપસ્પૃશેત્ ।
રઅશ્વમેધમવાપ્નોતિ પૂજયિત્વા વૃષધ્વજમ્ ॥

શ્રીપર્વતે મહાદેવો દેવ્યા સહ મહાદ્યુતિઃ ।
ન્યવસત્પરમપ્રીતો બ્રહ્મા ચ ત્રિદશૈઃ સહ ॥

તત્ર દેવહ્રદે સ્નાત્વા શુચિઃ પ્રયતમાનસઃ ।
અશ્વમેધમવાપ્નોતિ કુલં ચૈવ સમુદ્ધરેત્ ॥

ઋષભં પર્વતં ગત્વા પાણ્ડ્યેષુ નૃપપૂજિતમ્ ।
વાજપેયમવાપ્નોતિ નાકપૃષ્ઠે ચ મોદતે ॥

તતો ગચ્છેત કાવેરીં વૃતામપ્સરસાં ગણૈઃ ।
તત્રસ્નાત્વા નરો રાજન્ગોસહસ્રફલં લભેત્ ॥

તતસ્તીરે સમુદ્રસ્ય કન્યાતીર્થમુપસ્પૃશેત્ ।
તત્તોયં સ્પૃશ્ય રાજેન્દ્ર સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥

અથ ગોકર્ણમાસાદ્ય ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ ।
સમુદ્રમધ્યે રાજેન્દ્ર સર્વલોકનમસ્કૃતમ્ ॥

રયત્ર બ્રહ્માદયો દેવા ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ ।
ભૂતયક્ષપિશાચાશ્ચ કિન્નરાઃ સમહોરગાઃ ॥

સિદ્ધચારણગન્ધર્વમાનુષાઃ પન્નગાસ્તથા ।
સરિતઃ સાગરાઃ શૈલા ઉપાસન્ત ઉમાપતિમ્ ॥

તત્રેશાનં સમભ્યર્ચ્ય ત્રિરાત્રોપોષિતો નરઃ ।
અશ્વમેધમવાપ્નોતિ ગાણપત્યં ચ વિન્દતિ ॥

ઉષ્ય દ્વાદશરાત્રં તુ પૂતાત્મા ચ ભવેન્નરઃ ॥

તત એવ ચ ગાયત્ર્યાઃ સ્થાનં ત્રૈલોક્યપૂજિતમ્ । ત્રિરાત્રમુષિતસ્તત્ર ગોસહસ્રફલં લભેત્ ।
નિદર્શનં ચ પ્રત્યક્ષં બ્રાહ્મણાનાં નરાધિપ ॥

ગાયત્રીં પઠતે યસ્તુ યોનિસન્કરજસ્તથા ।
ગાથા ચ ગાથિકા ચાપિ તસ્ય સમ્પદ્યતે નૃપ ॥

અબ્રાહ્મણસ્ય સાવિત્રીં પઠતસ્તુ પ્રણશ્યતિ ॥

સંવર્તસ્ય તુ વિપ્રર્ષેર્વાપીમાસાદ્ય દુર્લભામ્ ।
રૂપસ્ય ભાગી ભવતિ સુભગશ્ચ પ્રજાયતે ॥

તતો વેણાં સમાસાદ્ય ત્રિરાત્રોપોષિતો નરઃ ।
મયૂરહંસસંયુક્તં વિમાનં લભતે નરઃ ॥

તતો ગોદાવરીં પ્રાપ્ય નિત્યં સિદ્ધનિષેવિતામ્ ।
ગવાં મેધમવાપ્નોતિ વાસુકેર્લોકમુત્તમમ્ ॥

વેણાયાઃ સન્ગમે સ્નાત્વા વાજિમેધફલં લભેત્ ।
વરદાસન્ગમે સ્નાત્વા ગોસહસ્રફલં લભેત્ ॥

બ્રહ્મસ્થાનં સમાસાદ્ય ત્રિરાત્રોપોષિતો નરઃ ।
ગોસહસ્રફલં વિન્દ્યાત્સ્વર્ગલોકં ચ ગચ્છતિ ॥

કુશપ્લવનમાસાદ્ય બ્રહ્મચારી સમાહિતઃ ।
ત્રિરાત્રમુષિતઃ સ્નાત્વા અશ્વમેધફંલ લભેત્ ॥

તતો દેવહ્રદેઽરણ્યે કૃષ્ણવેણાજલોદ્ભવે । જાતિસ્મરહ્રદે સ્નાત્વા ભવેજ્જાતિસ્મરો નરઃ ।
યત્ર ક્રતુશતૈરિષ્ટ્વા દેવરાજો દિવં ગતઃ ॥

