મહાભારત · અધ્યાય 10.15

દૃષ્ટૈવ મુનિશાર્દૂલૌ તાવગ્નિસમતેજસૌ । ગાણ્ડીવધન્વા સઞ્ચિન્ત્ય પ્રાપ્તકાલં મહારથઃ ।
સઞ્જહાર શરં દિવ્યં ત્વરમાણો ધનઞ્જયઃ ॥

ઉવાચ વચનં શ્રેષ્ઠસ્તાવૃષી પ્રાઞ્જલિસ્તદા ।
પ્રમુક્તમસ્ત્રમસ્ત્રેણ શામ્યતામિતિ વૈ મયા ॥

સંહૃતે પરમાસ્ત્રેઽસ્મિન્સર્વાનસ્માનશેષતઃ ।
પાપકર્મા ધ્રુવં દ્રૌણિઃ પ્રધક્ષ્યત્યસ્ત્રતેજસા ॥

યદત્ર હિતમસ્માકં લોકાનાં ચૈવ સર્વથા ।
ભવન્તૌ દેવસઙ્કાશૌ તથા સમ્મન્તુમર્હતઃ ॥

ઇત્યુક્ત્વા સઞ્જહારાસ્ત્રં પુનરેવ ધનઞ્જયઃ ।
સંહારો દુષ્કરસ્સ્ય દેવૈરપિ હિ સંયુગે ॥

વિસૃષ્ટસ્ય રણે તસ્ય પરમાસ્ત્રસ્ય સઙ્ગ્રહે ।
અશક્તઃ પાણ્ડવાદન્યઃ સાક્ષાદપિ શતક્રતુઃ ॥

બ્રહ્મતેજોદ્ભવં તદ્ધિ વિસૃષ્ટમકૃતાત્મના ।
ન શક્યમાવર્તયિતું બ્રહ્મચર્યવ્રતાદૃતે ॥

અચીર્ણબ્રહ્મચર્યો યઃ સૃષ્ટ્વાઽવર્યતે પુનઃ ।
તદસ્ત્રં સાનુબન્ધસ્ય મૂર્ધાનં તસ્ય કૃન્તતિ ॥

બ્રહ્મચારી વ્રતી ચાપિ દુરવાપમવાપ્ય તત્ ।
પરમવ્યસનાર્તોઽપિ નાર્જુનોઽસ્ત્રં વ્યમુઞ્ચત ॥

સત્યવ્રતધરઃ શૂરો બ્રહ્મચારી ચ પાણ઼્ડવઃ ।
ગુરુવર્તી ચ તેનાસ્ત્રં સઞ્જહારાર્જુનઃ પુનઃ ॥

દ્રૌણિરપ્યથ સમ્પ્રેભ્ય સોઽન્તરા તાવૃષી સ્થિતૌ ।
ન શશાક પુનર્ઘોરમસ્ત્રં સંહર્તુમોજસા ॥

અશક્તઃ પ્રતિસંહારે પરમાસ્ત્રસ્ય સંયુગે ।
દ્રૌણિર્દીનમના રાજન્દ્વૈપાયનમભાષત ॥

ઉત્તમવ્યસનાર્તેન પ્રાણત્રાણમભીપ્સુના ।
મયૈતદસ્ત્રમુત્સૃષ્ટં ભીમસેનભયાન્મુને ॥

અધર્મશ્ચ કૃતોઽનેન ધાર્તરાષ્ટ્રં જિઘાંસતા ।
મિથ્યાચારેણ ભગવન્ભીમસેનેન સંયુગે ॥

અતઃ સૃષ્ટમિદં બ્રહ્મન્મયાઽસ્ત્રમકૃતાત્મના ।
તસ્ય ભૂયોઽપિ સંહારં કર્તું નાહમિહોત્સહે ॥

નિસૃષ્ટં હિ મયા દિવ્યમેતદસ્ત્રં દુરાસદમ્ ।
અપાણ્ડવાયેતિ મુને વહ્નિતેજોઽનુમન્ત્ર્ય વૈ ॥

તદિદં પાણ્ડવેયાનામન્તાયૈવાભિસંહિતમ્ ।
અદ્ય પાણ્ડુસુતાન્સર્વાઞ્જીવિતાદ્વંશયિષ્યતિ ॥

કૃતં પાપમિદં બ્રહ્મન્રોષાવિષ્ટેન ચેતસા ।
વધમાશાસ્ય પાર્થાનાં મયાસ્ત્રં સૃજતા રણે ॥

વ્યાસ ઉવાચ ।

અસ્ત્રં બ્રહ્મશિરસ્તાત વિદ્વાન્પાર્થો ધનઞ્જયઃ ।
ઉત્સૃષ્ટવાનહિંસાર્થં ન રોષેણ તવાહવે ॥

અસ્ત્રમસ્ત્રેણ તુ રમે તવ સંશમયિષ્યતા ।
વિસૃષ્ટમર્જુનેનેદં પુનશ્ચ પ્રતિસંહૃતમ્ ॥

બ્રહ્માસ્ત્રમપ્યવાપ્યૈતદુપદેશાત્પિતુસ્તવ ।
ક્ષત્રધર્માન્મહાબાહુર્નાકમ્પત ધનઞ્જયઃ ॥

