મહાભારત · અધ્યાય 3.114

રક્ષાંસિ ચૈતાનિ ચરન્તિ પુત્ર રૂપેણ તેનાદ્ભુતદર્શનેન ।
અતુલ્યવીર્યાણ્યભિરૂપવન્તિ વિઘ્રં સદા તપસશ્ચિન્તયન્તિ ॥

સુરૂપરૂપાણિ ચ તાનિ તાત પ્રલોભયન્તે વિવિધૈરુપાયૈઃ ।
સુખાચ્ચ લોકાચ્ચ નિપાતયન્તિ તાન્યુગ્રરૂપાણિ મુનીન્વનેષુ ॥

ન તાનિ સેવેત મુનિર્યતાત્મા સતાં લોકાન્પ્રાર્થયાનઃ કથઞ્ચિત્ ।
કૃત્વા વિઘ્રનં તાપસાનાં રમન્તે પાપાચારાસ્તાપસસ્તાન્ન પશ્યેત્ ॥

અસજ્જનેનાચરિતાનિ પુત્ર પાનાન્યપેયાનિ મધૂનિ તાનિ ।
માલ્યાનિ ચૈતાનિ ન વૈ મુનીનાં સ્મૃતાનિ ચિત્રોજ્જ્વલગન્ધવન્તિ ॥

રક્ષાંસિ તાનીતિ નિવાર્ય પુત્રં વિભાણ્ડકસ્તાં મૃગયામ્બભૂવ ।
નાસાદયામાસ યદા ત્ર્યહેણ તદા સ પર્યાવવૃતે શ્રમાય ॥

યદા પુન કાશ્યપો વૈ જગામ ફલાન્યાહર્તું વિધિનાશ્રમેઽસૌ ।
તદા પુનર્લોભયિતું જગામ સા વેશાયોષા મુનિમૃશ્યશૃહ્ગમ્ ॥

દૃષ્ટ્વૈવ તામૃશ્યશૃઙ્ગઃ પ્રહૃષ્ટઃ સમ્ભ્રાન્તરૂપોઽભ્યપતત્તદાનીમ્ ।
પ્રોવાચ ચૈનાં ભવતઃ શ્રમાય ગચ્છાવ યાવન્ન પિતા મમૈતિ ॥
લોમશ ઉવાચ ।

તતો રાજન્કાશ્યપસ્યૈકપુત્રં પ્રવેશ્ય વેગેન વિમુચ્ય નાવમ્ ।
પ્રલોભયન્ત્યો વિવિધૈરુપાયૈ- રાજગ્મુરઙ્ગાધિપતેઃ સમીપમ્ ॥

સંસ્થાપ્યતામાશ્રમદર્શને તુ સન્તારિતાં નાવમથાતિશુભ્રામ્ ।
તીરાદુપાદાય તથૈવ ચક્રે રાજાશ્રમં નામ વનં વિચિત્રમ્ ॥

અન્તઃપુરે તં તુ નિવેશ્ય રાજા વિભાણ્ડકસ્યાત્મજમેકપુત્રમ્ ।
દદર્શ મેઘૈઃ સહસા પ્રવૃષ્ટ- માપૂર્યણાણં ચ જગજ્જલેન ॥

સ રોમપાદ પરિપૂર્ણકામઃ સુતાં દદાવૃશ્યશૃઙ્ગાય શાન્તામ્ ।
ક્રોધપ્રતીકારકરં ચ ચક્રે ગોભિશ્ચ માર્ગેષ્વભિકર્ષણં ચ ॥

વિભાણ્ડકસ્યાવ્રજતઃ સ રાજા પશૂન્પ્રભૂતાન્પશુપાંશ્ચ વીરાન્ ।
સમાદિશત્પુત્રગૃદ્ધી મહર્ષિ- ર્વિભાણ્ડકઃ પરિપૃચ્છેદ્યદા વઃ ॥

સ ક્તવ્યઃ પ્રાઞ્જલિભિર્ભવદ્ભિઃ પુત્રસ્ય તે પશવઃ કર્ષણં ચ ।
કિં તે પ્રિયં વૈ ક્રિયતાં મહર્ષે દાસાઃ સ્મ સર્વે તવ વાચિ બદ્ધાઃ ॥