અગ્નિષ્ટોમફલં વિન્દ્યાદ્ગમનાદેવ ભારત ।
તતઃ સર્વહ્રદે સ્નાત્વા ગોસહસ્રફલં લભેત્ ॥

તતો વાપીં મહાપુણ્યાં પયોષ્ણીં સરિતાં વરામ્ ।
પિતૃદેવાર્ચનરતો ગોસહસ્રફલં લભેત્ ॥

દણ્ડકારણ્યમાસાદ્ય પુણ્યં રાજન્નુપસ્પૃશેત્ ।
ગોસહસ્રફલં તસ્ય સ્નાતમાત્રસ્ય ભારત ॥

શરભઙ્ગાશ્રમં ગત્વા શુકસ્ય ચ મહાત્મનઃ ।
ન દુર્ગતિમવાપ્નોતિ પુનાતિ ચ કુલં નરઃ ॥

તતઃ શૂર્પારકં ગચ્છેજ્જામદગ્ન્યનિષેવિતમ્ ।
રામતીર્થે નરઃ સ્નાત્વા વિન્દ્યાદ્બહુ સુવર્ણકમ્ ॥

સપ્તગોદાવરે સ્નાત્વા નિયતો નિયતાશનઃ ।
મહત્પુણ્યમવાપ્નોતિ દેવલોકં ચ ગચ્છતિ ॥

તતો દેવપથં ગત્વા નિયતો નિયતાશનઃ ।
દેવસત્રસ્ય યત્પુણ્યં તદેવાપ્નોતિ માનવઃ ॥

તુઙ્ગકારણ્યમાસાદ્ય બ્ર્હમચારી જિતેન્દ્રિયઃ ।
વેદાનધ્યાપયત્તત્ર ઋષિઃ સારસ્વતઃ પુરા ॥

તત્ર વેદેષુ નષ્ટેષુ મુનેરઙ્ગિરસઃ સુતઃ ।
ઋષીણઆમુત્તરીયેષુ સૂપવિષ્ટો યથાસુખમ્ ॥

ઓન્કારેણ યથાન્યાયં સમ્યગુચ્ચારિતેન હ ।
યેન યત્પૂર્વમભ્યસ્તં તત્સર્વં સમુપસ્થિતમ્ ॥

ઋષયસ્તત્ર દેવાશ્ચ વરુણોઽગ્નિઃ પ્રજાપતિઃ ।
હરિર્નારાયણસ્તત્ર મહાદેવસ્તથૈવ ચ ॥

પિતામહશ્ચ ભગવાન્દેવૈઃ સહ મહાદ્યુતિઃ ।
ભૃગું નિયોજયામાસ યાજનાર્થે મહાદ્યુતિમ્ ॥

તતઃ સ ચક્રે ભગવાનૃષીણાં વિધિવત્તદા ।
સર્વેષાં પુનરાધાનં વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા ॥

આજ્યભાગેન તત્રાગ્નીં તર્પયિત્વા યથાવિધિ ।
દેવાઃ સ્વભવનં યાતા ઋષયશ્ચ યથાક્રમમ્ ॥

તદરણ્યં પ્રવિષ્ટસ્ય તુઙ્ગકં રાજસત્તમ ।
પાપં પ્રણશ્યત્યખિલં સ્ત્રિયા વા પુરુષસ્ય વા ॥

તત્રમાસં વસેદ્ધીરો નિયતો નિયતાશનઃ ।
બ્રહ્મલોકં વ્રજેદ્રાજન્કુલં ચૈવ સમુદ્ધરેત્ ॥

મેધાવિકં સમાસાદ્ય પિતૄન્દેવાંશ્ચ તર્પયેત્ ।
અગ્નિષ્ટોમમવાપ્નોતિ સ્મૃતિં મેધાં ચ વિન્દતિ ॥

અત્ર કાલઞ્ચરં ગત્વા પર્વતં લોકવિશ્રુતમ્ ।
તત્ર દેવહ્રદે સ્નાત્વા ગોસહસ્રફલં લભેત્ ॥

આત્માનં સ્નાપયેત્તત્રગિરૌ કાલઞ્જરે નૃપ ।
સ્વર્ગલોકે મહીયેત નરો નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ ॥