એવં ધૃતિમતઃ સાધોઃ સર્વાસ્ત્રવિદુષઃ સતઃ ।
સભ્રાતૃબન્ધોઃ કસ્માત્ત્વં વધમસ્ય ચિકીર્ષસિ ॥

અસ્ત્રં બ્રહ્મશિરો યત્ર પરમાસ્ત્રેણ વધ્યતે ।
સમા દ્વાદશ પર્જન્યસ્તદ્રાષ્ટ્રં નાભિવર્ષતિ ॥

એતદર્થં મહાબાહુઃ શક્તિમાનપિ પાણ્ડવઃ ।
ન વિહન્યાત્તદસ્ત્રં તુ પ્રજાહિતચિકીર્ષયા ॥

પાણ્ડવાસ્ત્વં ચ રાષ્ટ્રં ચ સદા સંરક્ષ્યમેવ નઃ ।
તસ્માત્સંહર દિવ્યં ત્વમસ્ત્રમેન્મહાભુજ ॥

અરોષસ્તવ ચૈવાસ્તુ પાર્થાઃ સન્તુ નિરામયાઃ । ન હ્યધર્મેણ રાજર્ષિઃ પાણ્ડવો જેતુમિચ્છતિ ।

મણિં ચૈવ પ્રયચ્છાદ્ય યસ્તે શિરસિ તિષ્ઠતિ ।
એતદાદાય તે પ્રામાન્પ્રતિદાસ્યન્તિ પાણ્ડવાઃ ॥
દ્રૌણિરુવાચ ।

પાણ્ડવૈર્યાનિ રત્નાનિ યચ્ચાન્યત્કૌરવૈર્ધનમ્ ।
અવાપ્તમિહ તેભ્યોઽયં મણિર્મમ વિશિષ્યતે ॥

યમાબધ્ય ભયં નાસ્તિ શસ્ત્રવ્યાધિક્ષુધાશ્રયમ્ ।
દેવેભ્યો દાનવેભ્યો વા નાગેભ્યો વા કથઞ્ચન ॥

ન ચ રક્ષોગણભયં ન તસ્કરભયં તથા ।
એવંવીર્યો મણિરયં ન મે ત્યાજ્યઃ કથઞ્ચન ॥

યત્તુ મે ભગવાનાહ તન્મે કાર્યમનન્તરમ્ । અયં મણિરયં ચાહમિષીકા તુ પતિષ્યતિ ।
ગર્ભેષુ પાણ્ડુપુત્રાણામુત્રાયાસ્તથોદરે ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

પ્રાહ દ્રોણસુતં તત્ર વ્યાસઃ પરમદુર્મનાઃ ॥

એવં કુરુ ન ચાન્યત્ર બુદ્ધિઃ કાર્યા કથઞ્ચન ।
ગર્ભેષુ પાણ્ડવેયાનાં વિસૃજ્યૈતદુપારમ ॥

તમુવાચ હૃષીકેશઃ પાણ્ડવાનાં હિતે મતઃ ।
ભવિષ્યમેકમુત્સૃજ્ય ગર્ભેષ્વસ્ત્રં નિપાત્યતામ્ ॥

અહમેનં દદામ્યેષાં પિણ્ડદં કીર્તિવર્ધનમ્ ।
રાજર્ષિં પુણ્યકર્માણમનેકક્રતુયાજિનમ્ ॥

એવં કુરુ ન ચાન્યા તે બુદ્ધિઃ કાર્યા કથઞ્ચન ।
આગર્ભાત્પાણ્ડવેયાનાં કૃત્વા પાતં વિનઙ્ક્ષ્યતિ ॥

એવં બ્રુવાણં ગોવિન્દં વૃષભં સર્વસાત્વતામ્ ।
દ્રૌણિઃ પરમસઙ્ક્રુદ્ધઃ પ્રત્યુવાચેદમુત્તરમ્ ॥

નૈતદેવં યદાત્થ ત્વં પક્ષપાતેન કેશવ ।
વચનાત્પુણ્ડરીકાક્ષ તવ મદ્વાક્યમન્યથા ॥

પતિષ્યત્યેતદસ્ત્રં વૈ ગર્ભે તસ્યા મયોદ્યતમ્ ।
વિરાટદુહિતુઃ કૃષ્ણ યં ત્વં રક્ષિતુમર્હસિ ॥
વાસુદેવ ઉવાચ ।

અમોઘઃ પરમાસ્ત્રસ્ય પાતસ્ત્વદ્ય ભવિષ્યતિ ।
અભિમન્યોઃ સૃજૈષીકાં ગર્ભસ્થઃ શામ્યતાં શિશુઃ ॥

અહમેનં મૃતં જાતં જીવયિષ્યામિ બાલકમ્ ।
સ તુ ગર્ભો મૃતો જાતો દીર્ઘમાયુરવાપ્સ્યતિ ॥

ઇત્યુક્તઃ પ્રત્યુવાચૈનં દ્રોણપુત્રઃ સ્મયન્નિવ ।
યદ્યસ્ત્રદગ્ધં ગોવિન્દ જીવયસ્યેવમસ્ત્વિતિ ॥

તતઃ પરમમસ્ત્રં તુ દ્રૌણિરુદ્યતમાહવે ।
દ્વૈપાયનમનાદૃત્ય ગર્ભેષુ પ્રમુમોચ હ ॥