મહાભારત · અધ્યાય 14.104

વિપ્રયોગે શરીરસ્ય સેન્દ્રિયસ્ય વિશેષતઃ ।
અન્તરા વર્તમાનસ્ય ગતિઃ પ્રાણસ્ય કીદૃશી ॥
ભગવાનુવાચ ।

શુભાશુભકૃતં સર્વં પ્રાપ્નોતીહ ફલં નરઃ ।
ન તુ સર્વસ્ય ભૂતસ્ય પઞ્ચત્વં વિદ્યતે નૃપ ॥

પઞ્ચત્વં પાણ્ડવશ્રેષ્ઠ ભૂરિભૂતિકરં નૃણામ્ ।
તેષાં પઞ્ચ મહાયજ્ઞાન્યે કુર્વન્તિ દ્વિજોત્તમ ॥

પઞ્ચત્વં પઞ્ચભિર્ભૂતૈર્વિયોગં સમ્પ્રચક્ષતે ।
ન જાયતે ન મ્રિયતે પુરુષઃ શાશ્વતઃ સદા ॥

પ્રાયેણ મરણં નામ પાપિનામેવ પાણ્ડવ ।
યેષાં તુ ન ગતિઃ પુણ્યા તેષાં મરણમુચ્યતે ॥

પ્રાયેણાકૃતકૃત્યસ્તુ મૃત્યોરુદ્વિજતે જનઃ ।
કૃતકૃત્યાઃ પ્રતીક્ષન્તે મૃત્યું પ્રિયમિવાતિથિમ્ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

પઞ્ચ યજ્ઞાઃ કથં દેવ ક્રિયન્તેઽત્ર દ્વિજાતિભિઃ ।
તેષાં નામ ચ દેવેશ વક્તુમર્હસ્યશેષતઃ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ ।

શૃણુ પઞ્ચ મહાયજ્ઞાન્કીર્ત્યમાનાન્યુધિષ્ઠિર ।
યૈરેવ બ્રહ્મસાલોક્યં લભ્યતે ગૃહમેધિના ॥

ઋભુજજ્ઞં બ્રહ્મયજ્ઞં ભૂતયજ્ઞં ચ પાણ્ડવ ।
નૃયજ્ઞં પિતૃયજ્ઞં ચ પઞ્ચ યજ્ઞાન્પ્રચક્ષતે ॥

તર્પણં ઋભુયજ્ઞઃ સ્યાત્સ્વાધ્યાયો બ્રહ્મયજ્ઞકઃ । ભૂતયજ્ઞો બલિર્યજ્ઞો નૃયજ્ઞોઽતિથિપૂજનમ્ ।
પિતૄનુદ્દિશ્ય યત્કર્મ પિતૃયજ્ઞઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥

હુતં ચાપ્યહુતં ચૈવ તથા પ્રહુતમેવ ચ ।
પ્રાશિતં બલિદાનં ચ પાકયજ્ઞાન્પ્રચક્ષતે ॥

વૈશ્વદેવાદયો હોમા હુતમિત્યુચ્યતે બુધૈઃ ।
અહુતં ચ ભવેદ્દત્તં પ્રહુતં બ્રાહ્મણાશિતમ્ ॥

પ્રાણાગ્નિહોત્રહોમં ચ પ્રાશિતં વિધિવદ્વિદુઃ ।
બલિકર્મ ચ રાજેન્દ્ર પાકયજ્ઞાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥

કેચિત્પઞ્ચ મહાયજ્ઞાન્પાકયજ્ઞાન્પ્રચક્ષતે ।
અપરે બ્રહ્મયજ્ઞાદીન્મહાયજ્ઞવિદો વિદુઃ ॥

સર્વ એતે મહાયજ્ઞાઃ સર્વથા પરિકીર્તિતાઃ ।
બુભુક્ષિતાન્બ્રાહ્મણાંસ્તુ યથાશક્તિ ન હાપયેત્ ॥

અહન્યહનિ યે ત્વેતાનકૃત્વા ભુઞ્જતે સ્વયમ્ ।
કેવલં મલમશ્નન્તિ તે નાર ન ચ સંશયઃ ॥

તસ્માત્સ્નાત્વા દ્વિજો વિદ્વાન્કુર્યાદેતાન્દિનેદિને ।
અતોઽન્યથા તુ ભુઞ્જન્વૈ પ્રાયશ્ચિત્તી ભવેદ્દ્વિજઃ ॥
યુધિષ્ટિર ઉવાચ ।