તતો ગિરિવરશ્રેષ્ઠે ચિત્રકૂટે વિશામ્પતે ।
મન્દાકિનીં સમાસાદ્ય સર્વપાપપ્રણાશિનીમ્ ॥

તત્રાભિષેકં કુર્વાણઃ પિતૃદેવાર્ચને રતઃ ।
અશ્વમેધમવાપ્નોતિ ગતિં ચ પરમાં વ્રજેત્ ॥

તતો ગચ્છેત ધર્મજ્ઞ ભર્તૃસ્થાનમનુત્તમમ્ ।
યત્ર નિત્યં મહાસેનો ગુહઃ સન્નિહિતો નૃપ ॥

તત્ર ગત્વા નૃપશ્રેષ્ઠ ગમનાદેવ સિધ્યતિ ।
કોટિતીર્થે નરઃ સ્નાત્વા ગોસહસ્રફલં લભેત્ ॥

પ્રદક્ષિણમુપાવૃત્ય જ્યેષ્ઠસ્થાનં વ્રજેન્નરઃ ।
અભિગમ્ય મહાદેવં વિરાજતિ યથા શશી ॥

તત્ર કૂપે મહારાજ વિશ્રુતા ભરતર્ષભ ।
સમુદ્રાસ્તત્ર ચત્વારો નિવસન્તિ યુધિષ્ઠિર ॥

તત્રોપસ્પૃશ્ય રાજેન્દ્ર પિતૃદેવાર્ચને રતઃ ।
નિયતાત્મા નરઃ પૂતો ગચ્છેત પરમાં ગતિમ્ ॥

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર શૃઙ્ગબેરપુરં મહત્ ।
યત્રતીર્ણો મહારાજ રામો દાશરથિઃ પુરા ॥

રકતસ્મિંસ્તીર્થે મહાબાહો સ્નાત્વા પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ।
ગઙ્ગાયાં તુ નરઃ સ્નાત્વા બ્રહ્મચારી સમાહિતઃ ॥

વિધૂતપાપ્મા ભવતિ વાજપેયં ચ વિન્દતિ ।
તતો મુઞ્જવટં ગચ્છેત્સ્થાનં દેવસ્ય ધીમતઃ ॥

અભિગમ્ય મહાદેવમભિવાદ્ય ચ ભારત ।
પ્રદક્ષિણમુપાવૃત્ યગાણપત્યમવાપ્નુયાત્ ॥

તસ્મિંસ્તીર્થે તુ જાહ્નવ્યાં સ્નાત્વા પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ।
તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર પ્રયાગમૃષિસંસ્તુતમ્ ॥

યત્ર બ્રહ્માદયો દેવા દિશશ્ચ સદિગીશ્વરાઃ ।
લોકપાલાશ્ચ સાધ્યાશ્ચ પિતરો લોકસમ્મતાઃ ॥

સનત્કુમારપ્રમુખાસ્તથૈવ પરમર્ષયઃ ।
અઙ્ગિરઃપ્રમુખાશ્ચૈવ તથા બ્રહ્મર્ષયોઽમલાઃ ॥

તથા નાગાઃ સુપર્ણશ્ચ સિદ્ધાશ્ચક્રચરાસ્તથા ।
સરિતઃ સાગરાશ્ચૈવ ગન્ધર્વાપ્સરસોઽપિ ચ ॥

હરિશ્ચ ભગવાનાસ્તે પ્રજાપતિપુરસ્કૃતઃ ।
તત્ર ત્રીણ્યગ્નિકુણ્ડાનિ યેષાં મધ્યેન જાહ્નવી ॥

પ્રયાગાદભિનિષ્ક્રાન્તા સર્વતીર્થપુરસ્કૃતા ।
તપનસ્ય સુતા દેવી ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતા ॥

યમુના ગઙ્ગયા સાર્ધં સન્ગતા લોકપાવની ।
ગઙ્ગાયમુનયોર્મધ્યં પૃથિવ્યા જઘનં સ્મૃતમ્ ॥

પ્રયાગં જઘનસ્થાનમુપસ્થમૃષયો વિદુઃ ।
પ્રયાગં સપ્રતિષ્ઠાનં કમ્બલાશ્વતરૌ તથા ॥

તીર્થં ભોગવતી ચૈવ વેદિરેષા પ્રજાપતેઃ ।
તત્રવેદાશ્ચ યજ્ઞાશ્ચ મૂર્તિમન્તો યુધિષ્ઠિર ॥

