મહાભારત · અધ્યાય 3.234

ઉપાસીનેષુ વિપ્રેષુ પાણ્ડવેષુ ચ ભારત ।
દ્રૌપદી સત્યભામા ચ વિવિશાતે તદા સમમ્ ॥

પ્રવિશ્ય ચાશ્રમં પુણ્યમુભે તે પરમસ્ત્રિયૌ ।
જાહસ્યમાને સુપ્રીતે સુખં તત્ર નિષીદતુઃ ॥

ચિરસ્ દૃષ્ટ્વા રાજેન્દ્ર તેઽન્યોન્યસ્ય પ્રિયંવદે ।
કથયામાસતુશ્ચિત્રાઃ કથાઃ કુરુયદૂચિતાઃ ॥

અથાબ્રવીત્સત્યભામા કૃષ્ણસ્ મહિષી પ્રિયા ।
સાત્રાજિતી યાજ્ઞસેનીં રહસીદં સુમધ્યમા ॥

કેન દ્રૌપદિ વૃત્તેન પાણ્ડવાનધિતિષ્ઠસિ ।
લોકપાલોપમાન્વીરાન્નૂનં પરમસમ્મતાન્ ॥

કથં ચ વશગસ્તુભ્યં ન કુપ્યન્તિ ચ તે શુભે ।
તવ વશ્યા હિ સતત પાણ્ડવાઃ પ્રિયદર્શને ॥

ન ચાન્યોન્યમસૂયન્તે કથં વા તે સુમધ્યમે ।
મુખપ્રેક્ષાશ્ચ તે સર્વે તત્ત્વમેતદ્બ્રવીહિ મે ॥

વ્રતચર્યા તપો વાઽપિ સ્નાનમન્ત્રૌષધાનિ વા ।
વિદ્યાવીર્યં મૂલવીર્યઞ્જપહોમાગદાસ્તથા ॥

મમાદ્યાચક્ષ્વપાઞ્ચાલિ યશસ્યં ભગવેતનમ્ ।
યેન કૃષ્ણે ભવેન્નિત્યં મમ કૃષ્ણો વશાનુગઃ ॥

એવમુક્ત્વાસત્યભામા વિરરામ યશસ્વિની ।
પતિવ્રતા મહાભાગા દ્રૌપદી પ્રત્યુવાચ તામ્ ॥

અસત્સ્ત્રીણાં સમાચરં સત્યે મામનુપૃચ્છસિ ।
અસદાચરિતે માર્ગે કથં સ્યાદનુકીર્તનમ્ ॥

અનુપ્રશ્નઃ સંશયો વા નૈષ ત્વય્યુપપદ્યતે ।
કથં હ્યુપેતા બુદ્ધ્યા ત્વન્કૃષ્ણસ્ મહિષી પ્રિયા ॥

યદૈવ ભર્તા જાનીયાનમન્ત્રમૂલપરાં સ્ત્રિયમ્ ।
ઉદ્વિજેત તદૈવાસ્યાઃ સર્પાદ્વેશ્મગતાદિવ ॥

ઉદ્વિગ્નસ્ય કુતઃ શાન્તિરશાન્તસ્ય કુતઃ સુખમ્ ।
ન જાતુ વશગો ભર્તા સ્ત્રિયાઃ સ્યાન્મન્ત્રકારણાત્ ॥

કિમત્રપ્રહિતાશ્ચાપિ ગદાઃ પરમદારુણાઃ । મૂલપ્રવાદૈર્હિ વિષં પ્રયચ્છન્તિ જિઘાંસવઃ બબ

જિહ્વયા યાનિ પુરુષસ્ત્વચા વાપ્યુપસેવતે ।
તત્ર ચૂર્ણાનિ દત્તાનિ હન્યુઃ ક્ષિપ્રમસંશયમ્ ॥

જલોદરસમાયુક્તાઃ શ્વિત્રિણઃ પલિતાસ્તથા ।
અપુમાંસઃ કૃતાઃ સ્ત્રીભિર્જડાન્ધવધિરાસ્તથા ॥

પાપાનુગાસ્તુ પાપાસ્તાઃ પતીનુપસૃજન્ત્યુત ।
ન જાતુ વિપ્રિયં ભર્તુઃ સ્ત્રિયા કાર્યં કથઞ્ચન ॥

વર્તામ્યહં તુ યાં વૃત્તિં પાણ્ડવેષુ મહાત્મસુ ।
તાં સર્વાં શૃણુ મે સત્યાં સત્યભામે યશસ્વિનિ ॥

અહન્કારં વિહાયાહં કામક્રોધૌ ચ સર્વદા ।
સદારાન્પાણ્ડવાન્નિત્યં પ્રયતોપચરામ્યહમ્ ॥

પ્રણયં પ્રતિસંહૃત્ય નિધાયાત્માનમાત્મનિ ।
શુશ્રૂષુર્નિરભીમાના પતીનાં ચિત્તરક્ષિણી ॥

