મહાભારત · અધ્યાય 14.33

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
બ્રાહ્મણસ્ય ચ સંવાદં જનકસ્ય ચ ભામિનિ ॥

બ્રાહ્મણં જનકો રાજા સન્નં કસ્મિંશ્ચિદાગસિ ।
વિષયે મે ન વસ્તવ્યમિતિ શિષ્ટ્યર્થમબ્રવીત્ ॥

ઇત્યુક્તઃ પ્રત્યુવાચાથ બ્રાહ્મણો રાજસત્તમમ્ ।
આચક્ષ્વ વિષયં રાજન્યાવાંસ્તવ વશે સ્થિતઃ ॥

સોઽન્યસ્ય વિષયે રાજ્ઞો વસ્તુમિચ્છામ્યહં વિભો ।
વચસ્તે કર્તુમિચ્છામિ યથાશાસ્ત્રં મહીપતે ॥

ઇત્યુક્તસ્તુ તદા રાજા બ્રાહ્મણેન યશસ્વિના ।
મુહુરુષ્ણં વિનિઃસ્વસ્ય ન કિઞ્ચિત્પ્રત્યભાષત ॥

તમાસીનં ધ્યાયમાનં રાજાનમમિતૌજસમ્ ।
કશ્મલં સહસાઽગચ્છદ્ભાનુમન્તમિવ ગ્રહઃ ॥

સમાશ્વાસ્ય તતો રાજા વિગતે કશ્યમે તદા ।
તતો મૂહૂર્તાદિવ તં બ્રાહ્મણં વાક્યમબ્રવીત્ ॥

પિતૃપૈતામહે રાજ્યે વશ્યે જનપદે સતિ ।
વિષયં નાધિગચ્છામિ વિચિન્વન્પૃથિવીમહમ્ ॥

નાધ્યગચ્છં યદા પૃથ્વ્યાં મિથિલા માર્ગિતા મયા ।
નાધ્યગચ્છં યદા તસ્યાં સ્વપ્રજા માર્ગિતા મયા ॥

નાધ્યગચ્છં યદા તસ્યાં તદા મે કશ્મલોઽભવત્ ।
તતો મે કશ્મલસ્યાન્તે મતિઃ પુનરુપસ્થિતા ॥

તદા ન વિષયં મન્યે સર્વો વા વિષયો મમ ।
આત્માઽપિ ચાયં ન મમ સર્વા વા પૃથિવી મમ ॥

યથા મમ તથાઽન્યેષામિતિ મન્યે દ્વિજોત્તમ ।
ઉષ્યતાં યાવદુત્સાહો ભુજ્યતાં યાવદિષ્યતે ॥
બ્રાહ્મણ ઉવાચ ।

પિતૃપૈતામહે રાજ્યે વશ્યે જનપદે સતિ ।
બ્રૂહિ કાં મતિમાસ્થાય મમત્વં વર્જિતં ત્વયા ॥

કાં વૈ બુદ્ધિં સમાશ્રિત્ય સર્વો વૈ વિષયસ્તવ ।
નાવૈષિ વિષયં યેન સર્વો વા વિષયસ્તવ ॥
જનક ઉવાચ ।

અન્તવન્ત ઇહારમ્ભા વિદિતાઃ સર્વકર્મસુ ।
નાધ્યગચ્છમહં તસ્માન્મમેદમિતિ યદ્ભવેત્ ॥

કસ્યેદમિતિ કસ્ય સ્વમિતિ વેદવચસ્તથા ।
નાધ્યગચ્છમહં બુદ્ધ્યા મમેદમિતિ યદ્ભવેત્ ॥

એતાં બુદ્ધિં સમાશ્રિત્ય મમત્વં વર્જિતં મયા ।
શૃણુ બુદ્ધિં ચ યાં જ્ઞાત્વા સર્વત્ર વિષયો મમ ॥

નાહમાત્માર્થમિચ્છામિ ગન્ધાન્ઘ્રાણગતાનપિ ।
તસ્માન્મે નિર્જિતા ભૂમિર્વશે તિષ્ઠતિ નિત્યદા ॥

નાહમાત્માર્થમિચ્છામિ રસાનાસ્યેઽપિ વર્તતઃ ।
આપો મે નિર્જિતાસ્તસ્માદ્વશે તિષ્ઠન્તિ નિત્યદા ॥

નાહમાત્માર્થમિચ્છામિ રૂપં જ્યોતિશ્ચ ચક્ષુષઃ ।
તસ્માન્મે નિર્જિતં જ્યોતિર્વશે તિષ્ઠતિ નિત્યદા ॥

નાહમાત્માર્થમિચ્છામિ સ્પર્શાંસ્ત્વચિ ગતાશ્ચ યે ।
તસ્માન્મે નિર્જિતો વાયુર્વશે તિષ્ઠતિ નિત્યદા ॥

નાહમાત્માર્થમિચ્છામિ શબ્દાઞ્શ્રોત્રગતાનપિ ।
આકાશં મે જિતં તસ્માદ્વશે તિષ્ઠતિ નિત્યદા ॥

નાહમાત્માર્થમિચ્છામિ મનો નિત્યં મનોન્તરે ।
મનો મે નિર્જિતં તસ્માદ્વશે તિષ્ઠતિ નિત્યદા ॥

દેવેભ્યશ્ચ પિતૃભ્યશ્ચ ભૂતેભ્યોઽતિથિભિઃ સહ ।
ઇત્યર્થં સર્વ એવેતિ સમારમ્ભા ભવન્તિ વૈ ॥

તતઃ પ્રહસ્ય જનકં બ્રાહ્મણઃ પુનરબ્રવીત્ ।
ત્વજ્જિજ્ઞાસાર્થમદ્યેહ વિદ્ધિ માં ધર્મમાગતમ્ ॥

ત્વમસ્ય બ્રહ્મિનાભસ્ય દુર્વારસ્યાનિવર્તિનઃ ।
સત્વનેમિનિરુદ્ધસ્ય ચક્રસ્યૈકઃ પ્રવર્તકઃ ॥