દેવદેવેશક દૈત્યઘ્ન ત્વદ્ભક્તસ્ય જનાર્દન ।
વક્તુમર્હસિ દેવેશ સ્નાનસ્ય ચ વિધિં મમ ॥
ભગવાનુવાચ ।

શૃણુ પાણ્ડવ તત્સર્વ પવિત્રં પાપનાશનમ્ ।
સ્નાત્વા યેન વિધાનેન મુચ્યન્તે કિલ્બિષાદ્દ્વિજાઃ ॥

મૃદં ચ ગોમયં ચૈવ તિલં દર્ભાંસ્તથૈવ ચ ।
પુષ્પાણ્યપિ યથાન્યાયમાદાય તુ જલં વ્રજેત્ ॥

નદ્યાં સ્નાત્વા ન ચ સ્નાયદન્યત્ર દ્વિજસત્તમ ।
સતિ પ્રભૂતે પયસિ નાલ્પે સ્નાયાત્કદાચન ॥

ગત્વોદકસમીપં તુ શુચૌ દેશે મનોરમે ।
તતો મૃદ્ગોમયાદીનિ તત્ર વિપ્રો વિનિક્ષિપેત્ ॥

બહિઃ પ્રક્ષાલ્ય પાદૌ ચ દ્વિરાચમ્ય પ્રયત્નતઃ ।
પ્રદક્ષિણં સમાવૃત્ય નમસ્કુર્યાત્તુ તજ્જલમ્ ॥

ન ચ પ્રક્ષાલયેદ્વિદ્વાંસ્તીર્થમદ્ભિઃ કદાચન ।
ન ચ પાદેન વા હન્યાદ્ધસ્તેનાન્યેન તજ્જલમ્ ॥

સર્વદેવમયા હ્યાપો મન્મયાઃ પાણ્ડુનન્દન ।
તસ્માત્તાસ્તુ ન હન્તવ્યાસ્ત્વદ્ભિઃ પ્રક્ષાલયેત્સ્થલં ॥

કેવલં પ્રથમં મજ્જેન્નાઙ્ગાનિ વિમૃશેદ્બુધઃ ।
તત્તુ તીર્થં સમાસાદ્ય કુર્યાદાચમનં પુનઃ ॥

ગોકર્ણાકૃતિવત્કૃત્વા કરં ત્રિઃ પ્રપિબેજ્જલમ્ । દ્વિસ્તત્પરિમૃજેદ્વક્ત્રં પાદાવભ્યુક્ષ્ય ચાત્મનઃ ।
શીર્ષણ્યાંસ્તુ તતઃ પ્રાણાન્સકૃદેવતુ સંસ્પૃશેન ॥

બાહૂ દ્વૌ ચ તતઃ સ્પૃષ્ટ્વા હૃદયં નાભિમેવ ચ ।
પ્રત્યઙ્ગમુદકં સ્પૃષ્ટ્વા મૂર્ધાનં તુ પુનઃ સ્પૃશેત્ ॥

આપઃ પુનન્ત્વિત્યુક્ત્વા ચ પુનરાચમનં ચરેત્ ।
સોઙ્કારવ્યાહૃતીર્વાઽપિ સદસસ્પતિમિત્યૃચમ્ ॥

આચમ્ય મૃત્તિકાઃ પશ્ચાત્ત્રિધા કૃત્વા સમાલભેત્ । ઋચેદં વિષ્ણુરિત્યઙ્ગમુત્તમાધમમધ્યમમ્ ।
આલભ્ય વારુણૈઃ સૂક્તૈર્નમસ્કૃત્ય જલં તતઃ ॥

સ્રવન્તી ચેત્પ્રતિસ્રોતઃ પ્રત્યર્કં ચાન્યવારિષુ ।
મજ્જેદોમિત્યુદાહૃત્ય ન ચ વિક્ષોભયેજ્જલમ્ ॥

ગોમયં ચ ત્રિધા કૃત્વા જલે પૂર્વં સમાલભેત્ ।
સવ્યાહૃતીકાં સપ્રણવાં ગાયત્રીં ચ જપેત્પુનઃ ॥

