મહાભારત · અધ્યાય 3.130

સોમકસ્યાશ્રમે પુણ્યે ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ । ષડ્રાત્રમુષ્ય નિયતો ભ્રાત્રાદિભિરરિન્દમઃ ।
તસ્માન્નિર્ગમ્ય સહસા દિશં પ્રાયાત્તથોત્તરામ્ ॥

બહુદૂરં તતો ગત્વા વનં તત્ર મનોહરમ્ ।
બહુપષ્પફલાકીર્ણં મહાનદ્યુપશોભિતમ્ ॥

દૃષ્ટ્વા પપ્રચ્છ રાજાઽસૌ લોમશં મુનિસત્તમમ્ ।
કિમિદં દૃશ્યતે રમ્યં વનં બહુમૃગદ્વિજમ્ ॥

બહુપુષ્પફલોપેતં મુનિસઙ્ઘૈર્નિષેવિતમ્ ।
સ્રવન્ત્યા ચ સમાયુક્તં મહત્યા પુણ્યતોયયા ॥

ઋષીણામાશ્રમાઃ પુણ્યા દૃશ્યન્તે વિવિધા મુને । કસ્યાયમાશ્રમઃ પુણ્યઃ કસ્યેમે મુનયોઽમલાઃ ।
એતદિચ્છામ્યહં શ્રોતું વદ ત્વં વદતાંવર ॥
લોમશ ઉવાચ ।

શૃણુ રાજેનદ્્ર ભદ્રં તે વનસ્યાસ્ય પુરાતનમ્ ।
વૃત્તાન્તં નિખિલેનાદ્ય પ્રોચ્યમાનં મયાઽનઘ ॥

મૃકણ્ડુપુત્રો મેધાવી માર્કણ્ડેયો મહામુનિઃ ।
બાલ એવ મહાબુદ્ધિઃ સર્વવિદ્યાવિશારદઃ ॥

માતાપિત્રોઃ પ્રિયં કુર્વંસ્તપોર્થં વનમાવિશત્ ।
અત્રાશ્રમપદં કૃત્વા તપસ્તેપે સુદારુણમ્ ॥

ગ્રીષ્મે પઞ્ચતપા ભૂત્વા વર્ષાસ્વાકાશસંશ્રયઃ ।
જલસ્થઃ શિશિરે યોગી બહુકાલમવર્તત ॥

ઊર્ધ્વબાહુર્નિરાલમ્બઃ પાદાઙ્ગુષ્ઠાગ્રવિષ્ઠિતઃ । જિતેન્દ્રિયો જિતપ્રાણશ્ચિન્તયન્દૃઢમવ્યયમ્ ।
અનાહારો જિતક્રોધશ્ચિરમેવમવર્તત ॥

એતસ્મિન્નન્તરે રાજન્નનાવૃષ્ટિઃ સુદારુણા ।
સમ્ભૂતા સર્વસંહર્ત્રી તયા દગ્ધં ચરાચરમ્ ॥

અનાવૃષ્ટ્યાં પ્રવૃત્તાયાં સર્વે ચ નિધનં ગતાઃ ।
કેચિદન્યે મહાત્માનો મુનયો દ્વિજપુઙ્ગવાઃ ॥

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રા સર્વાશ્ચ યોષિતઃ । પશુપક્ષિમૃગાઃ સર્વે ક્ષુત્પિપાસાસમાકુલાઃ ।
કૃશાઃ શુષ્કોષ્ઠકણ્ઠાશ્ચ શ્રાન્તા ભ્રાન્તા વિચેતસઃ ॥

કેનચિત્પુણ્યશેષેણ માર્કણ્ડેયસ્ય ધીમતઃ ।
આશ્રમં શનકૈઃ પ્રાપ્તા મૂર્ચ્છિતાઃ સહસાઽપતન્ ॥

સમાધિવિરતો યોગી માર્કણ્ડેયો મહાતપાઃ ।
તદ્વનં નિબિડં દૃષ્ટ્વા જનૈઃ ક્ષુત્તૃટ્સમાકલૈઃ ॥

દયાર્દ્રહૃદયો યોગી શિવં ધ્યાત્વા હૃદમ્બુજે । તેષાં સંરક્ષણાર્થાય વેદગન્ધિસ્વરેણ સઃ ।
આજુહાવ તદા ગઙ્ગાં તપોયોગેન ભારત ॥

