મહાભારત · અધ્યાય 1.66

અથ નારાયણેનેન્દ્રશ્ચકાર સહ સંવિદમ્ ।
અવતર્તું મહીં સ્વર્ગાદંશતઃ મહિતઃ સુરૈઃ ॥

આદિશ્ય ચ સ્વયં શક્રઃ સર્વાનેવ દિવૌકસઃ ।
નિર્જગામ પુનસ્તસ્માત્ક્ષયાન્નારાયણસ્ય હ ॥

તેઽમરારિવિનાશાય સર્વલોકહિતાય ચ ।
અવતેરુઃ ક્રમેણૈવ મહીં સ્વર્ગાદ્દિવૌકસઃ ॥

તતો બ્રહ્મર્ષિવંશેષુ પાર્થિવર્ષિકુલેષુ ચ ।
જજ્ઞિરે રાજશાર્દૂલ યથાકામં દિવૌકસઃ ॥

દાનવાન્રાક્ષસાંશ્ચૈવ ગન્ધર્વાન્પન્નગાંસ્તથા ।
પુરુષાદાનિ ચાન્યાનિ જઘ્નુઃ સત્વાન્યનેકશઃ ॥

દાનવા રાક્ષસાશ્ચૈવ ગન્ધર્વાઃ પન્નગાસ્તથા ।
ન તાન્બલસ્થાન્બાલ્યેઽપિ જઘ્નુર્ભરતસત્તમ ॥
જનમેજય ઉવાચ ।

દેવદાનવસઙ્ઘાનાં ગન્ધર્વાપ્સરસાં તથા ।
માનવાનાં ચ સર્વેષાં તથા વૈ યક્ષરક્ષસામ્ ॥

શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વેન સમ્ભવં કૃત્સ્નમાદિતઃ ।
પ્રાણિનાં ચૈવ સર્વેષાં સમ્ભવં વક્તુમર્હસિ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

હન્ત તે કથયિષ્યામિ નમસ્કૃત્ય સ્વયમ્ભુવે ।
સુરાદીનામહં સમ્યગ્લોકાનાં પ્રભવાપ્યયમ્ ॥

બ્રહ્મણો માનસાઃ પુત્રા વિદિતાઃ ષણ્મહર્ષયઃ ।
મરીચિરત્ર્યહ્ગિરસૌ પુલસ્ત્યઃ પુલહઃ ક્રતુઃ ॥

મરીચેઃ કશ્યપઃ પુત્રઃ કશ્યપાત્તુ ઇમાઃ પ્રજાઃ ।
પ્રજજ્ઞિરે મહાભાગા દક્ષકન્યાસ્ત્રયોદશ ॥

અદિતિર્દિતિર્દનુઃ કાલા દનાયુઃ સિંહિકા તથા ।
ક્રોધા પ્રાધા ચ વિશ્વા ચ વિનતા કપિલા મુનિઃ ॥

કદ્રૂશ્ચ મનુજવ્યાઘ્ર દક્ષકન્યૈવ ભારત ।
એતાસાં વીર્યસમ્પન્નં પુત્રપૌત્રમનન્તકમ્ ॥

અદિત્યાં દ્વાદશાદિત્યાઃ સમ્ભૂતા ભુવનેશ્વરાઃ ।
યે રાજન્નામતસ્તાંસ્તે કીર્તયિષ્યામિ ભારત ॥

ધાતા મિત્રોઽર્યમા શક્રો વરુણસ્ત્વંશ એવ ચ ।
ભગો વિવસ્વાન્પૂષા ચ સવિતા દશમસ્તથા ॥

એકાદશસ્તથા ત્વષ્ટા દ્વાદશો વિષ્ણુરુચ્યતે ।
જઘન્યજસ્તુ સર્વેષામાદિત્યાનાં ગુણાધિકઃ ॥

એક એવ દિતેઃ પુત્રો હિરણ્યકશિપુઃ સ્મૃતઃ ।
નામ્ના ખ્યાતાસ્તુ તસ્યેમે પઞ્ચ પુત્રા મહાત્મનઃ ॥

પ્રહ્લાદઃ પૂર્વજસ્તેષાં સંહ્લાદસ્તદનન્તરમ્ ।
અનુહ્લાદસ્તૃતીયોઽભૂત્તસ્માચ્ચ શિબિબાષ્કલૌ ॥

પ્રહ્લાદસ્ય ત્રયઃ પુત્રાઃ ખ્યાતાઃ સર્વત્ર ભારત ।
વિરોચનશ્ચ કુમ્ભશ્ચ નિકુમ્ભશ્ચેતિ ભારત ॥