દુર્વ્યાહૃતાચ્છઙ્કમાના દુસ્થિતાદ્દુરવેક્ષિતાત્ ।
દુરાસિતાદ્દુર્વ્રજિતાદિઙ્ગિતાધ્યાસિતાદપિ ॥

સૂર્યવૈશ્વાનરસમાન્સોમકલ્પાન્મહારથાન્ ।
સેવે ચક્ષુર્હણઃ પાર્થાનુગ્રવીર્યપ્રતાપિનઃ ॥

દેવો મનુષ્યો ગન્ધર્વો યુવા ચાપિ સ્વલન્કૃતઃ ।
દ્રવ્યવાનભિરૂપો વા ન મેઽન્યઃ પુરુષો મતઃ ॥

ન ભુક્તવતિ ન સ્નાતે નાસંવિષ્ટે ચ ભર્તરિ ।
ન સંવિશામિ નાશ્નામિ ન સ્નાયે કર્મ કુર્વતી ॥

ક્ષેત્રાદ્વનાદ્વા ગ્રામાદ્વા ભર્તારં ગુહમાગતમ્ ।
અભ્યુત્થાયાભિનન્દામિ આસનેનોદકેન ચ ॥

પ્રસન્નભાણ્ડા મૃષ્ટાન્ના કાલે ભોજનદાયિની ।
સંયતા ગુપ્તધાન્યા ચ સુસમ્મૃષ્ટનિવેશના ॥

અતિરસ્કૃતસમ્ભાષા દુઃસ્ત્રિયો નાનુસેવતી ।
અનુકૂલવતી નિત્યં ભવામ્યનલસા સદા ॥

અનર્મ ચાપિ હસિતં દ્વારિ સ્થાનમભીક્ષ્ણશઃ ।
અવસ્કરે ચિરસ્થાનં નિષ્કુટેષુ ચ વર્જયે ॥

અત્યાલાપમસન્તોષં પરવ્યાપારસન્કથાઃ ।
અતિહાસાતિરોષૌ ચ ક્રોધસ્થાનં ચ વર્જયે ॥

નિરતાઽહં સદા સત્યે પાપાનાં ચ વિવર્જને ।
સર્વથા ભર્તુરહિતં ન મમેષ્ટં કથઞ્ચન ॥

યદા પ્રવસતે ભર્તા કુટુમ્બાર્થેન કેનચિત્ ।
સુમનોવર્ણકાપેતા ભવામિ વ્રતચારિણી ॥

યચ્ચ ભર્તા ન પિબતિ યચ્ચ ભર્તા ન સેવતે ।
યચ્ચ નાશ્નાતિ મે ભર્તા સર્વં તદ્વર્જયામ્યહમ્ ॥

યથોપદેશં નિયતા વર્તમાના વરાઙ્ગને ।
સ્વલન્કૃતા સુપ્રયતા ભર્તુઃ પ્રિયહિતે રતા ॥

યે ચ ધર્માઃ કુટુમ્બેષુ શ્વશ્ર્વામે કથિતાઃ પુરા ।
અનુતિષ્ઠામિ તાન્સત્યે નિત્યકાલમતન્દ્રિતા ॥

ભિક્ષાબલિશ્રાદ્ધવિધિસ્થાલીપાકાશ્ચ પર્વસુ ।
માન્યાનાં માનસત્કારા યે ચાન્યે વિદિતા મમ ॥

તાન્સર્વાનનુવર્તામિ દિવારાત્રમતન્દ્રિતા ।
વિનયાનનિયમાંશ્ચૈવ સદા સર્વાત્મના શ્રિતા ॥

મૃદૂન્સતઃ સત્યશીલાન્સત્યધર્માનુપાલિનઃ ।
સ દેવઃ સા ગતિર્નાર્યાસ્તસ્ય કા વિપ્રિયં ચરેત્ ॥

પત્યાશ્રયો હિ મે ધર્મો મતઃ સ્ત્રીણાં સનાતનઃ ।
સ દેવઃ સા ગતિર્નાર્યાસ્તસ્ય કાવિપ્રિયં ચરેત્ ॥

અહં પતીન્નાતિશયે નાત્યશ્ને નાતિભૂષયે ।
નાપિ શ્વશ્રૂં પરિવદે સર્વદા પરિયન્ત્રિતા ॥

અવધાનેન સુભગે નિત્યોત્થિતતયૈવ ચ ।
ભર્તારો વશગા મહ્યં ગુરુશુશ્રૂષયૈવ ચ ॥

નિત્યમાર્યામહં કુન્તીં વીરસૂં સત્યવાદિનીમ્ ।
સ્વયં પરિચરામ્યતાં પાનાચ્છાદનભોજનૈઃ ॥