પ્રજાપતિમુપાસન્તે ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ ।
યજન્તે ક્રતુભિર્દેવાસ્તથા ચક્રધરા નૃપાઃ ॥

તતઃ પુણ્યતમં નામ ત્રિષુ લોકેષુ ભારત ।
પ્રયાગં સર્વતીર્થેભ્યઃ પ્રવદન્ત્યધિકં વિભો ॥

શ્રવણાત્તસ્ય તીર્થસ્ નામસન્કીર્તનાદપિ ।
મૃત્યુકાલભયાચ્ચાપિ નરઃ પાપાત્પ્રમુચ્યતે ॥

તત્રાભિષેકં યઃ કુર્યાત્સન્ગમે લોકવિશ્રુતે ।
પુણ્યં સ ફલમાપ્નોતિ રાજસૂયાશ્વમેધયોઃ ॥

એષા યજનભૂમિર્હિ દેવાનામભિસંસ્કૃતા ।
તત્ર રદત્તં સૂક્ષ્મમપિ મહદ્ભવતિ ભારત ॥

ન વેદવચનાત્તાત ન લોકવચનાદપિ ।
મતિરુત્ક્રમણીયા તે પ્રયાગમરણં પ્રતિ ॥

દશતીર્તસહસ્રાણિ ષષ્ટિઃ કોટ્યસ્તથાઽપરાઃ ।
યેષાં સાન્નિધ્યમત્રૈવ કીર્તિતં કુરુન્દન ॥

ચતુર્વિદ્યે ચ યત્પુણ્યં સત્યવાદિષુ ચૈવ યત્ ।
સ્નાત એવ તદાપ્નોતિ ગઙ્ગાયમુનસન્ગમે ॥

તત્ર ભોગવતી નામ વાસુકેસ્તીર્થમુત્તમમ્ ।
તત્રાભિષેકં યઃ કુર્યાત્સોઽશ્વમેધફલં લભેત્ ॥

તત્ર હંસપ્રપતનં તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્ ।
દશાશ્વમેધિકં ચૈવ ગઙ્ગાયાં કુરુનન્દન ॥

કુરુક્ષેત્રસમા ગઙ્ગા યત્રતત્રાવગાહિતા ।
વિશેષો વૈ કનખલે પ્રયાગે પરમં મહત્ ॥

યદ્યકાર્યશતં કૃત્વા કૃતન્ગઙ્ગાવસેચનમ્ ।
સર્વં તત્તસ્ય ગઙ્ગાપો દહત્યગ્નિરિવેન્ધનમ્ ॥

સર્વં કૃતયુગે પુણ્યન્ત્રેતાયાં પુષ્કરં સ્મૃતમ્ ।
દ્વાપરેઽપિ કુરુક્ષેત્રં ગઙ્ગા કલિયુગે સ્મૃતા ॥

પુષ્કરે તુ તપસ્તપ્યેદ્દાનં દદ્યાન્મહાલયે ।
મલયે ત્વગ્નિમારોહેદ્ભૃગુતુન્દે ત્વનાશનમ્ ॥

પુષ્કરે તુ કુરુક્ષેત્રે રગઙ્ગાયાં મગધેષુ ચ ।
સ્નાત્વા તારયતે જન્તુઃ સપ્તસપ્તાવરાંસ્તથા ॥

પુનાતિ કીર્તિતા પાપં દૃષ્ટા ભદ્રં પ્રયચ્છતિ ।
અવગાઢા ચ પીતા ચ પુનાત્યાસપ્તમં કુલમ્ ॥

યાવદસ્થિ મનુષ્યસ્ ગઙ્ગાયાઃ સ્પૃશતે જલમ્ ।
તાવત્સ પુરુષો રાજન્સ્વર્ગલોકે મહીપતે ॥

યથા પુણ્યાનિ તીર્થાનિ પુણ્યાન્યાયતનાનિ ચ ।
ઉપાસ્ય પુણ્યં લબ્ધ્વા ચ ભવત્યમરલોકભાક્ ॥