અથોપાયાત્સ મુનિશ્ચણ્ડકોપઃ સ્વમાશ્રમં મૂલફલં ગૃહીત્વા ।
અન્વેષમાણશ્ચ ન તત્ર પુત્રં દદર્શ ચુક્રોધ તતો ભૃશં સઃ ॥

તતઃ સ કોપેન વિદીર્યમાણ આશઙ્કમાનો નૃપતેર્વિધાનમ્ ।
જગામ ચમ્પાં પ્રતિધક્ષ્યમાણ- સ્તમઙ્ગરાજં સપુરં સરાષ્ટ્રમ્ ॥

સ વૈ શ્રાન્તઃ ક્ષુધિતઃ કાશ્યપસ્તા- ન્ઘોષાન્સમાસાદિતવાન્સમૃદ્ધાન્ ।
ગોપૈશ્ચ તૈર્વિધિવત્પૂજ્યમાનો રાજેવ તાં રાત્રિમુવાસ તત્ર ॥

અવાપ્ય સત્કારમતીવ હૃષ્ટઃ પ્રોવાચ કસ્ય પ્રથિતાઃ સ્થ ગોપાઃ ।
ઊચુસ્તતસ્તેઽભ્યુપગમ્ય સર્વે ધનં તવેદં વિહિતં સુતસ્ય ॥

દેશેષુ દેશેષુ સ પૂજ્યમાન- સ્તાંશ્ચૈવ શૃણ્વન્મધુરાન્પ્રલાપાન્ ।
પ્રશાન્તભૂયિષ્ઠરજાઃ પ્રહૃષ્ટઃ સમાસસાદાઙ્ગપતિં પુરસ્થમ્ ॥

સ પૂજિતસ્તેન નરર્ષભેણ દદર્શ પુત્રં દિવિ દેવં યથેન્દ્રમ્ ।
શાન્તાં સ્નુષાં ચૈવ દદર્શ તત્ર સૌદામનીમુચ્ચરન્તીં યથૈવ ॥

ગ્રામાં શ્ચ ઘોષાંશ્ચ સુતસ્ય દૃષ્ટ્વા શાન્તાં ચ શાન્તોઽસ્ય પરઃ સ કોપઃ ।
ચકાર તસ્યૈવ પરં પ્રસાદં વિભાણ્ડકો ભૂમિપતેર્નરેદ્ર ॥

સ તત્રનિક્ષિપ્ય સુતં મહર્ષિ- રુવાચ સૂર્યાગ્નિસમપ્રભાવઃ ।
જાતે ચ પુત્રે વનમેવાવ્રજેથા રાજ્ઞઃ પ્રિયાણ્યસ્ય સર્વાણિ કૃત્વા ॥

સ તદ્વચઃ કૃતવાનૃશ્યશૃઙ્ગો યયૌ ચ યત્રાસ્ય પિતા બભૂવ ।
શાન્તા ચૈનં પર્યચરન્નરેન્દ્ર સ્વે રોહિણી સોમમિવાનુકૂલા ॥

અરુન્ધતી વા સુભગા વસિષ્ઠં લોપામુદ્રા વા યથા હ્યગસ્ત્યમ્ ।
નલસ્ય વૈ દમયન્તી યથા ભૂ દ્યથા શચી વજ્રધરસ્ય ચૈવ ॥

નાલાયની ચેન્દ્રસેના બભૂવ વસ્યા નિત્યં મુદ્ગલસ્યાજમીઢ ।
યથા સીતા દાશરથેર્મહાત્મનો યથા તવ દ્રૌપદી પાણ્ડુપુત્ર । તથા શાન્તા ઋશ્યશૃઙ્ગં વનસ્થં પ્રીત્યા યુક્તા પર્યચરન્નરેન્દ્ર ॥

તસ્યાશ્રમઃ પુણ્ય એષોઽવભાતિ મહાહ્રદં શોભયન્પુણ્યકીર્તિઃ ।
અત્રસ્નાતઃ કૃતકૃત્યો વિશુદ્ધ- સ્તીર્થાન્યન્યાન્યનુસંયાહિ રાજન્ ॥