વિરોચનસ્ય પુત્રોઽભૂદ્બલિરેકઃ પ્રતાપવાન્ ।
બલેશ્ચ પ્રથિતઃ પુત્રો બાણો નામ મહાસુરઃ ॥

રુદ્રસ્યાનુચરઃ શ્રીમાન્મહાકાલેતિ યં વિદુઃ ।
ચત્વારિંશદ્દનોઃ પુત્રાઃ ખ્યાતાઃ સર્વત્ર ભારત ॥

તેષાં પ્રથમજો રાજા વિપ્રચિત્તિર્મહાયશાઃ ।
શમ્બરો નમુચિશ્ચૈવ પુલોમા ચેતિ વિશ્રુતઃ ॥

અસિલોમા ચ કેશી ચ દુર્જયશ્ચૈવ દાનવઃ ।
અયઃશિરા અશ્વશિરા અશ્વશહ્કુશ્ચ વીર્યવાન્ ॥

તથા ગગનમૂર્ધા ચ વેગવાન્કેતુમાંશ્ચ સઃ ।
સ્વર્ભાનુરશ્વોઽશ્વપતિર્વૃષપર્વાઽજકસ્તથા ॥

અશ્વગ્રીવશ્ચ સૂક્ષ્મશ્ચ તુહુણ્ડશ્ચ મહાબલઃ ।
ઇષુપાદેકચક્રશ્ચ વિરૂપાક્ષહરાહરૌ ॥

નિચન્દ્રશ્ચ નિકુમ્ભશ્ચ કુપટઃ કપટસ્તથા । શરભઃ શલભશ્ચૈવ સૂર્યાચન્દ્રમસૌ તથા ।
એતે ખ્યાતા દનોર્વંશે દાનવાઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥

અન્યૌ તુ ખલુ દેવાનાં સૂર્યાચન્દ્રમસૌ સ્મૃતૌ ।
અન્યૌ દાનવમુખ્યાનાં સૂર્યાચન્દ્રમસૌ તથા ॥

ઇમે ચ વંશાઃ પ્રથિતાઃ સત્વવન્તો મહાબલાઃ ।
દનુપુત્રા મહારાજ દશ દાનવવંશજાઃ ॥

એકાક્ષો મૃતપો વીરઃ પ્રલમ્બનરકાવપિ ।
વાતાપિઃ શત્રુતપનઃ શઠશ્ચૈવ મહાસુરઃ ॥

ગવિષ્ઠશ્ચ વનાયુશ્ચ દીર્ઘજિહ્વશ્ચ દાનવઃ ।
અસઙ્ખ્યેયાઃ સ્મૃતાસ્તેષાં પુત્રાઃ પૌત્રાશ્ચ ભારત ॥

સિંહિકા સુષુવે પુત્રં રાહું ચન્દ્રાર્કમર્દનમ્ ।
સુચન્દ્રં ચન્દ્રહર્તારં તથા ચન્દ્રપ્રમર્દનમ્ ॥

ક્રૂરસ્વભાવં ક્રૂરાયાઃ પુત્રપૌત્રમનન્તકમ્ ।
ગણઃ ક્રોધવશો નામ ક્રૂરકર્માઽરિમર્દનઃ ॥

દનાયુષઃ પુનઃ પુત્રાશ્ચત્વારોઽસુરપુન્ગવાઃ ।
વિક્ષરો બલવીરૌ ચ વૃત્રશ્ચૈવ મહાસુરઃ ॥

કાલાયાઃ પ્રથિતાઃ પુત્રાઃ કાલકલ્પાઃ પ્રહારિણઃ ।
પ્રવિખ્યાતા મહાવીર્યા દાનવેષુ પરન્તપાઃ ॥

વિનાશનશ્ચ ક્રોધશ્ચ ક્રોધહન્તા તથૈવ ચ ।
ક્રોધશત્રુસ્તથૈવાન્યે કાલકેયા ઇતિ શ્રુતાઃ ॥

અસુરાણામુપાધ્યાયઃ શક્રસ્ત્વષિસુતોઽભવત્ ।
ખ્યાતાશ્ચોશનસઃ પુત્રાશ્ચત્વારોઽસુરયાજકાઃ ॥

ત્વષ્ટા ધરસ્તથાત્રિશ્ચ દ્વાવન્યૌ રૌદ્રકર્મિણૌ ।
તેજસા સૂર્યસન્કાશા બ્રહ્મલોકપરાયણાઃ ॥