ન ગઙ્ગાસદૃશં તીર્થં ન દેવઃ કેશવાત્પરઃ ।
બ્રાહ્મણેભ્યઃ પરં નાસ્તિ એવમાહ પિતામહઃ ॥

યત્ર ગઙ્ગા મહારાજ સ દેશસ્તત્તપોકવનમ્ ।
સિદ્ધિક્ષેત્રં ચ તજ્જ્ઞેયં ગઙ્ગાતીરસમાશ્રિતમ્ ॥

ઇદં સત્યન્દ્વિજાતીનાં સાધૂનામાત્મનોપિ ચ ।
સુહૃદાં ચ જપેત્કર્મે શિષ્યસ્યાનુગતસ્ય ચ ॥

ઇદં ધન્યમિદં મેધ્યમિદં સ્વર્ગ્યમિદં સુખમ્ ।
ઇદં પુણ્યમિદં રમ્યં પાવનં ધર્મ્યમુત્તમમ્ ॥

મહર્ષીણામિદં ગુહ્યં સર્વપાપપ્રમોચનમ્ ।
અધીત્યદ્વિજમધ્યે ચ નિર્મલઃ સ્વર્ગમાપ્નુયાત્ ॥

શ્રીમત્સ્વર્ગ્યં તથા પુણ્યં સપત્નશમનં શિવમ્ ।
મેધાજનનમગ્ર્યં વૈ તીર્થવંશાનુકીર્તનમ્ ॥

અપુત્રો લભતે પુત્રમધનો ધનમાપ્નુયાત્ । શૂદ્રો યથેપ્સિતાન્કામાન્બ્રાહ્મણઃ પારગઃ પઠન્ ।
મહીં વિજયતે રાજા વૈશ્યો ધનમવાપ્નુયાત્ ॥

યશ્ચેદં શૃણુયાન્નિત્યં તીર્થપુણ્યં નરઃ શુચિઃ ।
જાતીઃ સ સ્મરતે બહ્વીર્નાકપૃષ્ઠે ચ મોદતે ॥

ગમ્યાન્યપિ ચ તીર્થાનિ કીર્તિતાન્યગમાનિ ચ ।
મનસા તાનિ ગચ્છેત સર્વતીર્થસમીક્ષયા ॥

એતાનિ વસુભિઃ સાધ્યૈરાદિત્યૈર્મરુદશ્વિભિઃ ।
ઋષિભિર્દેવકલ્પૈશ્ચ સ્નાતાનિ સુકૃતૈષિભિઃ ॥

એવં ત્વમપિ કૌરવ્ય વિધિનાઽનેન સુવ્રત ।
વ્રત તીર્થાનિ નિયતઃ પુણ્યં પુણ્યેન વર્ધયન્ ॥

ભાષિતૈઃ કરણૈઃ પૂર્વમાસ્તિક્યાચ્છ્રુતિદર્શનાત્ । પ્રાપ્યન્તે તાનિ તીર્તાનિ સદ્ભિઃ શાસ્ત્રાર્થદર્શિભિઃ ।
સદ્ભિઃ શાસ્ત્રાર્થતત્વજ્ઞૈર્બ્રાહ્મણૈઃ સહ ગમ્યતામ્ ॥

નાવ્રતી નાકૃતાત્મા ચ નાશુચિર્ન ચ તસ્કરઃ ।
સ્નાતિ તીર્થેષુ કૌરવ્ય ન ચ વક્રમતિર્નરઃ ॥

ત્વયા તુ સમ્યગ્વૃત્તેન નિત્યં ધર્માર્થદર્શિના ।
પિતરસ્તાત સર્વે ચ તારિતાઃ પ્રપિતામહાઃ ॥

પિતા પિતામહસ્ચૈવ સર્વે ચ પ્રપિતામહાઃ । પિતામહપુરોગાશ્ચ દેવાઃ સર્ષિગણા નૃપ ।
તવ ધર્મેણ ધર્મજ્ઞ નિત્યમેવાભિતોષિતઃ ॥

અવાપ્સ્યસિ ત્વં લોકાન્વૈ વસૂનાં વાસવોપમ ।
કીર્તિં ચ મહાતીં ભીષ્મ પ્રાપ્સ્યસે ભુવિશાશ્વતીં ॥
નારદ ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વાઽભ્યનુજ્ઞાય પુલસ્ત્યો ભગવાનૃષિઃ ।
પ્રીતઃ પ્રીતેન મનસા તત્રૈવાન્તરધીયત ॥

ભીષ્મશ્ચ કુરુશાર્દૂલ શાસ્ત્રતત્ત્વાર્થદર્શિવાન્ ।
પુલસ્ત્યવચનાચ્ચૈવ પૃથિવીં પરિચક્રમે ॥