પુનરાચમનં કૃત્વા મદ્ગતેનાન્તરાત્મના । આપોહિષ્ઠેતિ તિસૃભિરૃગ્ભિઃ પૂતેન વારિણા ।
તથા તરત્સમન્દીભિઃ સિઞ્ચેચ્ચતસૃભિઃ ક્રમાત્ ॥

ગોસૂક્તેનાશ્વસૂક્તેન શુદ્ધવર્ગેણિ ચાત્મનઃ ।
વૈષ્ણવૈર્વારુણૈઃ સૂક્તૈઃ સાવિત્રૈરિન્દ્રદેવતૈઃ ॥

વામદૈવ્યેન ચાત્માનમન્યૈર્મન્મયસામભિઃ ।
સ્થિત્વાઽન્તઃસલિલે સૂક્તં જપેદ્વાચાઽઘમર્ષણં ॥

સવ્યાહૃતીકાં સપ્રણવાં ગાયત્રીં વા તતો જપેત્ ।
આશ્વાસમોક્ષાત્પ્રણવં જપેદ્વા મામનુસ્મરન્ ॥

ઉત્પ્લુત્ય તીર્થમાસાદ્ય ધૌતે શુક્લે ચ વાસસી ॥
શુદ્ધે ચાચ્છાદયેત્કક્ષે ન કુર્યાત્પરિપાશકે ॥

પાશેન બદ્ધ્વા કક્ષે યત્કુરુતે કર્મ વૈદિકમ્ । રાક્ષસા દાનવા દૈત્યાસ્તદ્વિલુમ્પન્તિ હર્ષિતાઃ ।
તસ્મત્સર્વપ્રયત્નેન કક્ષ્યાપાશં ન ધારયેત્ ॥

તતઃ પ્રક્ષાલ્ય પાદૌ ચ હસ્તૌ ચૈવ મૃદા શનૈઃ ।
આચમ્ય પુનરાચામેત્પુનઃ સાવિત્રિયા દ્વિજઃ ॥

પ્રાઙ્મુખોદઙ્મુખો વાઽપિ ધ્યાયન્વેદાન્સમાહિતઃ । જલે જલગતઃ શુદ્ધઃ સ્થલ એવ સ્થલસ્થિતઃ ।
ઉભયત્ર સ્થિતસ્તસ્માદાચામેદાત્મશુદ્ધયે ॥

દર્ભેષુ દર્ભપાણિઃ સન્પ્રાઙ્મુખઃ સુસમાહિતઃ ।
પ્રાણાયામાંસ્તતઃ કુર્યાન્મદ્ગતેનાન્તરાત્મના ॥

સહસ્રકૃત્વઃ સાવિત્રીં શતકૃત્વસ્તુ વા જપેત્ ॥

સમાહિતો જપેત્તસ્માત્સાવિત્ર્યા ચાભિમન્ત્ર્ય ચ ।
મન્દેહાનાં વિનાશાય રક્ષસાં વિક્ષિપેજ્જલમ્ ॥

ઉદ્વર્ગોસીત્યથા ચાન્તઃપ્રાયશ્ચિત્તજલં ક્ષિપેત્ ॥

અથાદાય સુપુષ્પાણિ તોયમઞ્જલિના દ્વિજઃ પ્રક્ષિપ્ય પ્રતિસૂર્યં ચ વ્યોમમુદ્રાં પ્રકલ્પયેત્ ॥

તતો દ્વાદશકૃત્વસ્તુ સૂર્યસ્યેકાક્ષરં જપેત્ ।
તતઃ ષડક્ષરાદીનિ ષટ્કૃત્વઃ પરિવર્તયેત્ ॥

પ્રદક્ષિણં પરામૃશ્ય મુદ્રયા સ્વમુખાન્તરે ।
ઊર્ધ્વબાહુસ્તતો ભૂત્વા સૂર્યમીક્ષેત્સમાહિતઃ ॥

તન્મણ્ડલસ્થં માં ધ્યાયંસ્તોજોમૂર્તિં ચતુર્ભુજમ્ ।
ઉદુત્યં ચ જપેન્મન્ત્રં ચિત્રં તચ્ચક્ષુરિત્યપિ ॥

સાવિત્રીં ચ યથાશત્તિ જપ્ત્વા સૂક્તં ચ મામકમ્ ।
મન્મયાનિ ચ સામાનિ પુરુષવ્રતમેવ ચ ॥