ઇત્યેષ વંશપ્રભવઃ કથિતસ્તે તરસ્વિનામ્ ।
અસુરાણાં સુરાણાં ચ પુરાણે સંશ્રુતો મયા ॥

એતેષાં યદપત્યં તુ ન શક્યં તદશેષતઃ ॥
પ્રસંખ્યાતું મહીપાલ ગુણભૂતમનન્તકમ્ ॥

તાર્ક્ષ્યશ્ચારિષ્ટનેમિશ્ચ તથૈવ ગરુડારુણૌ ।
આરુણિર્વારુણિશ્ચૈવ વૈનતેયાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥

શેષોઽનન્તો વાસુકિશ્ચ તક્ષકશ્ચ ભુજઙ્ગમઃ ।
કૂર્મશ્ચ કુલિકશ્ચૈવ કાદ્રવેયાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥

ભીમસેનોગ્રસેનૌ ચ સુપર્ણો વરુણસ્તથા ।
ગોપતિર્ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ સૂર્યવર્ચાશ્ચ સપ્તમઃ ॥

સત્યવાગર્કપર્ણશ્ચ પ્રયુતશ્ચાપિ વિશ્રુતઃ ।
ભીમશ્ચિત્રરથશ્ચૈવ વિખ્યાતઃ સર્વવિદ્વશી ॥

તથા શાલિશિરા રાજન્પર્જન્યશ્ચ ચતુર્દશઃ ।
કલિઃ પઞ્ચદશસ્તેષાં નારદશ્ચૈવ ષોડશઃ ॥
ઇત્યેતે દેવગન્ધર્વા મૌનેયાઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥

અથ પ્રભૂતાન્યન્યાનિ કીર્તયિષ્યામિ ભારત ।
અનવદ્યાં મનું વંશામસુરાં માર્ગણપ્રિયામ્ ॥

અરૂપાં સુભગાં ભાસીમિતિ પ્રાધા વ્યજાયત ।
સિદ્ધઃ પૂર્ણશ્ચ બર્હિશ્ચ પૂર્ણાયુશ્ચ મહાયશાઃ ॥

બ્રહ્મચારી રતિગુણઃ સુપર્ણશ્ચૈવ સપ્તમઃ ।
વિશ્વાવસુશ્ચ ભાનુશ્ચ સુચન્દ્રો દશમસ્તથા ॥

ઇત્યેતે દેવગન્ધર્વાઃ પ્રાધેયાઃ પરિકીર્તિતાઃ ।
ઇમં ત્વપ્સરસાં વંશં વિદિતં પુણ્યલક્ષણમ્ ॥

અરિષ્ટાઽસૂત સુભગા દેવી દેવર્ષિતઃ પુરા ।
અલમ્બુષા મિશ્રકેશી વિદ્યુત્પર્ણા તિલોત્તમા ॥

અરુણા રક્ષિતા ચૈવ રમ્બા તદ્વન્મનોરમા ।
કેશિની ચ સુબાહુશ્ચ સુરતા સુરજા તથા ॥

સુપ્રિયા ચાતિબાહુશ્ચ વિખ્યાતૌ ચ હાહા હૂહૂઃ ।
તુમ્બુરુશ્ચેતિ ચત્વારઃ સ્મૃતા ગન્ધર્વસત્તમાઃ ॥

અમૃતં બ્રાહ્મણા ગાવો ગન્ધર્વાપ્સરસસ્તથા ।
અપત્યં કપિલાયાસ્તુ પુરાણે પરિકીર્તિતમ્ ॥

ઇતિ તે સર્વભૂતાનાં સમ્ભવઃ કથિતો મયા ।
યથાવત્સમ્પરિખ્યાતો ગન્ધર્વાપ્સરસાં તથા ॥

ભુજન્ગાનાં સુપર્ણાનાં રુદ્રાણાં મરુતાં તથા ।
ગવાં ચ બ્રાહ્મણાનાં ચ શ્રીમતાં પુણ્યકર્મણામ્ ॥

આયુષ્યશ્ચૈવ પુણ્યશ્ચ ધન્યઃ શ્રુતિસુખાવહઃ ।
શ્રોતવ્યશ્ચૈવ સતતં શ્રાવ્યશ્ચૈવાનસૂયતા ॥

ઇમં તુ વંશં નિયમેન યઃ પઠે- ન્મહાત્મનાં બ્રાહ્મણદેવસન્નિધૌ ।
અપત્યલાભં લભતે સ પુષ્કલં શ્રિયં યશઃ પ્રેત્ય ચ શોભનાં ગતિમ્ ॥