મહાભારત · અધ્યાય 3.121

ન રામ કાલઃ પરિદેવનાય યદુત્તરં ત્વત્ર તદેવ સર્વે ।
સમાચરામો હ્યનતીતકાલં યુધિષ્ઠિરો યદ્યપિ નાહ કિઞ્ચિત્ ॥

યે નાથવન્તોઽદ્ય ભવન્તિ લોકે તે નાત્મના કર્મ સમારન્તે ।
તેષાં તુ કાર્યેષુ ભવન્તિ નાથાઃ શૈબ્યાદયો રામ યથા યયાતેઃ ॥

યેષાં તથા રામ સમારભન્તે કાર્યાણિ નાથાઃ સ્વમતેન લોકે ।
રતે નાથવન્તઃ પુરુષપ્રવીરા નાનાથવત્કૃચ્છ્રમવાપ્નુવન્તિ ॥

કસ્માદિમૌ રામજનાર્દનૌ ચ પ્રદ્યુમ્નસામ્બૌ ચ મયા સમેતૌ ।
વસન્ત્યરણ્યે સહ સોદરીયૈ- સ્ત્રૈલોક્યનાથાનભિગમ્ય પાર્થાઃ ॥

નિર્યાતુ સાધ્યદ્ય દશાર્હસેના પ્રભૂતનાનાયુધચિત્રવર્મા ।
યમક્ષયં ગચ્છતુ ધાર્તરાષ્ટ્રઃ સબાન્ધવો વૃષ્ણિબલાભિભૂતઃ ॥

ત્વં હ્યેવ કોપાત્પૃથિવીમપીમાં સંવેષ્ટયેસ્તિષ્ઠતુ શાર્હ્ગધન્વા ।
સ ધાર્તરાષ્ટ્રં જહિ સાનુબન્ધં વૃત્રં યથા દેવપતિર્મહેન્દ્રઃ ॥

ભ્રાતા ચ મે યઃ સ સખા ગુરુશ્ચ જનાર્દનસ્યાત્મસમશ્ચ પાર્થઃ ।
તદર્થમેકો હિ ય ઉદ્યમન્વૈ કરોતિ કર્ણોઽસ્ત્રમવારણીયમ્ ॥

[યદર્થમૈચ્છન્મનુજાઃ સુપુત્રં શિષ્યં ગુરું ચાપ્રતિકૂલવાદમ્ ।
યદર્થમભ્યુદ્યતમુત્તમં ત- ત્કરોતિ કર્માગ્ર્યમપારણીયમ્ ॥ ]

તસ્યાસ્ત્રવર્ષાણ્યહમુત્તમાસ્ત્રૈ- ર્વિહત્ય સર્વાણૈ રણેઽભિભૂય ।
કાયાચ્છિરઃ સર્પવિષાગ્નિકલ્પૈઃ શરોત્તમૈરુન્મથિતાઽસ્મિ રામ ॥

ખઙ્ગેન ચાહં નિશિતેન સઙ્ખ્યે કાયાચ્છિરસ્તસ્ય બલાત્પ્રમત્ય ।
તતોઽસ્ સર્વાનનુગાન્હનિષ્યે દુર્યોધનં ચાપિ કુરૂશ્ચ સર્વાન્ ॥

આત્તાયુધં મામિહ રૌહિણએય પશ્યન્તુ ભૈમા યુધિ જાતહર્ષાઃ ।
નિઘ્નન્તમેકં કુરુયોધમુખ્યા- નગ્નિં મહાકક્ષમિવાન્તકાલે ॥

પ્રદ્યુમ્નમુક્તાન્નિશિતાન્ન શક્તાઃ । સોઢું કૃપદ્રોણવિકર્ણકર્ણાઃ ।
જાનાસિ પીર્યં ચ તવાત્મજસ્ય કાર્ષ્ણિર્ભવત્યેવ યથા રણસ્થઃ ॥

સામ્બઃ સસૂતં સરથં ભુજાભ્યાં દુઃશાસનં શાસ્તુ બલાત્પ્રમથ્ય ।
ન વિદ્યતેજામ્બવતીસુતસ્ય રણેઽવિષહ્યં હિ રણોત્કટસ્ય ॥

એતેન બાલેન હિ શમ્બરસ્ય દૈત્યસ્ય સૈન્યં સહસા પ્રણુન્નમ્ ।
હતઃ સ પાપો યુધિ કેવલેન યુદ્ધેઽદ્વિતીયો હરિતુલ્યવીર્યઃ ॥

વૃત્તોરુરત્યાયતપીનબાહુ- રેતેન સઙ્ખ્યે નિહતોઽશ્વચક્રઃ ।
કો નામ સામ્બસ્ય મહારથસ્ય રણે સમક્ષં રથમભ્યુદીયાત્ ॥

યથા પ્રવિશ્યાન્તરમન્તકસ્ય કાલે મનુષ્યો ન વિનિષ્ક્રમેત ।
તથા પ્રવિશ્યાન્તરમસ્ય સઙ્ખ્યે કો નામ જીવન્પુનરાવ્રજેચ્ચ ॥

દ્રોણં કચ ભીષ્મં ચ મહારથૌ તૌ સુતૈર્વૃતં ચાપ્યથ સોમદત્તમ્ ।
સર્વાણૈ સૈન્યાનિ ચ વાસુદેવઃ પ્રધક્ષ્યતે સાયકવહ્નિજાલૈઃ ॥

