મહાભારત · અધ્યાય 2.36

રક્ષણાદ્ધર્મરાજસ્ય સત્યસ્ય પરિપાલનાત્ ।
શત્રૂણાં ક્ષપણાચ્ચૈવ સ્વકર્મનિરતાઃ પ્રજાઃ ॥

બલીનાં સમ્યગાદાનાદ્ધર્મતશ્ચાનુશાસનાત્ ।
નિકામવર્ષી પર્જન્યઃ સ્ફીતો જનપદોઽભવત્ ॥

સર્વારમ્ભાઃ સુપ્રવૃત્તા ગોરક્ષા કર્ષણં વણિક્ ।
વિશેષાત્સર્વમેવૈતત્સઞ્જજ્ઞે રાજકર્મણઃ ॥

દસ્યુભ્યો વઞ્ચકેભ્યો વા રાજન્પ્રતિ પરસ્પરમ્ ।
રાજવલ્લભતશ્ચૈવ નાશ્રૂયન્ત મૃષાગિરઃ ॥

અવર્ષં ચાતિવર્ષં ચ વ્યાધિપાવકમૂર્છનમ્ ।
સર્વમેતત્તદા નાસીદ્ધર્મનિત્યે યુધિષ્ઠિરે ॥

પ્રિયં કર્તુમુપસ્થાતું બલિકર્મ સ્વભાવજમ્ ।
અભિહર્તું નૃપા જગ્મુર્નાન્યૈઃ કાર્યૈઃ કથઞ્ચનઃ ॥

ધર્મૈર્ધનાગમૈસ્તસ્ય વવધે નિચયો મહાન્ ।
કર્તું યસ્ય ન શક્યેન ક્ષયો વર્ષશતૈરપિ ॥

સ્વકોષ્ઠસ્ય પરીમાણં કોશસ્ય ચ મહીપતિઃ ।
વિજ્ઞાય રાજા કૌન્તેયો યજ્ઞાયૈવ મનો દધે ॥

સુહૃદશ્ચૈવ યે સર્વે પૃથક્ચ સહચાબ્રુવન્ ।
યજ્ઞકાલસ્તવ વિભો ક્રિયતામત્ર સામ્પ્રતમ્ ॥

અથૈવં બ્રુવતામેવ તેષામભ્યાયયૌ હરિઃ ।
ઋષિઃ પુરાણો વેદાત્મા દૃશ્યશ્ચૈવ વિજાનતામ્ ॥

જગતસ્તસ્થુષાં શ્રેષ્ઠઃ પ્રભવશ્ચાપ્યયશ્ચ હ ।
ભૂતભવ્યભવન્નાથઃ કેશવઃ કેશિસૂદનઃ ॥

પ્રાકારઃ સર્વવૃષ્ણીનામાપત્સ્વભયદોઽરિહા ।
બલાધિકારે નિક્ષિપ્ય સમ્યગાનકદુન્દુભિમ્ ॥

ઉચ્ચાવચમુપાદાય ધર્મરાજાય માધવઃ ।
ધનૌઘં પુરુષવ્યાઘ્રો બલેન મહતા વૃતઃ ॥

તં ધનૌઘમપર્યન્તં રત્નસાગરમક્ષયમ્ ।
નાદયન્રથઘોષેણ પ્રવિશેશ પુરોત્તમમ્ ॥

પૂર્ણમાપૂરયંસ્તેષાં દ્વિષચ્છોકાવહોઽભવત્ । અસૂર્યમિવ સૂર્યેણ નિવાતમિવ વાયુના ।
કૃષ્ણેન સમુપેતેન જહૃષે ભારતં પુરમ્ ॥

તં મુદાઽભિસમાગમ્ય સત્કૃત્ય ચ યથાવિધિ ।
સ પૃષ્ટ્વા કુશલં ચૈવ સુખાસીનં યુધિષ્ઠિરઃ ॥

ધૌમ્યદ્વૈપાયનમુખૈરૃત્વિગ્ભિઃ પુરુષર્ષભઃ ।
ભીમાર્જુનયમૈશ્ચૈવ સહિતઃ કૃષ્ણમબ્રવીત્ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ॥

ત્વત્કૃતે પૃથિવી સર્વા મદ્વશે કૃષ્ણ વર્તતે ।
ધનં ચ બહુ વાર્ષ્ણેય ત્વત્પ્રસાદાદુપાર્જિતમ્ ॥

સોઽહમિચ્છામિ તત્સર્વં વિધિવદ્દેવકીસુત ।
ઉપયોક્તું દ્વિજાગ્ર્યેભ્યો હવ્યવાહે ચ માધવ ॥