તતશ્ચાલોકયેદર્કં હંસઃ શુચિષદિત્યપિ ।
પ્રદક્ષિણં સમાવૃત્ય નમસ્કૃત્ય દિવાકરમ્ ॥

તતસ્તુ તર્પયેદદ્ભિર્બ્રહ્મ્ણાં માં ચ શઙ્કરમ્ ।
પ્રજાપતિં ચ દેવાંશ્ચ તથા દેવમુનીનપિ ॥

સાઙ્ગાનપિ તથા વેદાનિતિહાસાન્ક્રતૂનપિ ।
પુરાણાનિ ચ સર્વાણિ કુલાન્યપ્સરસાં તથા ॥

ક્રતૂન્સંવત્સરં ચૈવ કલાકાષ્ઠાત્મકં તથા । ભૂતગ્રામાંશ્ચ ભૂતાનિ સરિતઃ સાગરાંસ્તથા ।
શૈલાઞ્શૈલસ્થિતાન્દેવાનોષધીઃ સવનસ્પતીઃ ॥

તર્પયેદુપવીતી ચ પ્રત્યેકં તૃપ્યતામિતિ ।
અન્વારભ્ય ચ સવ્યેન પાણિના દક્ષિણેન તુ ॥

નિવીતી તર્પયેદ્વિદ્વાનૃષીન્મન્ત્રકૃતસ્તથા ।
મરીચ્યાદીનૃષીંશ્ચૈવ નારદાદ્યાન્સમાહિતઃ ॥

પ્રાચીનાવીત્યથૈતાસ્તુ તર્પયેદ્દેવતાઃ પિતૄત્ ।
તતસ્તુ કવ્યવાડગ્નિં સોં વૈવસ્વતં તથા ॥

તતશ્ચાર્યમણં ચાપિ હ્યગ્નિષ્વાત્તાંસ્તથૈવ ચ । સોમપાંશ્ચૈવ દર્ભેષુ સતિલૈરેવ વારિભિઃ ।
તૃપ્યતામિતિ પશ્ચાત્તુ સ પિતૄંસ્તર્પયેત્તતઃ ॥

પિતૄન્પિતામહાંશ્ચૈવ તથૈવ પ્રપિતામહાન્ ।
પિતામહીસ્તતા ચાપિ તથૈવ પ્રપિતામહીઃ ॥

માતરં ચાત્મનશ્ચૈવ ગુરુમાચાર્યમેવ ચ ।
પિતૃમાતૃષ્વસારૌ ચ તથા માતામહીમપિ ॥

ઉપાધ્યાયાન્સખીન્બન્ધૂઞ્શિષ્યર્ત્વિગ્જ્ઞાતિબાન્ધવાન્ ।
પ્રમીતાનાનૃશંસ્યાર્થં તર્પયેત્તાનમત્સરઃ ॥

તર્પયિત્વા તથાઽચમ્ય સ્નાનવસ્ત્રં પ્રપીડયેત્ ।
વૃત્તિં ભૃત્યજનસ્યાહુઃ સ્નાનં પાનં ચ તદ્વિદઃ ॥

અતર્પયિત્વા તાન્પૂર્વં સ્નાનવસ્ત્રં ન પીડયેત્ । પીડયેચ્ચેત્પુરા મોહાદ્દેવાઃ સર્પિગણાસ્તથા ।
પિતરસ્તુ નિરાશાસ્તે શપ્ત્વા યાન્તિ યથાગતં ॥

પ્રક્ષાલ્ય તુ મૃદા પાદાવાચમ્ય પ્રયતઃ પુનઃ ।
દર્ભેષુ દર્ભપાણિઃ સન્સ્વાધ્યાયં તુ સમારભેત્ ॥

વેદમાદૌ સમારભ્ય તતોપર્યુપરિ ક્રમાત્ ।
યદધીતેઽન્વહં શક્ત્યા તત્સ્વાધ્યાયં પ્રચક્ષતે ॥

ઋચો વાઽપિ યજુર્વાઽપિ સામગાયમથાપિ ચ ।
ઇતિહાસપુરાણાનિ યથાશક્તિ ન હાપયેત્ ॥

ઉત્થાય તુ નમસ્કૃત્ય દિશો દિગ્દેવતા અપિ ।
બ્રહ્મણં ચ તતશ્ચાગ્નિં પૃથિવીમોષધીસ્તથા ॥