ગઙ્ગા સમાગતા શીઘ્રં તેનાહૂતાઽતિપાવના ।
નામ્ના વેદનદીત્યેવ પ્રખ્યાતા લોકપાવના ॥

પર્જન્યશ્ચ સમાહૂતઃ સુખં વર્ષતિ ભારત । સસ્યાનિ ચ સમૃદ્ધાનિ ફલમૂલાન્યનેકશઃ ।
સમ્ભૂતાન્યત્રરાજેનદ્ર સર્વે તે રક્ષિતા જનાઃ ॥

માર્કણ્ડેયં પ્રશંસન્તો જનાઃ સર્વે દ્વિજાત્તયઃ ।
ચિરં સુખમવર્તન્ત તેન સંરક્ષિતા નૃપ ॥

એવં વિધાય રક્ષાં સ સર્વેષાં પુણ્યકર્મણામ્ ।
પુનશ્ચચાર ચ તપઃ પરમેશ્વરતુષ્ટયે ॥

એવં બહુતિથે કાલે પ્રાદુરાસીન્મહેશ્વરઃ ॥

દૃષ્ટ્વા ચ સર્વદેવેશં ચન્દ્રમૌલિમુમાપતિમ્ ।
બ્રહ્મવિષ્ણ્વાદિભિર્દેવૈઃ સિદ્ધવિદ્યાધરોરગૈઃ ॥

ગન્ધર્વયક્ષપ્રવરૈઃ સકિન્નરપતત્રિભિઃ । સ્તૂયમાનં મહાદેવમવ્યયં નિષ્કલં શિવમ્ ।
પ્રણનામ મુનિર્ભક્ત્યા સાષ્ટાઙ્ગં ચ પુનઃ પુનઃ ॥

પ્રણમ્યોત્થાય સહસા બદ્ધાઞ્જલિપુટો મુનિઃ ।
તુષ્ટાવ વિવિધૈઃ સ્તોત્રૈર્મહાદેવં જગત્પતિમ્ ॥

તમુવાચ મહાદેવો માર્કણ્ડેયં મહામુનિમ્ ।
વરં વરય ભદ્રં તે વરદોસ્મિ મુને તવ ॥

એવં સમ્બોધિતસ્તેન શિવેન પરમાત્મના ।
સગદ્ગદમિદં વાક્યમુવાચ પરમેશ્વરમ્ ॥

નાન્યં વરં વૃણે શમ્ભો ---ત્વત્પાદપઙ્કજે ।
ભક્તિંહ્યનન્યસુલભાં સ્વ વ્યભિચારિણીમ્ ॥

એવમુક્તોઽથ મુનિના ભરતગીશ્વરેશ્વરઃ ।
પુનરેવાબ્રવીદ્વાક્યં માર્કણ્ડેય મહામુનિમ્ ॥

સમ્યગારાધિતઃ પિત્રા તવ પુત્રાર્થમાદરાત્ ॥

શતાયુર્નિર્ગુણઃ પુત્રઃ શુભઃ ષોડશવાર્ષિકઃ ।
ઉભયોરન્યમિચ્છ ત્વમિત્યુક્તઃ સોઽબ્રવીચ્ચ મામ્ ॥

નિર્ગુણો માસ્તુ દેવેશ શતાયુઃ ષોડશાબ્દકઃ ।
સુગુણોઽસ્તુ સુતો મેઽદ્ય ઇતિ પિત્રાવૃત પુરા ॥

ત્વયા તપ્તેન તપસા તોષિતોઽહં ભૃશં મુને ।
દીર્ઘમાયુર્મયા દત્તં મૃત્યુશ્ચ પ્રતિષેધિતઃ ॥

ઇત્યુક્ત્વા ભગવાનીશસ્તત્રૈવાન્તરધીયત ।
તસ્યાયમાશ્રમઃ પુણ્યસ્તસ્યેમે મુનયોઽમલાઃ ॥

અત્રૈકરાત્રમુષિતાઃ સર્વે મૃત્યું તરન્તિ વૈ । અત્રૈવ ભરતશ્રેષ્ઠ પ્રયતો વસ ભૂમિપ ॥