એવમેષા મહાભાગા પ્રતિષ્ઠાને પ્રતિષ્ઠિતા ।
તીર્થયાત્રા મહાપુણ્યા સર્વપાપપ્રમોચની ॥

અનેન વિધિના યસ્તુ પૃથિવીં સઞ્ચરિષ્યતિ ।
અશ્વમેધશતં સાગ્રં ફલં પ્રેત્ય સ ભોક્ષ્યતિ ॥

તતશ્ચાષ્ટગુણં પાર્થ પ્રાપ્સ્યસે ધર્મમુત્તમમ્ ।
ભીષ્મઃ કુરૂણાં પ્રવરો યથા પૂર્વમવાપ્તવાન્ ॥

નેતા ચ ત્વમૃષીન્યસ્માત્તેન તેઽષ્ટગુણં ફલમ્ । રક્ષોગણબિકીર્ણાનિ તીર્થાન્યેતાનિ ભારત ।
અગમ્યાનિ મનુષ્યેન્દ્રૈસ્ત્વામૃતે કુરુનન્દન ॥

ઇદં દેવર્ષિચરિતં સર્વતીર્તાભિસંવૃતમ્ ।
યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાઽપિસર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥

ઋષિમુખ્યાઃ સદા યત્રવાલ્મીકિસ્ત્વથ કશ્યપઃ ।
આત્રેયઃ કુણ્ડજઠરો વિશ્વામિત્રોઽથ ગૌતમઃ ॥

અસિતો દેવલશ્ચૈવ માર્કણ્ડેયોઽથ ગાલવઃ ।
ભરદ્વાજો વસિષ્ઠશ્ચ મુનિરુદ્દાલકસ્તથા ॥

શૌનકઃ સહ પુત્રેણ વ્યાસશ્ચ તપતાંવરઃ ।
દુર્વાસાશ્ચ મુનિશ્રેષ્ઠો જાબાલિશ્ચ મહાતપાઃ ॥

એતે ઋષિવરાઃ સર્વે ત્વત્પ્રતીક્ષાસ્તપોધનાઃ ।
એભિઃ સહ મહારાજ તીર્થાન્યેતાન્યનુવ્રજ ॥

એષ તે લોમશો નામ મહર્ષિરમિતદ્યુતિઃ ।
સમેષ્યતિ મહારાજ તેન સાર્ધમનુવ્રજ ॥

મયાઽપિસહ ધર્મજ્ઞ તીર્થાન્યેતાન્યનુક્રમાત્ । 3-83-બ્124 પ્રાપ્સ્યસે મહતીં કીર્તિં યથા રાજા મહાભિષક્ ॥

યથા યયાતિર્ધર્માત્મા યથા રાજા પુરૂરવાઃ ।
તથા ત્વં કુરુશાર્દૂલ સ્વેન ધર્મેણ શોભસે ॥

યથા ભગીરથો રાજા યથા રામશ્ચ વિશ્રુતઃ ।
તથા ત્વં સર્વરાજભ્યો ભ્રાજસે રશ્મિવાનિવ ॥

યથા મનુર્યથેક્ષ્વાકુર્યથા પૂરુર્મહાયશાઃ ।
યથા વૈન્યો મહારાજ તથા ત્વમપિ વિશ્રુતઃ ॥

યથા ચ વૃત્રહા સર્વાન્સપત્નાન્નિર્દહન્પુરા ।
ત્રૈલોક્યં પાલયામાસ દેવરાડ્વિગતજ્વરઃ ॥

તથા શત્રુક્ષયં કૃત્વા ત્વં પ્રજાઃ પાલયિષ્યસિ । સ્વધર્મવિજિતામુર્વીં પ્રાપ્ય રાજીવલોચન ।
ખ્યાતિં યાસ્યસિ ધર્મેણ કાર્તવીર્યાર્જુનો યથા ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમાશ્વાસ્ય રાજાનં નારદો ભગવાનૃષિઃ ।
અનુજ્ઞાપ્ય મહારાજ તત્રૈવાન્તરધીયત ॥

યુધિષ્ઠિરોષિ ધર્માત્મા તમેવાર્થં વિચિન્તયન્ । તીર્થયાત્રાશ્રિતં પુણ્યમૃષીણાં પ્રત્યવેદયત્ ॥