કિન્નામ લોકેષુ વિષહ્મમસ્તિ- કૃષ્ણસ્ય સર્વેષુ સદેવકેષુ ।
આત્તાયુધસ્યોત્તમબાણપાણે- શ્ચક્રાયુધસ્યાપ્રતિમસ્ય યુદ્ધે ॥

તતો નિરુદ્ધોઽપ્યસિચર્મપાણિ- ર્મહીમિમાં ધાર્તરાષ્ટ્રૈર્વિસઞ્જ્ઞૈઃ ।
હૃતોત્તમાઙ્ગૈર્નિહતૈઃ કરોતુ કીર્ણાઙ્કુશૈર્વેદિમિવાધ્વરેષુ ॥

ગદોલ્મુકૌ બાહુકભાનુનીથાઃ શૂરશ્ર સઙ્ખ્યે નિશઠઃ કુમારઃ ।
રણોત્કટૌ સારણચારુદેષ્ણૌ કુલોચિતં વિપ્રથયન્તુ કર્મ ॥

સવૃષ્ણિભોજાન્ધકયોધમુખ્યા સમાગતા સાત્વતશૂરસેના ।
હત્વા રણે તાન્ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રા- ન્લોકે યશઃ સ્ફીતમુપાકરોતુ ॥

તતોઽભિમન્યુઃ પૃથિવીં પ્રશાસ્તુ યાવદ્વ્રતં ધર્મભૃતાંવરિષ્ઠઃ ।
યુધિષ્ઠિરઃ પારયતે મહાત્મા દ્યૂતે યથોક્તં કુરુસત્તમેન ॥

અસ્મત્પ્રમુક્તૈર્વિશિખૈર્જિતારિ- સ્તતો મહીં ભોક્ષ્યતિ ધર્મરાજઃ ।
નિર્ધાર્તરાષ્ટ્રાં હતસૂતપુત્રા- મેતદ્ધિ નઃ કૃત્યતમં યશસ્યમ્ ॥
વાસુદેવ ઉવાચ ।

અસંશયં માધવ સત્યમેત- દ્ગૃહ્ણીમ તે વાક્યમદીનસત્વ ।
સ્વાભ્યાં ભુજાભ્યામજિતાં તુ ભૂમિં નેચ્છેત્કુરૂણામૃષભઃ કથઞ્ચિત્ ॥

ન હ્યેષ કામાન્ન ભયાન્ન લોભા- દ્યુધિષ્ઠિરો જાતુ જહ્યાત્સ્વધર્મમ્ ।
ભીમાર્જુનૌ ચાતિરથૌ યમૌ ચ તથૈવ કૃષ્ણા દ્રુપદાત્મજેયમ્ ॥

ઉભૌ હિ યુદ્ધેઽપ્રતિમૌ પૃથિવ્યાં વૃકોદરશ્ચૈવ ધનઞ્જયશ્ચ ।
કસ્માન્ન કૃત્સ્નાં પૃથિવીં પ્રશાસે- ન્માદ્રીસુતાભ્યાં ચ પુરસ્કૃતોઽયમ્ ॥

યદા તુ પાઞ્ચાલપતિર્મહાત્મા સકેકયશ્ચેદિપતિર્વયં ચ ।
યુધ્યેમ વિક્રમ્ય રણે સમેતા- સ્તદૈવ સર્વે રિપવો હિ ન સ્યુઃ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

નેદં ચિત્રં માધવ યદ્બ્રવીષિ સત્યં તુ મે રક્ષ્યતમં ન રાજ્યમ્ ।
કૃષ્ણસ્તુ માં વેદ યથાવદેકઃ કૃષ્ણં ચ વેદાહમથો યથાવત્ ॥

યદૈવ કાલં પુરુષપ્રવીરો વેત્સ્યત્યયં માધવ વિક્રમસ્ય ।
તદા રણે ત્વં ચ શિનિપ્રવીર સુયોધનં જેષ્યસિ કેશવશ્ચ ॥

પ્રતિપ્રયાન્ત્વદ્ય દશાર્હવીરા દૃષ્ટોસ્મિ નાથૈર્નરલોકનાથૈઃ ।
ધર્મેઽપ્રમાદં કુરુતાપ્રમેયા દ્રષ્ટાઽસ્મિ ભૂયઃ સુખિનઃ સમેતાન્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તેઽન્યોન્યમામન્ત્ર્ય તથાઽભિવાદ્ય વૃદ્ધાન્પરિષ્વજ્ય શિશૂંશ્ચ સર્વાન્ ।
યદુપ્રવીરાઃ સ્વગૃહાણિ જગ્મુ- સ્તે ચાપિ તીર્થાન્યમુસંવિચેરુઃ ॥

વિસૃજ્ય વૃષ્ણીનનુ ધર્મરાજૌ વિદર્ભરાજોપચિતાં સુતીર્થામ્ ।
જગામ પુણ્યાં સરિતં પયોષ્ણીં સભ્રાતૃભૃત્યઃ સહ લોમશેન ॥

સુતેન સોમેન વિમિશ્રતોયાં પયઃ પયોષ્ણીં પ્રતિ સોધ્યુવાસ ।
દ્વિજાતિમુખ્યૈર્મુદિતૈર્મહાત્મા સંસ્તૂયમાનઃ સ્તુતિભિર્વરાભિઃ ॥