મહાભારત · અધ્યાય 3.149

એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય વાનરેન્દ્રસ્ય ધીમતઃ ।
ભીમસેનસ્તદા વીરઃ પ્રોવાચામિતવિક્રમઃ ॥
ભીમ ઉવાચ ।

કો ભવાન્કિન્નિમિત્તં વા વાનરં વપુરાશ્રિતઃ ।
બ્રાહ્મણાનન્તરો વર્ણઃ ક્ષત્રિયસ્ત્વાઽનુપૃચ્છતિ ॥

કૌરવઃ સોમવંશીયઃ કુન્ત્યા ગર્ભેણ ધારિતઃ ।
પાણ્ડવો વાયુતનયો ભીમસેન ઇતિ શ્રુતઃ ॥

સ વાક્યં ભીમસેનસ્ય સ્મિતેન પ્રતિગૃહ્ય તત્ ।
હનુમાન્વાયુતનયો વાયુપુત્રમભાષત ॥

વાનરોઽહં ન તે માર્ગં પ્રદાસ્યામિ યથોપ્સિતમ્ ।
સાધુ ગચ્છ નિવર્તસ્વ મા ત્વં પ્રાપ્સ્યસિ વૈશસમ્ ॥
ભીમસેન ઉવાચ ।

વૈશસં વાઽસ્તુ યદ્વાન્યન્ન ત્વાં રપૃચ્ચામિ વાનર ।
પ્રયચ્છ માર્ગમુત્તિષ્ઠ મા મત્તઃ પ્રાપ્સ્યસે વ્યથામ્ ॥
હનૂમાનુવાચ ।

નાસ્તિ શક્તિર્મમોત્થાતું જરયા ક્લેશિતો હ્યહમ્ ।
યદ્યવશ્યં પ્રયાતવ્યં લઙ્ઘયિત્વા પ્રયાહિ મામ્ ॥
ભીમ ઉવાચ ।

નિર્ગુણઃ પરમાત્મા તુ દેહં તે વ્યાપ્ય તિષ્ઠતે ।
તમહં જ્ઞાનવિજ્ઞેયં નાવમન્યે ન લઙ્ઘયે ॥

યદ્યાગમૈર્ન વિદ્યાં ચ તમહં ભૂતભાવનમ્ ।
ક્રમેયં ત્વાં ગિરિં ચૈવ હનીમાનિવ સાગરમ્ ॥
હનૂમાનુવાચ ।

ક એષ હનુમાન્નામ સાગરો યેન લઙ્ઘિતઃ ।
પૃચ્ચામિ ત્વાં નરશ્રેષ્ઠ કથ્યતાં યદિ શક્યતે ॥
ભીમ ઉવાચ ।

ભ્રાતા મમ ગુણશ્લાઘ્યો બુદ્ધિસત્વબલાન્વિતઃ ।
રામાયણેઽતિવિખ્યાતઃ શ્રીમાન્વાનરપુઙ્ગવઃ ॥

રામપત્નીકૃતે યેન શતયોજનવિસ્તૃતઃ ।
સાગરઃ પ્લવગેન્દ્રેણ ક્રમેણૈકેન લઙ્ઘિતઃ ॥

સ મે ભ્રાતા મહાવીર્યસ્તુલ્યોઽહં તસ્ તેજસા ।
બલે પરાક્રમે યુદ્ધે શક્તોઽહં તવ નિગ્રહે ॥

ઇમં દેશમનુપ્રાપ્તઃ કારણેનાસ્મિ કેનચિત્ । ઉત્તિષ્ઠ દેહિ મે માર્ગં પશ્ય મે ચાદ્ય પૌરુષમ્ ।
મચ્છાસનમકુર્વાણં ત્વાં વા નેષ્યે યમક્ષયમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ

વિજ્ઞાય તં બલોન્મત્તં બાહુવીર્યેણ દર્પિતમ્ ।
હૃદયેનાવહસ્યૈનં હનૂમાન્વાક્યમબ્રવીત્ ॥

પ્રસીદ નાસ્તિ મે શક્તિરુત્થાતું જરયાઽનઘ ।
મમાનુકમ્પયા ત્વેતત્પુચ્છમુત્સાર્ય ગમ્યતામ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

