મહાભારત · અધ્યાય 12.331

કથં વ્યાસસ્ય ધર્માત્મા શુકો જજ્ઞે મહાતપાઃ ।
સિદ્ધિં ચ પરમાં પ્રાપ્તસ્તન્મે બ્રૂહિ પિતામહ ॥

કસ્યાં ચોત્પાદયામાસ શુકં વ્યાસસ્તપોધનઃ ।
ન હ્યસ્ય જનનીં વિદ્મો જન્મ ચાગ્ર્યં મહાત્મનઃ ॥

કથં ચ બાલસ્ય સતઃ સૂક્ષ્મજ્ઞાને રતા મતિઃ ।
યથા નાન્યસ્ય લોકેઽસ્મિન્દ્વિતીયસ્યેહ કસ્યચિત્ ॥

એતદિચ્છામ્યહં શ્રોતું વિસ્તરેણ મહામતે ।
ન હિ મે તૃપ્તિરસ્તીહ શૃણ્વતોઽમૃતમુત્તમમ્ ॥

માહાત્મ્યમાત્મયોગં ચ વિજ્ઞાનં ચ શુકસ્ય હ ।
યથાવદાનુપૂર્વ્યેણ તન્મે બ્રૂહિ પિતામહ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

ન હાયનૈર્ન પલિતૈર્ન વિત્તૈર્ન ચ બન્ધુભિઃ ।
ઋષયશ્ચક્રિરે ધર્મં યોઽનૂચાનઃ સ નો મહાન્ ॥

તપોમૂલમિદં સર્વં યન્માં પૃચ્છસિ પાણ્ડવ ।
તદિન્દ્રિયાણિ સંયમ્ય તપો ભવતિ નાન્યથા ॥

ઇન્દ્રિયાણાં પ્રસઙ્ગેન દોષમૃચ્છત્યસંશયમ્ ।
સન્નિયમ્ય તુ તાન્યેવ સિદ્ધિમાપ્નોતિ માનવઃ ॥

અશ્વમેધસહસ્રસ્ય વાજપેયશતસ્ય ચ ।
યોગસ્ય કલયા તાત ન તુલ્યં વિદ્યતે ફલમ્ ॥

અત્ર તે વર્તયિષ્યામિ જન્મયોગફલં તથા ।
શુકસ્યાગ્ર્યાં ગતિં ચૈવ દુર્વિદામકૃતાત્મભિઃ ॥

મેરુશૃઙ્ગે કિલ પુરા કર્ણિકારવનાયુતે ।
વિજહાર મહાદેવો ભીમૈર્ભૂતગણૈર્વૃતઃ ॥

શૈલરાજસુતા ચૈવ દેવી તત્રાભવત્પુરા ।
તત્ર દિવ્યં તપસ્તેષે કૃષ્ણદ્વૈપાયનઃ પ્રભુઃ ॥

યોગેનાત્માનમાવિશ્ય યોગધર્મપરાયણઃ ।
ધારયન્સ તપસ્તેપે પુત્રાર્થં કુરુસત્તમ ॥

અગ્નેર્ભૂમેરપાં વાયોરન્તરિક્ષસ્ય વા વિભો ।
વીર્યેણ સમ્મિતઃ પુત્રો મમ ભૂયાદિતિ સ્મ હ ॥

સન્કલ્પેનાથ મૌનેન દુષ્પ્રાપમકૃતાત્મભિઃ ।
વરયામાસ દેવેશમાસ્થિતસ્તપ ઉત્તમમ્ ॥

અતિષ્ઠન્મારુતાહારઃ શતં કિલ સમાઃ પ્રભુઃ આરાધયન્મહાદેવં બહુરૂપમુમાપતિમ્ ॥

તત્ર બ્રહ્મર્ષયશ્ચૈવ સર્વે દેવર્ષયસ્તથા ।
લોકપાલાશ્ચ લોકેશં સાધ્યાશ્ચ વસુભિઃ સહ ॥

આદિત્યાશ્ચૈવ રુદ્રાશ્ચ દિવાકરનિશાકરૌ ।
મારુતો મરુતશ્ચૈવ સાગરાઃ સરિતસ્તથા ॥

અશ્વિનૌ દેવગન્ધર્વાસ્તથા નારદપર્વતૌ ।
વિશ્વાવસુશ્ચ ગન્ધર્વઃ સિદ્ધાશ્ચાપ્સરસાં ગણાઃ ॥

તત્ર રુદ્રો મહાદેવઃ કર્ણિકારમયીં શુભામ્ ।
ધારયાણઃ સ્રજં ભાતિ જ્યોત્સ્નામિવ નિશાકરઃ ॥

તસ્મિન્દિવ્યે વને રમ્યે દેવદેવર્ષિસન્કુલે ।
આસ્થિતઃ પરમં યોગમૃષિઃ પુત્રાર્થમચ્યુતઃ ॥

ન ચાસ્ય હીયતે પ્રાણો ન ગ્લાનિરુપજાયતે ।
ત્રયાણામપિ લોકાનાં તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

જટાશ્ચ તેજસા તસ્ય વૈશ્વાનરશિખોપમાઃ ।
પ્રજ્વલન્ત્યઃ સ્મ દૃશ્યન્તે યુક્તસ્યામિતતેજસઃ ॥

માર્કણ્ડેયો હિ ભગવાનેતદાખ્યાતવાન્મમ ।
સ દેવચરિતાનીહ કથયામાસ મે તદા ॥

એતા અદ્યાપિ કૃષ્ણસ્ય તપસા તેન દીપિતાઃ ।
અગ્નિવર્ણા જટાસ્તાત પ્રકાશન્તે મહાત્મનઃ ॥

એવંવિધેન તપસા તસ્ય ભક્ત્યા ચ ભારત ।
મહેશ્વરઃ પ્રસન્નાત્મા ચકાર મનસા મતિમ્ ॥

તતસ્તસ્ય મહાદેવો દર્શયામાસ સામ્બિકઃ । ઉવાચ ચૈવં ભગવાંખ્યમ્બકઃ પ્રહસન્નિવ ।
એવંવિધસ્તે તનયો દ્વૈપાયન ભવિષ્યતિ ॥

યથા હ્યગ્નિર્યથા વાયુર્યથા ભૂમિર્યથા જલમ્ ।
યથાઽકારાસ્તથા શુદ્ધો ભવિતા તે સુતો મહાન્ ॥

તદ્ભાવભાવી તદ્બુદ્ધિસ્તદાઽત્મા તદપાશ્રયઃ ।
તેજસાઽવૃત્ય લોકાંસ્ત્રીન્યશઃ પ્રાપ્સ્યતિ તે સુતઃ ॥