વાચં વાચસ્પતિં ચૈવ માં ચૈવ સરિતસ્તથા ।
નમસ્કૃત્ય તથાઽદ્ભિસ્તુ પ્રણવાદિ ચ પૂર્વવત્ ॥

તતો નમોઽદ્ભ્ય ઇત્યુક્ત્વા નમસ્કુર્યાત્તુ તજ્જલમ્ ।
ઘૃણિઃ સૂર્યસ્તથાઽદિત્યસ્તં પ્રણમ્ય સ્વમૂર્ધનિ ॥

તતસ્ત્વાલોકયન્નર્કં પ્રણવેન સમાહિતઃ ।
તતો મામર્ચયેત્પુષ્પૈર્મત્પ્રિયૈરેવ નિત્યશઃ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

ત્વત્પ્રિયાણિ પ્રસૂનાનિ ત્વદધિષ્ઠાનિ માધવ ।
સર્વાણ્યાચક્ષ્વ દેવેશ ત્વદ્ભક્તસ્ય મમાચ્યુત ॥
ભગવાનુવાચ ।

શૃણુષ્વાવહિતો રાજન્પુષ્પાણિ પ્રિયકૃન્તિ મે ।
કુમુદં કરવીરં ચ ચણકં ચમ્પકં તથા ॥

મલ્લિકાજાતિપુષ્પં ચ નન્દ્યાવર્તં ચ નન્દિકમ્ ।
પલાશપુષ્પપત્રાણિ દૂર્વા ભૃઙ્ગકમેવ ચ ॥

વનમાલા ચ રાજેન્દ્ર મત્પ્રિયાણિ વિશેષતઃ ।
સર્વેષામપિ પુષ્પાણાં સહસ્રગુણમુત્પલમ્ ॥

તસ્માત્પદ્મં તથા રાજન્પદ્માત્તુ સતપત્રકમ્ ।
તસ્માત્સહસ્રપત્રં તુ પુણ્ડરીકં તતઃ પરમ્ ॥

પુણ્ડરીકસહસ્રાત્તુ તુલસી ગુણતોઽધિકા । બકપુષ્પં તતસ્તસ્માત્સૌવર્ણં તુ તતોઽધિકમ્ ।
સૌવર્ણાત્તુ પ્રસૂનાચ્ચ મત્પ્રિયં નાસ્તિ પાણ્ડવ ॥

પુષ્પાભાવે તુલસ્યાસ્તુ પત્રૈર્મામર્ચયેત્પુનઃ । પત્રાલાભે તુ શાખાભિઃ શાકાલાભે શિફાલવૈઃ ।
શિફાભાવે મૃદા તત્ર ભક્તિમાનર્ચયેત મામ્ ॥

વર્જનીયાનિ પુષ્પાણિ શૃણુ રાજન્સમાહિતઃ ।
કિઙ્કિણી મુનિપુષ્પં ચ ધુર્ધૂરં પાટલં તથા ॥

તથાઽતિમુક્તકં ચૈવ પુન્નાગં નક્તમાલિકમ્ ।
યૌધિકં ક્ષીરિકાપુષ્પં નિર્ગુણ્ડી લાઙ્ગુલી જપા ॥

કર્ણિકારં તથાઽશોકં શલ્મલીપુષ્પમેવ ચ ।
કકુભાઃ કોવિદારાશ્ચ વૈભીતકમથાપિ ચ ॥

કુરણ્ટકપ્રસૂનં ચ કલ્પકં કાલકં તથા । અઙ્કેલં ગિરિકર્ણી ચ નીલાન્યેવ ચ સર્વશઃ ।
એકપર્ણાનિ ચાન્યાનિ સર્વાણ્યેવ વિવર્જયેત્ ॥

અર્કપુષ્પાણિ વર્જ્યાનિ અર્કપત્રસ્તિતાનિ ચ ।
વ્યાઘૃતાઃ પિચુમન્દાનિ સર્વાણ્યેવ વિવર્જયેત્ ॥

અન્યૈસ્તુ શુક્લપત્રૈસ્તુ ગન્ધવદ્ભિર્નરાધિપ ।
અવર્જ્યૈસ્તૈર્યથાલાભં મદ્ભક્તો માં સમર્ચયેત્ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