નૈતામતિશયે જાતુ વસ્ત્રભૂષણભોજનૈઃ ।
ન વદે ચાપ્યતિવાચા તાં પૃથાં પૃથિવીસમામ્ ॥

અષ્ટાવગ્રે બ્રાહ્મણાનાં સહસ્રાણિ સ્મ નિત્યદા ।
ભુઞ્જતે રુક્મપાત્રીષુ યુધિષ્ઠિરનિવેશને ॥

અષ્ટાશીતિસહસ્રાણિ સ્નાતકા ગૃહમેધિનઃ ।
ત્રિંશદ્દાસીક એકૈકો યાન્વિભર્તિ યુધિષ્ઠિરઃ ॥

દશાન્યાનિ સહસ્રાણિ યેષામન્નં સુસંસ્કૃતમ્ ।
હ્રિયતે રુક્મપાત્રીભિર્યતીનામૂર્ધ્વરેતસામ્ ॥

તાન્સર્વાનગ્રહારેણ બ્રાહ્મણાન્વેદવાદિનઃ ।
યથાર્હં પૂજયામિ સ્મ પાનાચ્છાદનભોજનૈઃ ॥

શતં દાસીસહસ્રાણિ કૌન્તેયસ્ય મહાત્મનઃ ।
કમ્બુકેયૂરધારિણ્યો નિષ્કકણ્ઠ્યઃ સ્વલન્કૃતાઃ ॥

મહાર્હમાલ્યાભરણાઃ સુવર્ણાશ્ચન્દનોક્ષિતાઃ ।
મણીન્હેમ ચ વિભ્રત્યો નૃત્તગીતવિશારદાઃ ॥

તાસાં નામ ચ રૂપઞ્ચ ભોજનાચ્છાદનાનિ ચ ।
સર્વાસામેવ વેદાહં કર્મ ચૈવ કૃતાકૃતમ્ ॥

શતં દાસીસહસ્રાણિ કુન્તીપુત્રસ્ય ધીમતઃ ।
પાત્રીપસ્તા દિવારાત્રમતિથીન્ભોજયન્ત્યુત ॥

શતમશ્વસહસ્રાણિ દશનાગાયુતાનિ ચ ।
યુધિષ્ઠિરસ્યાનુયાત્રમિન્દ્રપ્રસ્થનિવાસિનઃ ॥

એતદાસીત્તદા રાજ્ઞો યન્મહીં પર્યપાલયત્ ।
યેષાં સઙ્ખ્યાવિધિં ચૈવ પ્રદિશામિ શૃણોમિ ચ ॥

અન્તઃપૂરાણાં સર્વેષાં ભૃત્યાનાં ચૈવ સર્વશઃ ।
આગોપાલાવિપાલેભ્યઃ સર્વં વેદ કૃતાકૃતમ્ ॥

સર્વં રાજ્ઞઃ સમુદયમાયં ચ વ્યયમેવ ચ ।
એકાઽહંવેદ્મિ કલ્યાણિ પાણ્ડવાનાં યશસ્વિનિ ॥

મયિ સર્વં સમાસજ્યકુટુમ્બં ભરતર્ષભાઃ ।
ઉપાસનરતાઃ સર્વે ઘટયન્તિ વરાનને ॥

તમહં ભારમાસક્તમનાધૃષ્યં દુરાત્મભિઃ ।
સુખં સર્વમ્પરિત્યજ્યરાત્ર્યહાનિ ઘટામિ વૈ ॥

અધૃષ્યં વરુણસ્યેવ નિધિપૂર્ણમિવોદધિમ્ ।
એકાહં વેદ્મિ કોશં વૈ પતીનાં ધર્મચારિણામ્ ॥

અનિશાયાં નિશાયાં ચ વિહાય ક્ષુત્પિપાસયોઃ ।
આરાધયન્ત્યાઃ કૌરવ્યાંસ્તુલ્યા રાત્રિરહશ્ચ મે ॥

પ્રથમં પ્રતિબુધ્યામિ ચરમં સંવિશામિ ચ ।
નિત્યકાલમહં સત્યે એતત્સંવનનં મમ ॥

એતજ્જાનામ્યહં કર્તું ભર્તૃસંવનનં મહત્ ।
અસત્સ્ત્રીણાં સમાચારં નાહં કુર્યાં ન કામયે ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તચ્છ્રુત્વા ધર્મસહિતં વ્યાહૃતં કૃષ્ણયા તદા ।
ઉવાચ સત્યા સત્કૃત્ય પાઞ્ચાલીં ધર્મચારિણીં ॥

અભિપન્નાઽસ્મિ પાઞ્ચાલિ યાજ્ઞસેનિ ક્ષમસ્વ મે । કામકારઃ સખીનં હિ સોપહાસં પ્રભાષિતમ્ ॥