મહાભારત · અધ્યાય 13.80

કન્યાયાં પ્રાપ્તશુલ્કાયાં પતિશ્ચેન્નાસ્તિ કશ્ચન ।
તત્ર કા પ્રતિપત્તિઃ સ્યાત્તન્મે બ્રૂહિ પિતામહ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

યા પુત્રકસ્ય ઋદ્ધસ્ય પ્રતિપાલ્યા તદા ભવેત્ ।
અથવા સા હરેચ્છુલ્કં ક્રીતા શુલ્કપ્રદસ્ય સા ॥

તસ્યાર્થેઽપત્યમીહેવ યેન ન્યાયેન શક્નુયાત્ ।
ન તસ્માન્મન્ત્રવત્કાર્યં કશ્ચિત્કુર્વીત કિઞ્ચન ॥

સ્વયંવૃતેન સાજ્ઞપ્તા પિત્રા વૈ પ્રત્યપદ્યત ।
તત્તસ્યાન્યે પ્રશંસન્તિ ધર્મજ્ઞા નેતરે જનાઃ ॥

એતત્તુ નાપરે ચક્રુરપરે જાતુ સાધવઃ ।
સાધૂનાં પુનરાચારો ગરીયાન્ધર્મલક્ષણઃ ॥

અસ્મિન્નેવ પ્રકારે તુસુક્રતુર્વાક્યમબ્રવીત્ ।
નપ્તા વિદેહરાજસ્ય જનકસ્ય મહાત્મનઃ ॥

અસદાચરિતે માર્ગે કથં સ્યાદનુકીર્તનમ્ ।
અનુપ્રશ્નઃ સંશયો વા સતામેવમુપાલભેત્ ॥

અસદેવ હિ ધર્મસ્ય પ્રદાનં ધર્મ આસુરઃ ।
નાનુશુશ્રુમ જાત્વેનામિમાં પૂર્વેષુ કર્મસુ ॥

ભાર્યાપત્યોર્હિ સમ્બન્ધઃ સ્ત્રીપુંસોસ્તુલ્ય એવ તુ ।
રતિઃ સાધારણો ધર્મ ઇતિ ચાહ સ પાર્થિવઃ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

અથ કેન પ્રમાણેન પુંસામાદીયતે ધનમ્ ।
પુત્રવદ્ધિ પિતુસ્તસ્ય કન્યા ભવિતુમર્હતિ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

યથૈવાત્મા તથા પુત્રઃ પુત્રેણ દુહિતા સમા ।
તસ્યામાત્મનિ તિષ્ઠન્ત્યાં કથમન્યો ધનં હરેત્ ॥

માતુશ્ચ યૌતકં યત્સ્યાત્કુમારીભાગ એવ સઃ ।
દૌહિત્ર એવ તદ્રિક્થમપુત્રસ્ય પિતુર્હરેત્ ॥

દદાતિ હિ સ પિણ્ડાન્વૈ પિતુર્માતામહસ્ય ચ ।
પુત્રદૌહિત્રયોરેવ વિશેષો નાસ્તિ ધર્મતઃ ॥

અન્યત્ર જામયા સાર્ધં પ્રજાનાં પુત્ર ઈહતે ।
દુહિતાઽન્યત્ર જાતેન પુત્રેણાપિ વિશિષ્યતે ॥

દૌહિત્રકેણ ધર્મેણ તત્ર પશ્યામિ કારણમ્ ।
વિક્રીતાસુ હિ યે પુત્રા ભવન્તિ પિતુરેવ તે ॥

અસૂયવસ્ત્વધર્મિષ્ઠાઃ પરસ્વાદાયિનઃ શઠાઃ ।
આસુરાદધિસમ્ભૂતા ધર્માદ્વિષમવૃત્તયઃ ॥

અત્ર ગાથા યમોદ્ગીતાઃ કીર્તયન્તિ પુરાવિદઃ ।
ધર્મજ્ઞા ધર્મશાસ્ત્રેષુ નિબદ્ધા ધર્મસેતુષુ ॥

યો મનુષ્યઃ સ્વકં પુત્રં વિક્રીય ધનમિચ્છતિ ।
કન્યાં વા જીવિતાર્થાય યઃ શુલ્કેન પ્રયચ્છતિ ॥

સપ્તાવરે મહાઘોરે નિરયે કાલસાહ્વયે ।
સ્વેદં મૂત્રં પુરીષં ચ તસ્મિન્મૂઢઃ સમશ્નુતે ॥

આર્ષે ગોમિથુનં શુલ્કં કેચિદાહુર્મૃષૈવ તત્ ।
અલ્પો વા બહુ વા રાજન્વિક્રયસ્તાવદેવ સઃ ॥

યદ્યપ્યાચરિતઃ કૈશ્ચિન્નૈષ ધર્મઃ સનાતનઃ ।
અન્યેષામપિ દૃશ્યન્તે લોભતઃ સમ્પ્રવૃત્તયઃ ॥

વશ્યાં કુમારીં બલતો યે તાં સમુપભુઞ્જતે ।
એતે પાપસ્ય કર્તારસ્તમસ્યન્ધે ચ શેરતે ॥

અન્યોપ્યથ ન વિક્રેયો મનુષ્યઃ કિં પુનઃ પ્રજાઃ ।
અધર્મમૂલૈર્હિ ધનૈસ્તૈર્ન ધર્મોઽથ કશ્ચન ॥