કથં ત્વમર્ચનીયોસિ મૂર્તયઃ કીદૃશાસ્તુ તે ।
વૈખાનસાઃ કથં બ્રુયૂઃ કથં વા પાઞ્ચરાત્રિકાઃ ॥
ભગવાનુવાચ ।

શૃણુ પાણ્ડવ તત્સર્વમર્ચનાક્રમમાત્મનઃ ।
સ્થણ્ડિલે પદ્મકં કૃત્વા ચાષ્ટપત્રં સકર્ણિકમ્ ॥

અષ્ટાક્ષરવિધાનેન હ્યથવા દ્વાદશાક્ષરૈઃ ।
વૈદિકૈરથ મન્ત્રૈશ્ચ મમ સૂક્તેન વા પુનઃ ॥

સ્થાપિતં માં તતસ્તસ્મિન્નર્યયિત્વા વિચક્ષણઃ ।
પુરુષં ચ તતઃ સત્યમત્યુતં ચ યુધિષ્ટિર ॥

અનિરુદ્ધં ચ માં પ્રાહુર્વૈખાનસવિદો જનાઃ । અન્યે ત્વેવં વિજાનન્તિ માં રાજન્પાઞ્ચરાત્રિકાઃ ।

વાસુદેવં ચ રાજેન્દ્ર સન્કર્ષણમથાપિ વા ।
પ્રદ્યુમ્નં ચાનિરુદ્ધં ચ ચતુર્મૂર્તિં પ્રચક્ષતે ॥

એતાશ્ચાન્યાશ્ચ રાજેન્દ્ર સઞ્જ્ઞાભેદેન મૂર્તયઃ ।
વિદ્ધ્યાર્થાન્તરા એવં મામેવં ચાર્ચયેદ્ભુધઃ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

ત્વદ્ભક્તાઃ કીદૃસા દેવ કાનિ તેષં વ્રતાનિ ચ ।
એતત્કથય દેવેશ ત્વદ્ભક્તસ્ય મમાચ્યુત ॥
ભગવાનુવાચ ।

અનન્યદેવતાભક્તા ચે મદ્ભક્તજનપ્રિયાઃ ।
મામેવ શરણં પ્રાપ્તા મદ્ભક્તાસ્તે પ્રકીર્તિતાઃ ॥

સ્વર્ગ્યાણ્યપિ યશસ્યાનિ મત્પ્રિયાણિ વિશેષતઃ ।
મદ્ભક્તઃ પાણ્ડવશ્રેષ્ઠ વ્રતાનીમાનિ ધારયેત્ ॥

નાન્યદાચ્છાદયેદ્વસ્ત્રં મદ્ભક્તો જલતારણે ।
સ્વસ્થસ્તુ ન દિવા સ્વપ્યેન્મધુમાંસાનિ વર્જયેત્ ॥

પ્રદક્ષિણં વ્રજેદ્વિપ્રાન્ગામશ્વત્થં હુતાશનમ્ ।
ન ધાવેત્પતિતે વર્ષે નાગ્નભિક્ષાં ચ લોપયેત્ ॥

પ્રત્યક્ષલવણં નાદ્યત્સૌભાઞ્જનકરઞ્જનૌ ।
ગ્રાસમુષ્ટિં ગવપે દદ્યાદ્ધાન્યામ્લં ચૈવ વર્જયેત્ ॥

તથા પર્યુષિતં ચાપિ પક્વં પરગૃહાગતમ્ ।
અનિવેદિતં ચ યદ્દ્રવ્યં તત્પ્રયત્નેન વર્જયેત્ ॥

વિભિતકકરઞ્જાનાં છાયાં દૂરે વિવર્જયેત્ ।
પિપ્રદેવપરીવાદાન્ન વદેત્પીડિતોપિ સન્ ॥

સાત્વિકા રાજસાશ્ચાપિ તામસાશ્ચાપિ પાણ્ડવ ।
મામર્ચયન્તિ મદ્ભક્તાસ્તેષામીદૃગ્વિદા ગતિઃ ॥

તામસાસ્તિમિરં યાન્તિ રાજસા રજ એવ તત્ ।
સાત્વિકાઃ સત્વસમ્પન્નાઃ સત્વમેવ પ્રયાન્તિ તે ॥

