મહાભારત · અધ્યાય 2.60

દ્વારકાયાં તતઃ કૃષ્ણઃ સ્વદારેષુ દિવાનિશમ્ ।
સુખં લબ્ધ્વા મહારાજ પ્રમુમોદ મહાયશાઃ ॥

પૌત્રસ્ય કારણાચ્ચક્રે વિબુધાનાં પ્રિયં તદા ।
સાવસવૈઃ સુરૈઃ સર્વૈર્દુષ્કરં ભરતર્ષભ ॥

બાણો નામાઽભવદ્રાજા બલેર્જ્યેષ્ઠસુતો બલી ।
વીર્યવાન્ભરતશ્રેષ્ઠ સ ચ બાહુસહસ્રવાન્ ॥

તતસ્તેપે તપસ્તીવ્રં સત્વેન મનસા નૃપ ।
રુદ્રમારાધયામાસ સ ચ બાણઃ સમા બહુ ॥

તસ્મૈ બહુવરા દત્તાઃ શઙ્કરેણ મહાત્મના ।
તાંશ્ચ લબ્ધ્વા વરાન્બાણો દુર્લભાનસુરૈર્ભુવિ ॥

સ શોણિતપુરે રાજ્યં ચકારાપ્રતિમો બલી ।
ત્રાસિતાશ્ચ સુરાઃ સર્વે તેન બાણેન પાણ્ડવ ॥

વિજિત્ય વિબુધાન્સેન્દ્રાન્બાણઃ સંવત્સરાન્બહૂન્ ।
અશાસત મહદ્રાજ્યં કુબેર ઇવ ભારત ॥

તતો રાજન્નુષા નામ બાણસ્ય દુહિતા યથા ।
યેનોપાયેન કૌન્તેય અનિરુદ્ધો મહાદ્યુતિઃ ॥

પ્રાદ્યુમ્નિસ્તામુષાં પ્રાપ્ય પ્રચ્છન્નઃ પ્રમુમોદ હ ।
અથ બાણો મહાતેજાસ્તદા તત્ર યુધિષ્ઠિર ॥

તં ગૃહ્યનિલયં જ્ઞાત્વા પ્રાદ્યુમ્નિં સુતયા તદા ।
ગૃહીત્વા કારયામાસ વસ્તું કારાગૃહે બલાત્ ॥

સ કુમારઃ સુખાર્હોઽથ તદા દુઃખસમન્વિતઃ ।
બામેન ઘાતિતો રાજન્નનિરુદ્ધો મુમોહ ચ ॥

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ નારદો મુનિપુઙ્ગવઃ ।
દ્વારકાં પ્રાપ્ય કૌન્તેય કૃષ્ણં દૃષ્ટ્વા વચોઽબ્રવીત્ ॥

કૃષ્ણ કૃષ્ણ મહાબાહો યદૂનાં કીર્તિવર્ધન ।
પૌત્રસ્તે બાધ્યમાનોઽત્ર બાણેનામિતતેજસા ॥

કૃચ્છ્રં પ્રાપ્તોઽનિરુદ્ધો વૈ શેતે કારાગૃહે સદા ।
એતદુક્ત્વા સુરર્ષિર્વૈ બાણસ્યાથ પુરં યયૌ ॥

નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા તતો રાજઞ્જનાર્દનઃ ।
જાહૂય બલદેવં હિ પ્રદ્યુમ્નં ચ મહાદ્યુતિમ્ ॥

આરુરોહ ગરુત્મન્તં તાભ્યાં સહ જનાર્દનઃ ।
તતઃ સુપર્ણમારુહ્ય જયાય ભરતર્ષભ ॥

જગ્મુઃ ક્રુધા મહાવીર્યા બાણસ્ય નગરં પ્રતિ ।
અથાસાદ્ય મહારાજ તત્પુરં દદૃશુશ્ચ તે ॥

તામ્રપ્રાકારસઙ્ગુપ્તાં હેમપ્રાસાદસઙ્કુલામ્ ।
દૃષ્ટ્વા મુદા યુતાઃ સર્વે વિસ્મયં પરમં યયુઃ ॥

તથા બાણપુરસ્યાસન્દ્વારસ્થા દેવતાઃ સદા ।
મહેશ્વરો ગુહશ્ચૈવ ભદ્રકાલી વિનાયકઃ ॥

અથ કૃષ્ણો બલાજ્જિત્વા દ્વારપાલાન્યુધિષ્ઠિર ।
સુસઙ્ક્રુદ્ધો મહાતેજાઃ શઙ્ખચક્રગદાસિભૃત્ ॥