તદહં યષ્ટુમિચ્છામિ દાશાર્હ સહિતસ્ત્વયા ।
અનુજૈશ્ચ મહાબાહો તન્માઽનુજ્ઞાતુમર્હસિ ॥

તદ્દીક્ષાપય ગોવિન્દ ત્વમાત્માનં મહાભુજ ।
ત્વયીષ્ટવતિ દાશાર્હ વિપાપ્મા ભવિતા હ્યહમ્ ॥

માં વાપ્યભ્યનુજાનીહ સહૈભિરનુજૈર્વિભો ।
અનુજ્ઞાતસ્ત્વયા કૃષ્ણ પ્રાપ્નુયાં ક્રતુમુત્તમમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તં કૃષ્ણઃસ પ્રત્યુવાચેદં બહૂક્ત્વા ગુણવિસ્તરમ્ । ત્વમેવ રાજશાર્દૂલ રમ્રાડર્હો મહાક્રતુમ્ ।
સમ્પ્રાપ્નુહિ ત્વયા પ્રાપ્તે કૃતકૃત્યાસ્તતો વયમ્ ॥

યદસ્વાભીપ્સિતં યજ્ઞં મયિ શ્રેયસ્યવસ્થિતે ।
નિયુઙ્ક્ષ્વ ત્વં ચ માં કૃત્યે સર્વં કર્તાસ્મિ તે વચઃ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

સફલઃ કૃષ્ણ સઙ્કલ્પઃ સિદ્ધિશ્ચ નિયતા મમ ।
યસ્યમે ત્વં હૃષીકેશ યથેપ્સિતમુપસ્થિતઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

અનુજ્ઞાતસ્તુ કૃષ્ણેન પાણ્ડવો ભ્રાતૃભિઃ સહ ।
ઈજિતું રાજસૂયેન સાધનાન્યુપચક્રમે ॥

તતસ્ત્વાજ્ઞાપયામાસ પાણ્ડવોઽરિનિબર્હણઃ ।
સહદેવં યુધાં શ્રેષ્ઠં મન્ત્રિણશ્ચૈવ સર્વશઃ ॥

અસ્મિન્ક્રતૌ યથોક્તાનિ યજ્ઞાઙ્ગાનિ દ્વ્જાતિભિઃ ।
યથોપકરણં સર્વં મઙ્ગલાનિ ચ સર્વશઃ ॥

અધિયજ્ઞાંશ્ચ સમ્ભારાન્દૌમ્યોક્તાન્ક્ષિપ્રમેવ હિ ।
સમાનયન્તુ પુરુષા યથાયોગં યથાક્રમમ્ ॥

ઇન્દ્રસેનો વિશોકશ્ચ પૂરશ્ચાર્જુનસારથિઃ ।
અન્નાદ્યાહરણે યુક્તાઃ સન્તુ મત્પ્રિયકામ્યયા ॥

સર્વકામાશ્ચ કાર્યન્તાં રસગન્ધસમન્વિતાઃ ।
મનોરથપ્રીતિકરા દ્વિજાનાં કુરુસત્તમ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ॥

તદ્વાક્યસમકાલં ચ કૃતં સર્વં ન્યવેદયત્ ।
સહદેવો યુધાં શ્રેષ્ઠો ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરે ॥

તતો દ્વૈપાયનો રાજન્નૃત્વિજઃ સમુપાનયત્ ।
વેદાનિવ મહાભાગાન્સાક્ષાન્મૂર્તિમતો દ્વિજાન્ ॥

સ્વયં બ્રહ્મત્વમકરોત્તસ્ય સત્યવતીસુતઃ ।
ધનઞ્જયાનામૃષભઃ સુસામા સામગોઽભવત્ ॥

યાજ્ઞવલ્ક્યો બભૂવાથ બ્રહ્મિષ્ઠોઽધ્વર્યુસત્તમઃ ।
પૈલો હોતા વસોઃ પુત્રો ધૌમ્યેન સહિતોઽભવત્ ॥

એતેષાં પુત્રવર્ગાશ્ચ શિષ્યાશ્ચ ભરતર્ષભ ।
બભૂવુર્હોત્રગાઃ સર્વે વેદવેદાઙ્ગપારગાઃ ॥

તે વાચયિત્વા પુણ્યાહમૂહયિત્વા ચ તં વિધિમ્ ।
શાસ્ત્રોક્તં પૂજયામાસુસ્તદ્દેવયજનં મહત્ ॥