[એવમુક્તે હનુમતા હીનવીર્યપરાક્રમમ્ ।
મનસાઽચિનતયદ્ભીમઃ સ્વબાહુબલદર્પિતઃ ॥

પુચ્છે પ્રગૃહ્ય તરસા હીનવીર્યપરાક્રમમ્ । સાલોક્યમન્તકસ્યૈનં નયામ્યદ્યેહ વાનરમ્ ॥ ]

સાવજ્ઞમથ વામેન સ્મયઞ્જગ્રાહ પાણિના ।
ન ચાશકચ્ચાલયિતું ભીમઃ પુચ્છં મહાકપેઃ ॥

ઉચ્ચિક્ષેપ પુનર્દોર્ભ્યામિન્દ્રાયુધમિવોચ્છ્રિતમ્ ।
નોદ્ધર્તુમશકદ્ભીમો દોર્ભ્યામપિ મહાબલઃ ॥

ઉત્ક્ષિપ્તભ્રૂર્વિવૃત્તાક્ષઃ સંહતભ્રકુટીમુખઃ ।
સ્વિન્નગાત્રોઽભવદ્ભીમો ન ચોદ્ધર્તુંશશાક તમ્ ॥

યત્નવાનપિ તુ શ્રીમાઁલ્લાઙ્ગૂલોદ્ધરણે તતઃ ।
કપેઃ પાર્શ્વગતો ભીમસ્તસ્થૌ વ્રીડડાનતાનનઃ ॥

પ્રણિપત્ય ચ કૌન્તેયઃ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યમબ્રવીત્ ।
પ્રસીદ કપિશાર્દૂલ દુરુક્તં ક્ષમ્યતાં મમ ॥

સિદ્ધો વા યદિ વા દેવો ગન્ધર્વો વાઽથ ગુહ્યકઃ ।
પૃષ્ટઃ સન્કો મયા બ્રૂહિ કસ્ત્વં વાનરરૂપધૃત્ ॥

ન ચેદ્ગુહ્યં મહાબાહો શ્રોતવ્યં ચેદ્ભવેન્મમ ।
શિષ્યવત્ત્વાં તુ પૃચ્છામિ ઉપપન્નોઽસ્મિ તેઽનઘ ॥
હનૂમાનુવાચ ।

યત્તે મમ પરિજ્ઞાને કૌતૂહલમરિન્દમ ।
તત્સર્વમખિલેન ત્વં શૃણુ પાણ્ડવનન્દન ॥

અહં કેસરિણઃ ક્ષેત્રે વાયુના જગદાયુષા ।
જાતઃ કમલપત્રાક્ષ હનૂમાન્નામ વાનરઃ ॥

સૂર્યપુત્રં ચ સુગ્રીવં શક્રપુત્રં ચ વાલિનમ્ ।
સર્વવાનરરાજાનૌ સર્વવાનરયૂથપાઃ ॥

ઉપતસ્થુર્મહાવીર્યા મમ ચામિત્રકર્શન ।
સુગ્રીવેણાભવત્પ્રીતિરનિલસ્યાગ્નિના યથા ॥

નિકૃતઃ સ તતો ભ્રાત્રા કસ્મિંશ્ચિત્કારણાન્તરે ।
ઋશ્યમૂકે મયા સાર્ધં સુગ્રીવો ન્યવસચ્ચિરમ્ ॥

અથ દાશરથિર્વીરો રામો નામ મહાબલઃ ।
વિષ્ણુર્માનુષરૂપેણ ચચાર વસુધાતલમ્ ॥

સ પિતુઃ પ્રિયમન્વિચ્છન્સહભાર્યઃ સહાનુજઃ ।
સધનુર્ધન્વિનાંશ્રેષ્ઠો દણ્ડકારણ્યમાશ્રિતઃ ॥

તસ્ય ભાર્યા જનસ્થાનાચ્છલેનાપહૃતા બલાત્ ।
રાક્ષસેન્દ્રેણ બલિના રાવણેન દુરાત્મના ॥

સુવર્ણરત્નચિત્રેણ મૃગરૂપેણ રક્ષસા । વઞ્ચયિત્વા નરવ્યાઘ્રં મારીચેન તદાઽનઘ ॥