આસસાદોત્તરદ્વારં શઙ્કરેણાભિરક્ષિતમ્ ।
તત્ર તસ્થૌ મહાતેજાઃ શૂલપાણિર્મહેશ્વરઃ ॥

પિનાકં સશરં ગૃહ્ય બાણસ્ય હિતકામ્યયા ।
જ્ઞાત્વા તમાગતં કૃષ્ણં વ્યાદિતાસ્યમિવાન્તકમ્ ॥

તતસ્તૌ ચક્રતુર્યુદ્ધં વાસુદેવમહેશ્વરૌ ।
તદ્યુદ્ધમભવદ્ઘોરમચિન્ત્યં રોમહર્ષણમ્ ॥

અન્યોન્યં તૌ તતક્ષાતે અન્યોન્યજયકાઙ્ક્ષિણૌ ।
દિવ્યાન્યસ્ત્રાણિ તૌ દેવૌ ક્રુદ્ધૌ મુમુચતુસ્તદા ॥

તતઃ કૃષ્ણો રણં કૃત્વા મુહૂર્તં શૂલપાણિના । વિજિત્ય તં મહાદેવં તતો યુદ્ધે શૂલપાણિના ।
અન્યાંશ્ચ જિત્વા દ્વારસ્થાન્પ્રવિવેશ પુરોત્તમમ્ ॥

પ્રવિશ્ય બાણમાસાદ્ય સ તત્રાથ જનાર્દનઃ । ચક્રે યુદ્ધં મહાક્રુદ્ધસ્તેન બાણેન ભરતર્ષભ ।

બાણોઽપિ સર્વશસ્ત્રાણિ શિતાનિ ભરતર્ષભ ।
સુસઙ્ક્રુદ્ધસ્તદા યુદ્ધે પાતયામાસ કેશવે ॥

પુનરુદ્યમ્ય શસ્ત્રાણિ સહસ્રં સર્વબાહુભિઃ ।
મુમોચ બાણઃ સઙ્ક્રુદ્ધઃ કૃષ્ણં પ્રતિ રણાજિરે ॥

તતઃ કૃષ્ણસ્તદા કૃત્ત્વા તાનિ સર્વાણિ ભારત ।
કૃત્ત્વા મુહૂર્તં બાણેન યુદ્ધં રાજન્નગોક્ષજઃ ॥

ચક્રમુદ્યમ્ય રોષાદ્વૈ દિવ્યં શસ્ત્રોત્તમં તતઃ ।
સહસ્રબાહૂંશ્ચિચ્છેદ બાણસ્યામિતતેજસઃ ॥

તતો બાણો મહારાજ કૃષ્ણેન ભૃશપીડિતઃ ।
ભિન્નબાહુઃ પપાતાશુ વિશાખ ઇવ પાદપઃ ॥

સ પાતયિત્વા બાણૈસ્તં બાણં કૃષ્ણસ્ત્વરાન્વિતઃ ।
પ્રાદ્યુમ્નિં મોચયામાસ ક્ષિપ્રં રાજગૃહાત્તદા ॥

મોક્ષયિત્વાઽથ ગોવિન્દઃ પ્રાદ્યુમ્નિં સહ ભાર્યયા ।
બાણસ્ય સર્વરત્નાનિ અસઙ્ખ્યાનિ જહાર સઃ ॥

ગોધનાનિ ચ સર્વસ્વં સ બાણસ્યાલયે બલાત્ ।
જહાર ચ હૃષીકેશો યદૂનાં કુલવર્ધનઃ ॥

તતઃ સ સર્વરત્નાનિ ચાહૃત્ય મધુસૂદનઃ ।
ક્ષિપ્રમારોપયાઞ્ચક્રે સર્વસ્વં ગરુડોપરિ ॥

ત્વરયાઽથ સ કૌન્તેય બલદેવં મહાબલમ્ ।
પ્રાદુમ્નિં ચ મહાવીર્યમનિરુદ્ધં મહાદ્યુતિમ્ ॥

ઉષાં ચ સુન્દરીં રાજન્ભૃત્યદારગણૈઃ સહ ।
સર્વાનેતાન્સમારોપ્ય ગરુડોપરિ વીર્યવાન્ ॥

મુદા યુક્તો મહાતેજાઃ પીતામ્બરધરો બલી । દિવ્યાભરમચિત્રાઙ્ગઃ શઙ્કચક્રગદાસિભૃત્ । 2-60-38ચ આરુરોહ ગરુત્મન્તમુદયં ભાસ્કરો યથા ॥