યે સિદ્ધાઃ સન્તિ સાઙ્ખ્યેન યોગસત્વબલેન ચ ।
નભસ્યાદિત્યચન્દ્રાભ્યાં પશ્યન્તિ પદવિસ્તરમ્ ॥

એકસ્તમ્ભે નવદ્વારે ત્રિસ્થૂણે પઞ્ચસાક્ષિકે ।
એતસ્મિન્દેહનગરે રાજસસ્તુ સદા ભવેત્ ॥

ઉદિતે સવિતર્યાપ્ય ક્રિયાયુક્તસ્ય ધીમતઃ ।
ચતુર્વેદવિદશ્ચાપિ દેહે ષડ્વૃષલાઃ સ્મૃતાઃ ॥

ક્ષત્રિયાઃ સપ્ત વિજ્ઞેયા વૈશ્યાસ્ત્વષ્ટૌ પ્રકીર્તિતાઃ ।
નિયતાઃ પાણ્ડવશ્રેષ્ઠ શૂદ્રાણામેકવિંશતિઃ ॥

કામઃ ક્રોધશ્ચ લોભશ્ચ મોહશ્ચ મદ એવ ચ ।
મહામોહશ્ચ ઇત્યેતે દેહે ષડ્વૃષલાઃ સ્મૃતાઃ ॥

ગર્વઃ સ્તમ્ભો હ્યહઙ્કાર ઈર્ષ્યા ચ દ્રોહ એવ ચ ।
પારુષ્યં ક્રૂરતા ચૈવ સપ્તૈત ક્ષત્રિયાઃ સ્મૃતાઃ ॥

તીક્ષ્ણતા નિકૃતિર્માયા શાઠ્યં ડમ્ભો હ્યનાર્જવમ્ ।
પૈશુન્યમનૃતં ચૈવ વેશ્યાસ્ત્વષ્ટૌ પ્રકીર્તિતાઃ ॥

તૃષ્ણા બુભુક્ષા નિદ્રા ચ હ્યાલસ્યં ચાઘૃણાદયઃ ।
આધિશ્ચાપિ વિષાદશ્ચ પ્રમાદો હીનસત્વતા ॥

ભયં વિક્લબતા જાડ્યં પાપકં મન્યુરેવ ચ ।
આશા ચાશ્રદ્દધાનત્વમનવસ્થાપ્યમન્ત્રણમ્ ॥

આશૌચં મલિનત્વં ચ શૂદ્રા હ્યેતે પ્રકીર્તિતાઃ ।
યસ્મિન્નેતે ન દૃશ્યન્તે સ વૈ બ્રાહ્મણ ઉચ્યતે ॥

યેષુયેષુ હિ ભાવેષુ યત્કાલં વર્તતે દ્વિજઃ ।
તત્કાલં વૈ સ વિજ્ઞેયો બ્રાહ્મણો જ્ઞાનદુર્બલઃ ॥

પ્રાણાનાયમ્ય યત્કાલં યેન માં ચાપિ ચિન્તયેત્ ।
તત્કાલો વૈ દ્વિજો જ્ઞેયઃ શેષકાલો હ્યથેતરઃ ॥

તસ્માત્તુ સાત્વિકો ભૂત્વા શુચિઃ ક્રોધવિવર્જિતઃ ।
મામર્ચયેત્તુ સતતં મત્પ્રિયત્વં યદીચ્છતિ ॥

અલોલજિહ્વઃ સમુપસ્થિતો ધૃતિં નિધાય ચક્ષુર્યુગમાત્રમેવ તત ।
મનશ્ચ વાચં ચ નિગૃહ્ય ચઞ્ચલં ભયાન્નિવૃત્તો મમ ભક્ત ઉચ્યતે ॥

ઈદૃશાધ્યાત્મિનો યે તુ બ્રાહ્મણા નિયતેન્દ્રિયાઃ ।
તેષાં શ્રાદ્ધેષુ તૃપ્યન્તિ તેન તૃપ્તાઃ પિતામહાઃ ॥

ધર્મો જયતિ નાધર્મઃ સત્યં જયતિ નાનૃતમ્ ।
ક્ષમા જયતિ ન ક્રોધઃ ક્ષમાવાન્બ્રાહ્મણો ભવેત્ ॥