તત્ર ચક્રુરનુજ્ઞાતાઃ શરણાન્યુત શિલ્પિનઃ ।
ગન્ધવન્તિ વિશાલાનિ વેશ્માનીવ દિવૌકસામ્ ॥

તત આજ્ઞાપયામાસ સ રાજા રાજસત્તમઃ ।
સહદેવં તદા સદ્યો મન્ત્રિણં પુરુષર્ષભઃ ॥

આમન્ત્રણાર્થં દૂતાંસ્ત્વં પ્રેષયસ્વાશુગાન્દ્રુતમ્ ।
ઉપશ્રુત્ય વચો રાજ્ઞઃ સ દૂતાન્પ્રાહિણોત્તદા ॥

આમન્ત્રયધ્વં રાષ્ટ્રેષુ બ્રાહ્મણાન્ભૂમિપાનથ ।
વિનાશ્ચ માન્યાઞ્શૂદ્રાંશ્ચ સર્વાનાનયતેતિ ચ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ॥

તે સર્વાન્પૃથિવીપાલાન્પાણ્ડવેયસ્ય શાસનાત્ ।
આમન્ત્રયામ્બભૂવુસ્તે પ્રેષયામાસ ચાપરાન્ ॥

દૂતાશ્ચ વાહનૈર્જગ્ભૂ રાષ્ટ્રાણિ સુબહૂન્યપિ ।
તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા પ્રેષયામાસ પાણ્ડવમ્ ॥

નકુલં હાસ્તિનપુરં ભીષ્માય ભરતર્ષભ । દ્રોણાય ધૃતરાષ્ટ્રાય વિદુરાય કૃપાય ચ ।
ભ્રાતૃણાં ચૈવ સર્વેણાં યેઽનુરક્તા યુધિષ્ઠિરે ॥

તતસ્તે તુ યથાકાલં કુન્તીપુત્રં યુધિષ્ઠિરમ્ ।
દીક્ષયાઞ્ચક્રિરે વિપ્રા રાજસૂયાય ભારત ॥

જ્યેષ્ઠામૂલે અમાવાસ્યાં મૃગાજિનસમાવૃતઃ ।
રૌરવાજિનસંવીતો નવનીતાક્તદેહવાન્ ॥

દીક્ષિતઃ સ તુ ધર્માત્મા ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ ।
જગામ યજ્ઞાયતનં વૃતો વિપ્રૈઃ સહસ્રશઃ ॥

ભાતૃભિર્જ્ઞાતિભિશ્ચૈવ સુહૃદ્ભિઃ સચિવૈઃ સહ ।
ક્ષત્રિયૈશ્ચ મનુષ્યેન્દ્રૈર્નાનાદેશસમાગતૈઃ ॥

અમાત્યૈશ્ચ નરશ્રેષ્ઠો ધર્મો વિગ્રહવાનિવ ।
આજગ્મુર્બ્રાહ્મણાસ્તત્ર વિષયેભ્યસ્તતસ્તતઃ ॥

સર્વવિદ્યાસુ નિષ્ણાતા વેદવેદાઙ્ગપારગાઃ ।
તેષામાવસથાંશ્ચક્રુર્ધર્મરાજસ્ય શાસનાત્ ॥

બહ્વન્નાચ્છાદનૈર્યુક્તાન્સગણાનાં પૃથક્ પૃથક્ ।
સર્વર્તુગુણસમ્પન્નાઞ્શિલ્પિનોઽથ સહસ્રશઃ ॥

તેષુ તે ન્યવસન્રાજન્બ્રાહ્મણા નૃપસત્કૃતાઃ ।
કથયન્તઃ કથા બહ્વીઃ પશ્યન્તો નટનર્તકાન્ ॥

ભુઞ્જતાં ચૈવ વિપ્રાણાં વદતાં ચ મહાસ્વનઃ ।
અનિશં શ્રૂયતે તત્ર મુદિતાનાં મહાત્મનામ્ ॥

દીયતાં દીયતામેષાં ભુજ્યતાં ભુજ્યતામિતિ ।
એવમ્પ્રકારાઃ સઞ્જલ્પાઃ શ્રૂયન્તેસ્માત્ર નિત્યશઃ ॥

ગવાં શતસહસ્રાણિ શયનાનાં ચ ભારત ।
રુક્મસ્ય યોષિતાં ચૈવ ધર્મરાજઃ પૃથક્ દદૌ ॥

પ્રાવર્તતૈવ યજ્ઞઃ સ પાણ્ડવસ્ય મહાત્મનઃ ।
પૃથિવ્યામેકવીરસ્ય શક્રસ્યેવ ત્રિવિષ્ટપે ॥