મહાભારત · અધ્યાય 14.86

ન્યવર્તત તતો વાજી યેન નાગાહ્વયં પુરમ્ । તં નિવૃત્તં તુ શુશ્રાવ ચારેણૈવ યુધિષ્ઠિરઃ ।
શ્રુત્વાઽર્જુનં કુશલિનં સ ચ હૃષ્ટમનાઽભવત્ ॥

વિજયસ્ય ચ તત્કર્મ ગાન્ધારવિષયે તદા ।
શ્રુત્વા ચાન્યેષુ દેશેષુ સ સુપ્રીતોઽભવત્તદા ॥

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ દ્વાદશીં માઘમાસિકીમ્ ।
ઇષ્ટં ગૃહીત્વા નક્ષત્રં ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ ॥

સમાનીય મહાતેજાઃ સર્વાન્ભ્રાતૄન્મહીપતિઃ ।
ભીમં ચ નકુલં ચૈવ સહદેવં ચ કૌરવ ॥

પ્રોવાચેદં વચઃ કાલે તદા ધર્મભૃતાંવરઃ ।
આમન્ત્ર્ય વદતાં શ્રેષ્ઠો ભીમં પ્રહરતાં વરમ્ ॥

આયાતિ ભીમસેનાસૌ સહાશ્વેન તવાનુજઃ ।
યથા મે પુરુષાઃ પ્રાહુર્યે ધનઞ્જયસારિણઃ ॥

ઉપસ્થિતશ્ચ કાલોઽયમભિતો વર્તતે હયઃ ।
માઘી ચ પૌર્ણમાસીયં માસઃ શેષો વૃકોદર ॥

તત્પ્રસ્થાપ્યન્તુ વિદ્વાંસો બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ ।
વાજિમેધાર્થસિદ્ધ્યર્થં દેશં પશ્યન્તુ યજ્ઞિયમ્ ॥

ઇત્યુક્તઃ સ તુ તચ્ચક્રે ભીમો નૃપતિશાસનમ્ ।
હૃષ્ટઃ શ્રુત્વા ગુડોકેશમાયાન્તં પુરુષર્ષભમ્ ॥

તતો યયૌ ભીમસેનઃ પ્રાજ્ઞૈઃ સ્થપતિભિઃ સહ ।
બ્રાહ્મણાનગ્રતઃ કૃત્વા કુશલાન્યજ્ઞકર્મણિ ॥

તં સસાલચયં શ્રીમત્સપ્રતોલીસુઘટ્ટિતમ્ ।
માપયામાસ કૌરવ્યો યજ્ઞવાટં યતાવિધિ ॥

પ્રાસાદશતસમ્બન્ધં મણિપ્રવરકુટ્ટિમમ્ । સદઃ સ પત્નીસદનં સાગ્નીધ્રમપિ ચોત્તરમ્ ।
કારયામાસ વિદિવદ્ધેમરત્નવિભૂષિતમ્ ॥

સ્તમ્ભાન્કનકચિત્રાંશ્ચ તોરણાનિ બૃહન્તિ ચ ।
યજ્ઞાયતનદેશેશુ દત્ત્વા શુદ્ધં ચ કાઞ્ચનમ્ ॥

અન્તઃપુરાણાં રાજ્ઞાં ચ નાનાદેશસમીયુષામ્ ।
કારયામાસ ધર્માત્મા તત્રતત્ર યથાવિધિ ॥

બ્રાહ્મણાનાં ન વેશ્માનિ નાનાદેશસમીયુષામ્ ।
કારયામાસ કૌન્તેયો વિધિવત્તાન્યનેકશઃ ॥

તથા સમ્પ્રેષયામાસ દૂતાન્નૃપતિશાસનાત્ ।
ભીમસેનો મહાબાહો રાજ્ઞામક્લિષ્ટકર્મણામ્ ॥

તે પ્રિયાર્થં કુરુપતેરાયયુર્નૃપસત્તમ ।
રત્નાન્યનેકાન્યાદાય સ્ત્રિયોઽશ્વાનાયુધાનિ ચ ॥

તેષાં નિર્વિશતાં તેષુ શિબિરેષુ મહાત્મનામ્ ।
નર્દતઃ સાગરસ્યેવ દિવસ્પૃગભવત્સ્વનઃ ॥

પ્રત્યુદ્ગમ્ય નમસ્કૃત્ય બ્રાહ્મણાંશ્ચ ન્યવેદયત્ ॥

તેષામભ્યાગતાનાં ચ સ રાજા કુરુવર્ધનઃ ।
વ્યાદિદેશાન્નપાનાનિ શય્યાશ્ચાપ્યતિમાનુષાઃ ॥

વાહનાનાં ચ વિવિધાઃ શાલાઃ શાલીક્ષુગોરસૈઃ ।
ઉપેતા ભરતશ્રેષ્ઠો વ્યાદિદેશ સ ધર્મરાટ્ ॥

વર્ણાઃ પૃથક્સન્નિવિષ્ટા હ્યુત્તરોત્તરપૂજિતાઃ । તથા તસ્મિન્મહાયજ્ઞે ધર્મરાજસ્ય ધીમતઃ ।
સમાજગ્મુર્મુનિગણા બહવો બ્રહ્મવાદિનઃ ॥

યે ચ દ્વિજાતિપ્રવરાસ્તત્રાસન્પૃથિવીપતે ।
સમાજગ્મુઃ સશિષ્યાંસ્તાન્પ્રતિજગ્રાહ કૌરવઃ ॥

સર્વાંશ્ચ તાનનુયયૌ યાવદાવસથાન્પ્રતિ ।
સ્વયમેવ મહાતેજા દમ્ભં ત્યક્ત્વા યુધિષ્ઠિરઃ ॥

તતઃ કૃત્વા સ્થપતયઃ શિલ્પિનોઽન્યે ચ યે તદા ।
કૃત્સ્નં યજ્ઞવિધિં રાજન્ધર્મરાજે ન્યવેદયન ॥

તચ્છ્રુત્વા ધર્મરાજસ્તુ કૃતં સર્વમતન્દ્રિતઃ ।
હૃષ્ટરૂપોઽભવદ્રાજન્સહ ભ્રાતૃભિરાદૃતઃ ॥

તસ્મિન્યજ્ઞે પ્રવૃત્તે તુ વાગ્મિનો હેતુવાદિનઃ ।
હેતુવાદાન્બહૂનાહુઃ પરસ્પરજિગીષવઃ ॥

દદૃશુસ્તં નૃપતયો યજ્ઞસ્ય વિધિમુત્તમમ્ ।
દેવેન્દ્રસ્યેવ વિહિતં ભીમસેનેન ભારત ॥

દદૃશુસ્તોરણાન્યત્ર શાતકુમ્ભમયાનિ તે ।
શય્યાસનવિહારાંશ્ચ સુબહૂન્રત્નસઞ્ચયાન્ ॥

ઘટાન્પાત્રીઃ કટાહાનિ કલશાન્વર્ધમાનકાન્ ।
ન હિ કિઞ્ચિદસૌવર્ણમપશ્યન્વસુધાધિપાઃ ॥

યૂપાંશ્ચ શાસ્ત્રપઠિતાન્દારવાન્હેમભૂષિતાન્ ।
ઉપક્લૃપ્તાન્યથાકાલં વિધિવદ્ભૂરિવર્ચસઃ ॥

સ્થલજાક જલજા યે ચ પશવઃ કેચન પ્રભો ।
સર્વાનેવ સમાનીતાનપશ્યંસ્તત્ર તે નૃપાઃ ॥

ગાશ્ચૈવ મહિષીશ્ચૈવ તથા વૃદ્ધસ્ત્રિયોપિ ચ ।
ઔદકાનિ ચ સત્વાનિ શ્વાપદાનિ વયાંસિ ચ ॥

જરાયુજાણ્ડજાતાનિ સ્વેદજાન્યુદ્ભિદાનિ ચ ।
પર્વતાનૂપજાતાનિ ભૂતાનિ દદૃશુશ્ચ તે ॥

એવં પ્રમુદિતં સર્વં પશુગોધનધાન્યતઃ ।
યજ્ઞવાટં નૃપા દૃષ્ટ્વા પરં વિસ્મયમાગતાઃ ॥

અનિશં દીયતે ચ સ્મ તત્ર ભોજ્યં પૃથગ્વિધમ્ ॥ બ્રાહ્મણાનાં વિશાં ચૈવ બહુમૃષ્ટાન્નમૃદ્ધિમત્ ॥

પૂર્ણે શતસહસ્રે તુ વિપ્રાણાં તત્રિ ભુઞ્જતામ્ । દુન્દુભિર્મેઘનિર્ઘોષો મુહુર્મુહુરતાડ્યત ।
વિનનાદાસકૃચ્ચાપિ દિવસેદિવસે ગતે ॥

એવં સ વવૃતે યજ્ઞો ધર્મરાજસ્ય ધીમતઃ । અન્નસ્ય સુબહૂન્રાજન્નુત્સર્ગાન્પર્વતોપમાન્ ।
દધિકુલ્યાશઅચ દદૃશુઃ સર્પિષશ્ચ હ્રદાઞ્જનાઃ ॥

જમ્બૂદ્વીપો હિ સકલો નાનજનપદાયુતઃ ।
રાજન્નદૃસ્યતૈકસ્થો રાજ્ઞસ્તસ્ય મહામખે ॥

તત્ર જાતિસહસ્રાણિ પુરુષાણાં તતસ્તતઃ ।
ગૃહીત્વા ધમાજગ્મુર્બહૂનિ ભરતર્ષભ ॥

સ્રગ્વિણશ્તાપિ તે સર્વે સુમુષ્ટમણિકુણ્ડલાઃ ।
પર્યવેષન્દ્વિજાતીંસ્તાઞ્શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥

વિવિધાન્યન્નપાનાનિ પુરુષા યેઽનુયાયિનઃ ।
તે વૈ નૃપોપભોજ્યાનિ બ્રાહ્મણાનાં દદુશ્ચ હ ॥